BANKOWOŚĆ WYKŁAD 3 03.11.2012
1. Istota i powstawania pieniądza bezgotówkowego
Pieniądzem bezgotówkowym nazywamy zapis (wkład) na rachunku bankowym, którym
klient może dysponować przy pomocy polecenia przelewu, karty płatniczej, rozliczenia
internetowe.
Powstanie pieniądza bezgotówkowego jest wyrazem jego dematerializacji. (jego przejaw – w
swoim procesie ulegał ciągle ) występujący na zapisach rachunku bankowego nazywamy
pieniądzem bezgotówkowym.
W jaki sposób można wejść w posiadanie pieniądza bezgotówkowego ? powstania on w wyniku:
a. Wkładów pierwotnych
– nazywamy operację wniesienia do banku zasobu gotówki i
dokonanie zapisu na rachunku , w wyniku tej operacji pieniądz gotówkowy zmienia się na
pieniądz bezgotówkowy -> nie zmienia to podaży pieniądza. Zmienia się forma, zamiast
pieniędzy mamy zapis na rachunku.
b. Wkładów pochodnych
– nazywamy operację udzielenia klientowi kredytu, ale nie
gotówkowego, w formie zapisu na rachunku bankowym -> te wkłady wpływają na podaż
pieniądza i ją zwiększa.
Akcja kredytowa zwiększa podaż pieniądza. Banki komercyjne kreują ten pieniądz.
Źródłem pieniądza w gospodarce są: emisyjna działalność NBP (banków centralnych), banki
komercyjne i zapisy na ich rachunkach.
2. Mechanizm mnożnikowy tworzenia wkładów pochodnych
Banki pozyskują zwrotne kapitały czyli depozyty ( są w pasywach banku) , część tych pieniędzy
jest przeznaczona na rezerwy, a część na aktywa, które pracują są przeznaczone na kredyty.
Rezerwy utrzymują płynność - aktywa nie pracujące.
Aktywa = pasywa
K + R = D
K – aktywa pracujące, np. kredyty
R – rezerwy, czyli aktywa niepracujące
D – depozyty
Założenia:
1.
=> 20 % stopa rezerw niezbędnych (przyjmuje, że wynosi 20%)
2. popyt na kredyty nieograniczony
3. wkłady pochodne realizowane są w formie bezgotówkowej
Działanie mechanizmu mnożnikowego – mechanizm kumulacyjny – mnożnik kreacji pieniądza
bezgotówkowego
Operacje bierne
Operacje czynne
Aktywa
Pasywa
Aktywa
Pasywa
Bank I
Bank I
Aktywa + 1000
Depozyt K
1
+ 1000 Rezerwy + 200
Kredyt K
2
+ 800
Depozyt
K
1
+
1000
Bank II
Bank II
Aktywa + 800
Depozyt K
3
+ 800
Rezerwy + 160
Kredyty K
4
+ 640
Depozyt K
3
+ 800
Bank III
Bank III
Aktywa + 640
Depozyt K
5
+ 640
Rezerwy + 128
Kredyt K
6
+ 512
Depozyt K
5
+ 640
Od czego zależy wysokość efektów mnożnikowych:
Z 1000 tysiąca papierowego, powstaje 5000 zapisu czyli bezgotówkowego
Jeśli zrezygnujemy z zapisu (3)
Współczynnik (b) preferencji gotówki – jaka część kredytu chcemy realizować w gotówce
– jest mnożnik kreacji pieniądza
Ważny element = uszczelnianie rozliczeń = każda zł ma zostać w banku, aby był bezgotówkowy w jak
największym stopniu.
Jednolity obszar rozliczeń bezgotówkowych = SEPA
PODAŻ PIENIĄDZA W POLSKIM SYSTEMIE BANKOWYM
1. Agregaty pieniężne
Od marca 2002 roku w Polsce obowiązują następujące agregaty pieniężne, za pomocą których
mierzymy podaż pieniądza.
M 1
– gotówka w obiegu i wkłady bieżące
M 2
= M1 + depozyty do lat dwóch
M 3
= M2 + bankowe papiery dłużne z terminem wykupu do lat dwóch -> podstawowy agregat w
Polsce
Podaż pieniądza w Polsce na dzień 31.12.2011
Wyszczególnienie
Na dzień 31.12.2011
W mld złotych
W %
Podaż ogółem (M3) w tym:
881,5
100
- Pieniądz w obiegu (bez pieniądza
gotówkowego w kasach banku)
101,8
11,5
- Depozyty bieżące i z terminem do
dwóch lat
761,9
86,4
- Pozostałe składniki
17,8
2,1
Struktura źródeł depozytów
Wyszczególnienie
Na dzień 31.12.2011
W mld zł
W %
Depozyty ogółem w tym:
761,9
100
- gospodarstwa domowe
478,0
62,7
- przedsiębiorstwa
203,2
26,7
- pozostałe składniki
80,7
10,6
Struktura należności
Wyszczególnienie
Na dzień 31.12.2011
W mld zł
W %
Należności ogółem w tym:
880,8
100
- gospodarstwa domowe
537,0
61,0
- przedsiębiorstwa
261,4
29,7
- pozostałe sektory
82,4
9,3
Występuje asymetryczność w przypadku wniesiony depozytów, a udzielonych kredytów. Jest ona
mniejsza dla gospodarstw domowych w porównaniu do przedsiębiorstw.
Przy agregatach pieniądz w obiegu 101,8 – liczony bez kas banku, aby 2 razy nie liczyć wkładów
pierwotnych, które już są policzone jako zapisy – pieniądz bezgotówkowy
W bilansie – pieniądz w obiegu 112,1 z kasami w banku.
2. Pieniądz gotówkowy w bilansie NBP na przykładzie danych z 31.12.2011
Wyszczególnienie
Aktywa
Wyszczególnienie
Pasywa
W mld
zł
W %
W mld
zł
W %
Złoto i należności w złocie
odpowiadające
międzynarodowym
standardom czystości
17,8
5,3
Pieniądz w obiegu ( z
pieniędzmi
gotówkowymi w kasach
banku)
112,1
33,3
Rezerwa walutowa
(należności od nierezydentów
w walutach obcych )
316,7
94,0
Zobowiązania wobec
banków
119,8
35,6
Należności wobec sektora
bankowego i innych instytucji
monetarnych
0,36
0,1
Zobowiązania wobec
sektora rządowego
4,6
1,4
Należności wobec sektora
rządowego – w Polsce
rządowy zakaz kredytowania
0
0
Zobowiązania MFW
(Międzynarodowy
Fundusz Walutowy)
6,8
2,0
Pozostałe aktywa w tym
aktywa rzeczowe
1,9
0,6
Różnica z wyceny
(rezerwa rewaluacyjna)
54,7
16,2
Fundusze i rezerwy
13,8
4,1
Pozostałe pasywa
25,0
7,4
OGÓŁEM
336,8
100
OGÓŁEM
336,8
100
Zabezpieczeniem emisji pieniądza są tzw.
aktywa finansowe banku centralnego (baza monetarna).
Składają się na nie aktywa zagraniczne (złoto, należności w złocie odpowiadające międzynarodowym
standardom czystości)oraz należności wobec podmiotów krajowych.
Rezerwa rewaluacyjna
- jest to jedynie zapis księgowy, nie oznacza to występowania fizycznych
pieniędzy. Powstaje z różnicy zakupów walut w różnym czasie a jej aktualną wartością. Różnica z
różnicy kursowej. Maleje lub rośnie zależy od trendu, zależy od czego czy złoty będzie się umacniał czy
będzie słabł. Wpływa to na wynik finansowy. Jeżeli większa rezerwa to mniejszy wpływ budżetowy,
jeżeli jest niższa są większe wpływy budżetowe.
Pieniądz rezerwowy banku centralnego
– kategoria największej płynności. Na koniec 2011 roku
pieniądz ten wynosił 138,4 mld złotych.
Składa się na niego:
pieniądz gotówkowy w obiegu z kasami
banku 112,1 mld złotych, rachunki bieżące banków 26,1 mld złotych, rachunki rezerw obowiązkowych
0,15 mld złotych (3,5% wynosi obecnie stopa)
Struktura pieniądza gotówkowego
Ujęcie wartościowe
Banknoty 97,1
Monety 2,9
Ujęcie ilościowe
Banknoty 9,4
Monety 90,6
Struktura wartościowa banknotów
100 zł – 66,8 %
200 zł – 22,7 %
Struktura ilościowa banknotów
100 zł – 59,1 %
50 zł – 14,1 %
Struktura wartościowa monet
5 zł – 30,5
2 zł – 29,0
Struktura ilościowa monet
1 gr – 36,4 %
2 gr – 18,3 %
Zarządzanie rezerwami walutowymi -
rezerwy walutowe 334 mld złotych - na koniec 2011 rok
Dolar amerykański 36,0 %
Euro 32,0 %
Funt brytyjski 15,0 %
Dolar australijski – 10,0 %
Norweska waluta – 7,0 %
Struktura w jakich instrumentach są utrzymywane rezerwy
81,0 % - rządowe papiery wartościowe
9,5 % - pozarządowe papiery wartościowe
9,5 % - lokaty w bankach
Dochodowość z instrumentów finansowych
W 2008 roku ponad 8%
W 2009 o,5%
W 2011 – 3.5%
Jest to główne źródło dochodów banku, a kosztów to zobowiązania wobec banków wynikających z
otwartego rynku – bo płaci im 4,5%- ale dzięki temu, kontroluje nadpłynność banków, czyli zmniejsza
podaż pieniądza.
PRZEDSIĘBIORSTWO BANKOWE
1. Bank jako przedsiębiorstwo . Pojęcie banku, zakres czynności oraz rodzaje operacji
Początki komercyjnego charakteru banku sięgają 1989 roku. Prawo bankowe prowadziło zasadę
samodzielności i samofinansowania banków. W ustawie z 1997 roku
bank
definiuje się jako osobę
prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działająca na podstawie zezwoleń uprawniających
do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod
jakimkolwiek tytułem zwrotu.
Można wyróżnić cztery właściwości przedsiębiorstwa bankowego:
1. Osoba prawna
2. Działalność polega na transferowaniu pozyskanych pod tytułem zwrotnym środków aktyw
obarczonych ryzykiem
3. Reglamentacja działalności – mamy z jednej strony ustawę o swobodzie działalności, ale z
drugiej stronie ustawę o koncesji, zezwoleniu. Musi mieć zezwolenie na prowadzenie działalności
4. Komercyjny charakter, celem jest zysk
Wyrazem szczególnej roli banku jako instytucji zaufania publicznego jest zapewnienie monopolu
„nazwy” bank, kasa dla tych instytucji.
Zakres czynności bankowe
– prawo bankowe określa katalog czynności bankowych w ust z 1989 – 13,
a teraz jest ich 7:
1.
Przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu
oraz prowadzenie rachunków tych wpłat
2. Prowadzenie innych rachunków bankowych : kredytowych, oszczędnościowych, powierniczych,
walutowe
3. Udzielanie kredytów
4. Udzielanie gwarancji bankowych
5. Emitowanie bankowych papierów wartościowych (właścicielskie, dłużne- obligacje bankowe,
certyfikaty, listy zastawne)
6. Przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych
7. Wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnej ustawie
Rodzaje operacji bankowych. Dzielimy je na:
1. Bierne (pasywne)
– po stronie pasywów, związane głównie z pozyskiwaniem kapitału np.
zaciąganie kredytów w banku centralnym
2. Czynne (aktywne)
– udzielanie kredytów, lokat w innych bankach, inwestowanie w papiery
wartościowe
3. Pośredniczące wykonywane są na zlecenie i ryzyko klientów
, np. rozliczenia pieniężne, zakup i
sprzedaż papierów wartościowych
Oligopolistyczny charakter rynku produktów bankowych
W teorii ekonomii wyróżnia się trzy modele konkurencji rynkowej:
konkurencja doskonała – pełne rozproszenie podaży i popytu(nikt nikomu nie wchodzi w drogę)
, pełna płynność podaży i popytu (nie ma ograniczeń np. terenowy), pełna znajomość rynku,
jednorodność dóbr i usług (nie wyróżnia się marek, jest coś o określonych cechach ). Jeśli
spełnione są te 4 warunki to mówimy o wolnorynkowym mechanizmem, zbliżonym do
doskonałego, jedynym warunkiem jest tylko cena, dzięki któremu mogę oddziaływać na rynek.
oligopol – na rynku działa kilka bądź kilkanaście podmiotów gospodarczych. Może być
symetryczny ( w miarę równe podmioty) i asymetryczny ( z wyraźną przewagą lidera jednego lub
dwóch)
monopol – wyłączność jeden producent i jeden odbiorca
Stopień koncentracji sektora bankowego na tle innych rynków
– wskaźnik CR-5 – jaki jest udział 5
największych banków w sektorze bankowym:
Średni wskaźnik koncentracji dla UE wynosi około 60 %. W Polsce wynosi 45 %.
Największy ma Estonia 95 %. Holandia 86 %, Belgia 80 %, Finlandia 80 %.
Najmniejszy ma Niemcy 23 %, Luksemburg 27 %, Włochy 33 %, Wielka Brytania 39 %.
. Marketing
Oligopolistyczny charakter rynku wymusza prowadzenie działań marketingowych
bankowy ma charakter szczególny, który wynika z powodu:
banki są instytucjami zaufania publicznego
szczególny charakter produktów bankowych (lokat)
wysoki poziom zróżnicowania klientów banku
Podstawowym narzędziem działań bankowych jest marketing-mix 4P.
produkt
cena – Price
dystrybucja, kanały dystrybucji
promocja – promocja i public relations