Środowisko naturalne- zagrożenia i formy ochrony. 
 
Środowisko,  w  którym  żyjemy  jest  obecnie  bardzo  skażone.  Niewielkie  obszary  mogą 

poszczycić się zachowaniem pierwotnego stanu. Większość terenów jest bardzo zaniedbanych i 

zniszczonych.  Powietrze,  którym  oddychamy  powoli  staje  się  dla  nas  wrogiem.  Trzeba  więc 

podjąć  odpowiednie  kroki,  by  przeciwdziałać  dalszej  dewastacji.  Na  szczęście  wiele  krajów 

zdaje  sobie  sprawę  ze  skali  zagrożenia  i  podejmuje  poważną  dyskusję.  Jej  celem  jest 

uświadomienie społeczeństwom i innym krajom skali problemu.  Istotne jest przy tym działanie 

w skali globalnej, a nie lokalnej.  

 

ZANIECZYSZCZENIE ATMOSFERY  

Największym niebezpieczeństwem dla naszej atmosfery są: 



 

Tlenek węgla II- jest to gaz bezwonny i bezbarwny, a przy tym bardzo  niebezpieczny 

zarówno  dla  człowieka  jak  i  środowiska.  Powstaje  w  wyniku  działalności 

przemysłowej,    wzmożonego  transportu,  jego  niewielkie  ilości  zawarte  są  w  dymie 

tytoniowym.  Jest  on  bardzo  toksyczny,  60%    stężenie  powoduje  śmierć  już  po  kilku 

oddechach.  Tlenek  węgla  wykazuje  250  –  300  razy  większe  powinowactwo  do 

hemoglobiny niż tlen. Konsekwencją może być powstanie karboksyhemoglobiny, która 

powoduje  trwałe  upośledzenie  transportu  tlenu.  Objawy  zatrucia  to  ból  głowy, 

nudności, zaburzenia akcji serca i oddychania. Może wystąpić zaburzenie świadomości, 

drgawki a nawet zapaść. 



  Tlenki azotu- tlenek azotu II jest to gaz bezbarwny oraz bezwonny. Dwutlenek azotu ma 

zaś  barwę  brunatną.  jest  przy  tym  duszący.  Przeważająca  ilość  dwutlenku  azotu 

pochodzi  ze  spalania  paliw  używanych  w  energetyce,  ciepłownictwie  komunalnym  i 

przemysłowym,  transporcie  lotniczym  i  samochodowym.  Są  one  ponadto  bardzo 

toksyczne- 

powodują  zaburzenia  w  funkcjonowaniu  układu  oddechowego, 

krwionośnego.  Wywołują  także  uszkodzenia  kiełkujących  roślin,  w  konsekwencji 

prowadząc do ich obumierania. 



  Dwutlenek siarki- jest on bardzo szkodliwy dla wszystkich organizmów żywych. Jest to 

gaz  bezbarwny,  duszący,  cięższy  od  powietrza.  Powstaje  w  wyniku  spalania  paliw 

zanieczyszczonych siarką oraz w przemyśle hutniczym. Dwutlenek siarki bierze udział 

w powstawaniu kwaśnych deszczów.  

Bardzo  niebezpieczne  i  zarazem  szkodliwe  są  pyły.  Pyły  mogą  mieć  postać  nieorganiczną  i 

organiczną. Te pierwsze powstają w wyniku oddziaływań atmosferycznych w czasie wietrzenia 

skał  czy  wybuchów  wulkanów.  Wśród  pyłów  organicznych  można  wskazać  na  takie,  które 

mają  pochodzenie  roślinne  lub  zwierzęce.  Mogą  one  powodować  alergie,  astmę,  zmiany 

skórne.  Poważnym  niebezpieczeństwem  są  jednak  pyły  pochodzące  ze  sztucznych  źródeł. 

Chodzi tu o szkodliwą działalność przemysłową (górniczą, hutniczą), zbyt duże nasilenie ruchu 

drogowego.  Pył  niekorzystnie  wpływa  na  drogi  oddechowe.  Powoduje  zapalenie  spojówek, 

nieżyty nosa czy oskrzeli. Mogą być także przyczyną poważnych pylic płucnych. Toksyczność 

pyłów zależy od średnicy ziaren pyłu, składu chemicznego oraz zawartości metali toksycznych 

( Pb, Cd, Ni, Cr, Zn ).  

Wszystkie  te  gazy  przyczyniają  się  do  znacznego  zanieczyszczenia  atmosfery.  W 

konsekwencji mamy do czynienia z tak groźnymi zjawiskami jak na przykład kwaśne deszcze. 

Tlenki  siarki,  tlenki  azotu  i  chlorowodór  rozpuszczają  się  w  kropelkach  pary  wodnej,  która 

znajduje  się  w  atmosferze.  W  konsekwencji  powstają  kwasy,  które  opadają  na  ziemię    w 

postaci kwaśnych deszczów. Są one bardzo niebezpieczne dla naszego środowiska. Powodują 

zakwaszenie  gleb  i  wód,  a  w  konsekwencji  wymieranie  wielu  gatunków  roślin  i  zwierząt. 

niszczą  błony  śluzowe  i  tym  samym  drażnią  drogi  oddechowe  i  oczy.  Przyczyniają  się  do 

spadku witaminy C w organizmie, powodują korozję żelaza, stali i cynku. Niszczą skóry oraz 

papier, obniżają wytrzymałość naturalnych włókien roślinnych.  

Należy tu zwrócić uwagę także na kwaśny smog. Smog jest to gęsta mgła zmieszana z 

pyłami  przemysłowymi,  dymami  z  elektrociepłowni  i  elektrowni  oraz  ze  spalinami 

samochodowymi. Występuje na ogół w wielkich miastach albo na obszarach przemysłowych. 

Tworzy się przede wszystkim w okresach bezwietrznych lub wtedy, gdy nasilenie wiatru jest 

niewielkie.  Inwersja  cieplna  uniemożliwia  wówczas  ruchy  powietrza.    Zjawisko  inwersji 

odgrywa  bardzo  dużą  rolę  przy  powstawaniu  smogu.  W  warunkach  normalnych  temperatura 

troposfery  obniża  się  w  miarę  wzrostu  wysokości.  Różnice  temperatur  powodują  wówczas 

powstawanie  prądów  wstępujących,  istotnych  z  punktu  widzenia  oczyszczania  powietrza. 

Podczas  inwersji  cieplnej  na  pewnej  wysokości  powstaje  warstwa  powietrza  ciepłego,  która 

uniemożliwia ruch powietrza. Inwersje temperatur są szczególnie groźne przy dużym stężeniu 

dwutlenku  siarki,  dwutlenku  węgla  i  pyłu  węglowego.  Powoduje  to  powstanie  kwaśnego 

smogu typu Londyn. Jest on także nazywany mgłą przemysłową. Nazwa wzięła się stąd, że w 

1952  w  Londynie  zaobserwowano  utrzymującą  się  przez  kilka  dni  bardzo  kwaśną  mgłę. 

Zagroził  ona  nawet  zdrowiu  i  życiu  mieszkańców  miasta.  Od  tego  momentu  zabroniono 

londyńczykom  ogrzewać domy drewnem,  węglem,  torfem  i  olejem  opałowym.  Dopuszczalne 

jest jedynie wykorzystywanie gazu i elektryczności.  

Innym  typem  smogu  jest  smog  fotochemiczny  typu  Los  Angeles.  Występuje  on 

przeważnie w okresie wczesnego przedpołudnia tam , gdzie tereny są dobrze nasłonecznione. 

Powoduje on łzawienie oczu, trudności w oddychaniu. Uszkadza on także szereg materiałów- 

gumę, kauczuk, tekstylia. powoduje zarazem choroby roślin.  

SPOSOBY OCHRONY POWIETRZA 

Jedną  z  podstawowych  metod  ochrony  powietrza  jest  usuwanie  przyczyn.  Należy  więc 

likwidować  przestarzałe  technologie,  które  przyczyniają  się  do  emisji  wielu  toksycznych 

gazów.  Ważne  są  uregulowania  prawne  oraz  środki  o  charakterze  administracyjnym.  Za 

przekroczenie  dopuszczalnych  norm  muszą  być  nakładane  wysokie  kary.  Powinno  się  także 

prowadzić ciągłe badania nad możliwością wprowadzenia alternatywnych źródeł pozyskiwania 

energii.  Z  drugiej  strony  istotne  jest  także  usuwanie  skutków  zanieczyszczeń.  Należy  więc 

oczyszczać wylotowe gazy, tworzyć strefy ochronne i pasy zieleni. 

RODZAJE ZANIECZYSZCZEŃ  WÓD 

Zanieczyszczenie  wód  może  mieć  charakter  chemiczny,  fizyczny,  biologiczny  lub 

fizjologiczny.  

Zanieczyszczenie fizyczne cechuje się zmianą zabarwienia wody. Ograniczenie dostępu światła 

powoduje  zmętnienie.  Skażenie  termiczne  prowadzi  do  zmniejszenia  rozpuszczalności  tlenu 

oraz przyspieszenia procesów biologicznych. 

Zanieczyszczenie  biologiczne  powoduje  powstanie  niepożądanych  bakterii.  Te  ostatnie 

wydzielają toksyczne substancje, które są przyczyną wielu groźnych chorób. 

Zanieczyszczenie  fizjologiczne  powoduje  pojawienie  się  nieprzyjemnego  zapachu  i  smaku 

wody. Jest to wynikiem obecności merkaptanów, amin i fenolu. 

Zanieczyszczenia chemiczne mogą być spowodowane: 



  detergentami-  czyli  związkami,  które  wchodzą  w  skład  środków  piorących;  źródłem 

zanieczyszczenia  są  gospodarstwa  domowe,  wszelkie  pralnie  i  myjnie;  skutkiem  tego 

wzrasta toksyczność skażonej wody; 



  pestycydy- są one wykorzystywane w rolnictwie oraz leśnictwie; powodują pogarszanie 

właściwości wody; mają zdolność do kumulowania się w tkankach; 



  aminy  aromatyczne-  pochodzą  z  różnego  rodzaju  barwników,  tworzyw  sztucznych;  są 

rakotwórcze, trudno rozpuszczalne i usuwalne; 



  fenole- powstają w skutek biologicznego rozkładu roślin oraz ze ścieków komunalnych, 

barwników,  z  gazowni;  ulegając  biodegradacji  w  środowisku  wodnym  powodują 

obniżenie wartości smakowych i zapachowych wody; 



 

metale  ciężkie-  źródłem  zanieczyszczenia  są  przemysł  metalurgiczny,  górnictwo, 

hutnictwo; są bardzo toksyczne; 



  azotany-  wykorzystywane  do  produkcji  nawozów  mineralnych;  powodują  eutrofizację 

wód, są rakotwórcze;  

Wody powinny być chronione poprzez racjonalną gospodarkę wodną. Konieczne jest przy tym 

oczyszczanie ścieków (różnymi metodami- np. mechaniczną, chemiczną czy biologiczną ) oraz 

zabezpieczenie przed przedostawaniem się nawozów sztucznych do wód.  

 

NISZCZENIE I OCHRONA GLEB 

Gleba jest powierzchniową warstwą skorupy ziemskiej. Powstała ona ze skały macierzystej w 

wyniku  procesu  glebotwórczego.  Występowanie  określonej  gleby  w  danym  miejscu 

uzależnione jest od wielu czynników. Zalicza się do nich rzeźbę terenu, klimat, wpływ świata 

roślinnego i zwierzęcego. Nie bez znaczenia jest działalność samego człowieka.  

Gleba  jest  jednym  z  ważniejszych  czynników,  które  warunkują  życie  na  ziemi. 

Wykorzystywana  jest  w  rolnictwie-  dzięki  niej  możemy  produkować  żywność.  Tworzy  ona 

naturalny  zbiornik  retencyjny  zasobów  wodnych.  Wody,  które  gromadzą  się  w  glebie,  są 

niezbędne  dla  życia  roślin,  zwierząt  i  człowieka.  Dzięki  obecności  w  glebie  wielu  milionów 

drobnoustrojów  pełni  ona  także  ważną  funkcję  sanitarną.  Ma  ona  także  zdolność  do 

pochłaniania nadmiaru toksycznych związków. Do czynników, które powodują niszczenie gleb 

zalicza się: 



 

erozję, która wymywa bądź prowadzi do wywiewania powierzchniowej warstwy gleby; 



 

przeznaczanie gleb dla celów budowlanych, przemysłowych czy komunikacyjnych; 



 

zatruwanie związkami toksycznymi, które pochodzą z pyłów, kwaśnych deszczy; 



 

wykorzystywanie chemicznych środków do ochrony roślin; 



 

zmęczenie  gleby-  powstaje  na  skutek  niewłaściwego  nawożenia  i  zanieczyszczenia, 

powoduje to obniżenie żyzności gleb oraz zmniejszenie ilości otrzymywanych plonów; 



  zmniejszanie powierzchni uprawnej; 

 

W  celu  ochrony  gleby  należy  podjąć  konkretne  działania  ,  do  których  zalicza  się  między 

innymi: 



 

ciągłe ograniczanie emisji zanieczyszczeń ( spalin, pyłów, szkodliwych gazów ) 



 

rozsądne  i  minimalne  korzystanie  z  chemicznych  środków  ochrony  roślin  (szczególną 

uwagę  powinno  się  zwrócić  na  gospodarstwa  ekologiczne,  które  eliminują  wszelkie 

nawozy  pochodzenia  chemicznego;  stosowane  są  naturalne  metody  zabezpieczania 

roślin i nawozy pochodzenia naturalnego ); 



 

właściwe składowanie i segregacja odpadów; 



 

tworzenie obszarów zielonych , otulin, sadzenie nowych drzew, ograniczona wycinka; 



 

stosowanie płodozmianu; 



 

wprowadzenie biologicznych sposobów walki ze szkodnikami; 

FORMY OCHRONY PRZYRODY W POLSCE 

Do podstawowych form ochrony przyrody w Polsce należą: 



  parki narodowe 



  rezerwaty przyrody 



  pomniki przyrody 



  parki krajobrazowe 



  strefy ochronne – otuliny 



  obszar chronionego krajobrazu 



 

ochrona gatunkowa roślin, zwierząt, grzybów 

 

Parki  narodowe  są  najcenniejszym  dziedzictwem  naturalnym,  które  musi  być  poddane 

szczególnej  kontroli.  W  celu  utworzenia  parku  dany  obszar  musi  spełniać  szereg  wymagań. 

Przede  wszystkim  musi  to  być  teren  rozległy  w  skali  całego  kraju,  który  obejmuje  jeden  lub 

więcej ekosystemów. W minimalnym stopniu może być zmieniony przez człowieka. Ponadto 

obszar  taki  powinien  wyróżniać  się  nieprzeciętnym  pięknem  i  bogactwem  przyrody.  Świat 

roślin  jak  i  zwierząt  ma  tam  szczególne  znaczenie  dla  celów  naukowych,  estetycznych  lub 

wypoczynkowych.  

Największym parkiem na terenie naszego kraju jest Biebrzański Park Narodowy, który 

został  utworzony  w  1993  roku.  Jego  powierzchnia  wynosi  59 223  ha.  Znajduje  się  on  w 

województwie  podlaskim.  Jest  to  obszar  torfowiskowo-  bagienny.  Występuje  tak  liczne 

ptactwo wodne, a także bobry i łosie.  

Bardzo cennym parkiem nadmorskim jest Słowiński Park Narodowy utworzony w 1967 roku. 

Jego  powierzchnia  to  18 619  ha,  w  herbie  umieszczony  jest  orzeł  przedni.  Największą  jego 

atrakcją  są  ruchome  wydmy,  największa  znajduje  się  na  Mierzei  Łebskiej.  Park  cechuje  się 

krajobrazem  polodowcowym,  licznie  występują  tam  torfowiska.  Wśród  najpopularniejszych 

roślin  znajduje  się  piaskownica  zwyczajna,  mikołajek  nadmorski,  wydmuchrzyca  piaskowa. 

Występują  tam  ponadto  jelenie,  sarny,  dziki,  gronostaje,  orzeł  przedni.  Park  ten  objęty  jest 

międzynarodową konwencją RAMSAR. Dotyczy  ona ochrony siedlisk ptaków wodnych oraz 

błotnych.  

Jednym  z  większych  parków  starych  gór  kaledońsko-  herzyńskich  jest  Świętokrzyski  Park 

Narodowy.  Został  on  utworzony  w  1950  roku  w  województwie  świętokrzyskim  .  Ma  on 

powierzchnię  7 626  ha,  w  herbie  znajduje  się  jeleń  ze  znakiem  krzyża.  Góry  kaledońsko- 

hercyńskie  są  najstarszymi  w  Europie  górami  zbudowanymi  ze  skał  osadowych. 

Charakterystyczne dla tego parku są gołoborza, a ze zwierząt bóbr, gronostaj, łoś. Występuje 

tam modrzew polski oraz puszcza jodłowa.  

REZERWAT PRZYRODY- jest to obszar mniejszy od parku narodowego, który także objęty 

zostaje szczególną ochroną. Pod opieką może znaleźć się cała przyroda danego obszaru, bądź 

jej  poszczególne  elementy  składowe.  Możemy  wyróżnić  rezerwaty  ścisłe  i  częściowe. 

Natomiast  ze  względu  na  kryterium  przedmiotu  ochrony  wskazuje  się  na  rezerwaty  leśne, 

faunistyczne, florystyczne, łąkowe, wodne, krajobrazowa czy przyrody nieożywionej.  

POMNIKI  PRZYRODY-  są  to  bardzo  cenne  elementy  zarówno  przyrody  ożywionej  jak  i 

martwej. Mogą to być skupiska drzew, głazy narzutowe, jaskinie, zabytkowe drzewa. Obecnie 

w Polsce istnieje około 26 tys. pomników przyrody. 

 

PARKI KRAJOBRAZOWE- oraz obszary chronionego krajobrazu są terenami o ogromnych 

walorach  przyrodniczych,  turystycznych,  zdrowotnych.  Obecnie  zajmują  one  w  Polsce  około 

25 % powierzchni. 

 

Ochrona gatunkowa roślin i zwierząt- dotyczy zagrożonych wyginięciem roślin oraz rzadkich 

zwierząt. Cechuje je także to, że mają duże znaczenie dla środowiska naturalnego. 

Do  roślin,  które  znajdują  się  pod  całkowitą  ochroną  należą;  widłaki,  rosiczki,  kosodrzewina, 

długosz królewski, krokus, szarotka, cis, limba, zawilce. 

Objęte  ochroną  zwierzęta  to:  ropuchy,  kumaki,  wszystkie  gady,  żbik,  niedźwiedź  brunatny, 

żubr, kozica, bóbr, kuna, susły. 

 

 

Ochrona środowiska jest koniecznością. W tym celu muszą być podejmowane działania , które 

mają ograniczać skutki zanieczyszczeń ora je eliminować. Ważne jest przy tym współdziałanie 

wszystkich państw, ponieważ przyroda jest naszym wspólnym dziedzictwem.  

Konieczne  jest  przy  tym  wprowadzanie  konkretnych  rozwiązań  prawnych.  Wszelkie 

wykroczenia powinny być zaś surowo karane. Zanieczyszczenia muszą być usuwane u samego 

źródła- trzeba działać w celu przeciwdziałania zagrożeniom niż je usuwać. Kolejna sprawa to 

nadanie problemowi ochrony środowiska międzynarodowego rozgłosu. Poszczególni ludzie, a 

nie tylko państwa, muszą włączać się do działania na rzecz poprawy stanu naszej Ziemi. Istotna 

jest  też  wzmożona  edukacja  ekologiczna,  która  ma  uczulić  najmłodszych  na  problemy 

środowiska.  W  tym  celu  powinny  być  wprowadzane  i  realizowane  programy  szkolne,  które 

będą tą wiedzę szerzyć. Szczególnie cenne są popularne już od wielu lat „Dni Ziemi”, podczas 

których  ma  miejsce  wielkie  sprzątanie.  Organizowane  są  przy  tym  konkursy    z  wiedzy  o 

ochronie naszej planety.  

Podsumowując  należy  stwierdzić,  że  w  ostatnich  latach  wzrasta  świadomość  ekologiczna. 

Staramy się żyć zdrowiej oraz w taki sposób, by nie przynosić szkody naszemu środowisku.