Praktyczny problem doboru środków
ochronnych do prasy hydraulicznej

Praktyczny problem doboru środków ochronnych do prasy hydraulicznej

Na prośbę producenta pras zespół pracowników Zakładu Techniki Bezpieczeństwa opracował ekspertyzę dotyczącą
zasad   zapewniania   bezpieczeństwa   przy   obsłudze   prasy   hydraulicznej.   Ekspertyza   dotyczyła   następującego
problemu:
Czy na życzenie użytkownika, w budowanej na indywidualne zamówienie ramowej prasie hydraulicznej do obróbki
plastycznej   metali   o   sile   nacisku   250   kN   można   zastosować   w   trybie   automatycznym   dodatkowy   rodzaj
sterowania, polegający na sterowaniu maszyny pedałem nożnym bez opuszczonej ruchomej osłony strefy roboczej
tej maszyny?  Jest to wymuszone koniecznością przytrzymania ręką w czasie wykonywania operacji zagniatania
rurki   aluminiowej,   która   może   być   wygięta   w   różny   sposób   i   mieć   różne   długości.   Koniec,  za   który   jest   ona
trzymana wystaje poza przestrzeń roboczą prasy.

Budowana prasa jest wyposażona w osłony stałe chroniące przed dostępem do przestrzeni roboczej z tyłu i z boku
oraz w pneumatycznie opuszczaną ruchomą osłonę przestrzeni roboczej od strony obsługi.

Praca na prasie może odbywać się w trybach:

ręcznym   -   serwisowym;   wówczas   możliwe   jest   wykonanie   ruchów   maszyny   bez   opuszczonej
osłony ruchomej
automatycznym   -   roboczym;   wówczas   możliwe   są   trzy   rodzaje   sterowania:   oburęczne   bez
opuszczonej   osłony   ruchomej   lub   z   opuszczoną   osłoną   ruchomą   oraz   pedałem   nożnym   przy
opuszczonej osłonie ruchomej.

Tryb sterowania jest wybierany przełącznikiem ze stacyjką z wyjmowanym kluczykiem. Rodzaj sterowania w trybie
automatycznym jest zależny od ustawień w programie roboczym maszyny.

Czy z punktu widzenia bezpieczeństwa, jest dopuszczalne zastosowanie w trybie automatycznym czwartego
rodzaju sterowania - sterowanie maszyny pedałem nożnym bez opuszczonej osłony ruchomej?

Projektowana i budowana prasa hydrauliczna powinna spełniać wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia. Określa je przede wszystkim rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 lipca 2001 r. w sprawie wymagań
zasadniczych   dla   maszyn   i   elementów   bezpieczeństwa   podlegających   ocenie   zgodności,   warunków   i   trybu
dokonywania oceny zgodności oraz sposobu oznakowania tych maszyn i elementów bezpieczeństwa (DzU nr 127,
poz.   1391,   zm.   DzU   z   2002   nr   231,   poz.   1945).   Rozporządzenie   to   wprowadza   do   prawodawstwa   polskiego
postanowienia dyrektywy 95/37/WE, tzw. maszynowej.

Postanowienia   tych   aktów   prawnych   w   odniesieniu   do   pras   hydraulicznych   uściśla   i   konkretyzuje
zharmonizowana z dyrektywą maszynową Norma Europejska EN 693.Norma ta została uznana jako Polska Norma
i   na   zamówienie   jest   dostępna   w   języku   angielskim   jako   PN-EN   693:2002   (U),   w   Ośrodku   Informacji
Normalizacyjnej   Polskiego   Komitetu   Normalizacyjnego   (00-Warszawa,  ul.  Świętokrzyska   14  B,  tel.  556 77   77).
Projekt   polskiej   wersji   tej   normy   (PN-EN   693   Obrabiarki   -   Bezpieczeństwo   -   Prasy   hydrauliczne)   będzie   w
ankietyzacji w marcu br. i w tym czasie będzie dostępna w Ośrodku PKN (tel. 556 74 64).

Ogólną   zasadą   zapewnienia   ochrony   pracowników   przed   zagrożeniami   związanymi   z   ruchomymi   częściami
maszyny jest:

uniemożliwienie dostępu do elementów ruchomych przeniesienia napędu realizowanego głównie
poprzez ich wbudowanie w korpus maszyny lub zastosowanie, najczęściej stałych osłon.
uniemożliwienie, lub co najmniej ograniczenie dostępu do jej strefy roboczej, w której poruszają
się te części; chodzi o to, aby dostęp do strefy roboczej był uniemożliwiony podczas wykonywania
niebezpiecznego   ruchu   części,   jakim   -  w   przypadku   prasy   -   jest   ruch   zamykania   w   jej   strefie
roboczej oraz ograniczony - stosownie do potrzeb technologicznych - wówczas gdy ruch odbywa się
w kierunku przeciwnym i ryzyko urazowe związane z tym ruchem jest niewielkie.

Zasada ta, uwzględniając potrzeby technologiczne i występujące przy tym ryzyko, może być zrealizowana wieloma
sposobami.
Rozwiązania zastosowane w opisanej w pytaniu prasie, mające na celu zapewnienie ochrony przed dostępem do tej

Praktyczny problem doboru środków ochronnych do prasy hydrauliczn...

http://osha.europa.eu/fop/poland/pl/good_practice/prasa.stm

1 z 2

2009-06-5 08:31

strefy są właściwe, jeśli spełnione zostały co najmniej wymagania dotyczące tej kwestii ujęte w pr PN-EN 693 oraz
w normach:

PN-EN 999:2002 Maszyny. Bezpieczeństwo - Umiejscowienie wyposażenia ochronnego ze
względu na prędkości zbliżania części ciała człowieka
PN-EN 574:1999 Maszyny. Bezpieczeństwo - Oburęczne urządzenia sterujące. Aspekty
funkcjonalne - Zasady projektowania
PN-EN 953:1999 Maszyny. Bezpieczeństwo - Osłony - Ogólne wymagania dotyczące
projektowania i budowy osłon stałych i ruchomych
PN-EN 294:1992 Bezpieczeństwo maszyn - Odległości bezpieczeństwa uniemożliwiające
sięganie kończynami górnymi do stref niebezpiecznych
PN-EN 954-1:2001 Maszyny. Bezpieczeństwo - Elementy systemów sterowania związane z
bezpieczeństwem. Część 1: Ogólne zasady projektowania.

Wyjątek może stanowić praca w cyklu automatycznym, która zgodnie z zasadami bezpieczeństwa powinna się
odbywać przy zamkniętej, a nie otwartej osłonie. Chroni bowiem ona nie tylko przed dostępem do strefy
zagrożenia przy normalnym przebiegu cyklu automatycznego, ale także w przypadku jego ewentualnych zakłóceń
oraz przed ewentualnymi odpryskami mogącymi powstać, np. w wyniku zakłóceń w procesie technologicznym.

Zakładamy, że w przyjętym rozwiązaniu ochrona rąk operatora została zapewniona w ten sposób, że ruch części w
strefie roboczej prasy pracującej w cyklu automatycznym przy sterowaniu oburęcznym i podniesionej osłonie jest
możliwy tylko wówczas, gdy obie ręce operatora znajdują się na przyciskach lub innych elementach sterowniczych
urządzenia oburęcznego sterowania usytuowanego tak, aby zapewniona była odległość bezpieczeństwa wg PN-EN
999:2002. Jeśli uniemożliwiony jest przy tym dostęp innych osób do strefy zagrożenia, ryzyko powodowane
zagrożeniami związanymi z dostępem do strefy roboczej podczas normalnej pracy, można uznać za akceptowalne,
a oceny wymaga ryzyko związane z tym dostępem podczas ewentualnych zakłóceń automatycznego cyklu
technologicznego oraz zagrożeniami związanymi z odpryskami i ewentualnie innymi niebezpiecznymi czynnikami
w obydwu tych przypadkach.

Należy także pamiętać, aby zaprojektowany system sterowania prasą spełniał wymagania normy PN-EN
954-1:2001, a w przypadku ewentualnego zastosowania w tym systemie sterownika programowalnego -
wymagania bezpieczeństwa funkcjonalnego wg PN-EN 61508:2002 (U).

Zakładamy, że ruchy części w strefie roboczej prasy bez opuszczonej osłony tej strefy, a więc przy umożliwionym
dostępie do niej, dopuszczone zostały, w trybie ręcznego sterowania, dla potrzeb serwisowych na podstawie
wyników oceny związanego z tym ryzyka, przeprowadzonej wg PN-EN 1050:1999 Maszyny. Bezpieczeństwo -
Zasady oceny ryzyka. Przyjęte przy tej ocenie warunki, jak np. wykonywanie czynności serwisowych tylko przez
upoważnionych pracowników, poinformowanych jednoznacznie o sposobach wykonywania poszczególnych
czynności i związanym z tym ryzyku zawodowym oraz ewentualna możliwość zmniejszenia prędkości ruchów,
zostaną ujęte w przekazanej użytkownikowi dokumentacji tej maszyny, np. DTR, instrukcji obsługi.

Rozwiązanie, które życzy sobie przyszły użytkownik, nie realizując omówionej wcześniej zasady, stwarza duże
ryzyko urazu, zwłaszcza rąk, do ich obcięcia włącznie, i nie może być zastosowane.

Aby umożliwić przyszłemu użytkownikowi zgniatanie na tej prasie opisanych detali, zapewniając przy tym
bezpieczeństwo operatorowi, można rozważyć zastosowanie np.:

kurtyny  świetlnej o  progu  wykrywania (rozdzielczości)  większym  niż  średnica obrabianej rurki;
kurtyna ta powinna być umieszczona w takiej odległości, aby było zapewnione zatrzymanie prasy
przed   dosięgnięciem   ręką   granicy   strefy   zagrożenia.   Odległość   tę   należy   ustalić   wg   PN-EN
999:2002.

Informacje dotyczące tej problematyki można znaleźć w publikacji pt. Maszyny i inne urządzenia techniczne.
Środki ochrony przed zagrożeniami mechanicznymi, bezpłatnie rozpowszechnianej przez CIOP-PIB.

Praktyczny problem doboru środków ochronnych do prasy hydrauliczn...

http://osha.europa.eu/fop/poland/pl/good_practice/prasa.stm

2 z 2

2009-06-5 08:31