Ś

mierć pracownika  

12 czerwiec 2007

 

Zwięzłe omówienie prawnych konsekwencji śmierci pracownika. Przejście na członków rodziny praw 

majątkowych pracownika wynikających ze stosunku pracy. Zasady wypłacania odprawy pośmiertnej oraz 

ś

wiadczeń rodzinnych z ubezpieczenia społecznego, dochodzenie przez uprawnione osoby świadczeń 

uzupełniających na podstawie kodeksu cywilnego. 

  

Ś

mierć pracownika jest zdarzeniem prawnym powodującym ustanie stosunku pracy z mocy prawa (jego 

wygaśnięcie). Wywołuje takŜe skutki w sferze następstwa prawnego po zmarłym; powoduje powstanie 
prawa do niektórych świadczeń z zakresu prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych. 

 
Z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa. Śmierć pracownika jest zdarzeniem prawnym 
powodującym ustanie zatrudnienia ex lege. Skutek ten dotyczy kaŜdego stosunku pracy, niezaleŜnie od 
podstawy jego nawiązania. Art. 631 wprowadzony został do kodeksu pracy nowelą z dnia 2 lutego 1996 r., z 
mocą obowiązującą od 2 czerwca 1996 r. Mimo braku uprzednio prawnego unormowania tej kwestii pogląd 
o ustaniu zatrudnienia w następstwie śmierci pracownika był powszechnie prezentowany i w literaturze, i w 
orzecznictwie. Wywodzono go z bezwzględnie obowiązującej w stosunkach pracy zasady osobistego 
wykonywania zobowiązania do świadczenia pracy. Dlatego teŜ śmierć pracownika traktowano jako 
zdarzenie faktyczne prowadzące do wygaśnięcia stosunku pracy. Taki skutek przewidywały wprost niektóre 
ustawy  
W doktrynie niemal zgodne jest przekonanie, Ŝe ogólne reguły następstwa prawnego obowiązujące w 
odniesieniu do praw majątkowych (dziedziczenia) nie są odpowiednie w stosunkach pracy. Pogląd ten 
uzasadnia alimentacyjna głównie funkcja wynagrodzenia za pracę i innych naleŜności ze stosunku pracy 

ś

wiadczonych przez pracodawcę na rzecz pracownika. UwaŜa się więc trafnie, Ŝe wynikający z przepisów 

kodeksu cywilnego porządek dziedziczenia majątku (księga IV, zatytułowana: „Spadki”) nie uwzględnia tej 
swoistej funkcji praw majątkowych nabytych przez pracownika w zamian za pracę. Zgodnie z art. 631 § 2 
k.p. prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą w równych częściach na członków rodziny pracownika 
uprawnionych do renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych. Dopiero w braku takich osób prawa te wchodzą do spadku. Przedmiotem przejścia na 
członków rodziny są tylko prawa majątkowe. Oznacza to, Ŝe prawa osobiste pracownika (np. prawo 
przywrócenia do pracy) wygasają z chwilą jego śmierci. Oznacza takŜe, Ŝe za długi pracownika 
odpowiadają jego spadkobiercy  
W razie śmierci pracownika jego rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna – wypłacane 
uprawnionym w równych częściach jednorazowe świadczenie pienięŜne, którego wysokość zaleŜy od 
okresu zatrudnienia zmarłego. Śmierć pracownika stanowi ryzyko ubezpieczeniowe określane jako utrata 

Ŝ

ywiciela. Jego spełnienie jest przesłanką nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego – renty 

rodzinnej i zasiłku pogrzebowego. Osobom, które wskutek śmierci pracownika stały się sierotami 
zupełnymi, przysługuje dodatek z tego tytułu. JeŜeli śmierć pracownika była następstwem wypadku przy 
pracy lub choroby zawodowej, uprawnionym członkom rodziny zmarłego przysługuje, oprócz renty 
rodzinnej, jednorazowe odszkodowanie w limitowanej wysokości. W przypadku gdy powszechne 

ś

wiadczenia powypadkowe nie kompensują w całości szkody powstałej wskutek śmierci pracownika, osoby, 

względem których ciąŜył na zmarłym obowiązek alimentacyjny (tj. wymienione w art. 128 k.r.o.), oraz 
osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, mogą dochodzić od 
pracodawcy świadczeń uzupełniających na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.