(Wykł.II Dobr)

Wykład II

• Definicja dobrostanu zwierz

t. Pi

ęć

wolno

ci. Ograniczenia dobrostanu u

zwierz

t towarzysz

cych i zwierz

gospodarskich …

Dobrostan zwierz

t (animal welfare)

• (wg Lorz ) stan harmonii psychicznej i

fizycznej mi

dzy zwierz

ciem, a

rodowiskiem, umo

liwiaj

cy wypełnienie

specyficznych potrzeb gatunkowych (w
zakresie fizjologii, etologii i zdrowia).

• (wg Tinbergena) stan zwierz

t, w którym w

sposób nieskr

powany przejawiaj

wszystkie zachowania typowe dla gatunku i
wieku

Dobrostan zwierz

t wyst

puje, gdy:

(wg Farm Animal Welfare Committee, United Kingdom)

1)s

one wolne od pragnienia, głodu i

niedo

ywienia dzi

ki bezpo

redniemu

dost

powi do

wie

ej wody i diety

zapewniaj

cej pełne zdrowie i wigor.

2)s

wolne od dyskomfortu termicznego lub

fizycznego poprzez zapewnienie im
odpowiedniego

rodowiska, a w tym

schronienia i komfortowych miejsc
legowiskowych

Dobrostan zwierz

t wyst

puje, gdy

(c.d.):

(wg Farm Animal Welfare Committee, United Kingdom)

3)s

wolne od bólu, obra

, lub choroby dzi

prewencji oraz szybkiej diagnozie i leczeniu

4)mog

wyra

najbardziej normalne, socjalnie

akceptowalne wzorce zachowania, przez
zapewnienie im wystarczaj

cej przestrzeni,

odpowiedniej dost

pno

ci i towarzystwa

własnego gatunku

5)s

wolne od strachu i zagro

poprzez

zabezpieczenie im warunków, które pozwalaj

unika

cierpie

psychicznych

• Zwierz

nie ma ogranicze

dobrostanu

(wg

Brantas),

gdy jest dobrze dopasowane do

swojego

rodowiska, mo

e utrzymywa

swoj

równowag

fizjologiczn

, kiedy jest wolne od

choroby i bólu, mo

e si

zachowywa

w sposób

niezaburzony i kiedy wykluczone jest jego
ewidentne cierpienie

Potrzeby zwierz

t dotycz

wyewoluowanego sterowania zachowaniem

wobec

rodowiska naturalnego

• Oddziaływanie i mo

liwo

ść

zmieniania

rodowiska

• Mo

liwo

ść

wykazywania ró

nych sposobów

zachowania w ró

nych miejscach

• Mo

liwo

ść

zró

nicowanego i zmiennego

reagowania na ró

ne sytuacje

rodowiskowe

• Mo

liwo

ść

tworzenia typowych dla gatunku

zwi

zków socjalnych

Metody kontrolowania dobrostanu

zwierz

t gospodarskich

1)systematyczne badania kliniczne

2)rejestracja schorze

3)badania etologiczne

4)rejestracja parametrów subklinicznych (na podstawie

bada

laboratoryjnych (poziomy hormonów, białek

ostrej fazy, badanie bakteriologiczne, profil
biochemiczny)

5)rejestracja zmian wykrywanych w badaniu przed- i

poubojowym

6)badanie anatomopatologiczne zwierz

t, które padły

Podział zachowa

nienormalnych

(wg Brunner 1967)

1) objawowe
2) indukowane przez patologi

narz

dow

3) nie indukowane przez patologi

narz

dow

A) powodowane przez czynniki endogenne (etopatie)
B) powodowane przez czynniki egzogenne

a) indukowane psychicznie
b) nie indukowane psychicznie

– alimentarne
– toksyczne
– klimatyczne
– jatrogenne

Ad.1) Nienormalne zachowania

objawowe

• S

objawami choroby, np.:

- kulawizna w chorobach narz

du ruchu;

- pozycja siedz

cego psa lub cz

ste tarzanie

u koni z niektórymi rodzajami kolki

(bolesno

ść

brzucha)

• Charakterystyczna pozycja i ostro

ny ruch u

bydła z reticuloperitonitis traumatica;

• „saneczkowanie” u psów przy sinuitis

paraanalis

Ad. 2) indukowane przez patologi

narz

dow

• Indukowane przez wrodzone lub nabyte

niedomogi narz

dowe (np. mózgu)

• Agresywne zachowanie ogierów-wn

trów,

• Zaburzenia hormonalne (nimfomania,

satyriaza)

Ad.3) nie indukowane przez

patologi

narz

dow

• A) powodowane przez czynniki endogenne

(etopatie)

efektem predyspozycji do okre

lonych

zaburze

wegetatywnych lub hormonalnych

etopatie – zaburzenia instynktu wywołane zbyt
niska lub zbyt wysok

generacj

bod

ców

endogennych (np. walki hierarchiczne mi

dzy

zwierz

tami na ła

cuchu)

Ad. a) indukowane psychicznie

•

Wcze

nie nabyte, reaktywne zaburzenia behawioralne

Np..niedostatki charakterologiczne; zbyt pó

ne lub zbyt słabe zdarzenia

wyzwalaj

ce, czy socjalizuj

ce; ubogie w bod

rodowisko w okresie

wychowu; atrofia zachowa

instynktowych spowodowana brakiem bod

ców

wyzwalaj

cych; traumatyczne prze

ycia z dzieci

stwa

•

Aktualnie reaktywne zaburzenia behawioralne

Indukowane przez aktualnie wyst

puj

ce w

rodowisku zdarzenia

wyzwalaj

ce, które indukuj

konflikty, czy frustracj

i sa rozpoznawane

przez wyst

powanie zaburze

psychosomatycznych. Podejrzenie dla tych

typów zaburze

e by

wzrost cz

sto

ci wyst

powania ruchów

intencyjnych, aktywno

ci pustych, nadmiernej aktywno

ci, czy nadnormalnie

intensywnego przebiegu okre

lonego rodzaju zachowania si

c.d.

• Resztkowe zaburzenia behawioralne

przypadki nieadekwatnego przebiegu
reakcji, np. stereotypie ruchowe;
niekontrolowane sposoby zachowania u
zwierz

t dorosłych wywołane

traumatyzuj

cymi do

wiadczeniami z

przeszło

ci np. „psychoneurozy wojenne”

u koni wojskowych, niektóre „neurozy
do

wiadczalne”.

b) zaburzenia nie indukowane

psychicznie

przyczyny

– alimentarne

– toksyczne

– klimatyczne

– jatrogenne

(np. allotrichofagia w przypadkach niedoborów

ywieniowych, prawdopodobnie kronizm u

królików, choroba l

kowa u psów,

prawdopodobnie kaudofagia u

Cierpienie a zdrowie

• Cierpienie (1965) – l

k, ból , frustracja,

wyczerpanie

• Cierpienie (1983) – szeroki zakres przykrych

stanów emocjonalnych

• Zdrowie – objawy zewn

trzne (choroby i urazy

główn

przyczyn

cierpienia zwierz

t, st

okre

lenie, czy zwierz

jest zdrowe, czy nie,

nie powinno stanowi

problemu)

• Objawy wewn

trzne – mimo zewn

trznych

oznak zdrowia zwierz

e cierpie

Typowe ograniczenia w

rodowisku

intensywnego chowu zwierz

• Ograniczenie wolno

ci ruchu

• Ubogo

ść

bod

ców zewn

trznych

• Zaburzenie naturalnej organizacji socjalnej

(np. izolacja wg płci i wieku)

Warunki chowu zwierząt podporządkowane

interesom człowieka ograniczają ich wolności i

dobrostan

Obecnie coraz bardziej upowszechnia si

zrozumienie,

e wysok

, stabiln

produkcj

ywno

ci pochodzenia zwierz

cego nale

osi

poprzez popraw

jako

ycia

zwierz

Dzi

ki temu d

ąż

y si

do kompromisu mi

dzy

spełnianiem praw zwierz

t, a ekonomiczn

opłacalno

chowu.

Granice zdolno

ci dopasowania

W warunkach naturalnych istnieje równowaga mi

dzy

sytuacjami wyzwalaj

cymi zachowania, a wewn

trzn

regulacj

u zwierz

cia. U zwierz

t udomowionych

wskutek braku tej równowagi dochodzi do zaburze

• Zmiany aktywno

ci – rytmu dnia – zwierz

, któremu

nie odpowiada pora karmienia w klatce, prze

ywa

frustracje, gdy jedz

inne zwierz

• Zmiany cz

sto

ci i jako

ci zachowa

specyficznych –

sfrustrowane kury cz

ęś

ciej czyszcz

pióra, ocieraj

dziób, zdezorientowane odzywaj

. Te

czynno

ci trwaj

krócej, ni

w warunkach naturalnych i

dotycz

ęś

ci ciała bliskich głowie.

• Nasilenie zachowa

poszukiwawczych – np. przy

szukaniu miejsca do zniesienia jaja

Przykłady przekroczenia granicy

zdolno

ci dopasowania (c.d.)

• Niepełny ruch – w g

sto obsadzonych klatkach z

kurami „k

piel w piasku” zostaje ograniczona do

„ruchów intencyjnych”

• Ruch, jako obiekt zast

pczy lub zboczony – przy

braku

ciółki kury grzebi

w karmie. Przy odsadzaniu

prosi

t w 3-4 tygodniu

ycia obsysaj

nawzajem,

to samo dotyczy ciel

• Nadpobudliwo

ść

ruchowa – kura poszukuj

ca gniazda

nagle zaczyna czy

pióra, dziób, pi

, itp.

• Zachowania kompromisowe – pozycja siedz

cego psa

u prosi

t, gdy maj

niewygodn

podłog

(np. z drutu)

Przykłady przekroczenia granicy

zdolno

ci dopasowania (c.d.)

• Czynno

ci „puste” – ciel

ta po wypiciu mleka

powietrze z wyci

gni

tym j

zykiem

• Stereotypie – tzw. „tkanie” u koni – rytmiczne

machanie głow

• Agresywno

ść

– nasilona – np. przeciwko

ludziom u buhajów, którym zaburza si

przebieg aktu krycia

• Ucieczka – przy frustracji – polatywanie u kur
• Przejawianie bólu i cierpienia – np. u bydła

dorosłego reakcja na wi

zanie na ła

cuchu