Wprowadzenie do chemioterapii zakażeń. 
Zasady prowadzenia chemioterapii 
zakażeń: empirycznej i celowanej. 
  
Leki przeciwdrobnoustrojowe, 
antybiotyki+chemioterapeutyki. 
Antybiotyki – klasycznie.  
Substancje chemiczne wytwarzane przez 
drobnoustroje hamujące wzrost innych 
drobnoustrojów lub zabijające je. 
Chemioterapeutyki – klasycznie. 
Syntetyczne substancje chemiczne, które 
hamują wzrost  innych drobnoustrojów lub je 
zabijają. 
Współcześnie – w praktyce, 
Antybiotyki = klasyczne antybiotyki + 
chemioterapeutyki.  
Chemioterapeutyki = chemioterapeutyki + 
klasyczne antybiotyki  

 

Hamowanie syntezy ściany komórkowej. 
Hamowanie syntezy białka.  
Zaburzenie funkcjonowania kwasów 
nukleinowych.  
Uszkadzanie błony komórkowej.  
Blokowanie znaczących szlaków 
metabolicznych.  
Antybiotyki o szerokim spektrum działania 
aminopenicyliny, karbapenemy, nie: 
tetracykliny, penicyliny naturalne!!! 
Antybiotyki o wąskim 
spektrum działania penicyliny 
izoksazolilowe, norfloksacyna 

 

 
Oporność.  
Rozpoznajemy, gdy stężenie antybiotyku 
niezbędne dla zniszczenia/zahamowania 
wzrostu drobnoustroju jest jednocześnie 
stężeniem toksycznym. 
 

 

 
Rodzaje oporności: 
Pierwotna – istniejąca przed rozpoczęciem 
leczenia, wtórna – rozwijająca się w trakcie 
leczenia 

•   mutacja jednostopniowa  

 

 

– typu streptomycyny  

 

 

(1-4  

ekspozycji) 

•   mutacja wielostopniowa  

 

 

– typu penicyliny  

 

 

(>>> 4      ekspozycje) 

 
 

 

 
Oporność krzyżowa (równoległa),oporność 
na jeden lub więcej antybiotyków 
pokrewnych pod względem chemicznym  
i/lub cechujących się takim samym 
mechanizmem działania. 

 

Jednostronna lub obustronna. 
 
Kojarzenie antybiotyków a skuteczność i 
bezpieczeństwo antybiotykoterapii.  
Interakcje  farmakodynamiczne 
jednokierunkowe  
cefalosporyny i wankomycyna,  
↑

↑

↑

↑działania przeciwbakteryjnego, 
przeciwstawne tetracykliny i penicyliny. 
↓

↓

↓

↓działania przeciwbakteryjnego. 
 
Synergizm 
Działanie bakteriostatyczne: MICA+B ≤ 
25%MICA i MICA+B ≤ 25%MICB  
Lek A tak wpływa na drobnoustroje, ze stają 
się bardziej wrażliwe na lek B 
Brak interakcji.  
Działanie bakteriostatyczne: MICA+B = 
50%MICA i MICA+B = 50%MICB.  
Lek A i lek B działają w sposób od siebie 
niezależny  
Antagonizm. 
Działanie bakteriostatyczne:  
MICA+B > 50%MICA i MICA+B > 
50%MICB  
Lek B zmniejsza wrażliwość drobnoustrojów 
na lek A.  
 
Bakteriobójczy + bakteriobójczy. 
Synergizm lub brak interakcji,rzadko 
antagonizm  
 

 
bakteriostatyczny+bakteriostatyczny. 
Brak interakcji rzadko synergizm lub 
antagonizm  
 
bakteriobójczy+bakteriostatyczny. 
brak interakcji  
lub antagonizm (duża wrażliwość na 
bakteriobójczy) 
lub synergizm (mała wrażliwość na 
bakteriobójczy) 
 
Warunki właściwego kojarzenia 
antybiotyków , 

 

 
Zasady wyboru antybiotyku  a skuteczność 
i bezpieczeństwo antybiotykoterapii. 
Zasady wyboru antybiotyku.  
Identyfikacja patogenu.  
Terapia empiryczna?  
Terapia celowana?  
 
Terapia empiryczna, przewidywanie rodzaju 
drobnoustroju w zależności od miejsca i 
klinicznej postaci infekcji oraz z uwagi na 
pochodzenie infekcji 
(wewnątrzszpitalna/zewnątrzszpitalna). 
Terapia celowana przewidywanie rodzaju 
drobnoustroju w zależności od danych 
mikrobiologicznych. 
  
Terapia empiryczna.  
Charakterystyka kliniczno-epidemiologiczna 
- miejsce infekcji.  
 
 
 
 

 

Zainfekowana 
okolica ciała 

Prawdopodobny 
drobnoustrój 

Jama nosowo-
gardłowa i 
ustna 
 
Zęby 
 
 
 
Skóra 
 
 
 
 
Cewka 
moczowa i 
pochwa 
 
Jelita 

Gronkowce, maczugowce, 
paciorkowce, kropidlaki, 
dwoinka zapalenia opon 
mózgowych, Hemophilus  
Paciorkowce, beztlenowce 
(Bacteroides, 
Fusobacterium), 
promieniowce 
Gronkowce, maczugowce, 
paciorkowce, 
Pseudomonas, 
beztlenowce, kropidlaki, 
Pithyrosporum  
Pałeczki Gram – ujemne 
(E.coli, proteus, Serratia), 
gronkowce, paciorkowce, 
maczugowce 
Beztlenowce (Bacteroides, 
Fusobacterium, 
Clostridia), Pałeczki Gram 
– ujemne (E. coli, 
Salmonella) , gronkowce, 
paciorkowce (Strep. 
Faecalis), Pseudomonas, 
Lactobacillus  

 
 
 

 

 
 
 
 
 
 

 

 

 
 
 

 

 
 
 
 

 

Terapia empiryczna. Charakterystyka 
kliniczno-epidemiologiczna  - pochodzenie 
infekcji.  
Infekcja wewnątrzszpitalna. Infekcja 
wewnątrzszpitalna   
- inne szczepy drobnoustrojów wywołujące tę 
samą jednostkę chorobową lub 
 - te same szczepy drobnoustrojów a inny 
przebieg kliniczny oraz  
- inna antybiotykowrażliwość. 
PRE – penicillin resistant Enterococcus 
VRE – vancomycin resistant Enterococcus 
SPPR – Streptococcus pneumoniae penicillin 
resistant 
MRSA – methicillin resistant Staphylococcus 
aureus 
 
Terapia empiryczna. Charakterystyka 
kliniczno-epidemiologiczna  - czas trwania 
infekcji do momentu podjęcia terapii.  
Terapia empiryczna.  
Dłuższy czas trwania infekcji i/lub większa 
gęstość inoculum  większa oporność 
drobnoustrojów. 
 
Terapia celowana - opiera się na wynikach 
posiewu i antybiogramu.  
Dawka leku a skuteczność antybiotykoterapii 

•  Dawka subterapeutyczna – nieskuteczna 

eradykacja i ryzyko oporności 

•  Dawka>dawka terapeutyczna – objawy 

niepożądane i toksyczne bez 
↑skuteczności terapii 

 

Czas leczenia a skuteczność 
antybiotykoterapii. 
Czas leczenia antybiotykiem jest 
uwarunkowany rodzajem patogenu 
sprawczego i stanem klinicznym chorego: 

•  niepowikłane zapalenie płuc o lekkim i 

umiarkowanym przebiegu - 7 dni 

•  niepowikłane zapalenie płuc o ciężkim 

przebiegu - 10 dni 

•  zapalenie płuc wywolane przez 

Streptococcus pneumoniae – 3-5 dni po 
spadku gorączki 

•  zapalenie płuc spowodowane przez 

mykoplazmy i chlamydie – 14-21 dni 

•  zapalenie płuc spowodowane przez 

Legionella spp. – 21 dni 

•  zapalenie płuc spowodowane przez 

gronkowca lub pałeczki jelitowe Gram 
ujemnych – 21-28 dni 

•  zapalenia płuc u osób z obniżoną 

odpornością – 21 dni 

 

Stosowanie antybiotyków w szczególnych 
sytuacjach klinicznych a  skuteczność i 
bezpieczeństwo  antybiotykoterapii.  
U osób ze współistniejącymi  schorzeniami 
układu nerwowego  unikać wysokich dawek 
penicylin naturalnych, chinologów.  
U osób z możliwością mięśni unikać 
aminoglikozydów.  
U osób z cechami atopii ryzyko reakcji 
alergicznych,  największe  podczas 
stosowania: antybiotyków beta-laktamowych, 
sulfonamidów,  makrolitów, najmniejsze 
podczas stosowania aminoglikozydów.  
U osób z niedokrwistością unikać 
amfoteryczny.  
U osób z neutropenią unikać metronidazolu, 
aminopenicylin, cefalosporyn.   
U osób z niedoborem dehydrogenazy 
glukozo-6-fosforanowej i reduktazy 
methemoglobiny unikać kotrymoksazolu, 
nitrofurantoiny, kwasu nalidyksowego.  
 
Osoby w podeszłym wieku uwaga na: 
tetracykliny, aminoglikozydy, wankomycynę,  
fluorochinolony, wchłaniania leków o dużym 
efekcie 1-szego przejścia   - ryfampicyny. 
↑działania leków wydalanych przez nerki 
częściowo zmetabolizowanych w wątrobie - 
kotrymoksazolu, amoksycyliny, kloksacyliny, 
klarytromycyny, cyprofloksacyny 
↓ wchłaniania ketokonazolu - achlorhydria  
 
Dzieci,noworodki i niemowlęta 
niedopuszczalne są: tetracykliny, chinolony, 
sulfonamidy 
Starsze dzieci niedopuszczalne są: 
tetracykliny (do 12 r.ż) i chinolony (do 18 r.ż) 
 
 
 
 
 
 
 

kategoria

 

czynniki ryzyka dla 

zarodka/płodu 

uwagi 

A 

badania przeprowadzone 

u kobiet w ciąży nie 

wykazały szkodliwego 

działania leku 

lek bezpieczny w 

okresie ciąży 

B 

badania na zwierzętach 

nie wykazały ryzyka dla 

zarodka/płodu, lecz nie 

potwierdzono tego u 

kobiet ciężarnych 

lek względnie 

bezpieczny w 

okresie ciąży 

C 

badania na zwierzętach 

wykazały działanie 

embriotoksyczne i/lub 

teratogenne, lecz brak 

jest badań kontrolnych u 

kobiet ciężarnych 

leki te podaje się 

tylko wówczas, gdy 
korzyść wynikająca 

z ich stosowania 

usprawiedliwia 

ryzyko względem  

płodu 

D 

istnieje 

udokumentowane 

ryzyko dla 

zarodka/płodu, lecz 

korzyści wynikające z 

ich stosowania u kobiet 

w ciąży mogą 

usprawiedliwiać podanie 

leku 

stosowane w 

stanach 

zagrażających 

życiu matki lub w 

poważnych 

chorobach, w 

których inne 

bezpieczniejsze leki 

nie są skuteczne 

X 

badania na zwierzętach 

lub u ludzi wykazały 

szkodliwe działanie na 

zarodek/płód, ryzyko 

stosowania leku w ciąży 

przeważa wszelkie 

możliwe korzyści 

bezwzględnie 

przeciwwskazane u 

kobiety ciężarnej 
oraz dla kobiet w 

wieku 

reprodukcyjnym, 

które mogą zajść w 

ciążę 

 
Ciąża.  
Dopuszczalne: penicyliny naturalne (A), 
(penicylina benzylowa, 
fenoksymetylopenicylina) ,  
amoksycylina (B),  
cefalosporyny (większość B),(cefaklor, 
cefaleksyna, cefuroksym),  
erytromycyna (B), roksytromycyna (B), 
klindamycyna (B) 
Unikać: aminoglikozydów (C), 
streptomycyny (D),wankomycyny 
(C),chloramfenikolu(C).  
Przeciwwskazane: fluorochinolony (C), 
tetracykliny (powyżej 15 
tc)(C),kotrymoksazol (C),metronidazol 
(zwłaszcza 1 trymestr) (B). 
Unikać: ketokonazolu (C), flukonazolu (C) 
zwłaszcza w 1 trymestrze lepiej – 
amfoterycyna (B).  

Okres karmienia piersią. Bezwzględnie 
przeciwwskazane: kotrymoksazol, 
tetracykliny. 
 
Chemioprofilaktyka 

•  Profilaktyka zakażeń przed lub po 

intensywnej ekspozycji osób wrażliwych 
(malaria – turyści, gruźlica – dzieci) 

•  Profilaktyka nawrotów 

(pneumocystozowe zapalenie płuc, 
gorączka reumatyczna) 

•  Profilaktyka powikłań zakaźnych 

(operacja w zakażonej okolicy, chirurgia 
serca, endoprotezy) 

•  Profilaktyka zakażeń u osób z obniżoną 

odpornością poddawanych zabiegom 
chirurgicznym 

•  Profilaktyka bakteryjnego zapalenia 

wsierdzia u osób z wadami serca, 
wszczepionymi zastawkami 
poddawanych zabiegom chirurgicznym i 
dentystycznym.