Transformacja mapy kropkowej na: kartogram geometryczny, mapę izolinii,
kartogram prosty, kartodiagram geometryczny pow., mapę dozymetryczną
Metody prezentacji kartograficznej:
- dane względne (relatywne, wskaźniki natężenia): metoda kartodiagramu,
kartogramu, dazymetryczna, izolinii
- dane bezpośrednie (mierzalne): met kartodiagramu, kropkowa, izolinii (dla
danych występujących w sposób ciągły)
inny podział:
- dane jakościowe: met sygnaturowa, zasięgów, chorochromatyczna
- dane ilościowe: kartodiagramu, kartogramu, kropkowa, dozymetryczna,
izolinii
Mapa dazymetrczyna
Kartogram, w którym jednostki odniesienia zostały dostosowane do
rzeczywistego rozmieszczenia zjawiska jest nazywany mapa dazymetryczną.
Tak opracowana mapa daje znacznie lepszy obraz gęstości wewnątrz
wyznaczanych jednostek. Tak jak kartogram, jest to metoda stosowana dla
danych względnych, odniesionych do powierzchni. Dane są prezentowane w
skali skokowej. Najbardziej odpowiednią zmienną jest walor desenia lub
koloru. Sposoby wykonania: -Wykorzystuje się mapę kropkową (kropki
rozmieszczone topograficznie) -Na podst. sieci zmienno gęstej -Na podstawie
kartogramu prostego i dodatkowych informacji o natężeniu lub rozmieszczeniu
zjawiska – Na pods mapy kropkowej i ekwidystant
Kartogram geometryczny – wykorzystuje się –sieci tamkart – mapę kropkową i
sieć pól geometrycznych
Metodą kropkową przedstawiamy na mapie przestrzenne rozmieszczenie
zjawisk wyrażonych w wartościach bezwzględnych przy użyciu znaków
punktowych. Zjawiska mogą być umieszczone na mapie w sposób
topograficzny lub kartogramiczny.
Sposób topograficzny polega na umieszczeniu kropki (sygnatury) w miejscu
występowania
zjawiska, sposób kartogramiczny charakteryzuje się tym, że kropki są
rozmieszczone równomiernie na całej jednostce odniesienia, którą
reprezentują.
PUNKT, KROPKA, SYGNATURA reprezentuje ustaloną wartość zjawiska
określoną jako WAGA kropki. Mapa kropkowa pośrednio pokazuje natężenie
zjawiska. Gęstość kropek jest wprost proporcjonalna do natężenia zjawiska.
Służy do opracowania innych map tematycznych. Strefy buforowe –
ekwidystanty – jako pola odniesienia dla danych przedstawionych met
kropkową. Powierzchnie utworzone przez ekwidystanty stanowią jednostki
odniesienia do obliczenia natężenia zjawiska (danej względnej) i
przedstawienia na mapie. Metody prezentacji: zmienno gęsta (diagram
Voronoi), met sygnaturowa.
ETAPY OPRACOWANIA MAPY _analiza podkładu mapowego (skala mapy,
wielkość obszarów, na których zjawisko występuje i ich rozmieszczenie),
_analiza danych (rozkład danych, wartości ekstremalne), _decyzja o sposobie
rozmieszczenia kropek na mapie dla których zagęszczenie zjawiska jest małe,
duże i średnie, _dobór wagi i wielkości kropki, _wykonanie mapy próbnej i
ocena jej poprawności, _w przypadku złej oceny dobór innej wagi i wielkości
kropki i opracowanie nowej mapy, ponowna jej ocena.../ Kartogram
opracowujemy na podstawie mapy kropkowej. Mogą być różne P
Metoda sygnaturowa
Sygnatury to znaki symbolizujące różne obiekty opisane w skali nominalnej.
Przedstawiają zjawiska o odniesieniu punktowym i liniowym. Dla rozróżnienia
cech jakościowych stosuje się sygnatury o różnym kształcie (tylko punktowe),
kolorze, jasności, deseniu. Na mapach topograficznych oznaczamy w ten sposób
np. punkt geodezyjny, most ,transformator, stacje paliw, drogę, rzekę, kanał,
rów, a na mapach gospodarczych – port handlowy, gazociąg, kanał żeglowny.
Metoda sygnaturowa jest najdawniejszym sposobem oznaczania obiektów na
mapie. Prawidłowo dobrane sygnatury niosą ze sobą łatwą do odbioru
informację, dlatego metoda ta jest powszechnie stosowana. Metoda
sygnaturowa jest metodą jakościową.; wyjątkiem są sygnatury ilościowe,
którym przypisuje się cechy – dane na wyższych poziomach pomiarowych.
Przykładem są oznaczenia wielkości miast na mapach ogólnogeograficznych.
Znaki reprezentujące miasta różnią się pw. wagą optyczną a nie tylko
wielkością.
Ze względu na kształt wydziela się sygnatury: geometryczne, symboliczne,
obrazkowe i literowe Według Kraak’a istnieją dwie główne grupy sygnatur:
obrazkowe i geometryczne. Tych pierwszych używa się, gdy ich rozpoznanie
ułatwiają skojarzenia, natomiast zjawiska o wyższym stopniu abstrakcji
przedstawia się za pomocą sygnatur geometrycznych. Mapa sygnaturowa poza
rozróżnieniem jakościowych obiektów niesie również informacje o ich
rozmieszczeniu w rzeczywistości.
Wyróżnia się dwa sposoby lokalizacji sygnatur:
• Ścisły – element sygnatury (np. środek ciężkości figury, wierzchołek)
wskazuje precyzyjne położenie obiektu. W miejscu przedstawionym na mapie
jest przedstawiony obiekt rzeczywiście znajdujący się w odpowiednim miejscu
w terenie. Mapa topograficzna jest mapa sygnaturową o ścisłej lokalizacji
obiektów.
• Przybliżony – sygnatura nie występuje w miejscu, gdzie obiekt w
rzeczywistości; ma ona charakter informacyjny, a nie ściśle lokalizacyjny. Takie
umieszczenie sygnatur może wynikać ze skali mapy (mapy mało- i
średnioskalowe) lub z braku informacji o dokładnym położeniu obiektów. Na
mapach turystycznych często przy nazwie miejscowości oznacza się
sygnaturę hotelu, biura informacji, kempingu, restauracji, co wskazuje na
występowanie tych miejsc w mieście bez podania ich ilości i konkretnej
lokalizacji
Sygnatury punktowe ze względu na kształt dzieli się na: Geometryczne,
Symboliczne, Obrazkowe, Literowe
Geometryczne
– mają kształt prostych figur geometrycznych jak kwadrat,
koło, trójkąt, romb, prostokąt. Kształt ich nie przypomina rzeczywistego
kształtu obiektu, jednak nie powinien być zupełnie przypadkowy. Możliwa jest
rozbudowa wewnętrzna sygnatur przez wpisanie w nie innych figur
geometrycznych, a także innych symboli czy oznaczeń literowych w rezultacie
powstają sygnatury mieszane. Sygnatury geometryczne najlepiej wskazują
dokładne położenie obiektu (np. środek ciężkości lub wierzchołek)
Obrazkowe – nawiązują kształtem do zewnętrznego wyglądu
reprezentowanego obiektu (np. namiot dla oznaczenia pola namiotowego,
samolot – dla lotniska). Granica między sygnaturami symbolicznymi a
obrazkowymi często się zaciera, gdyż uproszczony obrazek przechodzi w
symbol. Sygnatury obrazkowe stosowane są w atlasach szkolnych, gdyż
najtrafniej przemawiają do czytelnika.
Symboliczne – są rozwinięciem sygnatur geometrycznych bazującym na
skojarzeniach czytelnika mapy z obiektami rzeczywistymi (np. ścięty trójkąt
równoramienny przypomina kształtem wieże wiertnicze)
Literowe – to litery umieszczone w miejscach występowania danego obiektu;
mogą być umieszczone bezpośrednio jako znaki kartograficzne lub wpisane w
figurę geometryczną. Nie powinno stosować się więcej niż dwie litery, gdyż
może to stwarzać wrażenie skrótu lub nazwy, co nie jest sygnaturą literową. H –
hotel P – parking M – muzeum B – bank
W sygnaturach liniowych kształt wskazuje na lokalizację obiektu: każdy
punkt linii na mapie jest odpowiednikiem punktu w rzeczywistości. Wyjątkiem
są sygnatury liniowe abstrakcyjne. Jednocześnie położenie linii jest bardzo
istotną cechą rozróżniającą. Pozostałe cechy to: kolor,
jasność i deseń. Różnokolorowe linie można traktować jako sygnatury
symboliczne bazujące na skojarzeniu użytego koloru z obiektem rzeczywistym,
np. niebieska sieć rzeczna. Podobnie deseń może wywoływać bezpośrednie
skojarzenia: granica państwa czy tory kolejowe. Sygnatury liniowe mogą być
uzupełnione znakami literowymi, co ułatwia ich interpretację. Ponadto deseń,
jasność lub grubość linii pozwalają określić rangę obiektu: drogi główne i
boczne.
Metoda zasięgów - polega na oznaczeniu na mapie zasięgu występowania
danego zjawiska. Jest stosowana dla danych mierzonych w skali nominalnej
odniesionych do powierzchni w
Wyróżnia się:
- zasięg liniowy - za pomocą linii wydziela się określone obszary. Różnicuje się
je za pomocą desenia lub koloru.
- zasięg sygnaturowy - polega na wprowadzaniu wewnątrz zasięgu liniowego
odpowiedniej sygnatury oznaczającej zjawisko występujące na wyznaczonym
obszarze.
- zasięg plamowy - jest on przedstawiony za pomocą plamy, czyli
obrysowanego linią
obszaru wypełnionego kolorem lub deseniem.
- zasięg opisowy
- określa w przybliżeniu występowanie danego zjawiska za
pomocą napisu. Różnicuje się go za pomocą stosowania różnych krojów i
wielkości pisma.
Linia zasięgu powinna jednoznacznie wskazywać obszar, do którego się odnosi.
W metodzie zasięgów obszar opracowania może obejmować wybrany teren.
Zasięgi mogą się pokrywać, zawierać, przenikać.
Metoda powierzchniowych jednostek naturalnych (chorochromatyczna) –
jest rozwinięciem metody zasięgów i jednocześnie jej modyfikacją. Jest
stosowana dla danych jakościowych – mierzonych w skali nominalnej,
odniesionych do powierzchni. Polega na tym, że cały obszar mapy jest
podzielony na mniejsze obszary (regiony), różne pod względem jakościowym,
tworzące mozaikę. Nie ma tu obszarów zachodzących na siebie (w metodzie
zasięgów jest to możliwe). Każdy fragment opracowywanego obszaru musi być
zakwalifikowany do jakiejś kategorii. Powierzchnie wydzielonych obszarów
wyróżnia się za pomocą znaków powierzchniowych, takich jak: kolor, deseń.
Zmienną dobieramy w ten sposób aby nie sugerowała porządku. Użycie
zmiennej kierunek utrudnia odczytanie regionów rozmieszczonych na mapie.
Użycie waloru ułatwia rozróżnienie ale może sugerować hierarchię.
Metoda izolinii Mapa wysokości jako przykład mapy wykonanej metodą
izoliniową (izolinie natężenia → linie izometryczne). Izolinie – linie łączące
jednakowe wartości liczbowe. Za pomocą izolinii przedstawia się zjawiska
charakteryzujące się ciągłą przestrzenną zmiennością natężenia (np. wysokości
n.p.m) ale także zjawiska występujące wyspowo, które mogą być
interpretowane jako ciągłe, jeżeli zostaną odniesione do innego zjawiska o
charakterze ciągłym (gęstość zaludnienia, lesistość) są to tzw. izoplety
(pseudoizolinie)
a) izolinie natężenia
•linie izometryczne (izohipsy, izobaty np. poziomice)
•izarytmy
•izarytmy rzeczywiste (np. izotermy, izohiety, izogony, izobary)
•izarytmy teoretyczne (izarytmy abstrakcyjne, izoplety, izodensy, izohyle)
•izolinie odległości (ekwidystanty)
•izolinie ruchu (izochrony)
b) izotachy
c) izochrony
d) izobaty
Izolinie mogą przedstawiać ukształtowanie pola zjawisk rzeczywistych lub
przetworzonych matematycznie - - umownych.
• Izarytmy rzeczywiste powstają w wyniku interpolacji ilościowych cech
zjawiska pomiędzy punktami odniesienia, których położenie jest pomierzone i
określone w przyjętym
• Izarytmy teoretyczne (nazywane układzie współrzędnych izopletami – gr.
Izoplethes – jednakowo liczny), powstają w wyniku interpolacji ilościowych
cech zjawiska pomiędzy punktami odniesienia, których położenie jest
określone w sposób umowny. Izarytmy teoretyczne mogą sugerować
uszczegółowienie danych na mapie. Nie można pośredniej wartości uważać za
prawdziwą w danym miejscu. Jako wyraz różnicy miedzy Izarytmami
rzeczywistymi i teoretycznymi F. Uhorczak proponuje rysować je liniami
łamanymi.
Izolinie mogą być stosowane do przedstawienia natężenia zjawiska (wartości
względnej),
odległości (ekwidystanty), czasu (izochrony), dat pojawiania się zjawisk
(izodaty)…. Można również stosować izolinie do prezentacji miar odchyleń
(izoanomale, izoamplitudy). Odchylenia można odnosić do wartości średniej,
normatywnej, dopuszczalnej….
Kartogram i izolinie
W analizie struktury przestrzennej zjawisk powierzchniowych na badanym
obszarze najważniejszymi charakterystykami są zróżnicowanie jego natężenia i
rozdrobnienie.
Jeżeli badane zjawisko określimy jako cechę – x, a powierzchnię badań - PA, to
podstawową charakterystyką ogólną jest “poziom udziału” – gęstość
zjawiska:
∑
=
=
N
i
A
i
P
p
G
1
P
i
– wielkość powierzchni i-tego obiektu cechy ‘x’, N – liczba obiektów – pól
występowania cech ‘x’, P
A
– powierzchnia obszaru badań
Źródła danych:
- Dla izarytm rzeczywistych – wyniki pomiarów terenowych
- Dla izoplet - dane statystyczne względne (wskaźniki), - dane uzyskane na
podstawie kartogramu (w skali ciągłej, skokowej) lub kartogramu
dazymetrycznego, -dane uzyskane z mapy kropkowej lub sieci zmienno gęstej.
Dane a e mogą być umieszczone: w węzłach regularnej siatki, w punktach
tworzących ciąg
( oddalone od siebie profile), nieregularnie.
Interpolacja
Metody i procedury interpolacyjne różnią się: - rodzajem użytej funkcji, - liczbą
użytych etapów transformacji danych wyjściowych, - liczbą punktów
pomiarowych - organizacją procesu obliczeń.
Komputerowe metody interpolacji izolinii
Wyróżniamy 2 modele organizacji danych: siatki regularne i nieregularne
Metody tworzenia modelu:
- met dwuetapowe punktowe: met odległościowo-wagowa (odwrotnych
odległości); met autokorelacji (Kriging)
Metody wygładzania danych:
- met powierzchniowo-rastrowe: met propagacji, met reagregacji, met
kartograficzno-objętościowa, met średnich ruchomych
Źródła danych
Dane do opracowania map izopletowych mogą być pozyskiwane na podstawie
map kropkowych, które prezentują dane bezwzględne rozmieszczone
topograficznie. Źródłem błędów pomiaru wartości zjawiska są : - pola
odniesienia i ich właściwości (kształt, wielkość, wzajemne ułożenie), -
wyznaczenie położenia punktów odniesienia, - wybrana metoda interpolacyjna.
Podobieństwa i różnice
Zasadnicza różnica występuje miedzy rodzajem danych prezentowanych na
mapach. Jedne z nich są danymi, które w rzeczywistości występują w sposób
ciągły (dane fizyczne), drugie zostały przetworzone, a ich kontynualizacja
wynika z przypisania ich do powierzchni lub innych zjawisk .
Izoplety nie są liniami lokalizowanymi. Charakteryzują one zjawisko jako zbiór
linii. Mają celowo dobierane wartości cięcia izolinii
Izarytmy rzeczywiste i teoretyczne nie różnią się wyrazem graficznym. Można
jednak dla odróżnienia izoplet rysować je liniami łamanymi – izogramy.
METODA KARTOGRAMU Użycie metody kartogramu pozwala na przestrzenną
lokalizację danych ilościowych, względnych, odniesionych do powierzchni,
wyrażonych w skali ciągłej lub skokowej. Natężenie zjawiska może być
przedstawione przy pomocy zmiennej wizualnej –waloru (koloru, desenia).
Kartogram jest metodą powierzchniową. Metodą kartogramu pokazujemy dane
względne. Kartogram właściwy to kartogram w skali skokowej.
PRAWIDŁOWOŚC WYKONANIA KARTOGRAMU zależy od: _doboru pól
odniesienia, _doboru przedziałów klasowych (ilości klas, sposobu podziału),
_doboru zmiennej wizualnej (kolor, deseń, ziarnistość, walor, orientacja,
wielkość) RODZAJE KARTOGRAMÓW 1Kartogram prosty (jednorodny,
kwalifikatywny, selektywny, desenia kropkowego, geometryczny). 2Kartogram
złożony. 3Kartogram strukturalny.
ZASADY DLA METODY KARTOGRAMU _dane względne, _skala skokowa,
_najczęściej wykorzystywany dla stworzenia tła dla innych zjawisk,
_dokładność zależy od sposobu i liczby klas i wynosi
±
połowa wartości
przedziału klasowego, _należy zwrócić uwagę na dokładność rozmieszczenia
natężenia zjawiska, dokładność ta zależy od przyjętej jednostki odniesienia,
_ubogi podkład, _im mniejszy arkusz, tym lepsze zobrazowanie.
Zmienne wizualne : - kształt( j ), - wielkość( i ), - barwa( j posiada atrybuty
kolor, jasnośc, nasycenie), - walor( i stos bieli do czerni lub innego koloru ), -
ziarnistość( i ), - deseń( j powt się układ znaków ), - orientacja( j ),
Zmienne graficzne- podstawowe cechy czy atrybuty znaków graficznych, są
postrzegalnymi wielkościami których zmiany służą przekazaniu pewnych
składowych informacji.
Położenie w płaszczyźnie obrazu: Zmienna ta tworzy podkład mapy. Jeśli na
mapie znajduje się kilka punktów o określonych współrzędnych np. x,y, to ich
wzajemne położenie może przekazywać wiele różnych relacji.
Zmienna graficzna - położenie i jej możliwości przekazu relacji: • proporcji: na
przykład AB jest trzy razy dłuższe od BC. W tym przypadku BC staje się
jednostką do pomiaru długości odcinków AC i AB. Oko natychmiast dostrzega te
proporcje. * porządkowania: na przykład punkt B leży pomiędzy punktami A i
C. *różnicowania: na przykład A i B i C zajmują różne położenie w przestrzeni. *
podobieństwa: na przykład punkty B i C leżą w podobnym miejscu przestrzeni.
Zmienna wielkości wyrażona jest poprzez różnicę powierzchni, długości lub
szerokości stosowanych znaków. Posiada „naturalne” własności przekazu
relacji: proporcji i porządku. Może również przekazywać relację podobieństwa.
Jest podstawową zmienną dla kartodiagramicznej metody prezentacji. Należy
do tzw. zmiennych tworzących obraz – bardzo wyraźnie nadaje trzeci wymiar.
Znaki większe wydają się być bliżej obserwatora – a co za tym idzie są
postrzegane jako ważniejsze, posiadające większą wartość niż znaki
niewielkich rozmiarów. Wielkość jako jedyna zmienna, obok dwóch
wymiarów płaszczyzny, ma zdolność przekazywania proporcji
Zmienna graficzna barwa jest niezwykle ważna w kartografii, w dużej mierze
decyduje o walorach estetycznych mapy. Jest jednak zmienną, którą należy
stosować ze szczególną rozwagą. Złe użycie barwy prowadzi bowiem do
zaburzenia percepcji przekazywanej informacji, a w niektórych przypadkach
może wręcz zdyskwalifikować użytkowe walory mapy. Zjawisko barwy i jego
doznawanie przez człowieka jest bardzo złożonym procesem.
Barwa - Jest tą cechą każdego materialnego przedmiotu, dzięki której możemy
odróżnić przedmioty jako czerwone, zielone, brązowe, białe, szare itd. Z
pragmatycznego punktu widzenia barwa jest stosowana w kartografii w celu
przekazywania relacji: porządku, różnicy lub podobieństwa. Ograniczenia
funkcji barwy są spowodowane głównie tym, iż odbiór barwy nie zależy tylko
od prostych wrażeń, ale również od złożonych współzależności wynikających z
kompozycji mapy. Zmienna barwy posiada trzy atrybuty :
Jasność - jest tym atrybutem spostrzeganej barwy, dzięki któremu jesteśmy w
stanie wyznaczyć dla jakiejkolwiek barwy chromatycznej równoważną jej
barwę szeregu achromatycznego, podając określenia: barwy jednakowo jasne,
barwy ściemnione, barwy ciemne, barwa jaśniejsza, barwa ciemniejsza;
Kolor - jest tym atrybutem spostrzeganej barwy, dzięki któremu rozróżniamy
ją jako: niebieską, żółtą, zieloną, czerwoną, brązową, fioletową itd.
chroma - jest tym atrybutem spostrzeganej barwy, dzięki któremu jesteśmy w
stanie dokonać rozróżnienia wśród barw tego samego koloru i tej samej
jasności, podając określenia: barwa szarawa, barwa właściwa w kolorze, barwa
mocna, barwa żywa, barwa mniej lub więcej pełna koloru. Właściwie użyta
zmienna barwy może przekazywać następujące relacje: porządku, różnicy lub
podobieństwa.
Relacja porządku - przekazywana jest przez NATĘŻENIE barwy (jako funkcja
bezpośrednio wynikająca z ilościowych cech barwy - jasności i nasycenia)
Relacja różnicy lub podobieństwa - jest przekazywana przez kolor barwy,
szczególnie przez barwy jednakowej głębi
Termin ziarnistość jest używany w języku polskim jako odpowiednik
angielskiej nazwy tej zmiennej - texture, stąd czasami pojawia się również
nazwa tekstura. Zmienna ta jest stosowana w bardzo wielu metodach
prezentacji, m.in. w metodzie chorochromatycznej, zasięgów i w niektórych
przypadkach, w metodzie kartogramicznej. W najprostszy sposób, zmienną
ziarnistość opisuje się jako fotograficzne zmniejszanie lub powiększanie wzoru
znaku liniowego, punktowego bądź powierzchniowego. Najłatwiej jest wyjaśnić
istotę zmiennej ziarnistości przy pomocy ilustracji: Zmienna ziarnistość
posiada wyjątkową zdolność porządkowania znaków (danych) przy
jednoczesnym zachowaniu równoważności między nimi. Własność ta jest
niezwykle cenna i może być użyteczna przy tworzeniu systemów znaków, np.
dla map glebowych, geologicznych, geomorfologicznych itp. Ziarnistość
umożliwia różnicowanie znaków punktowych, liniowych i powierzchniowych
na tym samym poziomie widzialności. Ziarnistość jest transparentna -
umożliwia ona dobre odróżnianie nakładających się powierzchni. Jest to bardzo
przydatna własność, np. w metodzie zasięgów.
Kierunek jest zmienną rzadko stosowaną na mapach. Prawdopodobnie jest to
spowodowane nieznajomością jej naturalnych własności. Zmienna ta jest na
ogół stosowana w celu przekazywania relacji różnicy. Przy niewielkiej liczbie
klas przekazuje tą relację lepiej niż kształt.
Kształt jest najczęściej stosowaną zmienną przy tworzeniu systemów znaków.
Trudno wyobrazić sobie wykonanie mapy bez użycia tej zmiennej. Podstawową
jej zaletą jest możliwość stworzenia wręcz nieskończonej liczby znaków
różniących się kształtem. Poczynając od geometrycznych i symbolicznych, a
kończąc na skomplikowanych graficznie znakach obrazkowych. Kształt jest
zmienną przewodnią w metodzie sygnaturowej. Odgrywa również znaczną rolę
w metodzie kartodiagramicznej i zasięgów. Kształt posiada dość dobrą
zdolność różnicowania. Jest więc często stosowany do przekazania informacji
typu: "W miejscu A znajduje się coś innego niż w miejscu B". Wielkości znaków
różniących się kształtem wpływa w decydujący sposób na ich rozróżnialność.
Jest oczywiste, że im więcej użyjemy znaków o różnych kształtach i im mniej
wyraźne są zgrupowania prezentowanych zjawisk, tym mniej czytelny
uzyskamy obraz. Kształt posiada niezwykle cenną możliwość rozbudowy
(afiksacji) znaku.
Mapa sozologiczna
Sozologia to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów
oraz zapewnienia ich użytkowania. Informacją sozologiczną jest zbiór danych
dotyczących środowiska przyrodniczego człowieka i sposobów jego
wykorzystania. Dotyczy ona zarówno zasobów przyrody ożywionej (flora i
fauna) jak i nieożywionej (powierzchnia zaimi, wody powierzchniowe i
podziemne itd.)
Mapa adresowana jest głównie do instytucji i urzędów ochrony środowiska
oraz decydentów i planistow na szczeblach regionalnym, wojewódzkim,
powiatowym i gminnym. Mapa w postaci wydruków w postaci analogowej jest
jednym z produktów końcowych opracowania kompleksowej bazy danych
tematycznych, realizowanego w technologii SIP. Jako referencyjna baza danych
topograficznych, do której odnoszone są warstwy.
Jako referencyjna baza danych topograficznych, do której odnoszone są
warstwy tematyczne mapy sozologicznej, wykorzystana jest baza VMAP
poziomu drugiego o dokładności geometrycznej odpowiadającej opracowaniom
w skali 1 :50 000. Baza danych przestrzennych stanowi istotny komponent
mapy sozologicznej, umożliwiając prowadzenie złożonych analiz
przestrzennych.
Mapa sozologiczna w planowaniu przestrzennym jest szczególnie przydatna w
zakresie lokalizacji nowych obiektów gospodarczych (w tym przemysłowych) i
komunalnych ( w tym mieszkaniowych) a także obiektów rekreacyjnych itp.
Mapa ta, opracowywana w skali 1:50 000 stanowi źródłowe opracowanie
kartograficzne do sporządzania map sozologicznych w skalach mniejszych oraz
innych pokrewnych map tematycznych.
Idea mapy sozologicznej zrodziła się po powstaniu sozologii (inf. o
intensywności przekształcania środowiska pod wpływem działalności
człowieka)
Badania dotyczące mapy sozologicznej obejmują: rejestrację, lokalizację i
określanie źródeł (zaburzeń, skażeń powietrza, skażenie gleby), zasięg i
charakterystykę oraz natężenie wszystkich zaburzeń, zagrożenia
radioaktywnego i mikrobiologicznego, sztuczny deficyt wody, dewastacje
krajobrazu, zanieczyszczenia i skażenia powietrza i wód podziemnych i
powierzchniowych oraz wód morskich, zaburzenia naturalnych stosunków
wodnych, zanieczyszczenia i przekształcenia rzeźby powierzchni ziemi,
zanieczyszczenia i skażenia gleb, degradację szaty roślinnej, odpadów
przemysłowych i komunalnych oraz hałas.
Wyróżniamy mapy przeglądowe szczegółowe i tematyczne:
*mapy tematyczne są stosowane, aby można było określić intensywność
przekształceń, dokonać diagnozy oraz zapobiegać dalszym przekształcenia. W
celu ukazania zanieczyszczeń powietrza,(CO
2
, pyły) stosuje się mapy w skali
1:10 000.
*mapa przeglądowa - jakość przeglądowa - zagadnienia hydrologiczne,
zmiany powierzchni ziemi, stan atmosfery, wskaźnik sumy przekroczeń - dla
różnych elementów i powietrze, wyrobiska, grunty orne, izolinia osiadań,
krotność przekroczenia metali ciężkich, opad pyłu toksycznego, metali-dla
powierzchni terenu. Mapy przeglądowe wydaje się w skali 1:50000
Treśc mapy :
1. Formy ochrony środowiska przyrodniczego:
*grunty orne chronione i pozostałe oraz łąki i pastwiska chronione i pozostałe,
lasy chronione i gospodarcze, zieleń urządzona oraz udokumentowane złoża
surowców mineralnych
*parki narodowe i krajobrazowe oraz ich otuliny, rezerwaty pomniki przyrody
oraz obszary chronionego krajobrazu,
*stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-
krajobrazowe,
*ujęcia i strefy ochronne ujęc wód
2. Degradacja komponentów środowiska:
*degradacja powierzchni terenu, wtym: grunty podatne na denudację
naturogeniczną i uprawową
*grunty narażone na zalewy powodziowe lub sztormowe,
*grunty antropogeniczne obszarów zabudowanych, antropogeniczne formy
terenowe (wyrobiska i zwałowiska), deformacje poeksploatacyjne, cmentarze,
kanały i wały przeciwpowodziowe, groble, składowiska surowców i paliw,
wylewiska i składowiska odpadów,
*typy zdegradowanych gleb
*czynniki i klasy uszkodzeń lasów
*degradacja wód powierzchniowych, w tym: zrzuty ścieków, wielkości zrzutów
w m3/dobę, przekroczenia wskaźników zanieczyszczeń, jakośc wód w
punktach pomiarowych, zanieczyszczone wody morskie przybrzeżne,
popiętrzone wody powierzchniowe, sztuczne zbiorniki wodne, stawy
hodowlane, zbiorniki wód przemysłowych, utrata więzi hydraulicznej,
antropogeniczne zaburzenia reżimu hydrologicznego cieków i technicznie
przekształcone koryta cieków
*degradacja wód podziemnych, w tym: grunty podatne na infiltrację
zanieczyszczen do wód podziemnych, zanieczyszczone lub przypuszczalnie
zanieczyszczone wody podziemne, istniejące i prawdopodobne zrzuty ścieków
(szamba, rozsączkowanie ścieków), kierunki przenoszenia zanieczyszczeń w
wodach podziemnych, sztucznie obniżone lub podniesione zwierciadło wód
podziemnych, leje depresyjne
*degradacja powietrza atmosferycznego, w ty: emitory przemysłowe i ich
skupiska, emisja całkowita w t/rok, skupiska źródeł niskiej emisji gazów i
pyłów, punktowe i powierzchniowe emitory hałasu i wibracji oraz emitory
uciążliwych zapachów (odorów), przekroczenia dopuszczalych stężeń SiO2 i
przekroczenia dopuszczalnej zawartości pyłu zawieszonego
*rodzaje przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływac na środowisko,
wymagających sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko
Generalizacja kartograficzna, generalizacja mapy, uogólnienie mapy (łac.
generalis - powszechny, ogólny) - w kartografii proces zmniejszania
szczegółowości mapy podczas prac redakcyjnych związanych ze zmniejszaniem
skali mapy.
O generalizacji decyduje, oprócz skali, także przeznaczenie mapy. Np. treść
mapy ściennej, którą ogląda się z dużej odległości, podlegać będzie większej
generalizacji niż atlasu samochodowego w tej samej skali.
Generalizacja polega m.in. na upraszczaniu rysunku obiektów geograficznych
(np. przebiegu linii brzegowej), stosowaniu różnego rodzaju symboli
przedstawiających złożone struktury przestrzenne i ich cechy. Celem
generalizacji jest dostosowanie mapy do danych potrzeb, zwiększenie jej
czytelności itp.
Istnieją dwa główne rodzaje generalizacji:
1. ilościowa (pominięcie mniej istotnych elementów mapy):
*generalizacja formy (odległości, kształtu - uproszczenie kształtu; np.
pominięcie niektórych zakrętów drogi, rzeki, uproszczenie przebiegu granicy)
*generalizacja treści (zmniejszenie ilości znaków na mapie; np. pominięcie
niektórych miast, rzek, mniej ważnych dróg)
2. jakościowa (uogólnienie pojęć przedstawianych na mapie):
*symbolizacja (np. na mapie w dużej skali miejscowości oznaczone będą
zasięgiem zabudowy, w mniejszej skali – sygnaturą koła lub kwadratu)
*grupowanie (np. połączenie lasów liściastych, iglastych i mieszanych w jedną
kategorię)
*zmiana ujęcia zjawiska
Generalizacja kartograficzna uważana jest za proces subiektywny, wymagający
od kartografa dobrej znajomości tematu przedstawionego na mapie.
