Polityka społeczna – materiały do zajęć 

Strona 1 

 

Wprowadzenie do problematyki polityki społecznej

1

 

 

Polityka  społeczna  to system idei oraz działań zmierzających do polepszenia  całokształtu warunków życiowych 

ludności. 

Polityka społeczna ma na celu zaspokajać potrzeby jednostek i społeczeństwa poprzez: 

1)

 

działania  opiekuńcze,  polegające  na  wyrównywaniu  określonego  społecznie  standardu  życiowego  różnych 

kategorii osób,  

2)

 

działania  prognostyczno-planistyczne  –  na  rzecz  kompleksowych  i  perspektywicznych  rozwiązań  problemów 

rozwoju społecznego. 

Celem polityki społecznej jest tworzenie takich warunków życia oraz stosunków międzyludzkich, które 

w sposób możliwe optymalny sprzyjać będą rozwojowi społeczeństwa. 

Polityka  społeczna  jako  dyscyplina  naukowa:  naukowa  teoria  oraz  określenie  metodologii  i  metod 

badawczych, zajmujących się zagadnieniami potrzeb materialnych i duchowych człowieka oraz grup społecznych na 

określonym etapie rozwojowym państwa, z uwzględnieniem także geofizycznych i kulturowych uwarunkowań. 

Polityka  społeczna  jako  nauka  jest  zobowiązana  do  badania,  we  współdziałaniu  z  innymi  dziedzinami  nauki, 

warunków  bytu  i  pracy  społeczeństwa  m.in.  pod  kątem  ustalenia  ich  wpływu  na  rozwój  gospodarczy  oraz 

zapobiegania lub ograniczania zagrożeń związanych z tym rozwojem. 

Polityka  społeczna  jako  działalność  praktyczna:  działalność  państwa  i  organizacji  społecznych  w  dziedzinie 

kształtowania  warunków  bytu  i  pracy,  zmierzających  do  optymalnego  zaspokojenia  indywidualnych  

i społecznych potrzeb. 

Polityka  społeczna  jako  działalność  praktyczna  jej  podmiotów  zmierza  do  najbardziej  efektywnego 

wykorzystania  środków  materialnych  w  celu  podniesienia  poziomu  życia  ludności  oraz  rozbudowy 

urządzeń  socjalnych,  zakładając  stałe  polepszanie  i  stymulowanie  korzystnych  zmian  w  zakresie 

wszechstronnego zaspokajania potrzeb indywidualnych i społecznych. 

Zakres przedmiotowy polityki społecznej obejmuje:  

1)

 

sferę pracy - niesie człowiekowi najwięcej zagrożeń, a zarazem daje szansę samorealizacji,  

2)

 

sferę dobrobytu - zawiera obok materialnego poziomu życia, odpowiedniej ilości i jakości dóbr i usług, takie 

komponenty, jak czas wolny, zdrowie, środowisko,  

3)

 

sferę kultury społecznej- zbiór naczelnych wartości, którym polityka społeczna powinna służyć, 

4)

 

sferę  ładu  społecznego  -  organizacja  życia  społecznego,  instytucjonalne  ramy,  w  których  przebiega  życie 

człowieka, stosunki w skali mikro, mezo i makro, ustrój gospodarczy, polityczny i społeczny. 

 

                                                           

1

 Opracowano na podstawie:   

Polityka Społeczna. Podręcznik akademicki, pod. red. G. Firlit-Fesnak, M. Szylko-Skoczny, PWN, Warszawa 2009 
T. Szumlicz, Modele polityki społecznej, SGH, Warszawa 1994. 
B.  Winiarski (red.), Polityka gospodarcza, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. 
L. Jodkowska, Państwo opiekuńcze w Polsce i w Niemczech, Wyd. Difin, Warszawa 2009. 

 

Polityka społeczna – materiały do zajęć 

Strona 2 

 

Do podstawowych dziedzin polityki społecznej należy polityka: 

1)

 

ludnościowa i rodzinna,  

2)

 

polityka w dziedzinie zatrudnienia,  

3)

 

mieszkaniowa,  

4)

 

ochrony zdrowia,  

5)

 

oświatowa,  

6)

 

kulturalna, 

7)

 

zabezpieczenia społecznego,  

8)

 

ochrony środowiska naturalnego,  

9)

 

prewencji i zwalczenia zjawisk patologii społecznej. 

 

Uwarunkowania polityki społecznej: 

1.

 

Uwarunkowania wewnętrzne: 

1)

 

Ustrojowo  –  polityczne  –  stopień  centralizacji  i  decentralizacji  państwa,  stan  instytucji  demokratycznych, 

ranga polityki społecznej w polityce państwa, relacje pomiędzy polityką społeczną a polityką gospodarczą, itp. 

2)

 

Materialne: 

a)

 

ekonomiczne  –  poziom  osiągniętego  rozwoju  gospodarczego,  stopa  i  struktura  wzrostu  gospodarczego, 

sytuacja na rynku pracy, 

b)

 

infrastrukturalne  –  dostępność  i  jakość  dostarczanych  usług  społecznych,  sytuacja  mieszkaniowa 

społeczeństwa, stan infrastruktury komunikacyjnej, 

c)

 

ekologiczne. 

3)

 

Związane z czynnikiem ludzkim: 

a)

 

demograficzne – stan i struktura wieku ludności, 

b)

 

społeczne  –  struktura  społeczna,  wykształcenie  i  kwalifikacje,  charakter  dominujących  strategii  życiowych, 

przedsiębiorczość i aktywność obywatelska. 

4)

 

Wynikające z zastanego (realizowanego) modelu polityki społecznej.  

2.

 

Uwarunkowania  zewnętrzne  –  wyzwania  wynikające  z  uczestnictwa  w  światowym  systemie 

ekonomicznym, zobowiązania wynikające z udziałem w ponadnarodowych organizacjach, itp. 

 

Polityka gospodarcza: 

•

 

świadome  oddziaływanie  władz  państwowych  na  gospodarkę  narodową  –  na  jej  dynamikę,  strukturę  

i funkcjonowanie, na stosunki ekonomiczne państwa oraz jego relacje gospodarcze z zagranicą, 

•

 

świadoma  i  celowa  działalność  państwa  polegająca  na  kształtowaniu,  na  podstawie  praw  ekonomicznych, 

racjonalnego przebiegu procesów społecznoekonomicznych. 

Cele polityki gospodarczej ze względu na jej charakter: 

1)

 

generalne:  zapewnienie  suwerenności,  zapewnienie  sprawiedliwości,  zapewnienie  postępu  społecznego, 

zapewnienie ochrony praw człowieka, 

2)

 

ekonomiczne: wzrost gospodarczy i związane z nim dążenie do dobrobytu, rozwój przedsiębiorczości, wzrost 

udziału każdego państwa w międzynarodowym podziale pracy, restrukturyzacja gospodarki i jej dostosowanie 

Polityka społeczna – materiały do zajęć 

Strona 3 

 

się  do  aktualnych  potrzeb,  zapewnienie  równowagi  wewnętrznej  (budżetowej)  i  zewnętrznej  (wymiany  

z zagranicą), 

3)

 

społeczne:  sprawiedliwy  podział  dochodów  i  pełne  zatrudnienie,  wyrównywanie  szans  w  dostępie  do 

rezultatów działalności gospodarczej i społecznej, zapobieganie wykluczeniu i reintegracja osób wykluczonych, 

zapewnienie ochrony zdrowia i zabezpieczenia na wypadek innych ryzyk socjalnych, 

4)

 

ekologiczne:  ochrona  istniejących  zasobów  środowiska  w  ramach  tzw.  zrównoważonego  rozwoju, 

rekultywacja obszarów zniszczonych,  

5)

 

obronno-militarne  –  zapewnienie  bezpieczeństwa,  wzmacnianie  potencjału  obronnego,  z  tworzenie  rezerw 

na potrzeby obronno-militarne. 

Polityka gospodarcza zajmuje się praktycznym zastosowaniem praw ujawnionych przez ekonomię do osiągnięcia za 

pomocą  racjonalnego  gospodarowania  celów  określonych  przez  państwo,  a  w  jej  zakresie  realizowane  są  cele 

społeczne tzn.: 

1)

 

sprawiedliwy  podział  dochodu:  redystrybucja  dochodu  i  ograniczenie  nadmiernych  nierówności  w  podziel 

produktu społecznego, 

2)

 

gwarancje (pełnego) zatrudnienia, 

3)

 

wyrównanie szans wszystkich obywateli w zdobywaniu wykształcenia, uzyskania pracy i płacy odpowiadającej 

kwalifikacjom, awansu zawodowego, 

4)

 

zapewnienie minimum standardu życiowego (tzw. minimum socjalnego), 

5)

 

zwalczanie nędzy i przeciwdziałanie rozwarstwieniu społeczeństwa, 

6)

 

zapewnienie ochrony zdrowia, 

7)

 

zabezpieczenie społeczne.