WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
1
Wrocław, dnia
Rok i kierunek studiów
Grupa (dzień tygodnia i godzina rozpoczęcia zajęć)
1.
Imię i nazwisko
2.
Imię i nazwisko
3.
Laboratorium Podstaw Metrologii
Ćwiczenie 3
Imię i nazwisko
Przetworniki
Badanie właściwości statycznych rezystancyjnego przetwornika potencjometrycznego.
1. Wstęp
a) Przetworniki potencjometryczne rezystancyjne służą do pomiaru przemieszczeń liniowych lub kątowych. Zmiana położenia
liniowego lub kątowego (w zależności od budowy) ślizgacza przetwornika powoduje zmianę oporności zgodnie z funkcją
przetwarzania:
l
l
max
α
max
dla potencjometru przesuwnego:
dla potencjometru obrotowego:
[ ]
Ω
=
max
max
l
R
l
R
[ ]
Ω
=
max
max
α
α
R
R
gdzie:
R
max
– całkowita rezystancja potencjometru [
Ω];
l
max
– maksymalny zakres liniowego przemieszczenia ślizgacza potencjometru przesuwnego [mm];
α
max
– maksymalny zakres kątowego przemieszczenia ślizgacza potencjometru obrotowego [
°].
2. Badanie właściwości obrotowego, potencjometrycznego przetwornika rezystancyjnego.
a) Dla obrotowego, potencjometrycznego przetwornika wyznaczyć czułość S oraz stałą C dla znanych wartości U
max
i
α
max
.
U
max
=
5,00
[V]
α
max
=
300
[
°]
=
=
max
max
α
U
S
=
⎥
⎦
⎤
⎢
⎣
⎡
o
V
=
=
S
C
1
=
⎥
⎦
⎤
⎢
⎣
⎡
V
o
b) Zestawić układ pomiarowy zgodnie ze schematem przedstawionym na rysunku, podłączając stabilizowany zasilacz prądu stałego
do odpowiedniego gniazda na tylnej ściance obudowy układu przetwarzania oraz woltomierz cyfrowy do złączy, oznaczonych
numerami 2 i 3 na górnej powierzchni obudowy układu.
1
2
3
Woltomierz
cyfrowy
P
Zasilacz
stabilizowany
5V DC
+
WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
2
c) Wyznaczyć zależność zmiany napięcia U na
zaciskach 2 i 3 układu pomiarowego od kąta obrotu
α
potencjometru. Odczyty należy dokonywać na
woltomierzu cyfrowym obracając pokrętło potencjometru
o kąt
α
= 10
° w zakresie 0° ÷ 300°.
Tab.1 Wyniki pomiarów przetwornika potencjometrycznego – obrotowego
l.p.
α
[
°]
U [V]
↑
U [V]
↓
U
śr
[V]
U
t
[V]
1 0
2 10
3 20
4 30
5 40
6 50
7 60
8 70
9 80
10 90
Wykonać dwie serie pomiarów: przy rosnących
wartościach kąta
α
, od 0
° do 300° (oznaczonych w
tabeli symbolem
↑ ) oraz przy malejących wartościach
kąta
α
, od 300
° do 0° (oznaczonych w tabeli symbolem
↓ ). Wyniki pomiarów zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartość średnią napięcia U
śr
z wartości
odczytanych przy tym samym kącie obrotu pokrętła
potencjometru podczas pomiaru przy rosnących
wartościach kąta
α
(
↑) i malejących wartościach kąta
α
(
↓) z zależności:
2
↓
+
↑
=
U
U
U
śr
[V]
gdzie:
U
↑ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy rosnących wartościach kąta
α
[V]
U
↓ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy malejących wartościach kąta
α
[V]
11 100
12 110
13 120
14 130
15 140
16 150
17 160
18 170
19 180
20 190
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości teoretyczne napięcia U
t
z zale-
żności:
)
k
(
rk
k
U
t
−
+
=
1
1
21 200
22 210
23 220
[V]
gdzie:
R
R
r
max
=
max
k
α
α
=
gdzie:
α
–
wartość kąta obrotu potencjometru [
°]
α
max
– maksymalna wartość kąta obrotu poten-
cjometru [
°]
R
max
– maksymalna wartość rezystancji poten-
cjometru obrotowego [
Ω]
R –
wartość rezystancji potencjometru obro-
towego przy danym kącie obrotu
α
[
Ω]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
3. Badanie właściwości obrotowego, potencjometrycznego przetwornika rezystancyjnego obciążonego rezystancją R
dot
a) Zestawić układ pomiarowy zgodnie ze wskazanym schematem przedstawionym na rysunku (załącznik), podłączając stabilizowany
zasilacz prądu stałego do odpowiedniego gniazda na tylnej ściance obudowy układu przetwarzania oraz woltomierz cyfrowy
do odpowiednich złączy na górnej powierzchni obudowy układu. Dodatkowo obciążyć układ rezystancją R
dot
, zgodnie ze wskazanym
schematem przedstawionym na rysunku (załącznik) podłączoną do odpowiednich złączy na górnej powierzchni obudowy odpowiednio
dobierając jej wartość. Uzupełnić rysunek poniżej oznaczając odpowiednie połączenia zgodnie ze wskazanym schematem
przedstawionym na rysunku (załącznik).
Układ zgodny
ze schematem
przedstawionym
w załączniku
1
2
3
Woltomierz
cyfrowy
P
Zasilacz
stabilizowany
5V DC
+
R
dot
Przyjęta wartość
rezystancji R
dot
[
Ω] [kΩ] *
*) niepotrzebne skreślić
24 230
25 240
26 250
27 260
28 270
29 280
30 290
31 300
WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
3
c) Wyznaczyć zależność zmiany napięcia U na
zaciskach 2 i 3 układu pomiarowego od kąta obrotu
α
potencjometru. Odczyty należy dokonywać na
woltomierzu cyfrowym obracając pokrętło poten-
cjometru o kąt
α
= 10
° w zakresie 0° ÷ 300°.
Tab.2 Wyniki pomiarów przetwornika potencjometrycznego – obrotowego,
obciążonego dodatkową rezystancją R
dot
l.p.
α
[
°]
U [V]
↑
U [V]
↓
U
śr
[V]
U
t
[V]
δ
[V]
1 0
2 10
3 20
4 30
5 40
6 50
7 60
8 70
9 80
Wykonać dwie serie pomiarów: przy rosnących
wartościach kąta
α
, od 0
° do 300° (oznaczonych w tabeli
symbolem
↑ ) oraz przy malejących wartościach kąta
α
,
od 300
° do 0° (oznaczonych w tabeli symbolem ↓ ).
Wyniki pomiarów zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości średnie napięcia U
śr
z wartości
odczytanych przy tym samym kącie obrotu pokrętła
potencjometru podczas pomiaru przy rosnących
wartościach kąta
α
(
↑) i malejących wartościach kąta
α
(
↓) z zależności:
2
↓
+
↑
=
U
U
U
śr
[V]
gdzie:
U
↑ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy rosnącej wartości kąta
α
[V]
U
↓ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy malejącej wartości kąta
α
[V]
10
90
11
100
12
110
13
120
14
130
15
140
16
150
17
160
18
170
19
180
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości teoretyczne napięcia U
t
z zale-
żności:
)
k
(
rk
k
U
t
−
+
=
1
1
20
190
21
200
22
210
[V]
gdzie:
R
R
r
max
=
max
k
α
α
=
23
220
24
230
25
240
26
250
27
260
28
270
29
280
30
290
31
300
gdzie:
α
–
wartość kąta obrotu potencjometru [
°]
α
max
– maksymalna wartość kąta obrotu poten-
cjometru [
°]
R
max
– maksymalna wartość rezystancji poten-
cjometru obrotowego [
Ω]
R –
wartość rezystancji potencjometru obro-
towego przy danym kącie obrotu
α
[
Ω]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości błędów
δ
z zależności:
t
śr
U
U
−
=
δ
[V]
gdzie:
U
śr
– wartość średnia napięcia dla odpowiedniej wartości kąta
α
[V]
U
t
–
wartość teoretyczna napięcia dla odpowiedniej wartości kąta
α
[V]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć maksymalną wartość błędu względnego
δ
max
oraz kąt
α przy której ta wartość występuje z zależności:
%
U
U
U
max
max
śr
max
100
⋅
−
=
δ
gdzie:
U
śr
– wartość średnia napięcia dla odpowiedniej wartości kąta
α
[V]
U –
wartość zmierzonego napięcia dla odpowiedniej wartości kąta
α
[V] (pomiar dla serii
↑ lub ↓ - wybrać tą wartość, która
zapewni maksymalną wartość wyrażeniu |U
śr
–U|
U
max
– wartość maksymalna napięcia dla odpowiedniej wartości kąta
α
[V]
δ
max
=
[%]
Dla kąta
α =
[
°]
WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
4
4. Badanie właściwości przesuwnego, potencjometrycznego przetwornika rezystancyjnego.
a)
Dla przesuwnego, potencjometrycznego przetwornika wyznaczyć czułość S oraz stałą C dla znanych wartości U
max
i l
max
.
U
max
=
5,00
[V]
l
max
=
50
[mm]
=
=
max
max
l
U
S
=
⎥⎦
⎤
⎢⎣
⎡
mm
V
=
=
S
C
1
=
⎥⎦
⎤
⎢⎣
⎡
V
mm
b)
Zestawić układ pomiarowy zgodnie ze schematem przedstawionym na rysunku, podłączając stabilizowany zasilacz prądu stałego
do odpowiedniego gniazda na tylnej ściance obudowy układu przetwarzania oraz woltomierz cyfrowy do złączy, oznaczonych
numerami 2 i 3 na górnej powierzchni obudowy układu.
1
2
3
Woltomierz
cyfrowy
P
Zasilacz
stabilizowany
5V DC
+
c)
Wyznaczyć zależność zmiany napięcia U na
zaciskach 2 i 3 układu pomiarowego od przesunięcia l
potencjometru. Odczyty należy dokonywać na
woltomierzu cyfrowym przesuwając suwak potencjo-
metru o wartość 2 mm w zakresie 0
÷50 mm.
Wykonać dwie serie pomiarów: przy rosnących
wartościach przesunięcia l, od 0 do 50 mm
(oznaczonych w tabeli symbolem
↑ ) oraz przy
malejących wartościach przesunięcia l, od 50 do 0 mm
(oznaczonych w tabeli symbolem
↓ ). Wyniki pomiarów
zamieścić w tabeli.
Tab.3 Wyniki pomiarów przetwornika potencjometrycznego – przesuwnego
l.p. l [mm]
U [V]
↑
U [V]
↓
U
śr
[V]
U
t
[V]
1 0
2 2
3 4
4 6
5 8
6 10
7 12
8 14
9 16
10 18
11 20
Wyznaczyć wartość średnią napięcia U
śr
z wartości
odczytanych przy tym samym przesunięciu suwaka
potencjometru podczas pomiaru przy rosnących
wartościach przesunięcia l (
↑) i malejących wartościach
przesunięcia l (
↓) z zależności:
12 22
13 24
14 26
15 28
16 30
17 32
18 34
19 36
20 38
21 40
22 42
2
↓
+
↑
=
U
U
U
śr
[V]
gdzie:
U
↑ – wartość napięcia podczas pomiaru przy
rosnących wartościach przesunięcia l [V]
U
↓ – wartość napięcia podczas pomiaru przy
malejących wartościach przesunięcia l [V]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości teoretyczne napięcia U
t
z zale-
żności:
)
k
(
rk
k
U
t
−
+
=
1
1
23 44
24 46
25 48
26 50
[V]
gdzie:
R
R
r
max
=
max
l
l
k
=
gdzie:
l –
wartość przesunięcia suwaka potencjometru [mm]
l
max
– maksymalna wartość przesunięcia suwaka potencjometru [mm]
R
max
– maksymalna wartość rezystancji potencjometru przesuwnego [
Ω]
R –
wartość rezystancji potencjometru przesuwnego przy danym przesunięciu l suwaka [
Ω]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
5
5. Badanie właściwości obrotowego, potencjometrycznego przetwornika rezystancyjnego obciążonego rezystancją R
dot
a)
Zestawić układ pomiarowy zgodnie ze wskazanym schematem przedstawionym na rysunku (załącznik), podłączając stabilizowany
zasilacz prądu stałego do odpowiedniego gniazda na tylnej ściance obudowy układu przetwarzania oraz woltomierz cyfrowy do
odpowiednich złączy na górnej powierzchni obudowy układu. Dodatkowo obciążyć układ rezystancją R
dot
, zgodnie ze wskazanym
schematem przedstawionym na rysunku (załącznik) podłączoną do odpowiednich złączy na górnej powierzchni obudowy odpowiednio
dobierając jej wartość. Uzupełnić rysunek poniżej oznaczając odpowiednie połączenia zgodnie ze wskazanym schematem
przedstawionym na rysunku (załącznik).
Układ zgodny
ze schematem
przedstawionym
w załączniku
1
2
3
Woltomierz
cyfrowy
P
Zasilacz
stabilizowany
5V DC
+
R
dot
Przyjęta wartość
rezystancji R
dot
[
Ω] [kΩ] *
*) niepotrzebne skreślić
c)
Wyznaczyć zależność zmiany napięcia U na
zaciskach 2 i 3 układu pomiarowego od kąta obrotu
α
potencjometru. Odczyty należy dokonywać na
woltomierzu cyfrowym przesuwając suwak poten-
cjometru o l = 2 mm w zakresie 0
÷ 50 mm.
Wykonać dwie serie pomiarów: przy rosnących
wartościach przesunięcia l, od 0 do 50 mm
(oznaczonych w tabeli symbolem
↑ ) oraz przy
malejących wartościach przesunięcia l, od 50 do 0 mm
(oznaczonych w tabeli symbolem
↓ ). Wyniki pomiarów
zamieścić w tabeli.
Tab.4 Wyniki pomiarów przetwornika potencjometrycznego – przesuwnego,
obciążonego dodatkową rezystancją R
dot
l.p.
l [mm]
U [V]
↑
U [V]
↓
U
śr
[V]
U
t
[V]
δ
[V]
1 0
2 2
3 4
4 6
5 8
6 10
7 12
8 14
9 16
10
18
11
20
Wyznaczyć wartości średnie napięcia U
śr
z wartości
odczytanych przy tym samym kącie obrotu pokrętła
potencjometru podczas pomiaru przy rosnących
wartościach przesunięcia l (
↑) i malejących wartościach
przesunięcia l (
↓) z zależności:
2
↓
+
↑
=
U
U
U
śr
[V]
gdzie:
U
↑ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy rosnącej wartości przesunięcia l [V]
U
↓ – wartość napięcia podczas pomiaru
przy malejącej wartości przesunięcia l [V]
12
22
13
24
14
26
15
28
16
30
17
32
18
34
19
36
20
38
21
40
22
42
23
44
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć wartości teoretyczne napięcia U
t
z zale-
żności:
)
k
(
rk
k
U
t
−
+
=
1
1
24
46
25
48
26
50
[V]
gdzie:
R
R
r
max
=
max
l
l
k
=
gdzie:
l –
wartość przesunięcia l potencjometru [mm]
l
max
– maksymalna wartość przesunięcia l potencjometru [mm]
R
max
– maksymalna wartość rezystancji potencjometru obrotowego [
Ω]
R –
wartość rezystancji potencjometru obrotowego przy danym przesunięciu l [
Ω]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
WROCŁAW
Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej
Zakład Metrologii i Badań Jakości
6
Wyznaczyć wartości błędów
δ
z zależności:
t
śr
U
U
−
=
δ
[V]
gdzie:
U
śr
– wartość średnia napięcia dla odpowiedniej wartości przesunięcia l [V]
U
t
–
wartość teoretyczna napięcia dla odpowiedniej wartości przesunięcia l [V]
Wyniki obliczeń zamieścić w tabeli.
Wyznaczyć maksymalną wartość błędu względnego
δ
max
oraz wartość przesunięcia l przy której ta wartość występuje z zależności:
%
U
U
U
max
max
śr
max
100
⋅
−
=
δ
gdzie:
U
śr
– wartość średnia napięcia dla odpowiedniej wartości przesunięcia l [V]
U –
wartość zmierzonego napięcia dla odpowiedniej wartości przesunięcia l [V] (pomiar dla serii
↑ lub ↓ - wybrać tą wartość,
która zapewni maksymalną wartość wyrażeniu |U
śr
–U| )
U
max
– wartość maksymalna napięcia dla odpowiedniej wartości przesunięcia l [V]
δ
max
=
[%] Dla
przesunięcia l =
[mm]
6. Wykresy
a)
Wykonać wspólne wykresy zależności U
t
(
α
) i U
śr
(
α
) na podstawie danych z tabeli 2 (arkusz formatu A4)
b)
Wykonać wspólne wykresy zależności U
t
(l) i U
śr
(l) na podstawie danych z tabeli 4 (arkusz formatu A4).