Cz
ęść
12
Cz
ęść
12
Zakład Analizy Leków
2008
Piotr Suchocki
Cz
ęść
12
Cz
ęść
12
Modyfikatory i
Modyfikatory i
rozpuszczalniki
rozpuszczalniki
Cz
ęść
12
Cz
ęść
12
Zakład Analizy Leków
2008
Piotr Suchocki
Cz
ęść
12
Cz
ęść
12
Modyfikatory i
Modyfikatory i
rozpuszczalniki
rozpuszczalniki
Grupa Zwi
ą
zek Rozpuszczalnik
R–H
Alkany Eter naftowy, heksan
Ar–H
Zw. Aromatyczne Toluen, benzen
R–O–R
Etery Eter dietylowy
Rodzaje rozpuszczalników stosowane
podczas rozdziałów technik
ą
HPLC
R–X
Halogenki alkilowe Tetrachlorometan, CHCl
3
R–COOR
Estry Octan etylu
R–CO–R
Aldehydy i ketony Aceton, metylo etylo keton
R–NH
2
Aminy Pirydyna, trietyloamina
R–OH
Alkohole Metanol, etanol, izopropanol
R–CONH
2
Amidy Dimetyloformamid
R–COOH
Kwasy karboksylowe Kwas octowy
H–OH
Woda Woda
Rozpuszczalnik
Lepkość w
temp. 20
o
C
cP
Siła elucji
ε
Współczynnik
załamania
światła
Graniczna
długość
pochłanianej
fali, [ nm]
n-Heksan
Cykloheksan
0.33
1.00
0.01
0.04
1,375
1.427
195
205
Niektóre wła
ś
ciwo
ś
ci rozpuszczalników, na które nale
Ŝ
y
zwróci
ć
uwag
ę
podczas rozdziałów technik
ą
HPLC
Cykloheksan
Chloroform
Chlorek metylenu
Tetrahydrofuran
Octan etylu
Acetonitryl
Metanol
Kwas octowy
Woda
1.00
0.57
0.44
0.55
0.45
0.37
0.60
1.26
1.00
0.04
0.40
0.42
0.45
0.58
0.65
0.95
duŜa
duŜa
1.427
1.443
1.424
1.408
1.370
1.344
1.329
1.372
1.330
205
245
235
215
260
190
200
-
-
Zakresy zastosowania rozpuszczalników w świetle UV
Acetonitryl
Metanol
2-Propanol
Pentan
Zakresy zastosowania rozpuszczalników w świetle UV
n-Heptan
Chlorek metylenu
Zakresy zastosowania rozpuszczalników w świetle UV
Chloroform
Tetrahydrofuran
Zakresy zastosowania rozpuszczalników w świetle UV
Toluen
Metylo-etylo-keton
Zakresy zastosowania rozpuszczalników w świetle UV
Szereg eluotropowy rozpuszczalników
Wysoka
Rozpuszczalnik
Wartość
eluotropowa
(
ε
ο
)
Rozpuszczalnik
Wartość
eluotropowa
(
ε
ο
)
Kwas octowy
Woda
Metanol
2-propanol
>0.73
>0.73
0.73
0.63
Eter etylowy
Benzen
Toluen
Czterochlorek węgla
0.29
0.27
0.22
0.14
Niska
2-propanol
Izobutanol
Acetonitryl
Octan etylu
Aceton
Metyloetyloketon
Tetrahydrofuran
Chlorek metylenu
Chloroform
Eter tert-butylometylowy
0.63
0.54
0.50
0.45
0.43
0.39
0.35
0.32
0.31
0.29
Czterochlorek węgla
Cyklohexan
2,2,4-Trimetylopentan
Pentan
n-Heksan
n-Heptan
1,2,4-Trichlorobenzen
o-Chlorobenzen
0.14
0.03
0.01
0.00
0.00
0.00
N/A
N/A
Indeks polarno
ś
ci rozpuszczalników
Polarne
Rozpuszczalnik
Indeks
polarności
(P’)
Rozpuszczalnik
Indeks
polarności
(P’)
Woda
Metanol
Kwas octowy
Acetonitryl
10,20
6,60
6,20
6,20
Alkohol izobutylowy
Benzen
Eter etylowy
Toluen
3,00
3,00
2,90
2,40
Niepolarne
Acetonitryl
Aceton
Pirydyna
Metyloetyloketon
Chloroform hydro stabil.
Chloroform
Octan etylu
2-Propanol
Tetrahydrofuran
Chlorek metylenu
6,20
5,40
5,30
4,50
4,40
4,40
4,30
4,30
4,20
3,40
Toluen
Czterochlorek węgla
n-Heptan
2,2,4-trimetylopentan
n-Heksan
Heksany
Cukloheksan
Pentan
Trifluoroetan
1,2,4-Trichlorobenzen
2,40
1,60
0,20
0,10
0,06
0,06
0,00
0,00
-2,00
N/A
Porównanie lepko
ś
ci rozpuszczalników
Mała
Rozpuszczalnik
Lepkość
(cP, 25
o
C)
Rozpuszczalnik
Lepkość
(cP, 25
o
C)
Pentan
Eter etylowy
Eter tert-butylometylowy
n-Heksan
Heksany
0,22
0,24
0,28
0,30
0,30
Chloroform
Metanol
Toluen
Benzen
Pirydyna
0,53
0,54
0,55
0,60
0,88
Wysoka
Heksany
Aceton
Acetonitryl
Metyloetyloketon
Trifluoroetan
n-Heptan
Chlorek metylenu
Octan etylu
Tetrahydrofuran
2,2,4-Trimetylopentan
0,30
0,30
0,34
0,38
0,40
0,40
0,41
0,43
0,46
0,47
Pirydyna
Woda
Cykloheksan
Czterochlorek węgla
Kwas octowy
o-dichlorobenzen
2-Propanol
Alkohol izobutylowy
1,2,4-Trichlorobenzen
0,88
0,89
0,90
0,90
1,10
1,33
1,90
4,70
N/A
Porównanie g
ę
sto
ś
ci rozpuszczalników
Mała
Rozpuszczalnik
Gęstość
(g/cm
3
)
Rozpuszczalnik
Gęstość
(g/cm
3
)
Pentan
n-Heksan
Heksany
n-Heptan
2,2,4-Trimetylopentan
0.626
0.659
0.659
0.684
0.690
Toluen
Benzen
Tetrahydrofuran
Octan etylu
Pirydyna
0.867
0.879
0.881
0.900
0.980
Du
Ŝ
a
2,2,4-Trimetylopentan
Eter etylowy
Eter tert-butylometylowy
Cykloheksan
2-Propanol
Acetonitryl
Metanol
Aceton
Alkohol izobutylowy
Metyloetyloketon
0.690
0.708
0.758
0.774
0.785
0.786
0.791
0.791
0.802
0.805
Pirydyna
Woda
Kwas octowy
o-Dichlorobenzen
Chlorek metylenu
1,2,4-Trichlorobenzen
Chloroform
1,1,2-Trichloro-
trifluoroetan
Czterochlorek węgla
0.980
1.000
1.049
1.306
1.327
1.450
1.483
1.570
1.594
Porównanie indeksu refrakcji
rozpuszczalników
Niski
Rozpuszczalnik
Indeks
refrakcji
(25
o
C)
Rozpuszczalnik
Indeks
refrakcji
(25
o
C)
1,1,2-Trichloro-trifluoroetan
Metanol
Woda
Acetonitryl
1.267
1.326
1.333
1.341
Alkohol izobutylowy
n-Heptan
2,2,4-Trimetylopentan
Tetrahydrofuran
1.384
1.384
1.385
1.389
Wysoki
Acetonitryl
Eter etylowy
Pentan
Aceton
Eter tert-butylometylowy
Kwas octowy
Octan etylu
n-Heksan
Heksany
Metyloetyloketon
2-Propanol
1.341
1.350
1.355
1.356
1.368
1.370
1.370
1.372
1.372
1.376
1.384
Tetrahydrofuran
Chlorek metylenu
Cyklohexan
Chloroform
Czterochlorek węgla
Toluen
Benzen
Pirydyna
O-Dichlorobenzen
1,2,4-Trichlorobenzen
1.389
1.405
1.421
1.423
1.443
1.457
1.494
1.498
1.507
1.551
1.572
Porównanie temperatur wrzenia
rozpuszczalników
Niska
Rozpuszczalnik
Temperatura
wrzenia
(
o
C)
Rozpuszczalnik
Temperatura
wrzenia
(
o
C)
Eter etylowy
Pentan
Chlorek metylenu
Eter tert-butylometylowy
35
36
40
55
Benzen
Cykloheksan
Acetonitryl
2-Propanol
80
81
82
82
Wysoka
Eter tert-butylometylowy
Aceton
Chloroform
Metanol
Tetrahydrofuran
Heksany
n-Heksan
Octan etylu
Czterochlorek węgla
Metyloetyloketon
55
56
61
65
66
69
69
77
77
80
2-Propanol
N-Heptan
2,2,4-Trimetylopentan
Woda
Alkohol izobutylowy
Toluen
Pirydyna
Kwas octowy
O-dichlorobenzen
1,2,4-Trichlorobenzen
82
98
99
100
108
110
115
118
180
215
Tablica mieszalno
ś
ci rozpuszczalników
Nie mieszają się
Mieszają się
Modyfikatory faz odwróconych
dla związków o charakterze kwasów
Bromek i chlorek tetrabutyloamoniowy
Wodorotlenek N-butyloamoniowy
Wodorosiarczan tetraheksyloamoniowy
Bromek alkilotrimetyloamoniowy
Trietyloamina i jej chlorowodorek
Dimetyloaminy chlorowodorek
Piperazyna
Etylenodiamina
Najcz
ęś
ciej stosuje si
ę
eluent o pH 7 - 8
Modyfikatory faz odwróconych
dla zwi
ą
zków o charakterze zasad
Sól sodowa kwasu 1-butanosulfonowego
Sól sodowa kwasu 1-pentanosulfonowego
Najcz
ęś
ciej stosuje si
ę
eluent o pH 3
Sól sodowa kwasu 1-pentanosulfonowego
Sól sodowa kwasu heptanosulfonowego
Sól sodowa kwasu dekanosulfonowego
Składniki do sporz
ą
dzania buforów
stosowane w HPLC
Bufory fosforanowe
H
3
PO
4
NaH
2
PO
4
lub KH
2
PO
4
Na HPO lub K HPO
Na
2
HPO
4
lub K
2
HPO
4
(
NH
4
)
2
HPO
4
Bufory cytrynianowe
Cytryniany sodowe
Cytryniany litowe
Składniki do sporz
ą
dzania buforów
stosowane w HPLC
Bufory octanowe
Octan sodowy
Bufory z zasadami
Kwas trifluorooctowy
Bufory z zasadami
organicznymi
Trimetyloamina, Trietyloamina
EDTA
Pirydyna, Pirymidyna, Piperydyna, Pikolina
Etylenodiamina
Zastosowanie rozpuszczalników w ró
Ŝ
nych
rodzajach chromatografii
Metoda:
Rozpuszczalnik
Rozcieńczalnik
Substancje
zwiększające
selektywność
Inne dodatki
drugiej kolejności
stosowania
faz
odwróconych
Metanol*, acetonitryl,
tetrahydrofuran,
propanol
Woda*
Bufory:
fosforanowe,
octanowe, EDTA,
trietyloamina
Bufory*,
par jonowych
Metanol*, acetonitryl,
tetrahydrofuran
Woda*
Bufory*,
alkilosulfoniany
sodowe lub sole
alkiloamoniowe
normalna faza
Chlorek metylenu, acetonitryl,
metanol, eter t- butylowy, octan
etylu
Heksan lub 1,1,2-
trichlorotrifluoroetan
jonowymienna
Woda*
Bufory*: PO
4
-3
,
octan., cytryn,
trifluorooctanowe
chromatografii
wykluczania
Dla polimerów:
THF*, DMF,
toluen, aceton, o-dichlo-
robenzen.
Dla biomolekuł i
polim. rozp. w H
2
O
:
Woda*
Bufor