38
REHABILITACJA W PRAKTYCE 3/2007
MASAŻ
P
odstawowym celem masażu lecznicze-
go jest uzyskanie jak najlepszych efek-
tów terapeutycznych i poprzez to przywró-
cenie lub poprawa funkcji masowanych
tkanek, narządów i układów. Osiągnię-
cie powyższego celu możliwe jest dzię-
ki umiejętnemu wykorzystaniu wiedzy,
umiejętności i doświadczenia terapeuty,
które w praktyce sprowadzają się do za-
stosowania optymalnej metodyki zabiegu,
prawidłowego wykonania zabiegu z odpo-
wiednim natężeniem, uwarunkowanym
osobniczą wrażliwością i zaawansowa-
niem patologicznych zmian masowanych
tkanek. Jednak jak wskazuje praktyka tera-
peutyczna powyższe składowe terapii nie
zawsze są wystarczające, aby wykonany
zabieg przyniósł oczekiwane rezultaty.
Jedną z przyczyn niepowodzenia tera-
peutycznego może być nieuwzględnienie
pozycji, w jakiej pacjent przebywa podczas
zabiegu. Z tego względu jednym z podsta-
wowych pytań, na jakie powinien odpo-
wiedzieć sobie masażysta przed przystą-
pieniem do masażu, jest, w jakiej pozycji
powinien znajdować się pacjent i jakie są
zasady dobrej pozycji ułożeniowej. Nie-
rzadko terapeuta, ze względu na małą ilość
czasu, który przeznaczony jest na zabieg,
nie przywiązuje większej wagi do pozycji
ułożeniowej, a to, jak już wspomniano po-
wyżej, może być przyczyną niezadowala-
jących efektów terapeutycznych.
W związku z tym w niniejszym arty-
kule chcemy zwrócić uwagę czytelników
na rolę pozycji ułożeniowej jako jednego
z czynników warunkujących efektywność
masażu. Na wstępie musimy zastanowić
się, jakie ogólne zasady powinna spełniać
pozycja ułożeniowa, aby w dalszej kolejno-
ści uwzględnić je w konkretnych przypad-
kach. Z doświadczenia autorów pracy wy-
nika, że najistotniejszymi zasadami pozycji
ułożeniowej są: bezpieczeństwo pacjenta,
wygoda, rozluźnienie masowanych tkanek
(mięśni) oraz drożność naczyń krwiono-
śnych i chłonnych.
Kwestia bezpieczeństwa podczas za-
biegu nabiera szczególnej wagi u pacjen-
tów, u których ze względu na zaburzenia
równowagi ciała może dochodzić do jej
Właściwa pozycja ułożeniowa jest jednym z ważniejszych elementów mogących zwiększyć efektywność zabiegu masa-
żu, szczególnie leczniczego. W niniejszej publikacji wyodrębniliśmy kilka podstawowych zasad, które w praktyce mogą
pomóc masażyście w posługiwaniu się pozycjami ułożeniowymi. Należą do nich: zapewnienie bezpieczeństwa i wygo-
dy pacjentowi, rozluźnienie aparatu mięśniowo-powięziowo-więzadłowego oraz ułatwienie odpływu krwi żylnej i chłonki.
Jednocześnie pragniemy pokazać, że nieuwzględnienie choćby jednej z tych zasad może być przyczyną zmniejszenia
efektywności masażu.
Pozycje ułożeniowe w masażu leczniczym
cz. I – Podstawowe zasady dobrej pozycji ułożeniowej
zachwiania i niekontrolowanych upad-
ków. Taką grupę mogą stanowić pacjen-
ci po udarach, z hemiplegią (porażeniem
połowiczym), którzy w pozycji siedzącej,
przy niezachowaniu szczególnych środ-
ków bezpieczeństwa, mogą stracić równo-
wagę i upaść. Tego rodzaju pacjentów cięż-
ko jest ułożyć w pozycji leżącej na stole do
masażu ze względu na ich problemy z po-
ruszaniem, natomiast w pozycji siedzącej
– ze względu na zaburzenia funkcji podpo-
rowej jednej z kończyn dolnych – istnieje
duże prawdopodobieństwo utraty równo-
wagi. Dlatego też podczas masażu terapeu-
ta musi zachować szczególną ostrożność
i być gotowym do interwencji w sytuacji
zagrożenia upadkiem.
Charakterystyczną cechą pozycji sie-
dzącej jest zniesienie fizjologicznej lor-
dozy szyjnej, czyli wygięcia kręgosłupa
szyjnego wypukłością skierowanego ku
przodowi. Bolesność odcinka szyjnego
kręgosłupa bardzo często spowodowana
jest właśnie przez odprostowanie lordozy
szyjnej, czasami pojawia się wręcz kifoza,
czyli odwrotne zgięcie w tym odcinku.
Jest to bardzo niekorzystne dla tętnic krę-
gowych, które przebiegają przez otwory
po obu stronach wyrostków poprzecznych
kręgów szyjnych (rys. 1). Tętnice te dają
głównie ukrwienie do mózgowia, a ich
przepływowość uzależniona jest między
innymi od prawidłowego ustawienia od-
cinka szyjnego kręgosłupa (lordoza). Do-
datkowe odprostowanie lordozy szyjnej
w pozycji siedzącej może zatem spowo-
dować, że krew tętnicza nie dopłynie do
mózgowia, pacjent zemdleje i upadnie na
podłogę.
Inną grupą pacjentów, u których ze
szczególną ostrożnością należy stosować
pozycje w siadzie, są epileptycy. Atak epi-
lepsji wywołuje silny bodziec, który mo-
że być indukowany podczas gwałtowne-
go ugniatania mięśni w trakcie masażu.
Dlatego w tych sytuacjach terapeuta po-
winien w pierwszej kolejności rozważyć
możliwość wykonania masażu w ułożeniu
pacjenta na stole terapeutycznym, co zmi-
nimalizuje ryzyko związane z ewentual-
nym wystąpieniem ataku epilepsji.
Należy również pamiętać o tym, że pod-
czas masażu krew, napływając do dużych
mięśni, odpływa z innych rejonów ciała.
Masażem znacznie wpływamy na dystrybu-
cję krwi w organizmie, poprzez wielokrot-
ne wykonywanie ruchów odkształcających
duże partie mięśniowe. Dlatego zawsze po
zakończeniu masażu, niezależnie od tego,
w jakiej pozycji ułożeniowej był on wykony-
wany, pacjent musi odczekać kilkadziesiąt
sekund, siedząc na brzegu stołu z opuszczo-
nymi nogami, celem wyrównania krążenia.
Nagłe powstanie z łóżka może spowodo-
wać utratę przytomności, w efekcie odpły-
wu krwi z głowy i omdlenie. Jest to szcze-
gólnie ważne u osób starszych, u których
występuje znaczne ograniczenie sprawno-
ści układu krążenia.
B
ardzo istotne w pozycji ułożeniowej
jest także zapewnienie pacjentowi
komfortu psychicznego i fizycznego oraz
wygody podczas masażu. Pacjent powi-
nien być w miarę możliwości zrelaksowa-
ny, a pozycja ułożeniowa tak dobrana, aby
przynajmniej nie zwiększała dolegliwości
bólowych, a w miarę możliwości je zmniej-
szała. Należy wziąć pod uwagę możliwość
występowania na ciele pacjenta krwiaków,
niewidocznych pod odzieżą siniaków lub
innych tkliwych zmian skórnych. Dlate-
go też ważne jest, by zawsze po ułożeniu
pacjenta na stole, a przed rozpoczęciem
masażu, zapytać go: „Czy jest Panu/Pani
wygodnie?”. Należy też sprawdzić, czy wy-
stępuje prawidłowa ruchomość poszcze-
gólnych części ciała względem siebie, ce-
lem oceny, czy ciało jest rozluźnione.
Podczas zabiegu pacjent powinien być
ubrany w bieliznę niepowodującą nad-
miernego ucisku i okryty prześcieradłem,
a odsłonięte powinny być tylko te części
ciała, które w danej chwili są masowane.
Ma to związek z poszanowaniem intymno-
ści pacjenta i z faktem, że podczas masa-
żu leżący nieruchomo pacjent może zmar-
znąć. Istotny jest fakt, że pozycja, która jest
wygodna dla jednej osoby, wcale nie musi
być pozycją komfortową dla innej.
Niewłaściwa pozycja ułożeniowa może
mieć zły wpływ na przepływ krwi żylnej,
