plik

Żywienie kliniczne

14.03.2011r.

Semestr VI

Żywienie w chorobach neurologicznych

Żywienie po udarze mózgu - Udarem mózgu nazywa się nagłe występujące objawy uszkodzenia mózgu, w
postaci: niedowładu, utraty zdolności rozumienia, utraty zdolności mówienia, niedowidzenia, niedoczulicy,
utraty przytomności w udarze krwotocznym, bólu głowy, nudności, wymiotów u chorych przytomnych.

Przyczyny: najczęstszą przyczyną udaru krwotocznego śródmózgowego jest nadciśnienie tętnicze a
podpajęczynówkowego pękniecie tętniaka, naczyniaka, uraz głowy, skaza krwotoczna.

Natomiast istotnymi czynnikami ryzyka zawału mózgu są: otyłośd, dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, palenie
papierosów, alkoholizm, brak aktywności fizycznej

Żywienie  po  przebytym  udarze  mózgu  stanowi  poważny  problem  ze  względu  na  często  występujące  u
chorych  zaburzenia  świadomości  i  połykania,  odruchy  kaszlu  i  niewydolnośd  oddechową.  Stany  te
uniemożliwiają  karmienie  chorego  przez  usta.  Zaburzone  połykanie,  jest  główną  przyczyną  niedożywienia
chorych  na  udar  mózgu.  Chorych  w  śpiączce,  z  dysfagią,  tracheotomią(otwór  w  tchawicy,  przez  który
wprowadzana  jest  rurka  umożliwiająca  oddychanie)  odżywia  się  przez  zgłębnik  nosowo-żołądkowy  dietą
płynną, dokładnie zmiksowaną, przygotowaną z produktów naturalnych lub dietami przemysłowymi.

Pokarm jest wprowadzany do sondy za pomocą dużej strzykawki(o pojemności 100ml), porcjami o objętości
300-500ml.  Posiłki  muszą  mied  odpowiednia  wartośd  energetyczną  i  odżywczą,  aby  nie  doszło  do
niedoborów  pokarmowych  i  wyniszczenia  organizmu  chorego.  Wartośd  energetyczną  należy  ustalid
indywidualnie  dla  każdego  chorego  w  zależności  od  jego  masy  ciała,  kondycji  fizycznej  i  stanu  zdrowia.
Zapotrzebowanie  energetyczne  chorych  na  udar  mózgu  jest  zwykle  zwiększone  z  powodu  stanów
pobudzenia, niepokoju, bólu, ograniczenia sprawności ruchowej i wzmożonego wysiłku podczas oddychania
oraz wykonywania jakichkolwiek czynności.

Białko  powinno  dostarczad  15-20%  energii  zawartej  w  całodziennym  pożywieniu,  tłuszcze  25-30%,  a
węglowodany  powinny  uzupełniad  dobowe  zapotrzebowanie  energetyczne.  Zaleca  się  aby  objętośd  diety
wynosiła  1500-  2500ml,  a  w  1ml  pożywienia  zawierał  1  kcal.  Liczba  posiłków  zależy  od  zapotrzebowania
energetycznego  i  objętości  diety:  zaleca  się  aby  były  co  najmniej  4  posiłki,  podawane  co  3,5-4  godz.  O
temperaturze 37 stopni C. Płyny i elektrolity uzupełniane są wlewami kroplowymi.

W  miarę  poprawy  stanu  zdrowia  chorego-gdy  jest  on  świadomy,  wydolny  oddechowo,  ma  prawidłowe
wydzielanie śliny, nie krztusi się- przechodzi się na żywienie doustne. Choremu podaje się wtedy pokarmy o
konsystencji  papkowatej-miksowane,  najczęściej  w  postaci  gęstych  zup.  Płyny  i  elektrolity,  na  zlecenie
lekarza, chory ma uzupełniane we wlewie kroplowym. Po pewnym czasie oprócz dao miksowanych choremu
podaje się potrawy przecierane, mielone, łatwo strawne. Obiad powinien składad się z zupy i drugiego dania.
Do  pozostałych  posiłków  można  podawad  pieczywo  pszenne,  pokrajane  w  cienkie  kromki  posmarowane
masłem, pastą z sera, ryb, mięsa, szynki, jaj. Jeśli pacjent ma dobre uzębienie, zachowuje świadomośd i nie
krztusi się, należy stopniowo wprowadzad do diety potrawy o konsystencji stałej.

Zalecenia  żywieniowe  w  profilaktyce  udaru  mózgu  -  Nie  tyd  i  ograniczyd  tłuszcze  zwierzęce  to  pierwszy
warunek  profilaktyki  udaru  mózgu.  Masa  ciała  powinna  byd  przez  całe  życie  utrzymywana  w  normie.
Tłuszcze  nie  powinny  dostarczad  więcej  niż 25-30%  energii  z  całodziennego  pożywienia. Kwasy tłuszczowe
nasycone nie powinny przekraczad 7% energii, wielonienasycone z rodziny omega-6 oraz z rodziny omega-3
6-10%,  a  jednonienasycone  uzupełniają  wartośd  energii  pochodzącej  z  tłuszczu.  Należy  więc  ograniczyd
masło, śmietanę, wykluczyd z diety smalec, tłuste mięsa, zabielacze do kawy, tłuste sery, twarde margaryny.
Wskazane natomiast są tłuste ryby morskie. Zaleca się, aby jeśd ryby 2-3 razy w tygodniu.
Ograniczeniu podlegają sacharoza, fruktoza, słodycze, wyroby cukiernicze. Bezwzględnie należy zmniejszyd
spożycie soli kuchennej do 3-5g/dobę. Trzeba unikad potraw z dużą jej ilością. Są to: potrawy typu fast food,
chipsy, zupy i sosy błyskawiczne, żółte sery wędliny. Sól można zastąpid przyprawami ziołowymi. Podstawą
diety przeciwudarowej są warzywa i owoce. Należy je spożywad w ilości ok. 75 dag/dobę. Warzywa i owoce

Żywienie kliniczne

14.03.2011r.

Semestr VI

są  bardzo  dobrym  źródłem  antyoksydantów:  wit.  C,  beta  karotenu  i  flawanoidów,  które  chronią  naczynia
mózgowe  przed  uszkodzeniem.  Ważna  jest  też  odpowiednia  zawartośd  w  diecie  kwasu  foliowego  oraz
witamin B6 i B12.

Korzystnie na naczynia mózgowe wpływają produkty bogate w potas, wapo i magnez. Potas reguluje rytm
serca i obniża ciśnienie krwi.

Szczególne znaczenie w diecie przeciwudarowej ma również błonnik pokarmowy.

Zalecenia żywieniowe w chorobie Parkinsona - Parkinson jest chorobą zwyrodnieniową układu nerwowego.
Proces zwyrodnieniowy dotyczy komórek nerwowych wytwarzających dopaminę umiejscowionych w
śródmózgowiu, zwanych istota czarna. W chorobie Parkinsona liczba tych komórek zmniejsza się, czemu
towarzyszy zmniejszone wydzielanie dopaminy.

Objawy - Następstwem niedoboru dopaminy są objawy, które narastają powoli. Są to: drżenie spoczynkowe
rąk, trudności w poruszaniu się, spowolnienie ruchowe, bóle i sztywnośd mięśni.

Dalsze objawy to: zaburzenia chodu- chód drobnymi kroczkami, zmiana pisma-pisanie coraz mniejszych liter,
zmiana głosu, zaburzenia mowy-niewyraźna mowa, objawy depresyjne, niemożnośd zmiany pozycji w łóżku,
maskowatośd twarzy, wzmożone pocenie się, zaparcia z powodu uszkodzenia nerwów wpływających na
czynnośd mięśni okrężnicy, zaburzenia w oddawaniu i nietrzymanie moczu, dysfagia, wychudzenie.

W chorobie Parkinsona, podobnie jak w innych chorobach neurologicznych zwiększa się zapotrzebowanie na
energię. W początkowym etapie choroby zaleca się żywienie nie odbiegające od diety standardowej. Zaleca
się 25-30 kcal/kg nmc. Jeśli występują dyskinezy ruchowe, podaż energii należy zwiększyd, aby zapobiec
zmniejszeniu masy ciała. Dla pacjentów z niedowagą powinno się zwiększyd w posiłkach zawartośd
węglowodanów i kwasów tłuszczowych nienasyconych.

W zaawansowanej fazie choroby, kiedy u chorego występują fluktuacje ruchowe i przyjmuje on preparaty
lewodopy(aminokwas ulegający w organizmie przemianie do dopaminy, której brakuje w mózgu), wskazana
jest dieta z podażą białka do 0,8 g/kg mc. U chorych, którzy maja umiarkowane fluktuacje ruchowe, białko
równomiernie rozłożone na główne posiłki zredukuje możliwośd występowania dużych stężeo LNAA( duże
obojętne aminokwasy) we krwi i przedłuży czas dobrej sprawności ruchowej.

Pacjentom, u których wystąpiła odpornośd na działanie lewodopy, zaleca się ograniczenie podaży białka w
ciągu dnia do 10% rekomendowanej ilości, z wyjątkiem posiłku wieczornego, który powinien dostarczyd
chorym resztę białka zalecanego normą żywienia. Wykluczenie z diety produktów białkowych ze śniadania i
obiadu na korzyśd kolacji poprawia działanie lewodopy, a zatem poprawia funkcjonowanie pacjentów
podczas dnia.

W  celu  zapobiegania  zaparciom  i  chorobom  jelita  grubego  należy  w  diecie  uwzględnid  w  większej  ilości
produkty  bogate  w  błonnik  pokarmowy:  produkty  zbożowe  gruboziarniste,  owoce,  warzywa  w  postaci
surówek.  W  razie  potrzeby  można  dodawad  do  potraw  surowe  otręby.  Należy  też  ograniczyd  produkty
zmniejszające  perystaltykę  jelit:  ryż  biały,  mąkę  ziemniaczaną,  banany.  Zaleca  się  6-8  szklanek  płynów  na
dobę.  W  przypadku  zaburzeo  połykania,  które  występują  u  40%  chorych,  stosuje  się  dietę  o  konsystencji
papkowatej.

Produkty niewskazane do śniadania i obiadu, zalecane do kolacji: mięso, wędliny, drób, ryby, białko jaja,
mleko i przetwory mleczne, żelatyna, nasiona roślin strączkowych, orzechy, czekolada, ciasta i słodycze
zawierające białko mleka i białko jaj, produkty zbożowe: pszenne, żytnie, owsiane, jęczmienne.

Produkty zalecane do śniadania i obiadu: pieczywo niskobiałkowe, ryż, kukurydza, kasza gryczana, proso,
mleko sojowe, mleko ryżowe, warzywa(oprócz nasion roślin strączkowych), owoce, oleje, miękkie margaryny,

Żywienie kliniczne

14.03.2011r.

Semestr VI

w ograniczonej ilości masło, śmietanka. Miód, dżemy, ciasta i słodycze niezawierające białko jaj i mleka, soki
warzywne, owocowe.

Zalecenia  żywieniowe  w  chorobie  Alzheimera  -  Choroba  Alzheimera  polega  na  zmianach
zwyrodnieniowych  w  mózgu  a  dokładniej  zaniku  tkanki  nerwowej.  Postępujące  stopniowo  zaburzenia
działania mózgu doprowadzają w efekcie do utraty pamięci, zdolności uczenia się, pojmowania, trzeźwego
myślenia,  oceny  sytuacji,  pogorszenia  umiejętności  komunikacyjnych  i  znacznego  obniżenia  się  zdolności
radzenia sobie z czynnościami życia codziennego.

Objawy - Generalnie rozpoznanie sprowadza się do zdiagnozowania otępienia, o postępującym charakterze,
przy  jednoczesnym  braku  współistnienia  innych  chorób  neurologicznych,  psychicznych  czy  też
internistycznych,  mogących  tłumaczyd  pojawienie  się  zaburzeo  pamięci.  Ważne  jest  wykluczenie  zmian
pourazowych  czy  zaburzeo  pamięci  w  przebiegu  przewlekłego  stosowania  leków  osłabiających  procesy
pamięciowe.  Otępienie  (czyli  demencja)  polega  na  pojawieniu  się  zaburzeo  pamięci,  początkowo
dotyczących tzw. pamięci świeżej, czyli  zapamiętywania bieżących informacji, podczas gdy pamięd zdarzeo
dawnych jest dośd dobrze zachowana.

W miarę postępu choroby pojawiają się inne objawy uszkodzenia tzw. czynności wyższych. Są to zaburzenia
mowy  (trudności  w  nazywaniu,  formułowaniu  zdao  –  tzw.  afazje),  zaburzenia  czytania  (aleksja),  pisania
(agrafia),  myślenia  abstrakcyjnego,  wykonywania  złożonych  zadao  ruchowych  (z  czasem  także  prostych)
codziennych, jak np. ubieranie się, higiena osobista – tzw. apraksje), zaburzenia w rozpoznawaniu osób (tzw.
agnozje),  zaburzenia  nastroju  (obniżenie  nastroju  i  depresja),  zaburzenia  snu,  zaburzenia  zachowania
(czasami  gwałtowne,  skierowane  przeciwko  sobie  lub  innym,  wynikające  z  pojawiających  się  urojeo,
niepokoju), doprowadzające czasami do konieczności umieszczenia chorych w oddziałach psychiatrycznych.
W pierwszym okresie choroby nie występują zwykle inne objawy uszkodzenia układu nerwowego. Jednak w
miarę  postępu  choroby  mogą  dołączad  się:  sztywnośd  mięśniowa,  spowolnienie  ruchowe,  zaburzenia
postawy i chodu.

W  chorobie  Alzheimera  nie  stosuje  się  żadnej  specjalnej  diety.  Ważne  jest  natomiast,  jak  w  przypadku
wszystkich  starszych  osób,  aby  dieta  była  urozmaicona,  dostarczała  wszystkich  niezbędnych  składników
odżywczych, witamin i mikroelementów i aby posiłki były zawsze  o tej samej  porze  dnia. Natomiast może
byd  konieczna  modyfikacja  diety  w  przypadku  współistniejących  innych  chorób,  jak  np.  cukrzyca,  choroby
układu krążenia.

W bardziej zaawansowanych stadiach choroby chorzy mają trudności z połykaniem. Należy wówczas
podawad pokarmy w postaci papkowatej. Można kupowad produkty przeznaczone dla dzieci lub rozdrabniad
mikserem potrawy przygotowywane w normalny sposób. Czasami chorzy zamiast połykad przetrzymują
pokarm w ustach. Jest to związane z zaburzeniem funkcji mózgu – chory zapomniał jak należy żud i połykad
pokarm. W tym wypadku jedynym rozwiązaniem może okazad się podawanie posiłków w postaci półpłynnej.

Dośd  często  u  osób  z  zaburzeniami  połykania  dochodzi  do  krztuszenia  się.  U  tych  chorych  należy  unikad
podawania  pokarmów  składających  się  z  produktów  o  różnej  konsystencji,  np.  płatki  kukurydziane  z
mlekiem.  Także  płyny  o  konsystencji  zbliżonej  do  wody  częściej  powodują  krztuszenie  się  niż  płyny
zagęszczone (np. sok marchwiowy lub pomidorowy).

Niektórzy chorzy mają nadmierny apetyt i domagają się jedzenia wkrótce po posiłku. Apetyt chorego należy
wówczas zaspokajad niskokalorycznymi przekąskami, jak np. owoce, chudy ser, itp.

Niektórzy z kolei odmawiają przyjmowania jakichkolwiek posiłków, nawet tych wcześniej lubianych. Należy
wówczas poszukad przyczyny (choroba przewodu pokarmowego, ból zębów, źle dopasowana proteza, itp.).
Nadmierny apetyt lub brak apetytu stanowią szczególny problem w przypadku chorych pozostających przez
większą częśd dnia bez opieki. Należy wówczas pozostawid choremu dostęp do określonych, wydzielonych
produktów.