Wykład 17

Wykład 17

Ks. Mirosław Łanoszka

Antologia literatury mądrościowej (Księga Przysłów)

Prowadzący: Zgłębiając tajemnicę biblijnego rozumienia mądrości, bierzemy dzisiaj do ręki Księgę
Przysłów. Czy pismo to jest jakimś zbiorem staroŜytnych aforyzmów?

Wykładowca: Księga Przysłów nie jest dziełem o jednolitej kompozycji, lecz faktycznie czymś w ro-
dzaju antologii literatury mądrościowej. Na treść tego pisma składają się zbiory powiedzeń o charakte-
rze religijno-moralnym, które są pogrupowane w większe całości. Podczas długiego procesu redakcyj-
nego kolekcje tych tekstów były zestawiane obok siebie, zazwyczaj bez wyraźnego związku logiczne-
go. Znaczna część zebranych powiedzeń moŜe pochodzić z okresu monarchii izraelskiej, jednak księga
swój ostateczny kształt przyjęła dopiero w okresie po powrocie z wygnania babilońskiego. Długi pro-
ces powstawania Księgi Przysłów wpływał na jej kompozycję, co uwidoczniło się w zróŜnicowanym
słownictwie, stylu, podejmowanej tematyce, czy w wielości gatunków literackich. PowyŜsze informa-
cje prowadzą do wniosku, Ŝe Księga Przysłów jest dziełem literackim złoŜonym, kształtowanym przez
tradycje mądrości zarówno Izraela, jak i narodów ościennych.

Prowadzący: Co moŜemy powiedzieć na temat autorstwa Księgi Przysłów?

Wykładowca:  Na  początku  Księgi  Przysłów  umieszczono  słowa,  które  mogłyby  wskazywać  zarówno
na jej autora, jak i rodzaj literacki tego pisma: „Przysłowia Salomona, syna Dawida, króla izraelskie-
go” (Prz 1,1). ChociaŜ Biblia mówi o Salomonowym autorstwie przysłów („UłoŜył trzy tysiące przy-
słów oraz tysiąc pięć pieśni”; 1Krl 5,12), to jednak tytuły poszczególnych zbiorów, składających się na
Księgę  Przysłów,  zawierają  równieŜ  informacje  o  innych  autorach,  co  wyjaśnia  dobrze  ich  odmienną
treść,  jak  i  specyficzną  formę  literacką  poszczególnych  pouczeń.  Zatem  w  wyniku  długiego  procesu
kształtowania się tej księgi, powstało pismo mądrościowe, którego zasadniczy trzon tworzą dwa zbiory
powiedzeń przypisywanych Salomonowi (Prz 10,1-22,16 oraz 25,1-29,27), natomiast pozostałe teksty
pochodzą  od  innych  mędrców  (Prz  22,17-24,34);  niektórych  z  nich  znamy  z  imienia,  jak  Agur  czy
Lemuel (Prz 30,1-14; 31,1-9). Mówiąc o autorstwie Księgi Przysłów naleŜy jeszcze wspomnieć o nie-
znanym z imienia autorze obszernego wprowadzenia do całego pisma (Prz 1-9), który jest kimś więcej
niŜ tylko redaktorem księgi zbierającym sentencje mądrościowe. Napisane przez niego wprowadzenie
zostało zamierzone jako pouczenie nadające ton całej księdze, a takŜe odsłaniające prawdziwe znacze-
nie zamieszczonych w niej maksym i powiedzeń.

Prowadzący: Jakie zatem treści znajdują się we wprowadzeniu do Księgi Przysłów, które pomagają
nam lepiej zrozumieć znaczenie tego pisma?

Wykładowca:  Podstawowy  temat  został  poruszony  zaraz  na  początku  wprowadzenia  do  księgi,  gdzie
czytamy:  „Bojaźń  Pana  jest  początkiem  wiedzy”  (Prz  1,7)  i  powtórzony  w  zakończeniu  tej  wstępnej
sekcji  w  brzmieniu:  „Początkiem  mądrości  jest  bojaźń  Pana”  (Prz  9,10).  Temat  „bojaźni  BoŜej”  i  jej
właściwego  rozumienia  stanowi  prawdopodobnie  najbardziej  charakterystyczny  rys  teologicznego
wymiaru biblijnej mądrości. Mędrcy Izraela wzywając do „bojaźni BoŜej” zwracali uwagę na znacze-
nie  religijnego  oddania  się  Bogu.  Postawa  ta,  wyraŜała  się  w  posiadaniu  głębokiej  świadomości,  Ŝe
kaŜdy człowiek swoje istnienie zawdzięcza Bogu-Stwórcy. To jest prawdziwy powód, dla którego au-
tor wprowadzenia do Księgi Przysłów napisał słowa o „bojaźni BoŜej”, potwierdzając w ten sposób, Ŝe
religijne powierzenie się (oddanie się) Bogu jest początkiem i fundamentalną zasadą wszelkiej wiedzy.
Tylko  dzięki  Ŝyciodajnej  relacji  z  Bogiem  moŜna  otrzymać  mądrość,  dzięki  której  człowiek  potrafi

dobrze  Ŝyć.  Z  tego  podstawowego  przesłania,  umieszczonego  we  wprowadzeniu  do  Księgi  Przysłów
(rozdz. 1-9), wynika wszystko inne. Autor w kolejnych pouczeniach zachęca do roztropnego Ŝycia (Prz
3,1-12; 4,10-27), a przestrzega przed róŜnorakim złem (np.: Prz 5,1-23; 6,20-7,27). Najbardziej charak-
terystycznymi  fragmentami  tego  wstępu  są  teksty  wychwalające  mądrość  (1,20-2,22;  3,13-20;  4,1-9;
8,1-9,6). Niektóre z nich ukazują mądrość jako osobę, która sama zabiera głos, kierując zachęty i prze-
strogi  do  wszystkich,  którzy  są  zdolni  słuchać.  Mądrość  w  tych  tekstach  została,  między  innymi,
przedstawiona jako prorok nawołujący na placach i w zatłoczonych miejscach, który przynagla obec-
nych  tam  ludzi  do  porzucenia  głupoty  i  przestrzega  ich  przed  gorzkimi  konsekwencjami  zaniechania
tego (Prz 1,20-33). O ile znaczenie proroków polegało na tym, Ŝe przynosili i oznajmiali słowo BoŜe,
to nieoceniona wartość mądrości zawarta jest juŜ w niej samej. Księga Przysłów mówi, Ŝe ten, kto zna-
lazł mądrość zdobył prawdziwy skarb, przewyŜszający złoto i srebro, a dla tych, którzy ją posiedli jest
ona prawdziwym drzewem Ŝycia (Prz 3,13-18).

Prowadzący: Dlaczego Księga Przysłów przypisuje mądrości tak wielkie znaczenie?

Wykładowca: Mądrość to nie tylko przymiot człowieka, ale jak juŜ zostało powiedziane, przybiera ona
w Księdze Przysłów kształt istoty Ŝywej. Mówi się w takim przypadku o tzw. personifikacji mądrości,
a więc ukazywaniu jej jako osoby. Księga Przysłów przedstawia mądrość w postaci proroka, a takŜe
hojnej pani domu, która zaprasza na swoją ucztę wszystkich ludzi, by w ten sposób pouczyć ich o wła-
ś

ciwej drodze Ŝycia. W przeciwieństwie do uosobionej Mądrości (Prz 9,1-6), drugą ucztę wyprawia

uosobiona Głupota (Prz 9,13-18). Głupota ukazana jest równieŜ jako kobieta, ale w tym przypadku jest
ona osobą niespokojną, bezmyślną i pozbawioną wszelkiej wiedzy (Prz 9,13), która wszystkich uczest-
ników swojej biesiady, chce sprowadzić na drogę niegodziwego postępowania. Księga Przysłów po-
dejmuje takŜe problem pochodzenia mądrości. Z hymnu, w którym mądrość mówi o samej sobie (Prz
8,22-31), dowiadujemy się, Ŝe mądrość jest w Bogu, który odwiecznie powołał ją do istnienia i zrodził.
W tych wypowiedziach o odwiecznej mądrości moŜna dostrzec podobieństwo do znanego nam z
Ewangelii św. Jana Prologu, gdzie czytamy, Ŝe: „Na początku było Słowo” (J 1,1). Dlatego teŜ juŜ od
pierwszych wieków chrześcijaństwa, wielu autorów odnosiło te fragmenty Księgi Przysłów do drugiej
Osoby Trójcy Świętej. MoŜemy zatem przyjąć, Ŝe taki jest właśnie pełny sens tych wypowiedzi. Warto
jeszcze w tym miejscu wspomnieć, Ŝe słowa hymnu z Księgi Przysłów, mówiące o odwiecznej Mądro-
ś

ci (8,22-31), Kościół, poprzez tzw. akomodację, czyli sens dostosowany, odnosi równieŜ do Matki

BoŜej jako Matki Słowa Wcielonego-Stolicy Mądrości.

Prowadzący: Czego uczą nas wskazania zawarte w Księdze Przysłów?

Wykładowca: Księga Przysłów z jednej strony uczy nas, jak postępować zgodnie z mądrością, czyli
Ŝ

yć w taki sposób, aby podobać się Bogu. Na przykład. Ukazuje posłuszeństwo rodzicom jako wielką

wartość. Mówi, Ŝe nikt, kto poniewiera tymi, którzy dali mu Ŝycie nie będzie się cieszył swoją nagro-
dą. Szacunek wobec rodziców powinien trwać do końca ich Ŝycia, równieŜ wtedy, kiedy nadchodząca
starość odmieni wygląd i zachowanie ojca i matki. Z drugiej strony, Księga Przysłów przestrzega przed
takim zachowaniem, które prowadzi do Ŝyciowej katastrofy. Spośród wielu wymienionych zagroŜeń,
które czyhają zarówno na ludzi młodych, jak i starszych, w sposób bardzo plastyczny zostało ukazane
zło cudzołóstwa, pijaństwa i towarzyszącej mu rozpusty, lenistwa, a takŜe plotkarstwa i innych grze-
chów języka. Podsumowując moŜemy powiedzieć, Ŝe Księga Przysłów to nie tylko zbiór staroŜytnych
aforyzmów, ale przede wszystkim jedna wielka zachęta do budowania dobrego Ŝycia na fundamencie
BoŜej Mądrości, czyli na skale, którą jest sam Bóg.

Ks. Piotr Łabuda

Ewangelia Łukasza – Dobra Nowina dla „kaŜdego Teofila”

Prowadzący: Znacząca większość komentatorów, omawiając Ewangelię wg św. Łukasza rozpoczyna
od omawiania jej budowy. Czy rzeczywiście budowa trzeciej Ewangelii jest szczególną na tle innych
dzieł nowotestamentalnych?

Wykładowca: Łukasz jest autorem, który w sposób bardzo dobry posługuje się językiem greckim. Ce-
chą charakterystyczna trzeciej Ewangelii jest duŜa poprawność językowa. Kunszt pisarski Łukasza
ujawnia się w przemyślanej i oryginalnej strukturze Ewangelii. Jest ona zbudowana na wzorze trójko-
wym. Opisując poszczególne wydarzenia Łukasz zasadniczo przedstawia: zapowiedź (obietnicę) – ob-
jawienie (wypełnienie) – misję (posłannictwo). Taki trójczłonowy układ był zamierzony przez, by po-
uczyć uczniów Chrystusa, Ŝe Ŝycie kaŜdego wierzącego ma w sobie równieŜ taki układ. Całość łuka-
szowego dzieła koncentruje się wokół paschalnej tajemnicy Mistrza z Nazaretu. Poszczególne zaś czę-
ś

ci koncentrują się generalnie wokół Jerozolimy. Wzmianki o Świętym Mieście, do którego Jezus zdą-

a, są miejscami podziału poszczególnych części.

Po prologu (Łk 1,1-4), następuje część, którą moŜemy nazwać przedłuŜeniem wprowadzenia do Łuka-
szowego dzieła. Następuje:

- Zapowiedź: zwiastowanie Zachariaszowi i Maryi; nawiedziny ElŜbiety (Łk 1,5-56).

- Objawienie: dwa opisy narodzin oraz opis ukazujący dwunastoletniego Jezusa w świątyni stanowiący
zapowiedź misji i tajemnicy Jezusa (Łk 1,57-2,52).

- Opis Misja Jana i Jezusa (Łk 3,1-4,44). Ewangelista opisuje najpierw posłannictwo Jana Chrzciciela
(Łk 3,1-20), będące bezpośrednim przygotowaniem misji Jezusa.

Inauguracją działalności mesjańskiej Jezusa jest chrzest w Jordanie (Łk 3,21-22). W momencie chrztu
następuje zstąpienie Ducha Świętego, który wskazuje na misję i posłannictwo Mesjasza. Napełniony
Duchem Świętym rozpoczyna On swą publiczną działalność. Na początku autor trzeciej ewangelii po-
daje rodowód Mistrza z Nazaretu (Łk 3,23-38), opis kuszenia Jezusa początek działalności w Galilei,
która obejmuje słowa (Łk 4,14-32) i znaki (Łk 4,33-44).

Pierwszą i zasadniczą częścią Ewangelii Łukasza jest działalność Jezusa w Galilei (Łk 5,1-9,50). Na-
stępuje przygotowanie uczniów do pełnienia misji głosicieli Dobrej Nowiny. Widoczny jest trójczło-
nowy schemat Łukaszowych opowiadań.

- Zapowiedź: Następuje powołanie uczniów, Szymon Piotr otrzymuje zapowiedź, Ŝe będzie łowił ludzi
(Łk 5,1-11). Nauczającemu i powołującemu słowu Jezusa towarzyszą liczne znaki (Łk 5,12-6,11).

- Objawienie: Jezus dokonuje wyboru Dwunastu jako świadków swojego Objawienia (Łk 6,12-16).
Realizacja zapowiedzi Jezusa dokonuje się w kazaniu „na równinie” (Łk 6,17-49), znakach i cudach,
przebaczeniu grzechów (Łk 7,1-50), objawienie Jego mocy i godności.

- Misja: apostołowie i grupa niewiast kroczą śladami Jezusa (Łk 8,1-21). Słowom Mistrza z Nazaretu
towarzyszą czyny i pouczenia (Łk 8,22- 9,50).

Druga część Ewangelii Łukasza jest opisem drogi Jezusa do Jerozolimy, gdzie ma dokonać się tajem-
nica paschalna (Łk 9,51-19,27). Rozpoczęcie tej długiej podróŜy następuje w Łk 9,51. Jezus uroczyście
stwierdza, Ŝe musi iść do Jerozolimy. To stwierdzenie o konieczności zdąŜania do Świętego Miasta

powtarza się wielokrotnie (Łk 9,51; 13,22; 17,11). Są one charakterystycznymi punktami, według któ-
rych następuje podział sekcji. Celem i kresem tej podróŜy jest Jeruzalem, gdzie zostanie dopełniona
ofiara Jezusa W ramach podróŜy do Jerozolimy moŜna wyróŜnić następujące jej etapy:

- Obietnica i pouczenia o królestwie BoŜym (Łk 9,51-13,21).

- Pouczenia na temat warunków przynaleŜności do królestwa boŜego (Łk 13,22-17,10).

- Jezus stwierdza: Królestwo BoŜe pośród was jest (Łk 17,11-19,27).

Część trzecia Ewangelii św. Łukasza rozgrywa się w Jeruzalem, gdzie następuje męka, śmierć i zmar-
twychwstanie Jezusa (Łk 19,29-24,53). RównieŜ i tu moŜemy wyróŜnić trzy sekcje:

- Działalność i nauczanie Jezusa w świątyni (Łk 19,28-21,38).

- Opis męki, śmierci oraz pogrzebu Jezusa (Łk 22,1-23,56).

- Opis zmartwychwstania Chrystusa (Łk 24,1-53)

Prowadzący: Kiedy mogła powstać trzecia Ewangelia?

Wykładowca: Wydaje się, Ŝe Ewangelia Łukasza mogła powstać najwcześniej po 70 roku. Według
staroŜytnych świadectw, trzecia Ewangelia została napisana po śmierci Apostoła Narodów a na krótko
przed powstaniem Ŝydowskim, które miało miejsce ok. 66-70 roku. MoŜna spotkać takŜe opinie staro-
Ŝ

ytnych ojców (Euzebiusz; św. Hieronim), którzy utrzymywali, iŜ Ewangelia Łukasz powstała jeszcze

za Ŝycia św. Pawła.

Warto jednak pamiętać, iŜ według najstarszej tradycji, przekazanej przez św. Ireneusza, chronologia
powstania Ewangelii synoptycznych przedstawia się następująco: Mateusz napisał Ewangelię w języku
hebrajskim w tym czasie, gdy Piotr i Paweł nauczali w Rzymie; po śmierci apostołów Marek spisał to,
co głosił Piotr, a Łukasz to, czego nauczał Paweł. Zgodnie z tym świadectwem trzecia Ewangelia po-
wstałaby po 67 roku. Ireneusz jednak nie precyzuje bliŜej, jaki czas upłynął od tego roku. Wydaje się,
za czym opowiada się większość komentatorów, iŜ Ewangelia Łukasza powstała krótko po roku 70, na
co wskazuje Łukaszowa wzmianka o zburzonej Jerozolimie i „czasach pogan”, a przed ostatnim okre-
sem panowania cesarza Domicjana (81-96), gdyŜ Łukasz nie podaje informacji o okrutnych prześla-
dowaniach, które wtedy miały miejsce

Prowadzący: Czy w samej Ewangelii moŜna znaleźć wskazówki pomocne przy ustalaniu czasu po-
wstania Ewangelii?

Wykładowca: Warto zwrócić uwagę, Ŝe w mowie eschatologicznej, Mateusz (Mt 24,15) i Marek (Mk
13,14)  jedynie  ogólnie  mówią  o  „ohydzie  spustoszenia”  świętego  miejsca.  Natomiast  w  zapowiedzi
Łukasza widzimy konkretna zapowiedź odnoszącą się do zniszczenia Jerozolimy: „Skoro ujrzycie Je-
rozolimę  otoczoną  przez  wojska,  wtedy  wiedzcie,  Ŝe  jej  spustoszenie  jest  bliskie.  Jedni  polegną  od
miecza,  a  drugich  zapędzą  w  niewolę  między  wszystkie  narody.  A  Jerozolima  będzie  deptana  przez
pogan, aŜ czasy pogan przeminą” ( Łk 21,20-24).

Łukasz przekształca tekst Marka. Nie mówi nic o profanacji świątyni, lecz opisuje los Jerozolimy i jej
mieszkańców z roku 70. Być moŜe Łukaszowy opis powstał juŜ po zburzeniu Świętego Miasta. Warto
zwrócić uwagę, Ŝe upadek Jerozolimy dokonał się rzeczywiście tak, jak przedstawia to Łukasz. Rzy-

Zob. J. A. F

ITZMYER

, Luke (I-IX), s. 35n.

mianie obiegli miasto i otoczyli je wałami. Po zdobyciu miasta jednych jego mieszkańców spotkała
ś

mierć, innych niewola, sama zaś Jerozolima została doszczętnie złupiona. Łukasz spogląda zatem

wstecz na zagładę Świętego Miasta, pisząc Ŝe leŜy ono w gruzach.

Przepowiednia Jezusa, jak kaŜde proroctwo, miała charakter bardzo ogólny, jak to przedstawia Marek
(Mk 13,14). Uściślenia Łukaszowe zostały wprowadzone pod wpływem wydarzeń roku 70. Wszystko
wskazuje na to, Ŝe autor trzeciej Ewangelii opisując wypełnienie się przepowiedni Jezusa, przypomina
adresatom, Ŝe spełni się równieŜ część druga, czyli koniec świata. Stąd teŜ wielu komentatorów suge-
rują, Ŝe trzecia Ewangelia mogła powstać tuŜ po osiemdziesiątym roku.

Prowadzący: Wiemy, Ŝe Łukasz pochodził z Antiochii, powiedzieliśmy, Ŝe prawdopodobnie tam, oko-
ło 40 roku uwierzył. Skąd zatem miał tak dokładne informacje na temat Ŝycia i dzieła Jezusa?

Wykładowca: Rzeczywiście Łukasz nie był naocznym świadkiem Ŝycia i nauczania Jezusa. Postanowił
jednak zbadać dokładnie wszystko i opisać po kolei Teofilowi to wszystko co się wydarzyło (Łk 1,3).
Prolog do trzeciej Ewangelii wydaje się poświadczać, Ŝe Łukasz miał dobry dostęp do źródeł pierwot-
nego chrześcijaństwa. Być moŜe podczas podróŜy misyjnych z Apostołem Pawłem, poznał wszystkie
waŜniejsze gminy chrześcijańskie, zetknął się takŜe z apostołami i uczniami Jezusa. Wiele szczegółów
mógł zdobyć i poznać szczególnie podczas więzienia Pawła w Jerozolimie, Cezarei i w Rzymie.

Znał takŜe Ewangelię Marka. Świadczy o tym przede wszystkim kolejność perykop oraz duŜe podo-
bieństwo stylu. Autor trzeciej Ewangelii przejął ponad połowę materiału Markowego (350 z 661 wier-
szy). Materiał pochodzący z najstarszej Ewangelii Łukasz modyfikował jedynie chcąc poprawić styl,
pewne niedociągnięcia językowe, czy teŜ dokonując skróceń i uzupełnień. Mimo tego liczni komenta-
torzy podkreślają, Ŝe Ewangelia Marka była bazą dla Łukaszowego przedstawiania Ŝycia Jezusa.

Drugim, bardzo waŜnym źródłem dla św. Łukasza była Ewangelia Galilejska, tzw. źródło Q. Źródło to
wydaje się, iŜ było zbiorem logiów, czyli spisanym przekazem zawierającym słowa Jezusa

Rzecz jasna, Łukasz miał takŜe własne materiały. Prawie połowa Ewangelii Łukasza (548 wierszy na
1149) powstała na bazie materiału własnego Łukasza. Najprawdopodobniej ewangelista swoje wiado-
mości czerpał ze źródła zawierającego logia Jezusa i ze źródeł jemu tylko dostępnych. Wydaje się, iŜ
wiadomości,  których  nie  znalazł  w  źródłach  pisanych,  czerpał  z  informacji  ustnych.  Wskazują  na  to
Dzieje Apostolskie. Być moŜe takim źródłem informacji dla Łukasza był mieszkaniec Antiochii – Ma-
naen,  „który  wychowywał  się  razem  z  Herodem  tetrarchą”  (Dz  13,1).  WaŜnym  czasem  gromadzenia
informacji  był  zapewne  dwuletni  pobyt  w  Palestynie  w  czasie,  gdy  Paweł  przebywał  w  więzieniu  w
Cezarei. Tam Łukasz zetknął się z Filipem, apostołem Samarii, któremu być moŜe zawdzięcza wiado-
mości o licznych spotkaniach Chrystusa z Samarytanami. Prawdopodobnie równieŜ tam Łukasz mógł
nawiązać kontakt z Janem Apostołem lub przynajmniej z chrześcijanami z jego otoczenia, czym dało-
by  się  tłumaczyć  liczne  podobieństwa  trzeciej  i  czwartej  Ewangelii.  RównieŜ  w  Palestynie  mógł  Łu-
kasz zetknąć się z grupą niewiast, które słuchały Chrystusa i wspomagały jego apostołów. Niewiastom
tym Łukasz poświęca duŜo miejsca w swoim dziele. W ojczyźnie Jezusa mógł takŜe spotkać Maryję,
której  z  kolei  zawdzięcza  tradycję  maryjną  i  wiadomości  o  dzieciństwie  Mistrza  z  Nazaretu.  MoŜna
równieŜ  przypuszczać,  iŜ  owo  spotkanie  z  Janem  i  szkołą  Janową,  jak  równieŜ  z  ludźmi  znającymi
Matkę BoŜą, mogło nastąpić w samym Efezie. Dzieje Apostolskie bowiem piszą, iŜ św. Paweł przybył
do Efezu, nauczał w szkole Tyrannosa, tam teŜ został uwięziony (Dz 19,1nn.). Jeśli więc  Łukasz był
razem  z  Apostołem  Narodów,  to  około  dwuletni  pobyt  w  Efezie  był  znakomitą  okazją  do  zgłębienia
nauki Chrystusa w duchu szkoły św. Jana. Tam teŜ, w okolicach Efezu, niektórzy umiejscawiają grób

ACIOREK

, Q – Ewangelia Galilejska, s. 16n.

Matki BoŜej (potem właśnie tu odbywa się maryjny sobór Efeski 431). Być moŜe zatem właśnie w
Efezie Łukasz poznał wiele szczegółów z Ŝycia Świętej Rodziny.

Ks. Michał Bednarz

Biblia odsłania tajemnicę człowieka

Prowadzący: Czy człowiek stanowi tajemnicę?

Wykładowca: W centrum zainteresowania autorów biblijnych pozostaje przede wszystkim Bóg, które-
go starają się przybliŜyć czytelnikom. Ale w centrum ich zainteresowania jest równieŜ człowiek. Od-
powiadają  na  pytanie:  kim  jest  człowiek?  Czy  jest  tylko  zagubioną  w  świecie  jednostką,  która  musi
walczyć o przetrwanie, czy teŜ ma w kimś oparcie? Na pierwszy rzut oka moŜe się wydawać, Ŝe takie
pytania są dziwne i zbyteczne. CzyŜbyśmy nie wiedzieli, kim jest człowiek? PrzecieŜ na kaŜdym kroku
spotykamy  ludzi;  ocieramy  się o  nich i to nieraz bardzo boleśnie.  To doświadczenie sprawia, iŜ stale
bogaci  się  nasza  wiedza  o  człowieku.  Wydaje  się  więc,  Ŝe  juŜ  wszystko  wiemy  na  ten  temat.  Ale  w
rzeczywistości  tylko  pozornie  sprawa  jest  bardzo  prosta.  Ciągle  jesteśmy  targani  sprzecznymi  uczu-
ciami. Kiedy doświadczymy bestialstwa ludzi, jak ci w obozach zagłady, gotowi jesteśmy twierdzić, iŜ
człowiek  jest  bestią.  Ale  kiedy  z  kolei  doznamy  dobroci  i  Ŝyczliwości,  gotowi  jesteśmy  mówić,  Ŝe
człowiek jest aniołem. Kim więc jest naprawdę? Tym pytaniem interesują się autorzy Biblii.

Prowadzący: W jaki sposób autorzy natchnieni odsłaniają tajemnicę człowieka?

Wykładowca: Pismo Święte juŜ na początku odpowiada na szereg pytań egzystencjalnych, czyli Ŝy-
wotnych, które dręczą człowieka i na które kaŜdy – wcześniej czy później – musi sobie odpowiedzieć.
JeŜeli nawet nie czyni tego w młodości, to jednak pytania te powrócą kiedyś w podeszłym wieku. Nie
moŜna ich uniknąć. MoŜna je tylko na chwilę odsunąć. W pewnej chwili trzeba się będzie nad nimi
zastanowić i odpowiedzieć: kim jestem? Skąd się wziąłem? Do czego zmierza moje Ŝycie?

JuŜ na pierwszych stronach Pismo Święte (Rdz 1-2) odpowiada na pytanie: skąd się wziął człowiek?
Stara się takŜe wyjaśnić: Kim jest człowieka? Poucza, Ŝe jest bytem złoŜonym z materii i ducha. Przy-
pomina, Ŝe jest istotą, która ma w sobie element materialny. A on sprawia, Ŝe tak trudno oderwać się
od ziemi; nie moŜemy swobodnie szybować w kierunku nieba, a gdy juŜ oderwiemy się od ziemskiej
rzeczywistości, to jednak szybko na powrót w nią wpadamy. Mamy jak najlepsze zamiary, ale z dru-
giej strony jesteśmy słabi i ciąŜymy ku materii.

Ponadto autorzy natchnieni przypominają, Ŝe nie pojawiliśmy się na świecie przypadkowo ani nie powsta-
liśmy w wyniku działania ślepych sił. Stwierdzają, Ŝe jesteśmy stworzeniem, które wyszło z ręki Boga. I
nie tylko. Autor Księgi Rodzaju podkreśla, Ŝe jesteśmy koroną stworzeń; stworzeniem najdoskonalszym.
A Psalmista napisze, Ŝe Bóg uczynił człowieka „niewiele mniejszym od istot niebieskich” (Ps 8,6).

Prowadzący: Czy według Pisma Świętego jesteśmy istotami związanymi jedynie ze światem materialnym?

Wykładowca: Pisarze biblijni pouczają równieŜ, Ŝe w człowieku występuje jakiś element wyŜszy, du-
chowy. Dzięki niemu moŜemy się zachwycać jego wielkością. Wreszcie Pismo Święte odpowiada na
pytanie: Do czego człowiek jest przeznaczony? Jaki jest cel jego Ŝycia? Ku czemu ono zmierza? Od-
powiedź na to pytanie znajduje się zaraz na początku Biblii. Wprawdzie autor natchniony posługuje się
językiem, który wydaje się juŜ mało zrozumiały, ale kaŜdy moŜe łatwo wyciągnąć wniosek ze starego
opisu: Bóg wyposaŜył człowieka w zdolność dąŜenia do szczęścia.

Prowadzący: Czy według Biblii człowiek jest w sobie zły, czy moŜe jest prawie aniołem?

Wykładowca: Autorzy natchnieni nie schlebiają czytelnikom. Mają świadomość, iŜ człowiek jest istotą
niezwykle złoŜoną. Z jednej strony zdolny jest do poświęceń i heroicznych czynów, a z drugiej do cze-
goś, co wywołuje lęk i przeraŜenie. Pismo Święte uświadamia nam coś, co na pierwszy rzut oka wy-
wołuje nasz sprzeciw. Np. podkreśla: „KaŜdy człowiek jest kłamcą” (Ps 106,6). Kiedy czytamy tę wy-
powiedź bez zastanowienia, wydaje się, Ŝe nie moŜna jej zaakceptować. Nie jesteśmy bowiem ludźmi,
którzy kłamią na zawołanie, a nawet nie potrafią nie kłamać. Kłamstwo jest zakodowane w ich naturze.
Kiedy się jednak zastanowimy nad wspomnianym stwierdzeniem psalmisty, dochodzimy do wniosku,
Ŝ

e kryje w sobie głęboką prawdę. Oczywiście nie kłamiemy, moŜna powiedzieć, namiętnie i na kaŜ-

dym kroku, ale czasem gramy, gdyŜ chcemy uchodzić za lepszych niŜ jesteśmy. Niekiedy, z róŜnych
względów, nie mamy odwagi powiedzieć prawdy i milczymy. To teŜ jest jakimś rodzajem kłamstwa.
Po refleksji dochodzimy więc do wniosku, Ŝe ma rację psalmista.

Z drugiej strony autorzy natchnieni pouczają, iŜ człowiek jest święty (2 Kor 1,1; 13,12; Ef 1,1.; 3,18;
Flp 1,1; Kol 1,2). TakŜe tym stwierdzeniem jesteśmy zaskoczeni. Nie jesteśmy przecieŜ bez winy.
Tkwi w nas zło. Złu ulegamy, ale jesteśmy święci w znaczeniu biblijnym. Jesteśmy przypisani do in-
nego świata, do świata BoŜego (Ef 1,3-14). W ten sposób Pismo Święte podkreśla naszą wielkość.

Biblia jest księgą, której autorzy piszą nie tylko o Bogu, ale takŜe o człowieku; o kaŜdym z nas. Jest
zbiorem wiedzy o człowieku i stanowi właściwy klucz do jego zrozumienia. Uczy dojrzałości, szero-
kiego spojrzenia na ludzi, uczy pokory, miłosierdzia i miłości. KaŜe wyzbywać się pychy. Nie ma
księgi tak wielkiej i mówiącej tyle pięknej, choć czasami bolesnej prawdy o człowieku.

Pytanie: Jak naleŜy rozumieć stwierdzenie, Ŝe „początkiem mądrości jest bojaźń Pana” (Prz 9,10)?