Matematyka A, kolokwium, 23 marca 2011, 18:15 – 20:00
Nale˙zy przeczyta´c
CAÃLE
zadanie
PRZED
rozpocze
,
ciem rozwia
,
zywania go!
1. Niech f (x) = ln(x
2
− 1) dla x ∈ [3, 7] .
(5 pt.) Znale´z´c d lugo´s´c wykresu funkcji f .
(5 pt.) Znale´z´c odleg lo´s´c ´srodka masy tego wykresu od osi OY .
Zak ladamy, ˙ze masa jest roz lo˙zona r´ownomiernie, tzn. ˙ze jest masa dowolnego luku
jest proporcjonalna do jego d lugo´sci
Rozwia
,
zanie. D lugo´s´c tego wykresu to
R
7
3
p
1 + (f
0
(x))
2
dx . Poniewa˙z f
0
(x) =
2x
x
2
−1
, wie
,
c
1 + (f
0
(x))
2
= 1 +
4x
2
(x
2
−1)
2
=
x
4
−2x
2
+1+4x
2
(x
2
−1)
2
=
x
4
+2x
2
+1
(x
2
−1)
2
=
(x
2
+1)
2
(x
2
−1)
2
, zatem 1 + (f
0
(x))
2
=
x
2
+1
x
2
−1
.
Wobec tego d lugo´s´c jest r´owna
R
7
3
x
2
+1
x
2
−1
dx =
R
7
3
1 +
2
x
2
−1
dx =
R
7
3
1 +
1
x−1
−
1
x+1
dx =
= x + ln(x − 1) − ln(x + 1)
7
3
= (7 + ln 6 − ln 8) − (3 + ln 2 − ln 4) = 4 + ln
3
2
.
Odleg lo´s´c ´srodka masy od osi OY , to po prostu pierwsza wsp´o lrze
,
dna tego ´srodka, wie
,
c
R
7
3
x
p
1 + (f
0
(x))
2
dx
R
7
3
p
1 + (f
0
(x))
2
dx
=
R
7
3
x
x
2
+1
x
2
−1
dx
4 + ln
3
2
=
R
7
3
x +
2x
x
2
−1
dx
4 + ln
3
2
=
1
2
x
2
+ ln(x
2
− 1)
7
3
4 + ln
3
2
=
=
49
2
+ ln 48 −
9
2
− ln 8
4 + ln
3
2
=
20 + ln 6
4 + ln
3
2
≈ 4,95 .
Ostatnie przybli˙zenie to ju˙z nie jest cze
,
´s´c zadania, ale informacja dla tych kt´orych mog lo by to
zainteresowa´c.
Ca lki
R
2x
x
2
−1
dx oczywi´scie nie obliczamy, bo rozwia
,
zanie zacze
,
lo sie
,
od r´
owno´sci
ln(x
2
− 1)
0
=
2x
x
2
−1
— pozdrawiam tych, kt´
orzy jednak obliczali.
2. (10 pt.)
Rozwia
,
za´c r´ownanie z
6
+ 2z
4
+ 8z
2
− 32 = 0 , tzn. znale´z´c wszystkie zespolone
rozwia
,
zania tego r´ownania.
Rozwia
,
zanie. Niech w = z
2
. Wtedy 0 = w
3
+2w
2
+8v−32 = (w−2)(w
2
+4w+16) = =(w−
2) (w+2)
2
+12
. Wobec tego w = 2 lub w+2 =
√
−12 = ±2
√
3i , czyli w = −2±2
√
3i . Wynika
sta
,
d, ˙ze z
1
= −
√
2 , z
2
=
√
2 , z
3
=
p
−2 − 2
√
3i , z
4
= −
p
−2 − 2
√
3i , z
5
=
p
−2 + 2
√
3i ,
z
6
= −
p
−2 + 2
√
3i . Mamy −2 − 2
√
3i = 4 −
1
2
− i
√
3
2
= 4 cos
4π
3
+ i sin
4π
3
, zatem z
3
=
=2 cos
2π
3
+ i sin
2π
3
= 2 −
1
2
+ i
√
3
2
= −1 + i
√
3 . Analogicznie z
4
= 1 − i
√
3 . Poniewa˙z
−2 + 2
√
3i = 4 −
1
2
+ i
√
3
2
= 4 cos
2π
3
+ i sin
2π
3
, wie
,
c z
5
= 2 cos
π
3
+ i sin
π
3
= 1 + i
√
3 . Sta
,
d
z
6
= −z
5
= −1 − i
√
3 .
Uwaga. Trygonometria nie jest w ostatniej fazie konieczna. Mo˙zna posta
,
pi´c tak. Je´sli z
2
=
= − 2 − 2i
√
3 i z = x + iy , x, y ∈ R , to x
2
− y
2
= −2 oraz 2xy = −2
√
3 , wie
,
c y = −
√
3
x
. Sta
,
d
x
2
−
3
x
2
= −2 , czyli x
4
+2x
2
−3 = 0 . Wobec tego (x
2
+1)
2
−4 = 0 , zatem x
2
= 1 (przypominamy,
˙ze x
2
≥ 0 , bo x ∈ R ). Wobec tego z = 1 − i
√
3 lub z = −1 + i
√
3 . Podobne rozumowanie
mo˙zna przeprowadzi´c w przypadku z
2
= −2 + 2i
√
3 , Otrzymujemy wtedy z = 1 ± i
√
3 .
3. Niech C oznacza czworo´scian (ostros lup tr´ojka
,
tny) o wierzcho lkach (0, 0, 0) , (4, 0, 0) ,
(0, 4, 0) i (0, 0, 4) . Niech C
g
be
,
dzie zbiorem z lo˙zonym z tych punkt´ow (x, y, z) czworo´scianu
C , dla kt´orych z ≥ 2 , C
d
— zbiorem z lo˙zonym z tych punkt´ow (x, y, z) czworo´scianu C ,
dla kt´orych z ≤ 2 , a T — tr´ojka
,
tem o wierzcho lkach (0, 0) , (a, 0) i (0, a) , a > 0 .
(2 pt.) Znale´z´c ´srodek masy (jednorodnego) tr´ojka
,
ta T .
(4 pt.) Znale´z´c ´srodek masy (jednorodnego) czworo´scianu C .
(1 pt.) Znale´z´c ´srodek masy (jednorodnego) czworo´scianu C
g
.
(3 pt.) Znale´z´c ´srodek masy (jednorodnego) pie
,
cio´scianu C
d
.
Rozwia
,
zanie. Na wyk ladzie udowodniono, ˙ze ´srodek masy jednorodnego tr´ojka
,
ta, to punkt
znany ze szko ly jako ´srodek cie
,
˙zko´sci tr´ojka
,
ta. czyli punkt przecie
,
cia ´srodkowych, tzn. punkt
1
3
(0, 0) + (a, 0) + (0, a)
= (
a
3
,
a
3
) . Pole tego tr´ojka
,
ta to oczywi´scie
1
2
a
2
.
Czworo´scian C to oczywi´scie zbi´or z lo˙zony z tych wszystkich punkt´ow (x, y, z) , dla kt´orych
x ≥ 0 , y ≥ 0 , z ≥ 0 i x + y + z ≤ 4 . Przy ustalonym z otrzymujemy tr´ojka
,
t o wierzcho lkach
(0, 0, z) , (4−z, 0, z) i (0, 4−z, z) . Jego ´srodkiem masy jest punkt
4−z
3
,
4−z
3
, z
z masa
,
1
2
(4−z)
2
.
Mamy zatem
x
S
=
R
4
0
4−z
3
1
2
(4 − z)
2
dz
R
4
0
1
2
(4 − z)
2
dz
=
1
3
·
R
4
0
(4 − z)
3
dz
R
4
0
(4 − z)
2
dz
=
1
3
·
−
1
4
(4 − z)
4
|
4
0
−
1
3
(4 − z)
3
|
4
0
=
1
3
·
1
4
4
4
1
3
4
3
= 1 .
Podobnie przekonujemy sie
,
, ˙ze y
S
= 1 i z
S
= 1 . Wobec tego ´srodkiem czworo´scianu C jest
punkt S = (1, 1, 1) .
Czworo´scian C
g
jest podobny do czworo´scianu C w skali
1
2
. Dok ladniej, mo˙zna uzyska´c go
z czworo´scianu C stosuja
,
c najpierw jednok ladno´s´c w skali
1
2
wzgle
,
dem (0, 0, 0) , a potem prze-
suwaja
,
c o wektor [0, 0, 2] . Z punktu (1, 1, 1) otrzymujemy S
g
= (
1
2
,
1
2
,
1
2
) + [0, 0, 2] = (
1
2
,
1
2
,
5
2
) .
Je´sli S
d
= (x, y, z) oznacza ´srodek cie
,
˙zko´sci pie
,
cio´scianu C
d
, to zachodzi r´owno´s´c:
1
8
S
g
+
7
8
S
d
= S .
Wynika to sta
,
d, ˙ze masa czworo´scianu C
g
jest 8 razy mniejsza ni˙z masa czworo´scianu C i
wobec tego masa pie
,
cio´scianu C
d
to
7
8
masy czworo´scianu C . Sta
,
d mamy r´ownania
1
2
+ 7x = 8,
1
2
+ 7y = 8 i
5
2
+ 7x = 8 . Sta
,
d od razu wynika, ˙ze x = y =
15
14
i z =
11
14
, wie
,
c S
d
=
15
14
,
15
14
,
11
14
.
Uwaga 1. Oczywi´scie w celu znalezienia S
g
i S
d
mo˙zna te˙z oblicza´c ca lki. W przy-
padku pierwszej wsp´o lrze
,
dnej punktu S
g
by lyby to
R
4
2
4−z
3
1
2
(4 − z)
2
dz
R
4
2
1
2
(4 − z)
2
dz
, a w przypadku S
d
:
R
2
0
4−z
3
1
2
(4 − z)
2
dz
R
2
0
1
2
(4 − z)
2
dz
Uwaga 2. W przypadku tr´ojka
,
ta ´srodek masy pokrywa sie
,
ze ´srodkiem masy uk ladu trzech
punkt´ow materialnych o r´ownych masach, umieszczonych w wierzcho lkach tr´ojka
,
ta. Okaza lo sie
,
,
˙ze w przypadku tego konkretnego czworo´scianu zachodzi analogiczne twierdzenie: ´srodek masy
jednorodnego czworo´scianu pokrywa sie
,
ze ´srodkiem masy uk ladu czterech punkt´ow materialnych
o r´ownych masach, umieszczonych w wierzcho lkach czworo´scianu. Mo˙zna udowodni´c ( latwe!), ˙ze
to twierdzenie jest prawdziwe dla dowolnego czworo´scianu.
4. (10 pt.) Obliczy´c pole powierzchni powsta lej w wyniku obrotu wykresu funkcji y = tg x ,
π
6
≤ x ≤
π
3
wok´o l osi OX .
Rozwia
,
zanie.
Zgodnie z wzorem om´owionym na wyk ladzie to pole jest r´owne ca lce
2π
R
π/3
π/6
tg x ·
p
1 + ((tg x)
0
)
2
dx = 2π
R
π/3
π/6
sin x
cos x
·
q
1 +
1
cos
4
x
dx
y=cos
2
x
===============
dy=−2 cos x sin x dx
= −π
R
1/4
3/4
1
y
q
1 +
1
y
2
dy = π
R
3/4
1/4
1
y
2
p
y
2
+ 1dy
y=tg α
===========
dy=cos
−2
α dα
π
R
arctg(3/4)
arctg(1/4)
cos
2
α
sin
2
α
·
1
cos α
·
1
cos
2
α
dα =
= π
R
arctg(3/4)
arctg(1/4)
cos α
sin
2
α cos
2
α
dα
z=sin α
==========
dz=cos α dα
π
R
sin(arctg(3/4))
sin(arctg(1/4))
dz
z
2
(1−z
2
)
=
= π
R
sin(arctg(3/4))
sin(arctg(1/4))
1
z
2
+
1
1−z
2
dz = π
R
sin(arctg(3/4))
sin(arctg(1/4))
1
z
2
+
1
2(1−z)
+
1
2(1+z)
dz =
= π −
1
z
−
1
2
ln(1 − z) +
1
2
ln(1 + z)
sin(arctg(3/4))
sin(arctg(1/4))
= π
1
2
ln
(1+z)
2
1−z
2
−
1
z
sin(arctg(3/4))
sin(arctg(1/4))
=
= π ln
1+sin α
cos α
−
1
sin α
arctg(3/4)
arctg(1/4)
= π
ln
p
1 + tg
2
α + tg α
−
q
1 +
1
tg
2
α
arctg(3/4)
arctg(1/4)
=
= π
ln
p
1 + y
2
+ y
−
q
1 +
1
y
2
3/4
1/4
=
= π ln
q
1 +
9
16
+
3
4
− π
q
1 +
16
9
− π ln
q
1 +
1
16
+
1
4
+ π
q
1 +
16
1
=
= π ln 2 −
5
3
− ln
1+
√
17
4
+
√
17
= π
√
17 −
5
3
− ln
1+
√
17
8
≈ 9,11728 .
To by ly podstawienia, kt´ore pokazywa lem na zaje
,
ciach. Jednak to nie jest najprostsza me-
toda. W szczeg´olno´sci obliczanie ca lki wygla
,
da loby pro´sciej, gdybym oblicza l najpierw ca lke
,
nieoznaczona
,
, a granicami zaja
,
l sie
,
na ko´
ncu. Oczywi´scie ostatnie przybli˙zenie nie jest cze
,
´scia
,
rozwia
,
zania — to dodatkowa informacja.
Poka˙ze
,
teraz troche
,
kr´otsze rozwia
,
zanie za pomoca
,
nieco innych podstawie´
n. Mamy
2π
Z
π/3
π/6
tg x ·
p
1 + ((tg x)
0
)
2
dx = 2π
Z
π/3
π/6
tg x ·
p
1 + cos
−4
xdx
u=cos
−2
x
================
du=2 cos
−3
x sin x dx
= π
Z
4
4/3
√
1 + u
2
u
du
u=
t2−1
2t
, t>0
============
du=(
1
2
+
1
2t2
) dt
∗ π
Z
4+
√
17
3
t
2
+1
2t
t
2
−1
2t
·
t
2
+ 1
2t
2
dt =
π
2
Z
4+
√
17
3
(t
2
+ 1)
2
t
2
(t
2
− 1)
dt =
=
π
2
Z
4+
√
17
3
t
2
+ 2
t
2
− 1
+
1
t
2
(t
2
− 1)
dt =
π
2
Z
4+
√
17
3
t
2
+ 2
t
2
− 1
+
1
t
2
− 1
−
1
t
2
dt =
=
π
2
Z
4+
√
17
3
1 +
4
t
2
− 1
−
1
t
2
dt =
π
2
Z
4+
√
17
3
1 +
2
t − 1
−
2
t + 1
−
1
t
2
dt =
=
π
2
t + 2 ln(t − 1) − 2 ln(t + 1) +
1
t
4+
√
17
3
=
=
π
2
1 +
√
17 + 2 ln(3 +
√
17 ) − 2 ln 2 − 2 ln(5 +
√
17 ) + 2 ln 4 +
√
17 − 4 −
1
3
=
= π
−
5
3
+
√
17 + ln
2(3 +
√
17 )
5 +
√
17
= π
−
5
3
+
√
17 + ln
2(3 +
√
17 )(5 −
√
17 )
25 − 17
=
= π
−
5
3
+
√
17 + ln
2(−2 + 2
√
17 )
8
= π
−
5
3
+
√
17 + ln
−1 +
√
17
2
— mam nadzieje
,
, ˙ze studenci sprawdza
,
, ˙ze to jest ten sam wynik, co w poprzednim sposobie.
*
Je´sli
t2−1
2t
=4 i t>0 , to t=4+
√
17 — r´
ownanie kwadratowe; je´sli
t2−1
2t
=
4
3
i t>0 , to t=3 ; (
√
17+4)(
√
17−4)=1.
5. (10 pt.) Obliczy´c (1 + i
√
3)
15
.
Rozwia
,
zanie.
Mamy
1 + i
√
3
=
p
1
2
+
√
3
2
= 2 . Je´sli cos α =
1
2
i jednocze´snie
sin α =
√
3
2
, to α =
π
3
. Wobec tego 1 + i
√
3 = 2(cos
π
3
+ i sin
π
3
) , zatem
(1 + i
√
3 )
15
= 2
15
(cos
15π
3
+ i sin
15π
3
) = 2
15
(cos(5π) + i sin(5π)) = 32768 · (−1) = −32768 .
Osoby, kt´ore nie pamie
,
ta ly wzoru de Moivre’a mog ly, biora
,
c pod uwage
,
to, ˙ze liczba 15
jest niedu˙za, obliczy´c kilka pierwszych pote
,
g, przyjrze´c sie
,
wynikom i te˙z obliczy´c te
,
pote
,
ge
,
.
Mianowicie: 1+i
√
3
2
= 1+2i
√
3+i
2
√
3
2
= −2+2i
√
3 , 1+i
√
3
3
= −2+2i
√
3
1+i
√
3
=
= − 2 + 2i
2
√
3
2
+ 2i
√
3 − 2i
√
3 = −2 − 6 = −8 , zatem (1 + i
√
3 )
15
= (1 + i
√
3 )
3
5
= (−8)
5
=
= − 32768 .
Zagadka. Dlaczego tyle os´ob wysz lo kilkadziesia
,
t minut przed ko´
ncem kolokwium nie zro-
biwszy tego zadania? Co w nim jest trudnego poza spamie
,
taniem, ˙ze i
2
= −1 oraz (
√
3 )
2
= 3 ?
A mo˙ze trzeba te˙z pamie
,
ta´c, ˙ze ludzie sa
,
istotami my´sla
,
cymi i przed zdecydowaniem sie
,
na
wyj´scie z sali wzia
,
´c to pod uwage
,
? Dlaczego cze
,
´s´c z Pa´
nstwa zak lada, ˙ze je´sli nie wida´c od razu
rozwia
,
zania, to ju˙z nie da sie
,
go znale´z´c?
To nie jest tylko zrze
,
dzenie starszego pana. Uda lo mi sie
,
zatrzyma´c kilka os´ob i niekt´ore z nich
zrobi ly to lub inne zadanie.
Ciekawostki (kt´o˙z wie, co sie
,
mo˙ze przyda´c): 2
3
= 8 , 3
6
= 729 , 2
9
= 512 , 2
12
= 4096 ,
11
2
= 121 , 11
3
= 1331 , 11
4
= 14641 , 11
5
= 161051 , 11
6
= 1771561 , 11
7
= 12400927 ,
7
2
= 49 , 7
4
= 2401 , 7
6
= 117649 , 51
2
= 2601 , 52
2
= 2704 , 53
2
= 2809 , 54
2
= 2916 ,
64
2
= 4096 , 65
2
= 4225 , 66
2
= 4356 , 67
2
= 4489 , 666
2
= 443556 , sin
π
6
=
1
2
, cos
4π
3
= −
1
2
,
sin
5π
4
= −
√
2
2
.