UNIWERSYTET GDA

ŃSKI 

Wydział Zarz

ądzania 

 

 

Paulina 

śurek 

Nr albumu 126170 

 

 

 

Product placement w kształtowaniu wizerunku 

Sopotu jako kurortu 

 

 

 

 

 

Praca magisterska napisana  

pod kierunkiem dr Marzeny Lechickiej - Kostuch 

w roku akademickim 2005/2006 

 

 

 

 

 

 

Sopot 2006 

2 

 

Spis tre

ści                                

 

 

Wst

ęp...........................................................................................................................4 

 

Rozdział I.  

Miasto i uzdrowisko Sopot jako produkt turystyczny...............................................6 

1.1. Istota produktu turystycznego..............................................................................6         

       1.1.1. Poj

ęcie produktu w turystyce........................................................................6 

       1.1.2. Zło

Ŝoność produktu turystycznego................................................................8 

       1.1.3. Elementy produktu turystycznego...............................................................11 

       1.1.4. Klasyfikacja i struktura produktu turystycznego..........................................17 

 1.2. Charakterystyka elementów produktu turystycznego Sopotu..........................19 

       1.2.1. Walory turystyczne Sopotu, naturalne i antropogeniczne............................19 

       1.2.2. Infrastruktura i usługi turystyczne Sopotu....................................................26 

 

Rozdział II. 

       Miasto i uzdrowisko wczoraj i dzisiaj.................................................................33  

2.1. Z dziejów Sopotu..................................................................................................33   

2.2. Wizerunek Sopotu  na przestrzeni wieków.........................................................39 

       2.2.1. Sopot do I wojny 

światowej..........................................................................39 

       2.2.2. Sopot jako „Perła Bałtyku” w okresie mi

ędzywojennym.............................. 4 

       2.2.3.Uzdrowisko Sopot – czasy współczesne........................................................47 

2.3. Sławni go

ście kurortu...........................................................................................53 

 

          

Rozdział III. 

Promocja miasta jako element budowania jego atrakcyjno

ści turystycznej............57 

3.1.  Znaczenie marketingu terytorialnego.................................................................57 

       3.1.1. Koncepcje marketingu terytorialnego...........................................................57 

       3.1.2. Marketing terytorialny i jego podmioty........................................................60 

 

 

3 

 

3.2. Promowanie produktu turystycznego................................................................62 

       3.2.1. Tradycyjne sposoby promocji ......................................................................62 

       3.2.2. Instrumenty promocji produktu turystycznego..............................................66 

3.3. Rola Samorz

ądu w promocji miasta....................................................................72                 

 

Rozdział IV.  

Product placement, jako nowoczesna forma promocji............................................78 

4.1. Istota i mechanizm oddziaływania product placement......................................78 

      4.1.1. Zalety i wady product placement jako instrumentu komunikacji  

                marketingowej...............................................................................................82 

      4.1.2. Rodzaje i no

śniki product placement oraz sposoby ich wykorzystania...........84 

4.2. Product placement, jako instrument budowania wizerunku marki.................. 90 

4.3. Przykłady Sopotu w filmach i telewizji..............................................................96 

 

Rozdział V. 

Analiza product placement z elementami scenerii Sopotu......................................105 

5.1. Cel i metoda bada

ń..............................................................................................105 

5.2. Analiza zastosowania product placement, jako narz

ędzia kreowania  

wizerunku Sopotu w wybranych produkcjach filmowych.......................................106 

      5.2.1. Sopot w filmie pt.: „Reich”..........................................................................106 

      5.2.2. Sopot w filmie pt.: „Sztos”...........................................................................112 

      5.2.3. Sopot w serialu pt.: „Pełn

ą parą”..................................................................117 

 

 

Zako

ńczenie..............................................................................................................123 

Bibliografia...............................................................................................................125 

Spis tabel....................................................................................................................130 

Spis 

rysunków....................................................................................................................131 

Spis zał

ączników........................................................................................................131 

 

4 

 

Wst

ęp

 

        Sopot  ju

Ŝ  od  czasów  J.G.  Haffnera  systematycznie  zyskiwał  na  popularności.  

Z czasem  nazwany  został  „Riwier

ą  Północy”.  Nawet  czasy  komunizmu  nie  zdołały 

pozbawi

ć go szlachetności.  

        Sopot  stał  si

ę  rozpoznawalną  marką,  będącą  synonimem  sukcesu,  zadowolenia  

z 

Ŝycia,  rozrywki,  wypoczynku.  Jednak  o  dobry  wizerunek  trzeba  dbać  ciągle. 

Pozytywny  obraz  marki  mo

Ŝna  łatwo  stracić,  natomiast  bardzo  trudno  go  odzyskać. 

Image  miasta,  regionu  nale

Ŝy  budować  opierając  się  nie  tylko  na  mocnych  stronach 

poszczególnych  komponentów  produktu  turystycznego,  tzn.  atrakcji  turystycznych 

(naturalnych, 

antropogenicznych, 

kulturowych 

i 

społecznych), 

infrastruktury 

turystycznej i paraturystycznej, dost

ępności komunikacyjnej. Powinien on eksponować 

równie

Ŝ róŜnorodne doznania, przynoszące przyjemne wspomnienia, którymi powinien 

by

ć wypełniony czas wolny turysty. 

Jednak  posiadanie  wszystkich  atrybutów  atrakcyjno

ści nie wystarczy, gdy nie są 

one  odpowiednio  zaprezentowane.  Tradycyjna  forma  promocji  jest  zbyt  powszechna  

i pospolita. Marki wyj

ątkowe powinny być reklamowane w nietypowy sposób, który ze 

swoim  przesłaniem  dotrze  do  okre

ślonego  adresata.  Rozwiązaniem  spełniającym  te 

warunki jest nowoczesna forma reklamy, jak np. product placement.  

Product  placement,  czyli  lokowanie  produktów 

w 

filmie,  programie 

telewizyjnym,  grze  komputerowej  i  innych 

środkach  masowego  przekazu,  wzbudza 

coraz  wi

ększe  zainteresowanie.  Na  tle  innych  elementów  promocji  jest  on  formą 

bardziej  wyrafinowan

ą  i subtelną,  łatwiej  akceptowaną  przez  odbiorcę  i  bardziej 

odpowiadaj

ącą jego oczekiwaniom niŜ zwykła, często nachalna, reklama bezpośrednia.  

          Celem  niniejszej  pracy  jest  ukazanie  mo

Ŝliwości  wykorzystania  nowego, 

rozwijaj

ącego się instrumentu promocji, jakim jest product placement, w kształtowaniu 

wizerunku produktu turystycznego Sopotu, jako kurortu o wysokiej randze. 

 Rozdział  pierwszy  i  drugi  przedstawia  diagnoz

ę

 

podstawowych  czynników 

kształtuj

ących  produkt  turystyczny  Sopotu.  Na  początku  scharakteryzowano 

podstawowe  elementy  zło

Ŝonego  produktu  turystycznego.  Następnie  przedstawiono 

walory i atrakcje turystyczne Sopotu, infrastruktur

ę oraz wizerunek miasta kształtujący 

si

ę na przestrzeni prawie dwustu lat. 

5 

 

Rozdział  trzeci  zwi

ązany  jest  z  promocją  produktu  turystycznego  obszaru. 

Rozwa

Ŝania  wstępne  dotyczą  znaczenia  marketingu  terytorialnego.  Następnie 

przedstawiono  tradycyjne  sposoby  promocji  produktu  turystycznego  obszaru  oraz 

znaczenie lokalnego samorz

ądu w promocji miasta. 

Rozdział  czwarty  przedstawia  wyja

śnienie  i  analizę  pojęcia  product  placement. 

Ponadto  ukazano  wady  i  zalety  jego  stosowania  oraz  klasyfikacj

ę  w  zaleŜności  od 

przyj

ętych  kryteriów.  Dodatkowo  przedstawiono  rolę  i  wpływ  tego  instrumentu  

w budowaniu  wizerunku  marki.  Na  ko

ńcu  rozdziału  umieszczone  zostały  przykłady 

filmów, w których product placement jest realizowany w stosunku do Sopotu. 

Rozdział  pi

ąty  poświęcony  został  analizie  wybranych  przykładów  zastosowania 

product  placement  w  promocji  produktu  turystycznego  Sopotu,  w  trzech  produkcjach 

filmowych:  „Reich”,  „Sztos”  oraz  serialu  telewizyjnym  „Pełn

ą  parą”.  Przedstawiono 

wyniki  bada

ń, których celem było porównanie poszczególnych produkt placement, by 

okre

ślić najbardziej trafny sposób ich zastosowania. 

Do  opracowania  pracy  wykorzystano:  wiele  pozycji  ksi

ąŜkowych,  czasopisma, 

materiały  opracowane  przez  Urz

ąd  Miejski  w  Sopocie,  materiały  prasowe,  zarówno 

krajowe  jak  i  zagraniczne,  roczniki  statystyczne  oraz  informacje  pochodz

ące   

z Internetu. Umieszczone w pracy wyniki bada

ń dotyczą spostrzeŜeń biorących w nich 

udział osób, odnosz

ących się do elementów charakterystycznych dla Sopotu, zawartych 

w trzech produkcjach filmowych. Do bada

ń wykorzystano formularz ankietowy.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6 

 

Rozdział I 

MIASTO I UZDROWISKO. SOPOT JAKO PRODUKT TURYSTYCZNY 

 

  1.1.  Istota produktu turystycznego. 

     1.1.1. Poj

ęcie produktu w turystyce. 

         Produktem w uj

ęciu marketingowym jest przedmiot kaŜdej transakcji zakupu lub 

sprzeda

Ŝy 

1

. Produktem turystycznym jest to wszystko, co si

ę nabywa dla zaspokojenia 

potrzeb  i  preferencji  zwi

ązanych  z  czasową  zmianą  miejsca  pobytu  w  celach 

turystycznych 

2

.     

        Punktem  wyj

ścia dla projektowania produktu są przede wszystkim cele podróŜy. 

Identyfikacja  motywów  podró

Ŝy  dowodzi,  Ŝe  ludzie  podróŜują  pragnąc  zaspokoić 

potrzeby 

3

: 

•

 

odpoczynku w atrakcyjnym 

środowisku przyrodniczym (np. nad morzem) 

•

 

poznania ciekawych zjawisk przyrodniczych (np. wulkanów, wodospadów) 

•

 

korzystania z dóbr kultury (np. teatrów, galerii, muzeów) 

•

 

zaspokajania potrzeb religijnych (np. pielgrzymki do miejsc 

świętych) 

•

 

poprawy zdrowia (np. wyjazdy do miejscowo

ści uzdrowiskowych) 

•

 

uczestnictwa w wielkich wydarzeniach, uroczysto

ściach i imprezach  

•

 

odwiedzin krewnych i znajomych 

•

 

nauki i studiów 

•

 

gospodarcze i zawodowe. 

        Marketingow

ą  koncepcję  produktu,  przedstawiającą  przedmiot  transakcji w 

odmienny sposób od innych autorów podaje Philip Kotler. Przyjmuje on, 

Ŝe produktem 

jest  „(...)  wszystko  to,  co  mo

Ŝna  uznać  za  zaspokajające  potrzeby  i preferencje. 

Produktem  mo

Ŝe  być  przedmiot,  usługa  czynność,  osoba,  miejsce,  organizacja  lub 

idea” 

4

.  Przez  wyjazd  do  regionu  czy  atrakcyjnej  miejscowo

ści turystycznej „nabywa 

                                                 

1

  S. B

ąk, Marketing w gospodarce turystycznej, WSHiT, Częstochowa 2000, s. 18. 

2

    J.  Diett,  Uwarunkowania  obsługi  turystycznej,  PWN,  Warszawa  1979,  [w:]  S.  B

ąk,  Marketing  w 

gospodarce turystycznej, WSHiT, Cz

ęstochowa 2000, s. 18. 

3

  W. Gaworecki, Ekonomika i organizacja turystyki, PWN, Warszawa 1982, s. 17-18. 

4

 P.H. Kotler,Marketing: analiza,planowanie, wdra

Ŝanie i kontrola,Wyd. Gebethner ,Warszawa1994,s.400 

7 

 

si

ę” miejsce o określonych walorach przyrodnich, krajobrazowych, kuracyjnych.  

        Produktem  turystycznym,  w  w

ęŜszym  znaczeniu,  jest  wszystko  to,  co  turysta 

kupuje,  w  szerszym  –  to,  z  czego  turysta  korzysta  w  trakcie  podró

Ŝy  oraz  pobytu  w 

miejscu docelowym 

5

.  

        Turysta,  przebywaj

ąc  poza  miejscem  stałego  zamieszkania,  odczuwa  szereg 

potrzeb,  zarówno  tych  podstawowych  (głodu,  schronienia)  jak  i  dodatkowych  np.: 

potrzeba  poznania,  wypoczynku,  prze

Ŝycia  czegoś  fascynującego.  Aby  sprostać  tym 

wszystkim wymaganiom niezb

ędne jest kreowanie złoŜonej oferty, wykraczającej poza 

walory turystyczne. Na produkt turystyczny powinny składa

ć się: 

6

 

•

 

atrakcje  turystyczne  miejsca  docelowego,  czyli 

środowisko  naturalne, 

klimat, rze

źba terenu, zabytki architektury, kultura mieszkańców itp. 

•

 

infrastruktura  miejsca  docelowego,  czyli  baza  noclegowa  i 

Ŝywieniowa, 

baza towarzysz

ąca, zakłady usługowe itp. 

•

 

dost

ępność  miejsca  docelowego,  czyli  szlaki  komunikacyjne,  środki 

transportu itp. 

•

 

wizerunek  miejsca  docelowego,  czyli  opinia  i  wyobra

Ŝenie  o  miejscu 

docelowym w 

świadomości turystów 

•

 

cena 

ściśle  powiązana  ze  standardem  i  rodzajem  świadczonych  usług, 

trendami mody, sezonem. 

         Produkty turystyczne mo

Ŝna podzielić na dwie kategorie: 

7

 

1.

 

produkty  proste,  do  których  zaliczaj

ą  się:  pojedyncza  usługa  lub  rzecz  (ew. 

obiekt, wydarzenie) 

2.

 

produkty zło

Ŝone z mniejszej lub większej liczby produktów prostych, do  

których  zaliczaj

ą  się:  impreza,  szlak,  miejsce  (kraj,  region,  województwo,  gmina, 

powiat, miejscowo

ść).                                          

   W  marketingu  terytorialnym  miasto  okre

ślane  jest  jako  megaprodukt 

8

.  Stanowi  on 

                                                                                                                                                    

 

5

  J. Altkorn, Marketing w turystyce, PWN, Warszawa 1997, s. 97. 

6

  V.T.C Middleton, Marketing w turystyce, Polska Agencja Promocji Turystyki, Warszawa 1996, s. 89-91. 

7

    J.  Kaczmarek,  A  Stasiak,  Produkt  turystyczny  albo  jak  organizowa

ć  poznawanie  świata,  Wyd. 

Uniwersytetu Łódzkiego, Łód

ź 2002, s. 26.  

8 

 

wzajemnie  powi

ązaną  i  ustrukturalizowaną  formą  produktów  materialnych 

i niematerialnych,  dost

ępnych  w  mieście  dla  róŜnych  jego  uŜytkowników,  które  przy 

okazji  konsumpcji  poszczególnych  produktów  pozwalaj

ą  na  uzyskanie  dodatkowej 

korzy

ści. Elementami megaproduktu jest „image” miasta, tradycje kulturowe, klimat do 

przedsi

ębiorczości,  zdolność  do  samoorganizacji,  system  komunikacyjny  i  jakość 

zagospodarowania.  

 

1.1.2. Zło

Ŝoność produktu turystycznego.  

          Produkt  turystyczny  miejsca  (regionu,  powiatu,  miejscowo

ści  itp.)  jest 

szczególnym,  zdeterminowanym  geograficznie,  rodzajem  produktu  turystycznego. 

Mianem  tym  okre

ślany  jest  wewnętrznie  złoŜony  zbiór  elementów  wyróŜnionych  ze 

wzgl

ędu na swoją konkretną lokalizację w przestrzeni, charakteryzującą się walorami 

turystycznymi.  Sprzedaj

ąc  turyście  określone  miejsce  oferuje  się  nie  tylko  walory 

przyrodnicze  i  antropogeniczne,  ale  tak

Ŝe  usługi  świadczone  przez  róŜne  podmioty 

gospodarcze  przy  istniej

ącym  zagospodarowaniu  turystycznym  i  paraturystycznym, 

dziedzictwie historycznym i kulturowym oraz wizerunku obszaru 

9

. 

         Tabela1. Materialne i niematerialne składniki produktu turystycznego miejsca.  

PRODUKT TURYSTYCZNY 

DOBRA MATERIALNE 

USŁUGI 

„OTOCZENIE” 

Walory turystyczne 

Infrastruktura turystyczna 

Wy

Ŝywienie 

Pami

ątki 

Sprz

ęt 

turystyczny 

i 

sportowy 

Transport 

Zakwaterowanie 

Gastronomia 

Pilota

Ŝ, 

przewodnictwo 

Wypo

Ŝyczalnie 

Pogoda 

Kontakty towarzyskie 

Wra

Ŝenia, emocje 

Nowe 

do

świadczenia, 

umiej

ętności 

Wizerunek miejsca 

 

Idea (pomysł), organizacja 

 

SFERA EKONOMICZNA 

SFERA PSYCHOLOGICZNA 

         

Źródło: J.Kaczmarek, A. Stasiak, Produkt turystyczny albo jak organizować  

poznawanie 

świata, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2002, s. 54. 

                                                                                                                                                    

8

  T. Markowski, Zarz

ądzanie rozwojem miast, PWN, Warszawa 1999,s. 224. 

9

  J. Kaczmarek, A Stasiak, Produkt turystyczny ..., op.cit. , s. 54. 

9 

 

         Według  J.  Altkorna  na  zło

Ŝony  produkt  turystyczny  obszaru  składają  się 

naturalne  i sztuczne (antropogeniczne) dobra turystyczne, okre

ślone usługi i towary, a 

tak

Ŝe  udogodnienia  umoŜliwiające  korzystanie  z  dóbr  turystycznych  oraz  nabywanie 

towarów    i usług.  Usługi 

świadczone  przez  wytwórców  (np.  przejazdy,  noclegi, 

wy

Ŝywienie  i  in.)  oraz  udogodnienia  o  nierynkowym  charakterze  (sieć  drogowa, 

ochrona 

środowiska itp.) są podporządkowane realizacji celów podstawowych 

10

.  

         Zdaniem  S.  Wodejko  produkt  turystyczny  składa  si

ę  z  dwóch  kategorii 

ekonomicznych: dóbr i usług 

11

.  

 

        Tabela 2. Struktura produktu turystycznego. 

PRODUKT TURYSTYCZNY 

DOBRA I URZ

ĄDZENIA TURYSTYCZNE 

USŁUGI TURYSTYCZNE 

PODSTAWOWE 

KOMPLEMENTARNE 

(infrastruktura 

turystyczna) 

PODSTAWOWE  KOMPLEMENTARNE 

Walory 

turystyczne 

 

Sie

ć transportowa  

Środki transportu 

Baza noclegowa 

Baza 

Ŝywieniowa 

Baza towarzysz

ąca 

 

Transport 

Zakwaterowanie 

Gastronomia 

Przewodnictwo 

Wypo

Ŝyczalnie 

sprz

ętu 

Kolejki linowe  

Wyci

ągi itp. 

 

         

Źródło: opracowanie własne na podstawie S. Wodejko, Ekonomiczne zagadnienia 

turystyki, Prywatna Wy

Ŝsza Szkoła Handlowa, Warszawa 1997, s. 24 - 26. 

         Kluczow

ą  rolę  w  kształtowaniu  podaŜy  turystycznej  odgrywają  walory 

turystyczne  i dlatego  te

Ŝ  określane  są  one  pojęciem  dóbr  podstawowych.  Wynika  to  

z nast

ępujących powodów: 

1)

 

walory  turystyczne  stanowi

ą  dominujący  cel  podróŜy  turystycznych,  mimo 

                                                 

10

 J. Altkorn, Marketing w ..., op.cit., s. 54. 

11

    S.  Wodejko,  Ekonomiczne  zagadnienia  turystyki,  Prywatna  Wy

Ŝsza Szkoła Handlowa ,Warszawa 1997, 

s.24-26. 

10 

 

wyst

ępowania innych motywów tj. interesy czy zakupy  

2)

 

 walory turystyczne stanowi

ą najwaŜniejszy czynnik decydujący o lokalizacji     

          pozostałych elementów poda

Ŝy turystycznej 

3)

 

walory  turystyczne  staj

ą  się  coraz  częstszym  czynnikiem  ograniczającym 

dalszy rozwój poda

Ŝy. 

        Obok  walorów  turystycznych  musz

ą istnieć urządzenia i dobra, które umoŜliwią: 

dojazd  do  walorów,  pobyt  w  rejonie  ich  wyst

ępowania,  korzystanie  z  walorów, 

sp

ędzanie  czasu  wolnego.  Tego  typu  dobra  i  urządzenia  nazywane  są 

komplementarnymi, b

ądź określane jako infrastruktura turystyczna. 

        W  literaturze  spotyka  si

ę  teŜ  inny  podział  walorów  turystycznych,  dokonane 

według  pełnionej  przez  nie  funkcji.  Rozró

Ŝnia  się  walory:  wypoczynkowe, 

krajoznawcze  (poznawcze)  i  specjalistyczne 

12

.  Mog

ą  mieć  one  charakter  walorów 

naturalnych i antropogenicznych. 

        Usługi  wchodz

ące  w  skład  produktu  turystycznego  moŜna  równieŜ  podzielić  na 

dwie grupy: podstawowe i uzupełniaj

ące( komplementarne) 

13

. 

         Usługami  podstawowymi  s

ą te usługi, które umoŜliwiają dojazd, pobyt i powrót  

z miejsca  czasowego  pobytu.  S

ą  one  świadczone  przez  komplementarne  dobra 

i urz

ądzenia  turystyczne.  

         Usługi  komplementarne 

świadczone  są  w  związku  z  podstawowymi  dobrami 

turystycznymi  (walorami)  oraz  czasem  wolnym.  Ułatwiaj

ą  one  dostęp  do  walorów 

(przewodnictwo,  wypo

Ŝyczalnie  sprzętu,  wyciągi  itp.)  oraz  dostarczają  usług 

rozrywkowych.  

          Produkt  turystyczny  jest  kategori

ą  niezwykle  złoŜoną  w  skład,  której  wchodzi 

wyj

ątkowo  duŜa  liczba  elementów  wzajemnie  ze  sobą  powiązanych,  mających  róŜny 

charakter ekonomiczny 

14

.  

 

 

 

                                                 

12

  O. Rogalewski, Zagospodarowanie turystyczne, Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979, s. 12.  

13

  S. Wodejko, Ekonomiczne..., op.cit., s. 27.  

14

  Tam

Ŝe,s. 28.  

11 

 

1.1.3. Elementy produktu turystycznego. 

        Według  V.T.C.  Middleton’a  istnieje  pi

ęć  głównych  składników  ogólnego 

produktu turystycznego 

15

: 

            I. Atrakcje i 

środowisko miejsca docelowego (walory turystyczne). 

              II. Infrastruktura i usługi miejsca docelowego. 

           III. Dost

ępność miejsca docelowego.  

           IV. Wizerunek miejsca docelowego. 

            V. Cena płacona przez konsumenta. 

        Walory turystyczne s

ą to elementy miejsca docelowego, które w znacznej mierze 

okre

ślają  wybór  konsumentów  i  wpływają  na  motywacje  potencjalnych  nabywców. 

Obejmuj

ą one 

16

: 

•

 

atrakcje  naturalne:  krajobraz,  pla

Ŝe,  klimat  i  inne  cechy  geograficzne 

oraz zasoby materialne 

•

 

atrakcje stworzone przez człowieka: budynki i infrastruktura turystyczna 

obejmuj

ące architekturę zabytkową i współczesną, zabytki, promenady, 

parki, o

środki Ŝeglarskie, stoki narciarskie, pola golfowe, specjalistyczne 

sklepy i centra handlowe 

•

 

atrakcje  kulturowe:  tradycje  i  folklor,  religia,  sztuka,  teatr,  muzyka, 

taniec  i inne rozrywki oraz muzea 

•

 

atrakcje społeczne: sposób 

Ŝycia mieszkańców lub lokalnej społeczności, 

j

ęzyk i moŜliwości spotkań towarzyskich. 

         W. Gaworecki dzieli walory turystyczne na naturalne i b

ędące produktami pracy 

ludzkiej 

17

.  

         W

śród  naturalnych  walorów  turystycznych  wymienia  klimat,  ukształtowanie 

powierzchni  i  bogactwa  naturalne.  Tworz

ą  je  elementy:  litosfery  (rzeźba  terenu, 

osobliwo

ści  geologiczne),  atmosfery  (jakość  powietrza,  temperatura),  hydrosfery 

(rzeki,  jeziora,  morza),  pokrywy  glebowej,  szaty  ro

ślinnej,  świata  zwierzęcego, 

krajobrazu naturalnego. 

                                                 

15

  V.T.C. Middleton, Marketing w …, op.cit., s. 89-91. 

16

  Tam

Ŝe. 

17

  W. Gaworecki, Turystyka, PWE, Warszawa 2000, s.125. 

12 

 

         Produkty  pracy  ludzkiej  nazywane  s

ą  walorami  turystycznymi  środowiska 

antropologicznego.  J.  Kruczała  dzieli  je  na  historyczne  i  współczesne 

18

.  Do  walorów 

historycznych  zalicza  on  miejsca  historyczne  zwi

ązane  ze  znaczącymi  wydarzeniami  

i wybitnymi  lud

źmi,  dzieła  architektury,  urbanistyki  oraz  techniki,  stanowiska 

archeologiczne,  zbiory  muzealne  oraz  miejsca  kultu  religijnego.  W  grupie  walorów 

współczesnych autor wymienia m.in. wybitne dzieła gospodarcze, interesuj

ące obiekty 

przemysłowe,  dzieła  techniki  komunikacyjnej,  wybitne  dzieła  architektury  miejskiej  

i współczesnej kultury, wielkie centra handlowe i o

środki rozrywkowe.  

         Inny  podział  walorów  turystycznych  przedstawia  T. Lijewski. Bior

ąc pod uwagę 

podstawowe motywy ruchu turystycznego, walory turystyczne dzieli na 

19

:  

•

 

walory 

wypoczynkowe, 

słu

Ŝące  regeneracji  sił  fizycznych   

i psychicznych 

•

 

walory krajoznawcze, stanowi

ące przedmiot zainteresowań poznawczych 

•

 

walory  specjalistyczne,  umo

Ŝliwiające  uprawianie  róŜnych  form 

turystyki kwalifikowanej. 

         W  grupie  walorów  wypoczynkowych  wyró

Ŝnia się zespół cech niezbędnych dla 

wypoczynku  tj.:  czyste  powietrze,  cisza,  niski  stopie

ń  urbanizacji  oraz  zespół  cech 

korzystnych dla wypoczynku tj.: szczególne walory widokowe, warunki do uprawiania 

czynnego wypoczynku, korzystne warunki bioklimatyczne oraz tzw. walory lecznicze. 

         Do  walorów  krajoznawczych  zalicza  si

ę 

20

:  walory 

środowiska  przyrodniczego, 

walory tradycyjnej kultury ludowej (folklor, obrz

ędy ludowe itp.), walory dóbr kultury 

(zabytki  budownictwa,  pami

ątki  historyczne  itp.),  walory  współczesnych  osiągnięć 

człowieka (obiekty i przejawy współczesnej gospodarki, nauki itp.). 

         Na  walory  specjalistyczne  składaj

ą  się  te  cechy  i  elementy  środowiska 

naturalnego, które umo

Ŝliwiają uprawianie Ŝeglarstwa, myślistwa, jeździectwa itp. 

      Infrastruktura i usługi miejsca docelowego s

ą to elementy w miejscu docelowym 

lub  z  nim  zwi

ązane,  które  umoŜliwiają  turystom  pobyt  i  korzystanie  z atrakcji. 

                                                 

18

  J. Kruczała, Zagospodarowanie turystyczne, PWE, Kraków 1986, s. 13. 

19

  T. Lijewski, B. Mik, Geografia turystyki Polski, PWE, Warszawa 1998, s. 13. 

20

  O. Rogalewski, Zagospodarowanie ...,op.cit., s. 13. 

13 

 

Obejmuj

ą one 

21

: 

•

 

baz

ę  noclegową:  hotele,  apartamenty,  wille,  kempingi,  schroniska,  pola 

biwakowe, kwatery wiejskie i domy go

ścinne 

•

 

restauracje, bary, kawiarnie 

•

 

transport  w  miejscu  docelowym:  taksówki,  autokary,  wynajem  samochodów, 

rowerów 

•

 

aktywny wypoczynek: szkoły 

Ŝeglarskie, kluby golfowe itp. 

•

 

inne oferty: szkoły j

ęzyków obcych, kursy rękodzieła itp.  

•

 

sie

ć sprzedaŜy detalicznej: sklepy, agencje turystyczne, pamiątki itp.  

•

 

inne usługi: zakłady fryzjerskie, informacja, wypo

Ŝyczalnie sprzętu itp. 

         G.  Gołembski  dzieli  infrastruktur

ę turystyczną na techniczną i  społeczną 

22

.  Do 

infrastruktury  technicznej  zalicza  si

ę drogi, szlaki turystyczne, koleje linowe, wyciągi 

narciarskie,  lotniska  turystyczne, 

Ŝeglugę  turystyczną,  urządzenia  obiektów 

uzdrowiskowych,  sie

ć  hotelową  i  zakładów  gastronomicznych  itp.  Na  infrastrukturę 

społeczn

ą  zaś  składają  się  biura  turystyczne,  obiekty  sportowe  i  wypoczynkowe, 

urz

ądzenia rozrywkowe, informacja turystyczna itp. 

         Infrastruktur

ę  turystyczną  danego  obszaru  uzupełnia  infrastruktura 

paraturystyczna,  której  istnienie  nie  zale

Ŝy  od  rozwoju  turystyki,  np.:  środki 

komunikacji  danego  obszaru,  urz

ądzenia  administracyjno  –  usługowe,  kulturalne, 

socjalne oraz sie

ć uzbrojenia technicznego terenu.  

         Dost

ępność  miejsca  docelowego  są  to  elementy  miejsca  docelowego,  które 

wpływaj

ą  na  koszt,  szybkość  i  wygodę  dotarcia  podróŜnego  do  miejsca  docelowego. 

Obejmuj

ą one 

23

: 

•

 

infrastruktur

ę: drogi, porty lotnicze, koleje, porty morskie, ośrodki Ŝeglarskie 

•

 

sprz

ęt: wielkość, szybkość i zasięg pojazdów transportu publicznego 

•

 

czynniki eksploatacyjne: trasy, cz

ęstotliwość połączeń, ceny 

•

 

regulacje  rz

ądowe:  zakres  regulacji  rządowych  dotyczących  działalności 

transportowej. 

                                                 

21

  V.T.C. Middleton, Marketing w …,op.cit., Warszawa1996, s. 90.  

22

  G. Gołembski (red.), Kompendium wiedzy o turystyce, PWN, Pozna

ń 2002,  s.126. 

23

  V.T.C. Middleton, Marketing w …,op.cit., s. 90. 

14 

 

         O  stopniu  dost

ępności komunikacyjnej terenów turystycznych decyduje system 

komunikacji, na który składa si

ę 

24

: 

•

 

sie

ć oraz stan techniczny urządzeń komunikacyjnych (linie kolejowe, drogi, 

lotniska, porty morskie i 

śródlądowe) 

•

 

wyposa

Ŝenie  urządzeń  komunikacyjnych  w  środki  transportu  (autokary, 

poci

ągi, samoloty, statki) 

•

 

organizacja  ruchu  komunikacyjnego  (cz

ęstotliwość  kursowania  pociągów, 

autobusów, samolotów, poł

ączenia itp.) 

•

 

stan  zaplecza  techniczno  –  usługowego  transportu  (stacje  benzynowe, 

warsztaty naprawcze itp.). 

         Wizerunek  miejsca  docelowego.  Poj

ęcie  „wizerunek”  jest  potocznie  uŜywane 

jako wyra

Ŝenie określające sumę poglądów, postaw

 

i wra

Ŝeń, jakie osoba lub grupa ma 

w stosunku do danego obiektu. Obiektem mo

Ŝe być przedsiębiorstwo, produkt, marka, 

miejsce  lub  osoby.  Spostrze

Ŝenia  te  mają  charakter  subiektywny  i  często  zastępują 

obiektywne  informacje  zwłaszcza,  gdy  s

ą  one  niepełne  w  procesie  podejmowania 

decyzji 

25

.   

Według K. Dzie

ńdziury 

26

 „wizerunek miasta jest jego obrazem w oczach ró

Ŝnych grup 

otoczenia,  wytworzonym  na  podstawie  dost

ępnych  informacji  oraz  nastawienia 

emocjonalnego.  Wpływ  na  kreowanie  wizerunku  maj

ą  działania  podejmowane  przez 

gmin

ę,  która  moŜe  stwarzać  warunki  do  tworzenia  określonego  pozytywnego 

wizerunku”.  

         Wizerunek  miejsca  docelowego  jest  rezultatem  oddziaływania  elementów 

wywodz

ących  się  zarówno  od  nadawcy  jak  i  związanych  z  indywidualnymi  cechami 

adresata.  Wyró

Ŝnia  się  trzy  kategorie  czynników  związanych  z  adresatami 

wizerunku 

27

: zewn

ętrzne, wewnętrzne oraz pozostałe niezwiązane bezpośrednio z daną 

jednostk

ą.  

                                                 

24

  O. Rogalewski, Zagospodarowanie turystyczne, op. cit., s. 37.  

25

 A. Łuczak, Wizerunek miasta, „Samorz

ąd terytorialny”, nr 1-2, 2001, s. 85.  

26

 K. Dzie

ńdziura, Zarządzanie rozwojem lokalnym, Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa, Sulechów 2003, 

s.14. 

 

27

 Tam

Ŝe, s. 15.  

15 

 

        Czynniki zewn

ętrzne obejmują trzy grupy: 

      1)  czynniki demograficzne, tj.: wiek, płe

ć, narodowość, wykształcenie, zawód 

2)

 

czynniki  socjoekonomiczne,  tj.:  osi

ągane  dochody,  struktura  wydatków, 

pochodzenie społeczne 

3)

 

czynniki  społeczno  –  kulturowe,  tj.:  wzory  zachowania,  grupy  odniesienia, 

hierarchii warto

ści.    

         Czynniki zewn

ętrzne znajdują się poza konkretną osobą i kształtują wytworzony 

wizerunek  danej  miejscowo

ści,  który  moŜe  determinować  zachowanie  się 

ewentualnych turystów, inwestorów,  osób chc

ących zmienić miejsce zamieszkania lub 

pracy.  

         Czynniki  wewn

ętrzne  są  czynnikami  psychologicznymi  i  wymienia  się  tu: 

percepcj

ę, motywację, osobowość, styl Ŝycia, własne doświadczenie itp. NajwaŜniejszy 

wpływ  na  kształtowanie 

świadomości  ma  percepcja.  Znajomość  czynników 

wpływaj

ących  na  percepcję  pozwala  na  opracowanie  odpowiedniej  polityki 

informacyjnej  miasta

.

  Drugim  istotnym  czynnikiem  wewn

ętrznym  kształtującym 

wizerunek  miasta  oraz  wpływaj

ącym  na  procesy  percepcyjne  są  wcześniejsze 

do

świadczenia  jednostki.  Jest  to  bardzo  waŜny  czynnik  w  procesie  podejmowania 

wyboru, np. miejsca wypoczynku 

28

.  

         Pozostałe  czynniki  nie  s

ą  związane  bezpośrednio  z  daną  osobą  i  zalicza  się  do 

nich:  komunikacj

ę  interpersonalną,  przekazy  informacyjne  z  mass  mediów  oraz 

oddziaływanie  liderów  opinii  publicznej.  Nadawc

ą  w  tym  przypadku  jest  dana 

jednostka samorz

ądu terytorialnego – miasto, gmina, województwo.  

         Komunikacja interpersonalna to wymiana informacji oraz do

świadczeń z osobami 

trzecimi,  to  tak

Ŝe  wzajemne  przekazywanie  sobie  wytworzonych  w  świadomości 

wizerunków miasta.  

         Innym czynnikiem maj

ącym wpływ na wizerunek miasta są poglądy tzw. liderów 

opinii.  Odgrywaj

ą  oni  waŜną  rolę  w  przekazywaniu  informacji  na  temat 

podejmowanych  przez  miasto  działa

ń.  Osoby  te  najczęściej  są  ekspertami  w  danej 

dziedzinie i cz

ęsto postrzegane jako autorytety. 

         Ostatnim  czynnikiem  maj

ącym  istotny  wpływ  na  kształtowanie  wizerunku 

                                                 

28

   A. Łuczak, Wizerunek miasta, op.cit., s. 87. 

16 

 

miasta,  s

ą  przekazy  informacyjne  z  mass  mediów.  Środki  masowego  przekazu,  tj. 

telewizja,  radio,  prasa,  s

ą  często  dla  mieszkańców  głównym  źródłem  informacji  o 

mie

ście. Dlatego teŜ  w interesie władz lokalnych powinna leŜeć dbałość o utrzymanie 

dobrego  kontaktu    z przedstawicielami  wszystkich  mediów  oraz  troska  o  istnienie 

prawdziwej, rzetelnej informacji 

29

.  

         Tworzenie  dobrego  wizerunku  powinno  by

ć  jednym  z  celów  strategii  rozwoju 

miasta.  Realizacja  tego  celu  słu

Ŝy  wzbudzaniu  zainteresowania  miastem,  jego 

potencjałem  oraz  wizj

ą  rozwoju  u  tych  odbiorców,  których  władze  lokalne  chcą 

pozyska

ć.  Wzrost  zainteresowania  się  własnym  wizerunkiem  wynika  takŜe 

z pełnionych przez miasto istotnych funkcji 

30

: 

•

 

Jest on no

śnikiem charakteru miasta i waŜnym czynnikiem wpływającym 

na  decyzje  wyboru,  np.  miejsca  ulokowania  inwestycji,  miejsca 

wypoczynku, zamieszkania, nauki itp. 

•

 

Wizerunek,  oprócz  korzy

ści  realnych,  daje  mieszkańcom,  turystom   

i innym  u

Ŝytkownikom  subproduktów  miejskich  korzyści  dodatkowe, 

tj. presti

Ŝ związany z uczestniczeniem w organizowanej w mieści waŜnej 

imprezie kulturalnej, sp

ędzenie wakacji w znanym kurorcie itp. 

•

 

Pozytywny  wizerunek  przyczynia  si

ę  do  ogólnego  zaufania  do  władz 

miejskich,  jako  do  głównej  strony  odpowiedzialnej  za  zapewnienie 

odpowiedniego  poziomu  sług  miejskich.  Sprzyja  on  tak

Ŝe  kreowaniu 

pewnego  rodzaju  przywi

ązania  przez  mieszkańców  i  turystów  do  np. 

okre

ślonych  subproduktów  miejskich,  związanych  z  miastem  symboli 

lub innych elementów miasta  ( funkcja budowania lojalno

ści). 

•

 

Wizerunek  mo

Ŝe  być  zastosowany  jako  jedno  z  kryteriów  segmentacji 

rynku,  umo

Ŝliwiając  władzom  lokalnym  większą  efektywność  działań 

promocyjnych  oraz  pozwalaj

ąc  na  lepsze  opracowywanie  strategii 

marketingowej miasta. 

•

 

Stałe  uwidacznianie  indywidualnych  cech  miasta  przyczyna  si

ę  do 

odró

Ŝniania od miast konkurencyjnych. 

                                                 

29

  Tam

Ŝe, s. 88-89.  

30

 Tam

Ŝe, s. 89. 

17 

 

         Wizerunek spełnia te

Ŝ funkcję stymulującą rozwój gospodarki lokalnej. Napływ 

inwestycji  na  dany  teren  jest  cz

ęsto  rezultatem  tkwiącego  w  świadomości  społecznej 

okre

ślonego wizerunku miasta. 

         Pozytywny  obraz  zawieraj

ący  „osobowość”  regionu,  dla  którego  powinno  się 

wykorzystywa

ć  narzędzia  marketingowe  dotyczące  produktu,  cen,  dystrybucji  i 

promocji,  przyczynia  si

ę  do  wyraźnego  wzmocnienia  jego  pozycji  na  rynku 

turystycznym. 

          

Cena  płacona  przez  konsumenta.

 

Ka

Ŝda  podróŜ  do  miejsca  docelowego  ma 

swoj

ą cenę, która jest sumą kosztów

 

przejazdu,  zakwaterowania,  wybranych  usług  oraz 

atrakcji.  Wi

ększość  miejsc  docelowych  oferuje  produktów  i  odwołuje  się  do  wielu 

segmentów.  Cena  w  przemy

śle turystycznym jest kategorią bardzo szeroką. ZaleŜy ona 

od  sezonu,  rodzaju  zaj

ęć,  środka  transportu,  przebytych  odległości,  wyboru  obiektów 

noclegowych  i usług,  a  w  przypadku  turystyki  mi

ędzynarodowej,  takŜe  od  kursu 

wymiany walut 

31

.  

 

 1.1.4. Klasyfikacja i struktura produktu turystycznego. 

         Poszczególne  składniki  produktu  turystycznego  spełniaj

ą odmienne role, dlatego 

nale

Ŝy je odnosić do względnie stałej potrzeby głównej. Produkt powinno projektować 

si

ę na trzech poziomach 

32

:  

•

 

rdzenia produktu 

•

 

produktu rzeczywistego 

•

 

produktu poszerzonego. 

       Rdze

ń  produktu  koresponduje  ściśle  z  tzw.  rdzeniem  korzyści,  związanym  

z głównym  motywem  podró

Ŝowania,  którym  moŜe  być  np.  zaspokojenie  potrzeby 

wypoczynku  itp.  Najcz

ęściej  jądrem  korzyści  są  atrakcje  związane  z  tzw.  dobrami 

(walorami)  turystycznymi  b

ędącymi  wytworem  przyrody  lub  człowieka 

33

. 

Zaspokojenie  potrzeb  wymaga  jednocze

śnie  zaoferowania  realnej,  usługowej 

kompozycji  o  okre

ślonym  poziomie  jakościowym,  czyli  uformowania  produktu 

                                                 

31

  V.T.C. Middleton, Marketing w …,op.cit., s. 91.  

32

  Ph. Kotler, Principles of Marketing, Englewood Cliffs : Prentice-Hall Intern., New York 1989, s. 368-369. 

33

  J. Altkorn, Marketing w …, op.cit., s. 20.  

18 

 

rzeczywistego.  Tre

ść  rzeczywistego  produktu  turystycznego  nie  jest  czymś  stałym, 

gdy

Ŝ zmienia się ona w wyniku wzrostu poziomu zamoŜności, kultury, wpływającego 

na  sposób  podró

Ŝowania i spędzania wolnego czasu. Turysta moŜe korzystać z innych 

usług  i dóbr  uznawanych  za  po

Ŝądane,  ale  nie  niezbędne.  Komponenty  te  są 

składnikami  tzw.  produktu  poszerzonego  i przyczyniaj

ą  się  w  duŜej  mierze  do 

wyró

Ŝniania  produktu  na  rynku.  Marketing  wprowadza  teŜ  pojęcie  produktu 

potencjalnego, oznaczaj

ącego to, co mogłoby dodatkowo uatrakcyjnić produkt 

34

. 

        Rys.1. Struktura produktu turystycznego. 

 

Źródło: J. Altkorn, Marketing w turystyce, PWN, Warszawa 1998, s.102. 

        W literaturze mo

Ŝna spotkać równieŜ pięć poziomów produktów 

35

: 

•

 

istota (rdze

ń) produktu    

•

 

produkt podstawowy 

•

 

produkt oczekiwany   

•

 

produkt poszerzony 

•

 

  produkt potencjalny. 

         Istota  (rdze

ń)  produktu  stanowi  główną  usługę  lub  korzyść,  którą  klient 

                                                 

34

  Tam

Ŝe, s. 100-101.  

35

 W. 

śurawik, Zarządzania marketingiem w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 1996, s. 240.  

19 

 

rzeczywi

ście  kupuje.  Rdzeń  produktu  oznacza  zaspokojenie  określonych  potrzeb, 

czyli  zapewnienie  okre

ślonych  korzyści.  Produkt  podstawowy  stanowi  tzw. 

podstawow

ą wersję wyrobu. Tzw. produkt oczekiwany, to zbiór cech oraz warunków, 

których normalnie kupuj

ący oczekuje i które zostały jakby z góry uzgodnione. Czwarty 

poziom  stanowi  produkt  poszerzony,  inaczej  –  produkt  wzbogacony.  Jest  to  wyrób, 

który producent wytworzył i zaoferował klientowi. 

         Z  reguły  produkt  poszerzony  wyprzedza  oczekiwania  klienta,  poprzez 

wyposa

Ŝenie go w dodatkowe usługi oraz korzyści. Te dodatkowe cechy przewyŜszają 

warto

ść  produktu  podstawowego  oraz  przyciągają  klientów.  Piąty  poziom  to  produkt 

potencjalny. Jest to produkt poszerzony i przeobra

Ŝony pod kątem przyszłych potrzeb i 

oczekiwa

ń.  

 

 1.2. Charakterystyka elementów produktu turystycznego Sopotu. 

    1.2.1. Walory turystyczne Sopotu, naturalne i antropogeniczne. 

         Sopot  to  licz

ąca  700  lat  miejscowość,  która  z  małej  wioski  rybackiej 

przekształciła  si

ę  w  nadmorski  kurort.  Przestrzenny  rozwój,  kameralny  charakter 

zabudowy, 

uzdrowiskowe 

tradycje 

oraz 

współczesne 

funkcje 

turystyczno-

wypoczynkowe  miasto  zawdzi

ęcza  w  głównej  mierze  osobliwemu  połoŜeniu  nad 

południowo-zachodnim brzegiem Zatoki Gda

ńskiej, u zbiegu Pojezierza Kaszubskiego, 

Pobrze

Ŝa  Kaszubskiego i Mierzei  Wiślanej 

36

.  Od  południa  Sopot  graniczy   

z Gda

ńskiem,  od  północy  z  nowoczesną  Gdynią,  na  zachodzie  zaś  wznosi  się  ponad 

miejsk

ą  zabudową  zalesiona  krawędź  pojeziernej  wysoczyzny  wchodzącej  w  skład 

Pojezierza Kaszubskiego, nazywanej Wysoczyzn

ą Gdańską

37

. 

        Osobliwy  element  sopockiego  krajobrazu  stanowi  poro

śnięte  starodrzewiem 

urwisko,  nazywane  Skarp

ą  Sopocką,  dzieląc  miasto  na  Górny  oraz  Dolny  Sopot. 

Skarp

ę  rozcinają  głębokie  na  kilkanaście  metrów  wąwozy  potoków  uchodzących  do 

wód  Zatoki  Gda

ńskiej  jedenastoma  dopływami:  Swelina,  Kamienny  Potok  z  trzema 

dopływami,  Grodowy,  Babidolski,  Ku

źniczy,  Wiejski,  Środkowy,  Haffnera, 

Karlikowski  z  dwoma  dopływami,  bezimienny  potok  na  terenie  Karlikowa  oraz  potok 

                                                 

36

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu do 1945 roku, Oficyna Pomorska, Gdańsk 1998, s. 9. 

37

 K. Łomniewski, Warunki naturalne uzdrowiska morskiego Sopot, „Rocznik Sopocki”, Sopot 1978, s. 7. 

20 

 

Gdynia, stanowi

ący południową granicę Sopotu z Gdańskiem. Istotnym elementem w 

krajobrazie  współczesnego  Sopotu  jest  szata  ro

ślinna  pokrywająca  ponad  60  % 

powierzchni  miasta.  Na  jednego  mieszka

ńca  przypada  ponad  250  m²  terenów 

zielonych,  co  w  porównaniu  ze 

średnią  krajową  dla  miast  (15  m²)  stanowi  swoisty 

rekord 

38

. 

        Poło

Ŝenie Sopotu u zbiegu śuław Wiślanych, wysoczyzny polodowcowej i morza, 

oraz  wysoko  si

ęgająca  krawędź  tej  wysoczyzny  stworzyły  korzystne  warunki 

klimatyczne. „Wysoczyzna i porastaj

ące ją lasy w naturalny sposób przyczyniają się do 

złagodzenia klimatu, osłaniaj

ąc miasto od porywistych zachodnich wiatrów” 

39

.  

       Warto

ści  te,  w  połączeniu  ze  zdrowotnym  oddziaływaniem  rozległych  lasów, 

nadaj

ą Sopotowi wysoko cenione zalety uzdrowiskowe.  

       Sopot,  jak  przystało  na  uzdrowisko,  posiada  lecznicze 

źródła solankowe. W 1973 

roku  Pa

ństwowy  Instytut  Geologiczny  odkrył  w  Sopocie,  na  głębokości  800  metrów, 

bogate  zło

Ŝe solanki, o składzie zbliŜonym do wody leczniczej w Ciechocinku. Ujęcie 

solanki,  zwane  Zdrojem 

Św.  Wojciecha,  zostało  przekazane  Wojewódzkiemu 

Zespołowi  Reumatologicznemu  w  Sopocie.  Woda  płynie  z  niego  ruroci

ągiem  do 

basenu  rehabilitacyjnego  w  Wojewódzkim  Zespole  Reumatologicznym,  do  grzybka 

inhalacyjnego  w  Parku  Południowym  i  pijalni  wody  mineralnej  przed  Zakładem 

Balneologicznym 

40

. 

         W czerwcu 1998 roku Rada Miasta zatwierdziła statut uzdrowiska 

41

. 

         Sopocka pla

Ŝa zajmuje powierzchnię 26 ha. Część północna, od Mola do granicy  

z Gdyni

ą, ma długość 2125 m, a część południowa do granicy z Gdańskiem – 2185m.  

W pobli

Ŝu  nasady  Mola  plaŜa  ma  szerokość  110m,  a  w  najwęŜszym  odcinku  na 

północy przy uj

ściu Swelini – 15-20m. Cała plaŜa zbudowana jest z drobnych piasków, 

pochodz

ących  z rozmywanego wybrzeŜa klifowego Kępy Redłowskiej 

42

.  

         Lasy  Górnego  Sopotu  zajmuj

ą  obszar  54,4%  całkowitej  powierzchni  miasta, 

                                                 

38

 M. Sperski, Sopot, przewodnik, PWN, Gda

ńsk 1998, s. 39. 

39

  T.  Michalski,  Przeszło

ść  i  przyszłość  Sopotu  jako  uzdrowiska,  opracowanie  własne  Urzędu  Miasta  w 

Sopocie, Sopot 1998, s. 1. 

40

 T. Michalski, Sopocka solanka, „Rocznik Sopocki”, Sopot 2000/2002, s. 54 - 55. 

41

 R. Socha, Nowy bedeker sopocki, PWN, Gda

ńsk 1998, s. 173. 

42

  M. Sperski, Sopot...,op.cit., s. 41.  

21 

 

stanowi

ąc  naturalne,  wypoczynkowo  –  turystyczne  zaplecze  uzdrowiska.  Pocięte 

licznymi 

ścieŜkami  spacerowymi,  są  dostępne  dla  wędrówek  pieszych,  rowerzystów, 

przeja

ŜdŜek  konnych  i  narciarzy.  Dominującymi  gatunkami  drzew  w  tych  lasach  są 

sosna  pospolita  i buk  pospolity.  Z  wi

ększych  ssaków  licznie  Ŝyjących  w  lasach 

wyst

ępują  dziki  i  sarny,  z mniejszych  –  jeŜe  i  zające.  Szczególną  atrakcją  sopockich 

lasów  jest  bardzo  urozmaicona  rze

źba terenu oraz rozległe widoki na miasto i Zatokę 

Gda

ńską z górnych krawędzi i zboczy wysoczyzny.  

         W  wyniku  działa

ń  Polskiego  Towarzystwa  Turystyczno  –  Krajoznawczego 

odtworzono  sie

ć  szlaków  spacerowych  z  lat  60–tych.  Wyznaczono  sześć  takich 

szlaków – pi

ęć na terenie lasów i jeden wzdłuŜ morskiego brzegu 

43

.  

         Na  terenie  Górnego  Sopotu  znajduje  si

ę  osiem  erozyjnych  dolin,  wyŜłobionych 

przez  podlodowcowe  strumienie  przed  14  tysi

ącami  lat.  Są  to  doliny:  Swelini, 

Kamiennego  Potoku,  Babi  Dół,  Goł

ębiewska,  Niedźwiedzia  i  Zawrotna,  Prątki, 

Siedlisko,  Owcza, 

Świemirowska.  Doliny  pokrywają  wysokopienne,  wielogatunkowe 

lasy 

44

. Wraz z okalaj

ącymi je wzgórzami przydają one okolicy miasta malowniczości. 

Najbardziej  znanym  sopockim  wzgórzem  o  wysoko

ści  110  m  n.p.m.  jest  Łysa  Góra 

zaliczana  do  morenowych  wzniesie

ń.  Jej  południowy  stok,  opadający  ku  dolinie 

Siedlisko,  jest  niezalesiony,  przez  co  stwarza  dobre  warunki  do  amatorskich  zjazdów 

na  nartach  i sankach.  W  latach  siedemdziesi

ątych  wybudowano  wyciąg  narciarski 

i o

świetlenie zbocza 

45

.  

         Na  terenie  Sopotu  mo

Ŝna  spotkać  równieŜ  fragmenty  przyrody  pierwotnej. 

Nale

Ŝą  do  nich  zadrzewione  wąwozy  potoków  w  północnej  części  miasta,  tereny 

źródliskowe potoku Gdynia na Stawowiu, oraz leśny rezerwat przyrody Starodrzew na 

Zaj

ęczym Wzgórzu.  

        W parkach, lasach i ogrodach ro

śnie około 200 okazów drzew i krzewów objętych 

ochron

ą słuŜb konserwatorskich. Wiek pomnikowych drzew waha się w granicach 90 – 

140  lat.  Najstarszy  pomnik  przyrody,  D

ąb  Stanisława  Leszczyńskiego  na  Skarpie 

                                                 

43

  Tam

Ŝe, s. 60 – 61. 

44

  Tam

Ŝe, s. 21. 

45

  R. Socha, Nowy bedeker...,op.cit., s. 109.  

22 

 

Sopockiej, liczy ponad 300 lat 

46

.  

        Otoczenie,  przestrze

ń  oraz  architektoniczny  kształt  dzisiejszego  Sopotu  tworzył 

si

ę  w  okresie  od  połowy  XIX  wieku  do  II  wojny  światowej.  Zabudowę  starej  części 

Sopotu  wyró

Ŝnia  obecność  kilku  stylów  od  neoklasycyzmu  i  neogotyku  poprzez 

eklektyzm,  styl  romantyczny  do  secesji

47

.  W  wyniku  rozwoju  powstało  miasto 

o niewysokiej,  bardzo  zró

Ŝnicowanej  zabudowie,  przewaŜnie  willowej,  urozmaicone 

budowlami  uzdrowiskowo  –  rekreacyjnymi,  pozbawione  wi

ększych  zakładów 

przemysłowych 

48

.  

         Dnia  12  lutego  1979  roku  zespól  urbanistyczno  –  krajobrazowy  Sopotu,  ze 

wzgl

ędu  na  szczególne  walory,  został  wpisany  pod  nr  771,  do  rejestru  zabytków 

województwa gda

ńskiego. 

        Na  li

ście  zabytków  wpisanych  do  Wojewódzkiego  Konserwatora  Zabytków 

znajduje si

ę 89 obiektów. Proponowanych jest kolejnych 168 obiektów, które powinny 

zosta

ć wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków 

49

.  

        Do 

najwspanialszej 

słowia

ńskiej  spuścizny  zaliczyć  naleŜy  grodzisko 

wczesno

średniowieczne,  stanowiące  bezcenny  i  najstarszy  zabytek  dla  miasta. 

Grodzisko w Sopocie, popularnie zwane „Gór

ą Zamkową” lub „Patelnią”, o wymiarach 

45 x 50 m, poło

Ŝone jest na północ od miasta, między ulicą J. Goyki i J. Winieckiego, 

przy ulicy Haffnera. Znajduje si

ę ono około 400 m od brzegu morskiego, na jednym ze 

wzgórz Wysoczyzny Kaszubskiej. W VIII wieku istniała tu osada otwarta, a od połowy 

IX wieku powstał na jej miejscu obwarowany gród stra

Ŝniczy 

50

. 

         W

śród  wielu  zabytków  najwyŜej  ocenia  się  trzy:  Dworek  Sierakowskich,  Molo 

oraz Oper

ę Leśną 

51

. 

         Dworek  Sierakowskich  (ul.  Czy

Ŝewskiego  12)  jest  klasycystycznym  dworkiem 

                                                 

46

  M. Sperski, Sopot...,op.cit., s. 39.  

47

  K. Hueckel, Stara i nowa architektura Sopotu, Rocznik Sopocki 2000/2002, s. 160. 

48

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu do 1945 roku..., op.cit., s. 47.  

49

  Studium  uwarunkowa

ń  i  kierunków  zagospodarowania  Zarządu  Miasta  Sopotu,  Pracownia  Prac 

Projektowych PLAN PROJEKT, Sopot marzec 2002, s. 57. 

50

  A.  Szyma

ńska,  Sopockie  grodzisko  w  świetle  najnowszych  badań,  „Rocznik  Sopocki”,  Sopot  1997,  s. 

163,173.  

51

 M. Kasko, Uzdrowisko Sopot zaprasza, „Jantarowe Szlaki”, Sopot 3/2001, s. 2.  

23 

 

letniskowym  wzniesionym  pod  koniec  XVIII  wieku  przez  hr.  Kajetana 

Sierakowskiego.  Stanowi  najstarszy  z  zachowanych  w  cało

ści  zabytków  Sopotu. 

Obecnie  ma  w  nim  swoj

ą  siedzibę  Towarzystwo  Przyjaciół  Sopotu.  W  dworku 

odbywaj

ą się róŜnego typu imprezy kulturalne, wystawy, koncerty, spotkania literackie 

czy promocje ksi

ąŜki 

52

. 

         Molo  jest  najdłu

Ŝszym,  drewnianym  pomostem  spacerowym  i  widokowym   

w Europie,  wyprowadzonym  w  morze  na  odległo

ść 450 m od brzegu. Składa się ono  

z platformy,  trzonu  i  głowicy  oraz  bocznej  ostrogi.  Ł

ączna  długość  pomostu  wynosi 

645  m.  Jest  to  popularne  miejsce  spacerów  i  okolicznych  festynów,  a  tak

Ŝe  przystań 

turystyczna 

Ŝeglugi pasaŜerskiej oraz przystań jachtowa 

53

.  

         Kolejnym  miejscem  odzwierciedlaj

ącym  charakter  Sopotu  jest  Opera  Leśna. 

Inicjatorem  zało

Ŝenia  w  Sopocie  teatru  na  wolnym  powietrzu  i  odkrywcą  kotliny  

o 

świetnej akustyce  był  Paul  Walter  –  Schäffer.  11  sierpnia  1909  roku  odbyła  się 

w teatrze  le

śnym  pierwsza  premiera.  Przedstawienia  w  sopockiej  Operze  Leśnej 

zyskały  niebawem  mi

ędzynarodową  sławę.  Na  widowni  znajduje  się  4200  miejsc 

siedz

ących,  powierzchnia  sceny  wynosi  536  m²,  a  widownia  pokryta  jest  dachem 

o powierzchni 4 ty

ś. m². KaŜdego roku odbywa się Międzynarodowy Festiwal Piosenki, 

ponadto  organizowane  s

ą  koncerty  muzyki  powaŜnej,  dni  operowe,  i  inne  imprezy 

rozrywkowe. Piecz

ę nad Operą Leśną sprawuje Bałtycka Agencja Artystyczna 

54

.  

        Równie  ciekawym,  lecz  posiadaj

ącym  inny  charakter  budynkiem  jest  Zakład 

Balneologiczny  (ul.  Grunwaldzka  1/3)  zbudowany  w  ci

ągu  jednej  zimy  1903/04 

według  projektu  Paula  Puchmüllera  i  Heinricha  Dunkela.  Obiekt  z  charakterystyczn

ą 

wie

Ŝą  stoi  na  miejscu  pierwszego  zakładu  kąpielowego  doktora  Haffnera.  Nad 

głównym  portalem  znajduje  si

ę rzeźba przedstawiająca syrenę, trytona oraz najstarszy 

w Sopocie herb miasta. W oknach sali zabiegowej mo

Ŝna podziwiać secesyjne witraŜe. 

Komin  w  północno-  wschodnim  naro

Ŝu  obudowany  wieŜą  przypominającą  kształtem 

latarni

ę  morską  z oszkloną  galeryjką  widokową  u  szczytu  stanowi  jedno 

z najatrakcyjniejszych miejsc widokowych Sopotu. 

                                                 

52

 F. Mamuszka, Bedeker sopocki, PWN, Gda

ńsk 1982, s. 47.  

53

  R. Socha, Nowy bedeker...,op.cit., s.116.  

54

  R. Socha, Nowy bedeker..., op.cit.,, s. 125. 

24 

 

         W

śród  hoteli  i  pensjonatów  naleŜących  do  zabytków  znajdują  się:  pensjonat 

„Irena”  i  „Dom  Nauczyciela”  (1906),  hotel  „Maryla”  (pocz.  XX  w.),  Łazienki 

Południowe (1907), hotel Zhong Hua oraz reprezentacyjny Grand Hotel 

55

.  

     Grand Hotel (ul. Powsta

ńców Warszawy 12/14) wybudowany w latach 1924-1927 r. 

jako  Kasino  Hotel  według  projektu  Otto  Kloeppla  i  Richarda  Kohnke.  Był 

reklamowany  wówczas  jako  najwi

ększy  hotel  północnej  Europy.  Monumentalny, 

modernistyczny  gmach  był  znany  przede  wszystkim  z  pełnych  przepychu  wn

ętrz: 

kryształowych 

Ŝyrandoli,  wyściełanych  gobelinami  ścian  i  mebli  oraz  łazienek   

w których mo

Ŝna było puścić z kranu wodę morską 

56

. 

        Rys. 2. Grand Hotel. 

 

Źródło: Golec J.: Sopot - Kronika XX wieku, SGiW Golmar, Gdynia 2001 r. 

       

         Do  zabytkowych  obiektów  sportowych  zaliczaj

ą  się:  zespół  kortów  tenisowych 

(1897), o

środek jeździecki (lata 90-te XIX w.) oraz stadion lekkoatletyczny (1920) 

57

. 

         Zabytkami  zaliczaj

ącymi  się  do  budynków  uŜyteczności  publicznej  są:  ratusz 

(1911),  poczta  (1903),  s

ąd (1893), straŜ poŜarna (1903), trzy szkoły: Szkoła KsiąŜęca 

(1836), II Liceum Ogólnokształc

ące (1903–1904), Wydział Zarządzania UG (1909) 

58

.    

         W

śród zabytków stanowiących obiekty kultu religijnego znajdują się: Kościół  

pw. Wniebowzi

ęcia Najświętszej Marii Panny i Kościół św. A. Boboli powstałe w roku 

                                                 

55

  Tam

Ŝe, s. 24. 

56

  Patrz szerzej: W. K., Hotel ”Grand” w Sopocie, „Jantarowe Szlaki”, Sopot nr 2/1995, s. 16. 

57

  M. Sperski, Zabytki sopockiej architektury, „Budowle u

Ŝyteczności publicznej I”, s. 23-24. 

58

  M. Sperski, Zabytki sopockiej architektury, „Budowle u

Ŝyteczności publicznej II”, s. 25-26.  

25 

 

1870,  Ko

ściół  św.  Jerzego  (1899-1901),  Kościół  Gwiazdy  Morza  (1902-1931), 

Ko

ściół  Zbawiciela  (1919),  ewangelicka  kapliczka  cmentarna  (1930)  na  ul. 

Malczewskiego 18 oraz dwie przydro

Ŝne kapliczki „ Matki BoŜej” 

59

. 

         Zabudow

ę  mieszkaniową  Sopotu  moŜna  podzielić  na:  dawne  dwory  gdańskich 

patrycjuszy, zabudowania willowe oraz dawne domki rybackie.  

         Pi

ętrowy  domek  przy  al.  Niepodległości  781  stanowi  najstarszy  zabytek 

architektury  Sopotu.  Był  on  w  1717  roku  jednym  z  dwóch  budynków  nale

Ŝących  do 

tzw.  Dworu  Hiszpa

ńskiego,  określanego  jako  Dwór  II.  Posiadłość  ta  naleŜała  do 

najznamienitszych  rodów  patrycjuszowskich  w  Gda

ńsku  –  Kleefeldów,  Rogge, 

Uphagenów.  Spalony  przez  Rosjan  w  1734  roku  dwór  wydzier

Ŝawiła znana pomorska 

rodzina Rexinów, która odbudowała wypalony dworek 

60

.      

         Zabytkowa willa na ul. Poniatowskiego 8, w której znajduje si

ę Muzeum Sopotu,  

wybudowana  została  w  1903  roku  przez  gda

ńskiego kupca Ernsta Augusta Claaszena. 

Usytuowana  tu

Ŝ  przy  sopockiej  plaŜy  posiada  wszystkie  cechy  charakterystyczne  dla 

architektury  kurortu  z  pocz

ątku  wieku.  Wnętrze  domu  zostało  zachowane  w  prawie 

niezmienionym  układzie,  pozwalaj

ące  odtworzyć  obraz  letniej  rezydencji  bogatego 

wła

ściciela z początku XX wieku. 

         Jedn

ą  z  wizytówek  Sopotu  jest  ulica  Bohaterów  Monte  Cassino,  popularnie 

zwana  Monciakiem,  ł

ącząca Górny Sopot z częścią nadmorską miasta. Kiedyś była to 

dró

Ŝka  prowadząca  z  Górnego  Sopotu  przez  podmokłe  łąki  ku  chatom  rybackim 

w Dolnym  Sopocie.  Szybko  przekształciła  si

ę  w  najwaŜniejszy  ciąg  komunikacyjny 

Dolnego  Sopotu,  zwany  ulic

ą  Morską.  Swoje  znaczenie  ulica  zawdzięcza  głównie 

dzi

ęki  centralnemu  połoŜeniu  oraz  duŜej  liczbie  punktów  handlowych  i 

gastronomicznych.  Ulica ta stała si

ę najbardziej ruchliwym i uczęszczanym zakątkiem 

Sopotu.  Latem  mo

Ŝna  tu  spotkać  sprzedawców  pamiątek,  grajków,  malarzy  i 

portrecistów.  Urok  nadaje  Monciakowi  zabytkowa  secesyjna  i  eklektyczna 

architektura 

61

. 

 

                                                 

59

  Tam

Ŝe, s. 30-31.  

60

 F. Mamuszka, Bedeker..., op.cit., s. 55.  

61

 R. Socha, Nowy..., op.cit,, s. 196-201. 

26 

 

1.2.2. Infrastruktura usług turystycznych Sopotu. 

         Oferta  noclegowa  Sopotu  jest  bardzo  zró

Ŝnicowana.  Składa  się  ona  z  trzynastu 

hoteli,  pi

ęciu  pensjonatów,  dwóch  ośrodków  wczasowych,  dwóch  sanatoriów  oraz 

trzech campingów. 

         W strukturze obiektów noclegowych Sopotu dominuj

ą hotele. Znajdziemy wśród 

nich  obiekty  odpowiadaj

ące  standardom  3  lub  4  gwiazdkowym:  „Haffner”  ****, 

„Rezydend”  ****,  „Zhong  Hua”***,  „Europa”***,  „Opera”***.  Najbardziej 

reprezentatywny  hotel  miasta,  licz

ący 79 lat, Grand Hotel, jest obecnie zamknięty na 

czas  przeprowadzenia  gruntownej  renowacji  w  celu  podwy

Ŝszenia jego standardu, z 3 

do 5 gwiazdkowego.  

         W  Sopocie  znajduj

ą  się  takŜe  hotele  o  standardzie  2  gwiazdkowym:  „Lucky 

Hotels”,  „Maryla”,  „Bursztyn”.  Oprócz  hoteli  mo

Ŝna  znaleźć  równieŜ  pensjonaty: 

„Wanda”***,  „Irena”**  i  „Eden”**.  Pozostałe  obiekty  oferuj

ące  usługi  hotelowe,  to: 

„Amber”, „Je

ździecki”, „Miramar”, „Zatoka”, „WDW”, „OW Chemik”, „Villa Karat”, 

„Villa Sedan”, „Villa Marea”, „Villa Hestia”, „Dom Nauczyciela”, „Imperial”, „Faun”.   

         Ponadto  Sopot  posiada  trzy  campingi  z  domkami:  „Maryla”,  „Przy  pla

Ŝy”  oraz 

„Domki  campingowe  KMS”.  Dodatkowo  tury

ści  mogą  się  zatrzymać  w  dwóch 

sanatoriach: „Le

śnik” oraz „Sanatorium MSWiA Helios”. 

          Wiele  trudno

ści  sprawia  określenie  rzeczywistej  liczby  miejsc  noclegowych. 

Spowodowane jest to tym, 

Ŝe część pokoi gościnnych jest udostępnianych turystom na 

kwaterach prywatnych, które nie wyst

ępują w Ŝadnej ewidencji 

62

. 

         Sopot  mo

Ŝe  poszczycić  się  nie  tylko  duŜą  liczbą  restauracji  oraz  barów,  ale 

równie

Ŝ  pubami,  klubami  nocnymi,  kawiarniami,  pizzerniami  oraz  herbaciarniami  

i winiarni

ą.  Większość  obiektów  gastronomicznych  znajduje  się  wzdłuŜ  ulicy 

Bohaterów  Monte  Cassino,  wokół  terenów  Mola  i  w  pasie  nadmorskim.  Du

Ŝym 

powodzeniem  w

śród mieszkańców i turystów cieszy się bar „Przystań” specjalizujący 

si

ę  w  daniach  ze  świeŜych  ryb.  Kluby,  puby  i  kawiarnie  miasta  tworzą  jego 

niepowtarzalny  charakter  poprzez  atrakcyjny  wystrój  wn

ętrz  i  organizację  wydarzeń 

kulturalnych  i rozrywkowych.  Przykładowo  mo

Ŝna  wymienić  „Club  Café  Nr  5”, 

                                                 

62

   M. W

ątorska – Dec, Strategia promocji inwestycji turystycznych Sopotu, Gdańska Fundacja Kształcenia 

Mened

Ŝerów, Gdańsk 1999, s. 26.  

27 

 

herbaciarni

ę  „W Dworku”,  „Kawiaret”  oraz  „Błękitny  Pudel”,  „Kolumb  2000”,  aby 

stwierdzi

ć, Ŝe obiekty te mają duŜo więcej do zaoferowania niŜ tylko jedzenie.  

         W Sopocie znajduj

ą się takŜe restauracje: Mc Donald’s i Pizza Hut, które duŜym 

zaufaniem ciesz

ą się wśród turystów zagranicznych.  

         Dodatkowo,  w  okresie  letniego  sezonu,  który  trwa  od  15  maja  do  30  wrze

śnia, 

nast

ępuje rozkwit licznych, sezonowych obiektów gastronomicznych.  

         Obok  klubów,  barów,  restauracji  i  kawiarni,  na  baz

ę  Ŝywnościową  Sopotu 

składaj

ą się sklepy spoŜywcze, piekarnie, cukiernie i ciastkarnie. W mieście znajduje 

si

ę około 504 sklepów spoŜywczych róŜnej wielkości 

63

. Sopot posiada tak

Ŝe elegancki 

sklep winiarski „Festus” usytuowany w secesyjnej kamieniczce.  

         Sopot  zapewnia  turystom  szeroko  dost

ępne  oraz  wysokiej  jakości  zaplecze 

gastronomiczne.  Dzi

ęki  temu  osoby  odwiedzające  uzdrowisko,  mogą  dostosować 

potrzeby 

Ŝywieniowe do zasobności swoich portfeli oraz upodobań. 

        

Równie

Ŝ bardzo waŜne jest dla turystów połoŜenie Sopotu, pośrodku trójmiejskiej 

aglomeracji,  co  zapewnia  dogodne  poł

ączenia  komunikacyjne  zarówno  lądowe, 

morskie jak i powietrzne. 

         W Trójmie

ście zbiegają się trzy drogi europejskie, dziewięć dróg krajowych oraz 

kilkadziesi

ąt lokalnych 

64

. Sopot dysponuje 26 publicznymi drogami powiatowymi oraz 

29 gminnymi o twardej nawierzchni 

65

. 

         Kurort  posiada  bardzo  dobre  poł

ączenia  kolejowe  z  Gdynią  i  Gdańskiem.  Na 

terenie  miasta  znajduje  si

ę  dalekobieŜny  dworzec  kolejowy:  Sopot  Główny  oraz  trzy 

przystanki SKM: Sopot Wy

ścigi, Sopot Główny i Sopot Kamienny Potok.  

         Na dworcu PKP zatrzymuj

ą się pociągi ekspresowe i pospieszne do Gliwic, Helu, 

Lublina, Przemy

śla, Kołobrzegu, Warszawy, Krakowa i Zakopanego 

66

.  

         SKM  kursuje  na  trasie  Tczew-Gda

ńsk-Sopot-Gdynia-Wejherowo  z  duŜą 

cz

ęstotliwością, co sześć minut w godzinach szczytu.  

         Komunikacje  miejsk

ą  uzupełniają  linie  autobusowe  oraz  jedna  trolejbusowa.  

                                                 

63

  Rocznik Statystyczny Województwa Pomorskiego, GUS w Gda

ńsku, Gdańsk 2004, s.303.  

64

  M. Sperski, Sopot, przewodnik, op.cit., s. 10.  

65

  Rocznik Statystyczny Województwa Pomorskiego, op.cit., s. 303. 

66

  Sie

ć połączeń pociągów spółki PKP InterCity, Dziennik Bałtycki, lipiec 2005.  

28 

 

W obr

ębie  granic  miasta  kursuje  pięć  autobusów;  trzy  w  kierunku  Gdańska. 

Poł

ączenie  z Gdynią  zapewnia  jedna  linia  autobusowa  pośpieszna  i  jedna  normalna 

oraz trolejbusowa nr 21 

67

. 

         Mankamentem  komunikacji  miejskiej  Sopotu  jak  i  całego  Trójmiasta,  jest  brak 

integracji  taryfowej  na  SKM  i  inne 

środki  komunikacji  miejskiej,  która  znacznie 

ułatwiłaby 

Ŝycie mieszkańcom, a przede wszystkim turystom.  

         Dost

ępność  komunikacji  powietrznej  dla  turystów  zapewnia  Port  Lotniczy   

w Gda

ńsku  im.  Lecha  Wałęsy.  Sieć  połączeń  bezpośrednich  z  europejskimi  miastami 

obejmuje:  Frankfurt,  Monachium,  Kopenhag

ę,  Londyn,  Dortmund,  Sztokholm    

i Oslo 

68

. Ponadto utrzymuje on poł

ączenia pośrednie z Warszawą do innych miejsc na 

świecie. Gdańskie lotnisko z Sopotem łączy trasa szybkiego ruchu zwana trójmiejską 

obwodnic

ą.  

        Obecnie nie istnieje bezpo

średnie połączenie morskie do Sopotu, ale turyści mogą 

korzysta

ć  z  bazy  promowej  w  Gdańsku  lub  Gdyni.  Porty  te  obsługują  połączenia  do 

Karlskrony  (prom  Scena  Baltica  i  Stena-Traveller)  oraz  Nynäshamn  (prom 

Scandinavia) w Szwecji 

69

.   

         W  trakcie  sezonu  tury

ści  mogą  skorzystać  z  rejsów  wycieczkowych  po  Zatoce 

Gda

ńskiej.  Statki  kursują  pomiędzy  miastami:  Gdańsk-Sopot-Gdynia-Hel.  W  Sopocie 

statki  cumuj

ą  bezpośrednio  przy  głowicy  mola,  co  stanowi  dodatkową  atrakcję 

turystyczn

ą.  

         Obecnie  przyj

ęty został projekt przez władze miasta Sopotu, dotyczący budowy 

portu  jachtowego.  Powstanie  przystani  przyczyni  si

ę  do  podniesienia  renomy 

sopockiego k

ąpieliska.  

       

Sopot

 

dysponuje  niezwykle  bogat

ą  ofertą  imprez  o  charakterze  sportowym   

i rekreacyjnym. Stanowi trójmiejskie centrum wydarze

ń kulturalnych i rozrywkowych. 

         Na  terenie  Sopotu  swoj

ą działalność prowadzi szereg placówek kulturalnych, są 

to: Miejska Bibliotek  Publiczna i osiem  filii, scena kameralna Teatru Wybrze

Ŝe, Teatr 

Atelier  im.  A.  Osieckiej,  dwa  kina,  Pa

ństwowa  Galeria  Sztuki,  galerie:  „  Triada’, 

                                                 

67

 M. W

ątorska – Dec, Strategia promocji..., op.cit., s.30-32. 

68

  Strona internetowa: www.airport.gdansk.pl, 01.2006. 

69

  Strona internetowa: www.polferies.com.pl, 01.2006. 

29 

 

„Ryton”, „Sfinks” i in., Bałtycka Agencja Artystyczna, Opera Le

śna, sala koncertowa 

Polskiej  Filharmonii  Kameralnej  im.  Wojciecha  Rajskiego,  pi

ęć klubów osiedlowych: 

„Przylesie”,  „Klub  Seniora”,  „Towarzystwo  Przyjaciół  Sopotu”,  „klub  studencki 

„Łajba”  oraz  fundacja  „Sfinks”,  Polskie  Stowarzyszenie  Jazzowe,  Towarzystwo 

Przyja

źni  Polsko  –  Francuskiej,  antykwariaty,  muzea:  Muzeum  Sopotu,  oddział 

muzeum „Stutthof”, skansen „Grodzisko w Sopocie” 

70

. 

         Niew

ątpliwą dumą miasta jest odbywający się w Operze Leśnej, juŜ od ponad 30 

lat,  Sopot  Festiwal,  który  pod  koniec  sierpnia 

ściąga  na  Sopotu  uwagę  całego  kraju. 

Nieco  wcze

śniej, odbywa się wznowiony niedawno Festiwal Wagnerowski oraz Sopot 

Molo  Jazz  Festiwal.  Du

Ŝą  popularnością  cieszą  się  takŜe  koncerty  na  molo, 

uzupełniaj

ące festiwalowe kalendarium 

71

.  

         Obok  Opery  Le

śnej  wybudowano  pod  koniec  1996  roku  Salę  Koncertową 

Polskiej  Filharmonii  Kameralnej  im.  Wojciecha  Rajskiego,  mieszcz

ącą  200  –  250 

miejsc.  W  ci

ągu 15 lat działalności orkiestra Rajskiego zdobyła nie tylko publiczność 

europejsk

ą, ale takŜe japońską i chińską i weszła na rynek amerykański. W tym czasie 

dała ponad 1200 koncertów, nagrała kilkana

ście płyt analogowych i 21 kompaktowych. 

Szczególnie cenione s

ą jej wykonania muzyki Mozarta 

72

.  

         Sopot  od  dawna  mo

Ŝe pochwalić się bogatym Ŝyciem teatralnym. Zwolennikom 

sztuki  teatralnej  i  plastycznej  miasto  proponuje  spektakle  na  scenie  Teatru 

Kameralnego, w Teatrze Ekspresji oraz Teatrze Atelier im. A. Osieckiej 

73

. 

         Na scenie Teatru  Kameralnego dominuje  repertuar współczesny, tzw. popularny, 

lekki.  Odbywaj

ą  się  polskie  prapremierowe  prezentacje  sztuk  zagranicznych 

dramaturgów. Przewa

Ŝnie wystawia się tu utwory małoobsadowe w wykonaniu bardzo 

dobrych aktorów.  

         W  lipcu  1997  roku,  po 

śmierci  A.  Osieckiej,  która  była  bardzo  związana   

z Teatrem  Atelier,  teatrowi  nadano  jej  imi

ę.  Atelier  mieści  się  obok  Grand  Hotelu 

bezpo

średnio na plaŜy. Z teatrem współpracują aktorzy Teatru WybrzeŜe, a takŜe znani 

                                                 

70

 Studium uwarunkowa

ń i kierunków zagospodarowania...,op.cit, s. 29.  

71

  Atrakcje Sopotu, Urz

ąd Miasta Sopotu, 2003. 

72

  R. Socha, Nowy bedeker..., op.cit. , s. 142. 

73

  M. W

ątorska – Dec, Strategia promocji..., op. cit., s. 35.  

30 

 

arty

ści  z  innych  ośrodków.  W  stałym  repertuarze  Atelier  mają  udział  recitale 

piosenek, a przebojem ka

Ŝdego sezonu są recitale pieśni Ŝydowskich w języku jidysz i 

po polsku 

74

.  

         Sopockie galerie: Pa

ństwowa Galeria Sztuki, Triada, Kinsky, Ryton, Herman oraz 

Dworek  Sierakowskich  zapraszaj

ą  przez  cały  rok  na  liczne  wystawy  i  wernisaŜe.  Na 

kinomanów oczekuj

ą kina Polonia i Bałtyk.  

         W  Sopocie  liczne  s

ą  lokale  mające  odrębny  klimat,  z  pogranicza  tzw.  „  sztuki  

i konsumpcji’.  S

ą  to  m.in.:  „  Kawiaret”,  „Błękitny  pudel”,  „Kinski”,  „Cafe  5”.  

W kawiarni  „Kawiaret”  mo

Ŝna posiedzieć przy kawie lub herbacie i poczytać gazetę, 

gdy

Ŝ  lokal  pełni  jednocześnie  funkcję  czytelni.  MoŜna  posłuchać  dobrej  muzyki  lub 

obejrze

ć ciekawe ekspozycje plastyczne. W tej samej kategorii mieści się bar – galeria 

„Kinski”. Inny charakter ma klub „Inver House”, kafejka w stylu szkockim, schowana 

w  podwórzu,  serwuj

ąca,  oprócz  domowych  wypieków,  mało  znaną  whisky    

z niewielkiej  szkockiej  wytwórni.  Lokal  „Cafe  5”,  stylizowany  na  star

ą uliczkę, wabi 

potrawami z całego 

świata 

75

.   

       Dla osób zainteresowanych czynnym wypoczynkiem, Sopot posiada szereg miejsc 

do  tego  przeznaczonych.  Dzi

ęki  bogatej  infrastrukturze  sportowej  jest  on  miejscem 

wielu  znacz

ących  zawodów  począwszy  od  Ŝeglarskich  i  windsurfingowych  regat, 

poprzez turnieje tenisowe, a na najwi

ększych mityngach lekkoatletycznych kończąc 

76

.  

         Na  terenia  miasta  zlokalizowanych  jest  wiele  o

środków  sportowych,  których 

działalno

ść  wykracza  swoim  zasięgiem  poza  granice  miasta.  Są  to:  Tor  Wyścigów 

Konnych,  najwi

ększy  w  Polsce  zespół  kortów  tenisowych  i  dwie  hale,  stadion 

lekkoatletyczny,  o

środek  Ŝeglarski,  stadion  rugby,  stok  narciarski  i  tor  saneczkowy, 

trzy  kryte  baseny,  park  wodny,  hala  sportowa,  strzelnica  oraz  zespół  sportowy  przy    

ul. 23 Marca 

77

. 

 

         Obszar  sopockiego  toru  wy

ścigów  konnych  wchodzi  w  skład  majątku 

jednoosobowej  spółki  skarbu  pa

ństwa  o  nazwie  HIPODROM  SOPOT.  Na  terenie 

                                                 

74

  R. Socha, Nowy bedeker..., op.cit., s. 182-183.  

75

 R. Socha, Nowy bedeker..., op.cit., s.92 – 93.  

76

 Strona internetowa: www.sopot.pl, 01.2006 r.  

77

 Studium uwarunkowa

ń i kierunków zagospodarowania...,op.cit., s. 31. 

31 

 

hipodromu  działaj

ą:  Sopocki  Klub  Jeździecki,  stajnia  „Pod  złotą  Podkową”  i  „Moja 

Miła”  oraz  Szkółka  Jazdy  Konnej  w  Sopocie.  Sopocki  Klub  Je

ździecki  jest 

gospodarzem  najwi

ększej  liczby  regionalnych  zawodów  na  Pomorzu,  a  takŜe 

mi

ędzynarodowych  zawodów  CSI***,  mistrzostw  Polski  oraz  imprez  rangi 

ogólnopolskiej  we  wszystkich  dyscyplinach  je

ździeckich:  ujeŜdŜeniu,  skokach, 

Wszechstronnym  Konkursie  Konia  Wierzchowego,  oraz  je

ździe  w  stylu  western  - 

reiningu,  dla  du

Ŝych koni i dla koni pony 

78

.  Obecnie  na  terenie  hipodromu  odbywaj

ą 

si

ę takŜe, co roku wystawy psów rasowych.  

         Sopot  dysponuje  wyj

ątkowym  w  skali  Polski  stadionem  lekkoatletycznym. 

Poło

Ŝony  jest  w  niezwykle  malowniczym  miejscu,  otoczonym  lesistymi  wzgórzami. 

W sezonie  Sopocki  Klub  Lekkoatletyczny  organizuje  tu  zawody  i  zaj

ęcia  z  lekkiej 

atletyki, poza tym trenuj

ą tu zawodnicy z innych miast 

79

. SKL prowadzi działalno

ść w 

dwóch kierunkach: szkoleniow

ą dla zawodników i rekreacyjną. Organizuje równieŜ dla 

dzieci festyny i zabawy sportowe 

80

. 

         Znacz

ące miejsce na sportowej mapie miasta zajmuje od 1983

 

roku Sopocki Klub 

śeglarski,  zrzeszający  miłośników  windsurfingu,  zarówno  amatorów  jak  

i zawodowców. Od pocz

ątku istnienia Klubu jego reprezentanci odnosili sukcesy kraju 

i za granic

ą w Mistrzostwach Świata i Europy, Pucharze Świata i Europy 

81

.   

         W  Sopocie  na  poziomie  ligowym  działa  Sopockie  Towarzystwo  Koszykówki 

„Trefl”.  Mecze  dru

Ŝyny Prokom – Trefl Sopot rozgrywają się w najnowocześniejszej 

„Hali 100 – lecia Sopotu”.  Hala  posiada  1900  miejsc.  Odbywaj

ą  się  tu  równieŜ 

zawody w piłce r

ęcznej i siatkówce, a takŜe spełnia ona funkcje wystawiennicze 

82

.   

         Na  granicy  Sopotu  z  Gdyni

ą  mieści  się  „Aquapark  Sopot”.  W  parku  wodnym 

znajduj

ą  się  róŜnej  wielkości  baseny  rekreacyjne,  hydromasaŜe,  dwie  zjeŜdŜalnie, 

sauny  fi

ńskie,  sauna  błotna,  łaźnie  parowe,  peeling  wodny 

83

.  Wczasowicze  lubi

ący 

aktywny  wypoczynek  maj

ą  do  wyboru  imprezy  i  turnieje  footbolowe,  turnieje  piłki 

                                                 

78

  M. W

ątorska – Dec, Strategia promocji..., op.cit., s. 35. 

79

  J. Wierzchołowski, Sport, wypoczynek, kluby, 

ścieŜki, „Gazeta Miasta Sopot”, Sopot nr 5/1997, s. 6. 

80

  J. Bogucki, Sport i rekreacja w Sopocie, „Jantarowe Szlaki”, Sopot nr 3/2001, s. 30.  

81

 Tam

Ŝe, s. 30.  

82

 Atrakcje Sopotu, Urz

ąd Miasta Sopotu, 2003.  

83

  Tam

Ŝe. 

32 

 

pla

Ŝowej i siatkowej, festyny plaŜowe, rugby, biegi plaŜowe o Grand Prix Sopotu 

84

.

 

Miejski  O

środek  Sportu  i  Rekreacji  w  Sopocie  organizuje  corocznie  około  90 

imprez sportowych. Wszystkie s

ą ogólnodostępne.  

         Sopocki  Klub  Tenisowy,  działaj

ący  od  1956  roku,  dysponuje  czternastoma 

kortami  zewn

ętrznymi,  dwoma  halami  widowiskowymi  z  sześcioma  kortami, 

budynkiem  klubowym,  gabinetem  odnowy  biologicznej  i  fizykoterapii.  Ka

Ŝdego roku 

SKT organizuje ponad 50 imprez i turnieji tenisowych. Do najbardziej znanych nale

Ŝą: 

Światowy  Turniej  Tenisa  Polonii,  Międzynarodowe  Mistrzostwa  Weteranów,  turnieje 

Idea  Prokom  Open.  W  kalendarzu  imprez  SKT  znajduj

ą  się  poza  tym:  Mistrzostwa 

Polski  Radców  Prawnych  i Aplikantów,  Mi

ędzynarodowe  Mistrzostwa  Polski 

Seniorów, Dru

Ŝynowe Halowe Mistrzostwa Polski Seniorek i wiele innych Regionalne 

Mistrzostwa Skrzatów i Skrzatek  i wiele innych 

85

. 

         Du

Ŝym  zainteresowaniem  cieszy  się  wyciąg  narciarski  na  Łysej  Górze.  Czynny 

jest  tam  serwis  narciarski,  przechowalnia  i  wypo

Ŝyczalnia  sprzętu  narciarskiego. 

W pobli

Ŝu znajduje się tor saneczkowy, na którym wychowali się wybitni zawodnicy, 

nawet mistrzowie Europy. Obecnie korzystaj

ą z niego przewaŜnie dzieci 

86

. 

         Panoram

ę  sportowych  klubów  dopełniają  Mini  Golf  i  Automobil  Klub  Orski. 

Staraj

ą się one nawiązać w swym działaniu do tradycji lat 30 minionego wieku 

87

. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                 

84

 M. W

ątorska – Dec, Strategia promocji..., op.cit., s. 34.  

85

 Tam

Ŝe, s. 35.  

86

  Wierzchołowski, Sport, wypoczynek..., op.cit., nr 5/97, s. 7. 

87

 J. Bogucki, Sport i rekreacja ..., op.cit., nr 3/2001, s. 30. 

33 

 

Rozdział II 

MIASTO I UZDROWISKO, WCZORAJ I DZISIAJ 

 

2.1.  Z dziejów Sopotu. 

        Teren  dzisiejszego Sopotu,  podobnie jak teren całego Pomorza Wschodniego, był 

do

ść gęsto zasiedlony juŜ we wczesnej epoce Ŝelaza, tj. w V i VI w. p.n.e. Mieszkała tu 

wówczas ludno

ść prasłowiańska kultury wschodniopomorskiej 

88

.  

         Po okresie w

ędrówek ludów w V i VI w. n.e., nie udokumentowanym w Sopocie 

Ŝadnymi znaleziskami, powstała na jego terytorium osada ludności słowiańskiej. Była 

ona bogata i mocno zaludniona. Charakteryzowała si

ę dobrą organizacją. Wspólnota ta 

wybudowała  pod  koniec  VIII  w.  Gród  drewniano-ziemny 

89

.  Mo

Ŝna przypuszczać, Ŝe 

Sopot okresu grodowego stanowił centrum jednostki terytorialnej zwanej opolem.  

         Słowia

ńska  nazwa  Sopot  wywodzi  się  prawdopodobnie  od  otaczających  gród 

sapowisk, czyli podmokłych piasków. Rdze

ń tego wyrazu w postaci „sop”, moŜe mieć 

równie

Ŝ  formę  „sap”.  RównieŜ  i  w  gwarze  kaszubskiej  źródłosłów  „sap”  w  takich 

wyrazach, jak sapy, sapotë, oznacza mokradła 

90

.  

         Pisana  historia  miasta  zacz

ęła  się  5  marca  1283  roku,  kiedy  to  panujący  na 

gda

ńskim  dworze  ksiąŜę  Mściwoj  II,  w  zamian  za  ziemie  utracone  pod  Gniewem  na 

rzecz zakonu krzy

Ŝackiego, przekazał klasztorowi cystersów w Oliwie 16 wsi, a w śród 

nich Sopot 

91

.  

         W  zapisie  z  1283  r.  nazwa  wsi  wyst

ępuje  w  formie  SOPOTH 

92

.  Jest  to  nazwa 

słowia

ńska oznaczająca spadanie wody z głośnym pluskiem. Odgłosy takie dochodziły 

do mieszka

ńców grodu z potoku płynącego u podnóŜa wałów, dzisiejszego Grodowego 

Potoku.                    

         Lokacyjna  wie

ś  Sopot  posiadała  44  włóki  („włóka”-  dawna  miara  powierzchni 

                                                 

88

 

F. Mamuszka, Sopot. Rys dziejów, PWN, Sopot 1983, s. 7-8. 

89

 

Tam

Ŝe, s. 8. 

90

 

A. Bukowski, Regionalizm kaszubski, Pozna

ń 1950, s. 221-222, 225. 

91

 J. Golec, Sopot - Kronika XX wieku, Studio Graficzne i Wydawnicze Golmar, Gdynia 2001, s. 13. 

92

 F. Mamuszka, Sopot. Rys..., op.cit., s. 11. 

34 

 

gruntu ornego równa 30 morgom, czyli 16,8 ha) gruntu w Górnym Sopocie 

93

.  

         W  połowie  XVI  w.  rozpocz

ął  się  waŜny  w  dziejach  Sopotu  okres.  Od  tego 

momentu przedstawiciele bogatych rodzin gda

ńskiego kupiectwa, sprawujący władzę w 

mie

ście, rozpoczęli proces wydzierŜawiania od cystersów w Oliwie gruntów sopockiej 

wsi  i zakładania  rezydencji  w  miejsce  zagród  chłopskich.  W  ci

ągu kilkudziesięciu lat 

uboga,  chłopska  wie

ś  klasztorna  przekształciła  się  w  wieś  letniskową  gdańskich 

patrycjuszy 

94

.  Na  miejscu  drewnianych  zagród  chłopskich  powstawały  budynki 

murowane,  otoczone  ogrodami,  sadami  oraz  warzywnikami.  Głównie  w  celach 

dekoracyjnych  tworzono  wzdłu

Ŝ  płynących  potoków  ogrodowe  stawy 

95

.  Obok 

dworków  budowano  ozdobne  pawiloniki  dla  przyjezdnych  go

ści.  Powstało  teŜ  kilka 

młynów  wodnych,  w  1660  r.  papiernia  nad  Kamiennym  Potokiem,  młyn  zbo

Ŝowy  i 

prochowy  nad  Karlikowskim  Potokiem,  popielnia  i  Młyn  nad  Babidolskim  Potokiem, 

oraz ku

źnica (Kowalnia) nad nieistniejącym juŜ Potokiem Kuźniczym.                                                                                                                                                                                                                              

        W XVII w. Sopot był 

świadkiem kilku waŜnych wydarzeń historycznych. Dnia 28 

XI  1628  r.  na  wodach  Zatoki  Gda

ńskiej,  stoczona  została  bitwa  pod  Oliwą,  którą 

obserwowali z brzegu mieszka

ńcy Sopotu. Polskie jednostki pod dowództwem adm. A. 

Dickmana  walczyły  z  eskadr

ą  szwedzką  dowodzoną  przez  adm.  N.G.  Stjernskjölda. 

Sopocianie  z  okolicznych  wzgórz  mogli  obserwowa

ć  zatopienie  duŜego  okrętu 

„Solen”, a nast

ępnie ucieczkę reszty nieprzyjacielskiej floty, co zaowocowało zdjęciem 

blokady portu gda

ńskiego, która rujnowała handel Gdańska 

96

. 

         Rok  1772  był  szczególnie  tragiczny  dla  Polski,  nast

ąpił  jej  pierwszy  rozbiór. 

Sopot dostał si

ę pod panowanie króla pruskiego. W tym czasie w Sopocie mieszkało 18 

rodzin rybackich 

97

.  

         Po  rozbiorach  znacznym  zmianom  uległa  nadmorska  cz

ęść  osady,  nazywana  

w pocz

ątkach XIX w. „rybacką wsią Sopot”. Przede wszystkim zaczęła się ona szybko 

wyludnia

ć tak, Ŝe z 18 rodzin w roku 1772 utrzymało się do 1806 tylko 9, a do roku 

                                                 

93

 

S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka, Mały słownik j

ęzyka polskiego, PWN, Warszawa 1969, s. 903. 

94

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu... op. cit., s.84. 

95

 M. Sperski, Sopockie dwory gda

ńskich patrycjuszy, „Rocznik Sopocki”, Sopot 1995, s. 59. 

96

 

J. A. Gierowski, Historia Polski 1505-1764, PWN, Warszawa 1987, s. 168.  

97

 F. Mamuszka, Sopot. Szkice z dziejów, PWN, Gda

ńsk 1975, s. 44. 

35 

 

1814 jedynie 4. 

śyły one w strasznej nędzy 

98

.  

         Za  pocz

ątek  rozwoju  sopockiego  uzdrowiska  uznawany  jest  powszechnie  rok 

1823.  Jan  Jerzy  Haffner,  alzacki  lekarz  przybyły  do  Gda

ńska  z  armią  napoleońską  

w 1808  roku,  zachwycony  pi

ęknym  połoŜeniem  wsi  postanowił,  Ŝe  w  Sopocie 

powstanie  k

ąpielisko  morskie.  WydzierŜawił  on  od  pruskiego  Ministerstwa  Skarbu 

nadmorski  pas  ziemi  i zbudował  na  miejscu  dzisiejszego  Skweru  Kuracyjnego 

murowany budynek zakładu k

ąpielowego 

99

. We wn

ętrzu budynku znajdowało się sześć 

kabin k

ąpielowych z wannami oraz pomieszczenie z natryskami. 

         Dwa  lata  pó

źniej  Haffner  wybudował,  obok  zakładu  kąpielowego  pierwszy 

sopocki  Dom  Zdrojowy,  który  „stał  si

ę  centralnym  punktem  Ŝycia  towarzyskiego 

k

ąpieliska”, miejscem posiłków i wypoczynku. Sopot liczący w roku 1820 jedynie 23 

domy i 307 mieszka

ńców, z chwilą powstania obiektów i urządzeń kąpielowych zaczął 

si

ę  powoli  rozbudowywać.  Zaczęły  powstawać  zakłady  rzemieślnicze,  sklepiki, 

restauracje  i cukiernie.  Zatrudniony  został  równie

Ŝ  posłaniec  pieszy,  przenoszący 

codziennie listy mi

ędzy Sopotem a Gdańskiem.                                                                                

         Kilka  lat  po 

śmierci  Haffnera  jego  pasierb  Boether  rozbudował  znacznie  Dom 

Zdrojowy,  podwy

Ŝszając go o jedną kondygnację, w której mieściło się 12 pokoi dla 

przyjezdnych. W  roku  1834  na  miejscu  rozebranego zakładu k

ąpielowego stanął drugi 

budynek  rekreacyjny.  Mie

ściła  się  w  nim  wielka  sala  imprezowa;  od  strony  morza 

ozdobiony  był  klasycystyczn

ą  kolumnadą.  W  tym  czasie  istniało  juŜ  w  Sopocie 

pierwsze  molo  spacerowe,  rozbierane  corocznie  po  zako

ńczeniu sezonu kąpielowego. 

W  roku  1842  miało  ono  około  60  metrów  długo

ści i 2,5 metra szerokości 

100

.  W  tym 

samym  roku  przybyło  do  Sopotu  ponad  tysi

ąc  kuracjuszy.  Wzmogło  to  rozwój 

budownictwa.  W  roku  1844  było  w  Sopocie  150  domów  i  937  mieszka

ńców. W roku 

1859 było ju

Ŝ 200 domów 

101

.            

         Przełomowym  zdarzeniem  w  historii  sopockiego  kurortu,  dzi

ęki  któremu 

przeobraził  si

ę  on  w  jedną  z  najbardziej  znanych  miejscowości  kąpieliskowo  – 

                                                 

98

 

Tam

Ŝe, s. 44. 

99

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu..., op.cit., s. 22. 

100

 F. Mamuszka, Sopot. Szkice z..., op.cit., s. 52. 

101

 

Tam

Ŝe, s. 54.

 

36 

 

uzdrowiskowych  północnej  Europy,  było  uruchomienie  w  roku  1870  linii  kolejowej, 

biegn

ącej  przez  Sopot  z  Gdańska  do  Koszalina.  To  komunikacyjne  udogodnienie 

zaowocowało znacznie zwi

ększoną ilością kuracjuszy oraz gości sobotnio-niedzielnych 

z  pobliskiego  Gda

ńska.  Nastąpiło  dalsze  oŜywienie  ruchu  budowlanego,  powstawało 

coraz  wi

ęcej przedsiębiorstw usługowych i dodatkowo zaczęli się osadzać w Sopocie 

lekarze,  kupcy  i  renci

ści.

 

W  roku  1872  wybudowała  gmina  pierwszy  wodoci

ąg, 

obsługuj

ący  początkowo  tylko  główne  ulice  i  waŜniejsze  posesje.  WaŜne  zmiany 

nast

ąpiły w Sopocie w związku z zarządzeniem władz pruskich z roku 1874 o nowym 

podziale administracyjnym w ramach, których doł

ączono do Sopotu sołectwo i majątek 

Karlikowo,  wiosk

ę  Świemirowo  i  majątek  Stawowie.  W  wyniku  tego  przyłączenia 

liczba 

stałych 

mieszka

ńców  Sopotu  wzrosła   z 2139  do  2834.  Zamiast 

dotychczasowego  sołectwa  zacz

ęła wówczas działać gmina Sopot z 20-osobową Radą 

Gminy oraz naczelnikiem 

102

. 

         Nowo 

wybrane 

władze 

do

ść  intensywnie  rozbudowywały  urządzenia 

uzdrowiskowe,  uwa

Ŝając te inwestycje za korzystne i niezbędne dla dalszego rozwoju 

miasta.  W  1877  roku  gmina  wykupiła  z  r

ąk  prywatnych  całe  przedsiębiorstwo 

uzdrowiskowe,  wraz  z zabudowaniami,  gruntami  i  parkami.  Decyzja  ta  znacznie 

przyspieszyła  rozwój  miejscowo

ści i jej infrastruktury. Rozbudowano znacznie  molo, 

sie

ć wodociągową, załoŜono gazownię, oddano do uŜytku pocztę, sąd, szkoły, kościoły 

i kaplice

103

.  

         W wyniku zabiegów gminy Sopot władze pruskie w Berlinie nadały jej aktem z 8 

X 1901 r. prawa miejskie 

104

. Cesarz Wilhelm II wydał nast

ępujące oświadczenie: „(...) 

Na  mocy  sprawozdania  z  dnia  25  wrze

śnia bieŜącego roku przyznaję gminie wiejskiej 

Sopot w powiecie Wejherowo w Prusach Zachodnich prawa miejskie (...)” 

105

. Z dniem 

7 V 1904 r. Sopot uzyskał herb - biał

ą mewę ze srebrzystą rybą w szponach, siadającą 

                                                 

102

 Strona internetowa: www.sopot.pl., 24.01.2006. 

103

  W.  Fułek,  Sopot  jako  miejscowo

ść uzdrowiskowa a strategia rozwoju, „Rocznik Sopocki”, 2000/2002,  

s. 37. 

104

 M. Sperski, Jak i kiedy nadawano Sopotowi prawa miejskie, „Rocznik Sopocki” 11/1996, s. 126-127. 

105

 J. Golec, Sopot – Kronika.., op.cit., s. 24. 

37 

 

na  ławicy  złocistego  piasku 

106

.  Tłem  jest  bł

ękitny  kolor  nieba.  Nad  tarczą  herbu 

znajduje  si

ę  fragment  muru  obronnego  z  bramą  i  trzema  basztami.  Około  roku  1900 

władze  zakupiły  du

Ŝą  willę  przy  ówczesnej  ulicy  Szkolnej  (obecnie  Tadeusza 

Ko

ściuszki) i zaadaptowały ją na swoją siedzibę. W roku 1911 na tym samym miejscu 

wybudowano nowy budynek ratusza, który rozbudowano w roku 1923. 

         

Najwi

ększym wydarzeniem kulturalnym było otwarcie 11 VIII 1909 r. słynnej do 

dzisiaj Opery Le

śnej.  

         W  latach  1910-1912  na  miejscu  starej,  drewnianej  budowli  wzniesiono  okazały 

gmach  trzeciego  z  kolei  Domu  Zdrojowego,  mieszcz

ącego  bogato  wyposaŜoną  salę 

widowiskowa,  pokoje  noclegowe,  restauracj

ę  oraz  pomieszczenia  przeznaczone  do 

wypoczynku i rozrywki.

107

  

         W  1909  r.  Sopot  posiadał  13262  stałych  mieszka

ńców  i  gościł  14785 

kuracjuszy 

108

.                                                                                                

         Okres pierwszej wojny 

światowej zahamował rozbudowę miasta. Zmniejszyła się 

tak

Ŝe kąpieliskowa działalność Sopotu.                                   

         W roku 1920 zało

Ŝono jako spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, kasyno gry  

z ruletk

ą i bakaratem 

109

.  Miasto  b

ędąc udziałowcem kasyna odprowadzało duŜe sumy 

pieni

ędzy do swojej kasy, które przeznaczyło na rozbudowę bazy turystycznej. Dzięki 

kasynu  gry  mo

Ŝliwe było sfinalizowanie tak waŜnej inwestycji budowlanej dla miasta 

jak  Kasino-  Hotel 

110

.  W  roku  1928  przedłu

Ŝone  zostało,  do  512  metrów  molo, 

dobudowano  równie

Ŝ  po  południowej  stronie  ostrogę,  długości  130  metrów  słuŜącą 

jako przysta

ń dla mniejszych jachtów, Ŝaglówek i łodzi motorowych 

111

. W maju 1923 

roku,  z  okazji  setnej  rocznicy  powstania  k

ąpieliska,  rada  miejska  podjęła  uchwałę 

o budowie  w  Dolinie  Owczej  boiska  sportowego,  zwanego  Boiskiem  Stulecia. 

Otoczone  zalesionymi  wzniesieniami,  boisko  to  jest  do  dzi

ś  najpiękniej  połoŜonym 

                                                 

106

 

F. Mamuszka, Bedeker..., op.cit., s. 78-79. 

107

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu..., op.cit., s.39. 

108

 F. Mamuszka, Sopot. Szkice..., op.cit., s. 73. 

109

 Tam

Ŝe. 

110

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu ..., op.cit. ,s. 172. 

111

  F. Mamuszka, Sopot..., op.cit., s. 74-76. 

38 

 

stadionem lekkoatletycznym w kraju 

112

.                                       

         Pomimo  generalnie  wzrastaj

ącej  liczby  gości,  ilość  Polaków  bawiących  w 

Sopocie  systematycznie  malała.  Było  to  bezpo

średnio związane z włączeniem Sopotu 

w 1920 r. w obszar Wolnego Miasta Gda

ńska, czyli rosnącymi wpływami nacjonalizmu 

niemieckiego 

113

.  Bardzo  cz

ęsto  organizowali  Niemcy  antypolskie  prowokacje. 

Wrogo

ść  niemiecka  wobec  Polaków  szczególnie  się  nasiliła  po  roku  1933.  Polacy 

woleli  wypoczywa

ć  w  licznych  polskich  kąpieliskach  z  luksusową  Juratą  na  czele. 

Wszystkie  manifestacje  triumfuj

ącej  niemczyzny  odbywające  się  w  Gdańsku  czy 

Sopocie były zapowiedziami nadchodz

ącej tragedii wojennej.  

         Ju

Ŝ  w  pierwszych  dniach  września  doszło  do  masowych  aresztowań  ludności 

polskiej,  poł

ączonych z konfiskatą całego mienia 

114

.  Niemcy  chcieli  za  wszelk

ą cenę 

zatrze

ć  ślady  polskości  na  tym  terenie.  Według  szacunkowych  badań  za  działalność 

patriotyczn

ą  i  przynaleŜność  do  narodu  polskiego  oddało  Ŝycie  70  mieszkańców 

Sopotu.  Niestety  nie  jest  dokładnie  ustalona  liczba  wywiezionych  na  przymusowe 

roboty  lub  trzymanych  w  wi

ęzieniach,  a  takŜe  wypędzonych  z  własnych  domów 

i doszcz

ętnie ograbionych oraz tych, którzy zdołali przetrwać obozy zagłady.  

         Przez  cały  okres  wojny  Sopot  był  miejscem  wypoczynku  niemieckich  oficerów 

i ich  rodzin  oraz  rannych 

Ŝołnierzy.  Koniec  okupacji  niemieckiej  dla  Sopotu  nastąpił 

dnia  23  III  1945  r.  Rankiem  tego  dnia  od  strony  Gdyni-Orłowa,  po  krótkiej  walce 

wkroczyła  armia  radziecka,  która  wyparła  oddziały  niemieckie  do  Jelitkowa  i  Oliwy. 

Podczas prowadzenia działa

ń wojennych domy, które stały po obu stronach wschodniej 

cz

ęści  ul.  Morskiej,  dzisiejszej  ul.  Bohaterów  Monte  Cassino  uległy  całkowitemu 

zniszczeniu.  Spalony  został  tak

Ŝe  dworzec  kolejowy  i  inne  obiekty.  Po  zakończeniu 

działa

ń  wojennych  w  Sopocie  Rosjanie  ograbili  i  doszczętnie  zniszczyli  budynki: 

zespołu  domu  zdrojowego  i  kasyna  gry,  pobliskie  hotele  (Werminghoff  i  Metropol). 

Całkowitemu  zniszczeniu  uległo  125  budynków,  co  stanowiło  5%  zasobów 

mieszkaniowych,  a  około  25%  obiektów  zostało  mniej  lub  bardziej  uszkodzonych. 

Sopot  jednak  unikn

ął  tragicznego  losu  Gdańska.  Dzięki  temu  stał  się  bazą 

                                                 

112

 B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu..., op.cit., s. 46. 

113

 J. Buszko, Historia Polski 1864-1948, PWN, Warszawa 1987, s. 234-235. 

114

 F. Mamuszka, Sopot. Szkice..., op.cit., s. 154. 

39 

 

mieszkaniow

ą dla wielkiej fali osadników napływających na WybrzeŜe 

115

.  W  dniu  3 

XII 1950 r. było ich 36703 

116

. 

         Przez  rok  od  zako

ńczenia  wojny  Sopot  był  ośrodkiem  administracyjnym 

województwa.  Najwa

Ŝniejszą  sprawą  było  dostarczenie  mieszkańcom  Ŝywności  

i uruchomienie  urz

ądzeń komunalnych. Sopot nie miał jednak do zaoferowania miejsc 

pracy.  Dlatego  nazywany  był  „sypialni

ą Gdańska i Gdyni”. W 1947 r. zyskał on linię 

tramwajow

ą  do  Oliwy  i  trolejbusową  do  Gdyni.  Dnia  2  I  1952  r.  doprowadzono 

z Gda

ńska  linię  kolejki  elektrycznej,  której  trakcję  22  VII  1953  r.  przedłuŜono  do 

Gdyni 

117

. W ten sposób Trójmiasto otrzymało komunikacyjny kr

ęgosłup. 

         Z  powodu  napływaj

ących  nowych  osadników  do  Sopotu  powstały  problemy 

mieszkaniowe. Aby rozwi

ązać problem wybudowano pięć osiedli mieszkaniowych. Po 

roku  1974  powstało  szóste,  du

Ŝe  osiedle  Brodwino.  Niestety  przy  realizacji  tych 

obiektów  zapomniano  o  estetyce  miasta.  Lata  60-te  były  pocz

ątkiem  przywracania 

funkcji uzdrowiskowo-rekreacyjnej Sopotu i odchodzenia od roli sypialni dla Gda

ńska 

i  Gdyni.  Dzisiejszy  Sopot  to  pr

ęŜnie  rozwijające  się  ponad  pięćdziesięciotysięczne 

miasto 

118

.     

         Na  wypoczynek  i  zabiegi  lecznicze  przyje

ŜdŜają  do  kurortu  goście  z  kraju  

i z zagranicy,  przez  cały  rok.  Dzi

ęki  dobrej  organizacji  i  urozmaiconej  ofercie 

turystyczno-wypoczynkowej  ka

Ŝdy  znajduje  tu  coś  dla  siebie,  bez  względu  na  wiek. 

Dzisiejszy  Sopot,  chyba  jak  nigdy,  w  całej  swojej  historii,  zasługuje  na  miano  Perły 

Bałtyku.  

 

2.2. Wizerunek Sopotu  na przestrzeni wieków. 

   2.2.1.  Sopot do I wojny 

światowej.  

         Sopot  na  pocz

ątku ubiegłego stulecia był jednym z najbardziej znanych, chętnie 

odwiedzanych  i  ekskluzywnych  k

ąpielisk  Europy.  W  języku  niemieckim  określany 

jako  Weltbad  – 

światowe  kąpielisko,  z  powodzeniem  konkurował  z  kąpieliskami 

                                                 

115

 

Tam

Ŝe, s. 58-60.

 

116

 Rocznik statystyczny województwa gda

ńskiego, GUS, Gdańsk 1974, s. 54. 

117

 F. Mamuszka, Sopot. Rys..., op.cit., s. 63. 

118

 

F. Mamuszka, Sopot. Szkice..., op.cit., s. 159.

 

40 

 

Włoskiej  Riwiery  i  Lazurowego  Wybrze

Ŝa.  Najbardziej  znaczącą  datą  w  historii 

miasta  jest  rok  1808,  kiedy  to  pochodz

ący  z  Alzacji,  lekarz  Jean  George  Haffner, 

przybył  do  Gda

ńska z armią Napoleona. Urzeczony pięknem plaŜ, lokalnym klimatem 

i mnogo

ścią zieleni, osiadł na stałe w Sopocie

119

.  

         W  1823  roku  zbudował  on  pierwszy  Zakład  K

ąpielowy,  tzw.  Ciepłe  Łazienki,  

z sze

ścioma kabinami, w których zaŜywano kąpieli w ciepłej wodzie morskiej 

120

. 

         Wraz z powstaniem uzdrowiska w Dolnym Sopocie miejscowa ludno

ść nastawiła 

si

ę  na  obsługę  kuracjuszy.  W  latach  30-tych  XIX  wieku  pojawiły  się  pierwsze 

pensjonaty  i hotele,  np.  hotel  Kreissa.  Pomi

ędzy  Gdańskiem  a  Sopotem  zaczął 

kursowa

ć omnibus konny.  

         Wolny  czas  upływał  przebywaj

ącym  w  Sopocie  kuracjuszom  na  kąpielach  

w morzu,  spacerach  po  okolicy  do  licznych  punktów  widokowych  oraz  rozrywkach. 

W morzu  k

ąpano  się  pomiędzy  6-11  rano  i  15-20  wieczorem.  Zatrudniony  Ŝandarm 

pilnował, aby na czas k

ąpieli rybacy nie łowili ryb w odległości, co najmniej 2000 stóp 

od morza 

121

. 

         Gdy Dolny Sopot był typow

ą wsią rybacką, to Sopot Górny w tym samym czasie 

uchodził 

za 

miejsce 

okre

ślane  jako  „Fashionable”.  Większość  budynków 

umiejscowionych  na  terenie  ówczesnego  Górnego  Sopotu  nale

Ŝała  do  polskiego 

hrabiego Przebendowskiego. Po 

śmierci hrabiego jego Ŝona odziedziczyła aŜ jedenaście 

dworów.  W  Bł

ękitnym  Pałacu  gromadziło  się  wokół  hrabiny  wytworne  towarzystwo 

oraz elita artystyczna i intelektualna 

122

. 

         Pod  koniec  XIX  wieku,  dzi

ęki  rozwojowi  kolei,  do  Sopotu  zaczęły  przybywać 

rokrocznie  liczne  zjazdy  kuracjuszy  niemal  z  całej  Europy.  Sopot  liczył  ju

Ŝ  1000 

mieszka

ńców, a latem z gośćmi dwa razy tyle 

123

.  

         Centrum 

Ŝycia kąpieliska stanowił Dom Zdrojowy oraz molo. Nowy, Drugi Dom 

Zdrojowy,  który  został  wzniesiony  w  roku  1880  był  budynkiem  o  interesuj

ącej 

architekturze.  Cz

ęść  środkową  domu  zajmowała  wielka,  dwukondygnacyjna  sala.  Od 

                                                 

119

  M. Kosko, Uzdrowisko Sopot zaprasza, „Jantarowe Szlaki”, Sopot 3/2001, s. 2.  

120

  R. Socha, Nowy bedeker..., op.cit., s. 201.  

121

  M. Kosko, Uzdrowisko Sopot zaprasza, op.cit., s. 2. 

122

  M. Biedermann, Sopot, moje podró

Ŝe do ..., Sopot 2001. 

123

  J. Stankiewicz, Rozwój przestrzenny..., op.cit., s. 59, 61.  

41 

 

strony  morza  mie

ściła się loggia ze schodami prowadzącymi do ogrodu kuracyjnego.  

W skrzydłach  domu  znajdowały  si

ę  gabinety,  czytelnia,  palarnia  oraz  restauracja. 

Ponadto mie

ściło się tu czterdzieści pokoi hotelowych.  

         Co  roku,  przed  sezonem,  dyrekcja  kurortu  wydawała  bedeker,  w  którym 

przedstawiano  m.in.  kalendarium  maj

ących  się  odbyć  imprez.  Wśród  atrakcji 

kulturalnych  przewa

Ŝały  koncerty  i  występy  grup  teatralnych,  które  najczęściej 

odbywały  si

ę w Domu Zdrojowym lub w sali imprezowej hotelu Victoria. W bilansie 

sezonu 1890 roku, zamieszczonym w bedekerze, mo

Ŝna przeczytać, Ŝe gości było 6496, 

czyli o 500 osób wi

ęcej niŜ rok wcześniej. Wśród kuracjuszy przybyłych z niemal całej 

Europy du

Ŝo było Polaków i Rosjan. 

         W 1898 roku zało

Ŝono korty tenisowe przy Placu Mancowym oraz tor wyścigów 

konnych  na  terenie  Karlikowa.  W  latach  1889-  1908  wychodziła  gazeta  sopocka   

„Zoppoter  Anzeiger”,  a  od  1897  ukazywała  si

ę  przez  następnych  pięć  lat  „  Gazetka 

K

ąpielowa”.  

         W  XIX  stuleciu  popularne  były  w

śród  wczasowiczów  spacery  drogą,  wśród 

zalesionego wzgórza, do modnej restauracji, zwanej Wielk

ą Gwiazdą. Od roku 1902 do 

Wielkiej Gwiazdy kursował tramwaj konny. Dla kilku pokole

ń Sopocian było to jedno  

z najpi

ękniejszych  miejsc,  a  o  smaku  podawanych  tu  potraw  przez  lata  krąŜyły 

legendy 

124

. 

         W

śród  Polaków  szczególnym  upodobaniem  cieszył  się  pensjonat  Kulerskiego, 

„Dom Polski”, poło

Ŝony między ulicami Parkową a Grunwaldzką. W „Domu Polskim” 

panowała  miła  i  przyjacielska  atmosfera.  Nie  tylko  uprzyjemniano  pobyt 

wczasowiczom  poprzez  dbanie  o  ich  wygody,  ale  równie

Ŝ  budzono  świadomość 

narodow

ą.  Wieczorami  w bawialni  pensjonatu  odbywały  się  śpiewy  przy  muzyce 

i recytacje  patriotycznych  poezji.  Czytelnia  była  zaopatrzona  we  wszystkie  gazety       

i pisma  w  j

ęzyku  polskim.  Korzystali  z  niej  nie  tylko  goście  „Domu  Polskiego”,  ale 

równie

Ŝ  Polacy  z  innych  hoteli.  W  gabinecie  pana  Kulerskiego  często  odbywały  się 

wa

Ŝne  dyskusje  rodaków  z  róŜnych  środowisk.  Dotyczyły  one  polityki  i  spraw 

społecznych zwi

ązanych z narodem polskim 

125

.  

                                                 

124

  M. Biedermann, Sopot, op.cit., 2001. 

125

 G. Danielewicz, Polskie rody w Sopocie, Wyd. Granit, Warszawa 1999, s. 6-8.  

42 

 

         Sopot  posiadał  jeszcze  inne  miejsca  b

ędące  oazami  polskości.  Willa  „Halina” 

pa

ństwa Haliny i Stanisława Tomaszewskich, przy dzisiejszej Powstańców Warszawy, 

stała  si

ę  jednym  z  najelegantszych  i  najulubieńszych  miejsc  pobytu  Polaków.  Duch 

polski  panuj

ący  w  „Halinie”  od  początku  jej  istnienia  przyczynił  się  do  krzewienia 

mowy ojczystej i narodowych tradycji w Sopocie 

126

. 

         Pensjonat  „Quo  Vadis”  oraz  wybudowany  przez  Antoniego  Chmielewskiego 

pawilon  ogrodowy  z  wielk

ą sala imprezową, a takŜe stojący obok domek mieszkalny 

przy ul. Morskiej 57/59 były przez szereg lat siedzib

ą większości towarzystw polskich, 

jakie  działały  wówczas  w  Sopocie.  Jego  pensjonat,  zyskał  miano  „sopockiej  ku

źni 

polsko

ści”.  Odbywały  się  w  nim  zebrania  organizacji  polskich  tj.:  Towarzystwo 

Śpiewu  „Lutnia”,  Spółdzielnia  „Macierz  Kaszubska”,  Towarzystwo  Gimnastyczne 

„Sokół” 

127

.  

         Przełom  wieków  stał  si

ę momentem nadania uzdrowisku praw miejskich (1901). 

Władze  miasta  przyst

ąpiły  do  budowy  nowych  obiektów  kąpieliska:  Zakładu 

Balneologicznego,  Łazienek,  Opery  Le

śnej i nowego, trzeciego Domu Zdrojowego na 

miejscu  poprzedniego 

128

.  Nowy  Dom  Zdrojowy  prezentował  si

ę  niezwykle  okazale, 

składał  si

ę  z  budynku  głównego  na  parterze,  którego  mieściły  się:  palarnia,  pokój 

bilardowy 

oraz 

czytelnia. 

Za 

nimi 

znajdowały  si

ę  sale  reprezentacyjne.  

W najokazalszej  z  nich,  zwanej  Czerwon

ą lub Teatralną, odbywały się przedstawienia 

teatralne oraz bale. Mieszcz

ąca się obok sala Błękitna słuŜyła jako DuŜa Sala Ruletki. 

Na  tarasach  znajdowały  si

ę  kawiarnie  na  ponad  dwieście  osób,  a  w  muszlach 

koncertowych na skwerze kuracyjnym grała orkiestra zdrojowa.  

       

 

 

 

 

 

                                                 

126

  Tam

Ŝe, s. 14–16.  

127

  F. Mamuszka, Sopot, szkice..., op.cit., s. 84–89.  

128

  B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu do..., op.cit., s. 142.  

43 

 

  Rys. 3. Sopot - molo z domem zdrojowym i sanatorium. 

 

         

Źródło:  Golec  J.:  Sopot  -  Kronika  XX  wieku,  Studio  Graficzne  i  Wydawnicze 

Golmar, Gdynia 2001 r. 

        W 1901 roku latem kurort odwiedziło 12500 kuracjuszy 

129

. Sława Perły Bałtyku, 

Riwiery  Północy  oraz 

Światowego Kąpieliska nad Bałtykiem zataczała z roku na rok 

coraz  szersze  kr

ęgi,  a  dynamiczny  rozwój  miasta  zahamowała  dopiero  I  wojna 

światowa 

130

.  

 

2.2.2. Sopot jako „Perła Bałtyku” w okresie mi

ędzywojennym.  

         Pierwsza  wojna 

światowa  zahamowała  na  ponad  cztery  lata  rozwój  Sopotu.  Po 

zako

ńczeniu  działań  wojennych  miasto  starało  się  nadrobić  zastój  i  powrócić  do 

tradycji  z przełomu  wieków,  kiedy  był  on  jednym  z  najmodniejszych  kurortów  w  tej 

cz

ęści  Europy.  Pomimo  powojennego  kryzysu  gospodarczego  i  inflacji,  w  Sopocie 

mo

Ŝna  było  zauwaŜyć  stosunkowo  duŜy  rozwój  budowlany,  organizowanie  nowych 

atrakcji  i rozrywek,  które  zwi

ększały atrakcyjność miasta dla wczasowiczów. Władze 

miejskie  du

Ŝą  wagę  przywiązywały  do  utrzymania  miasta,  plaŜy  i  terenów  leśnych 

w czysto

ści,  a takŜe do pielęgnacji parków i kwietników 

131

.  

         W  połowie  lat  dwudziestych  w  Sopocie  było  szesna

ście  hoteli  i  dwadzieścia 

                                                 

129

   Tam

Ŝe, s. 115.  

130

  

 

M. Sperski, B. Wandtke, Ilustrowana...,op.cit., s. 5.  

 

131

  B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu...,op.cit., s. 171. 

44 

 

pensjonatów.  Bogaci  tury

ści  mogli  wynajmować  wille,  a  mniej  zamoŜni  mogli 

wybiera

ć  z kilku  tysięcy  mieszkań  i  pokoi.  Obok  jednego  z  najlepszych  w  tej  części 

Europy hotelu Kasino- Hotel, wczasowicze mogli zatrzymywa

ć się w reprezentujących 

wysoki standard hotelach: Central, Metropol, Reichsadler, Kaiserhof, Eden, Rheingold- 

Palast. Z bardziej renomowanych pensjonatów: International, Lucas, Schuffler 

132

.  

         O  roli,  jak

ą  odgrywał  Sopot  świadczy  porównanie  liczby  turystów  goszczących   

w nim  w  1934  roku,  z  liczb

ą  turystów  w  innych  nadmorskich  miejscowościach  na 

terenie  Wolnego  Miasta  Gda

ńska. W Sopocie było ich w tym czasie 19833, w Oliwie 

2289, na Stogach 859, a w Brze

źnie 311 

133

. 

        Tabela 3. Liczba turystów przyje

ŜdŜających do Sopotu, w latach 1920 – 1934.   

Lata 

Polska 

Niemcy 

Inne 

pa

ństwa 

Ł

ączna liczba 

turystów 

1920 

4019 

3474 

1341 

8834 

1921 

4981 

5148 

1719 

11848 

1922 

13705 

3399 

2729 

19833 

1923 

14180 

5510 

5637 

24327 

1924 

14577 

6655 

2107 

23339 

1925 

11824 

6701 

1651 

20176 

1928 

14454 

12528 

2210 

29192 

1929 

12956 

12608 

2140 

27704 

1930 

12400 

10611 

1960 

24971 

1931 

6182 

8238 

1727 

16147 

1933 

----- 

----- 

----- 

14000 

1934 

5784 

12342 

1707 

19833 

 

         

Źródło:  Opracowanie  własne  na  podstawie  rocznika  statystycznego  Bearbeitet 

und herausgegeben vom Statistischen Landesamt der  Freien Stadt, Danzig1926,s. 236.  

      Sopot  oferował  odwiedzaj

ącym  szereg  atrakcji,  wśród  których  duŜym 

powodzeniem  cieszyło  si

ę kasyno gry. Było ono znane daleko poza granicami miasta 

                                                 

132

 Tam

Ŝe, s. 172. 

133

  Tam

Ŝe, s. 173. 

45 

 

i z tego powodu Sopot był okre

ślany Monte Carlo Północy. Otwarcie kasyna nastąpiło 

w  1920  roku  i  na  pocz

ątku  mieściło  się  w  Domu  Zdrojowym,  później  w  specjalnie 

dobudowanym skrzydle. Kasyno posiadało dwie sale: bł

ękitną (do gry w ruletkę) i Ŝółtą 

(do  gry  w  bakarata).  Oprócz  tego  znajdował  si

ę  tam  bufet,  czytelnia  czasopism 

i pomieszczenia  wypoczynkowe.  Istnienie  kasyna  zwi

ększało  atrakcyjność  miasta. 

Dzi

ęki niemu moŜliwe było sfinalizowanie w latach 1924 - 1927 tak waŜnej inwestycji, 

jak Kasino - Hotel. Ze wszystkich stron 

świata przyjeŜdŜali tu politycy, elita finansowa 

i gwiazdy sceny i filmu 

·. 

 

        Wyj

ątkową  rolę  w  Ŝyciu  kulturalnym  Sopotu  odgrywała  Opera  Leśna,  mająca  

w okresie  mi

ędzywojennym  duŜe  znaczenie  ponadlokalne.  W  latach  dwudziestych  

i w nast

ępnym  dziesięcioleciu  przeŜywała  okres  swojego  rozkwitu.  Na  jej  scenie 

wyst

ępowali  wówczas  artyści  zaliczani  do  ścisłej  czołówki  europejskiej  wokalistyki, 

wybitni dyrygenci i muzycy.  

         Kasyno  gry  i  Opera  Le

śna  nie  były  jedynymi  atrakcjami  Sopotu.  W  mieście 

odbywały  si

ę  cotygodniowe  bale,  w  kaŜdej  większej  restauracji  i  kawiarni  były 

dancingi,  organizowano  mi

ędzynarodowe  turnieje  tańca,  pokazy  mody,  konkursy  np. 

wy

ścigi psów. 

         Jedn

ą  z  większych  imprez  była  zabawa  karnawałowa  nazywana  „Wielkim 

Czwartkiem”.  Niezwykle  widowiskowa  była  defilada  udekorowanych  kwiatami 

powozów  konnych  i  samochodów  osobowych  pod

ąŜająca  za  orkiestrą  wojskową 

w kierunku  mola 

134

.  Tego  samego  dnia,  wieczorem  w  Domu  Zdrojowym  odbywał  si

ę 

bal  dla  zaproszonych  go

ści,  a  z  pokładów  statków  stojących  na  redzie  puszczano 

fajerwerki. 

         W  centrum  Sopotu  znajdowały  si

ę  dwa  kina,  zwane  kinoteatrami.  W  muszli 

Domu Zdrojowego odbywały si

ę występy orkiestry, tzw. „Kurochester”. W repertuarze 

miała  obok  utworów  popularnych,  tak

Ŝe  utwory  klasyków  muzyki  powaŜnej,        

tj. symfonie  Ludwika  van  Beethovena  i  Piotra  Czajkowskiego.  W  koncertach 

uczestniczyli  równie

Ŝ  wybitni  muzycy  polscy,  tacy  jak:  Irena  Dubiska,  Eugenia 

Umi

ńska, czy teŜ Kazimierz Wiłkomirski 

135

.  

                                                 

134

  B. Zwarra, Wspomnienia gda

ńskiego bówki, PWN, Gdańsk 1984, t. 1, s. 285. 

135

  F. Mamuszka, Bedeker..., op.cit., s. 144-145. 

46 

 

         

śycie muzyczne sopockiej Polonii skupiało się głównie w reaktywowanym 1919 

roku  chórze  „Lutnia”,  która  to  u

świetniała  śpiewem  róŜne  uroczystości  polonijne. 

Propagowała  w

śród  sopockich  Polaków  polskie  pieśni  patriotyczne  oraz  spełniała 

wa

Ŝną rolę repolonizacyjną 

136

.  

         Ponadlokalne  znaczenie  miały  organizowane  latem  sopockie  „  tygodnie  sportu”. 

Du

Ŝą  renomą  cieszyły  się  wyścigi  konne.  Sopocki  tor  był  w  dwudziestoleciu 

mi

ędzywojennym szeroko znany w Europie, a w zawodach brali udział przedstawiciele 

wielu pa

ństw.  

         W  turniejach  tenisowych  uczestniczyli  cz

ęsto  zawodnicy  o  znanych  w  Europie 

nazwiskach.  W  ramach  tygodni  sportu  urz

ądzano  równieŜ  zawody  lekkoatletyczne, 

wy

ścigi rowerowe, mecze piłkarskie, popisy gimnastyczne i konkursy strzeleckie. Dla 

miło

śników  sportów  motorowych  organizowane  były  zawody  sprawnościowe 

kierowców 

137

.  

      Nie  brakowało  równie

Ŝ  sportów  wodnych,  zwłaszcza  zawodów  pływackich.  Do 

nadbrze

Ŝa mola często przybijały jachty róŜnych bander. Sopot był miejscem startu lub 

mety regat 

Ŝeglarskich 

138

. 

         Poza  ruletk

ą  najchętniej  uprawianą  w  Sopocie  grą  był  oczywiście  tenis. 

Podniesienie  poziomu  sopockiego  tenisa  z  gry  towarzyskiej  do  dyscypliny  sportowej 

było  zasług

ą  Sopockiego  Klubu  Tenisowego,  który  powstał  w  roku  1900.  W  latach 

trzydziestych  na  sopockich  kortach  rozgrywano  turnieje  w  grze  pojedynczej   

i podwójnej 

w 

ramach 

słynnego 

International-Tennis-Turnier 

Zoppot 

139

. 

Mi

ędzynarodowe  turnieje  tenisowe  przyniosły  kurortowi  sławę  najwaŜniejszego 

o

środka białego sportu nad Bałtykiem 

140

.  

         Zamkni

ęcie sezonu letniego nie oznaczało w Sopocie „ martwego sezonu”.  

W  Sopocie  był  równie

Ŝ  sezon  zimowy.  Dla  uprawiania  sportów  wykorzystywano 

                                                 

136

  F. Mamuszka, Z historii koła 

śpiewackiego „Lutnia” w Sopocie, „Rocznik Sopocki”, Sopot 1979, s. 98-

99. 

137

  B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu..., op.cit., s. 177. 

138

  F. Mamuszka, Ruch turystyczny na Pomorzu gda

ńskim w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, Jantarowe 

szlaki, PWN, Warszawa 1974, nr 7-8, s. 8. 

139

  M. Biedermann, Sopot, moje..., op.cit.,2001. 

140

  A. Bali

ński, Tenis w Sopocie 1897 – 1945, „Rocznik Sopocki”, Sopot 1997, s. 279.  

47 

 

naturalne  poło

Ŝenie  miasta  zwłaszcza  pobliskie  wzgórza.  Jedną  z  atrakcji  był  tor 

saneczkowy  i  skocznia  narciarska.  Poprzez  stwarzanie  dogodnych  warunków  do 

uprawiania narciarstwa, ły

Ŝwiarstwa bądź saneczkarstwa, urządzanie zimowych bali   

i zabaw karnawałowych uatrakcyjniano pobyt w Sopocie poza sezonem letnim 

141

. 

         W  Sopocie  bawili  si

ę  i  wypoczywali  najczęściej  Polacy  i  Niemcy.  Jednak  po   

I wojnie 

światowej  Sopot  stał  się  ulubionym  miejscem  pobytu  równieŜ  śydów. 

Pochodzili  oni  najcz

ęściej  z  terenu  odrodzonej  Polski  oraz  Rosji.  Jedni  zostawali  na 

stałe,  inni,  tak  jak  dawniej,  przybywali  tylko  na  czas  letni.  Bogaci  kupowali  wille, 

mniej  zamo

Ŝni  wynajmowali  mieszkania.  Sopoccy  śydzi  asymilowali  się  szybko 

z „miejscowymi”. Cz

ęsto tworzyły się rodziny „półŜydowskie”.  

         Sopoccy 

śydzi  zaliczali  się  w  większości  do  osób  zamoŜnych  i  wpływowych. 

Byli 

to 

głównie 

ludzie 

„interesu”. 

Zajmowali 

si

ę  handlem  towarami, 

nieruchomo

ściami,  prowadzili  hotele,  świadczyli  usługi.  Pośród  nich  moŜna  teŜ  było 

spotka

ć  nauczycieli,  lekarzy,  dziennikarzy.  Ślady  ich  obecności  w  Sopocie  moŜna 

spotka

ć do dzisiaj 

142

.  

 

2.2.3. Uzdrowisko Sopot – czasy współczesne. 

         Transformacja  systemu  politycznego  w  1989  r.  dała  pocz

ątek  nowego  okresu     

w 

Ŝyciu Sopotu. Po pierwszych wolnych i demokratycznych wyborach, 27 maja 1990 r. 

samorz

ąd stał się gospodarzem miasta w imieniu jego mieszkańców. W skład pierwszej 

demokratycznie  wybranej  Rady  Miasta  Sopotu  weszło  32  radnych,  wszyscy  ze 

wspólnej listy Komitetu Obywatelskiego i „Solidarno

ści”

143

.  

         Członkowie Komitetu postulowali popraw

ę poziomu Ŝycia mieszkańców poprzez:  

•

 

   pło

Ŝenie nacisku na przywrócenie dobrego stanu środowiska  

•

 

    popraw

ę warunków mieszkaniowych,  

•

 

zapewnienie bezpiecze

ństwa osobistego i ochrony mienia, 

•

 

 reorganizacj

ę sopockiej słuŜby zdrowia,  

•

 

wspieranie działalno

ści handlowej i usługowej,  

                                                 

141

  B. 

Śliwiński (red.), Dzieje Sopot..., op.cit., s. 177. 

142

 H. Doma

ńska, Zapomniani byli w mieście, PWN, Warszawa 2001, s. 7-8. 

143

 X lat samorz

ądu w Sopocie 1990-2000, Wydawnictwo Urzędu Miasta Sopotu, Sopot 2000, s. 1. 

48 

 

•

 

ochron

ę lokalnej kultury i jej przemyślany rozwój,  

•

 

oraz promowanie turystyki i sportu

144

.  

         W  1990  roku  Rada  Miasta  wdra

Ŝając program wyborczy Komitetu, postanowiła 

rozwój  gospodarczy  miasta  oprze

ć  na  działalności  uzdrowiskowej  i  turystycznej 

upatruj

ąc  w  tym  szanse  na  powrót  Sopotu  do  lat  jego  świetności  i  jego  rozwój 

gospodarczy.  

         Działalno

ść  i  zamierzenia  Rady  zostały  określone  w  „Statucie  Miasta  Sopot” 

uchwalonym  18  pa

ździernika 1990 roku, który w ust. 2 par. 7 wyraźnie określa m.in. 

Ŝe:  „organy  miasta,  mając  na  uwadze  tradycje  Sopotu,  jego  wyjątkowe  połoŜenie 

geograficzne  i  szczególne  warunki  klimatyczne,  powinny  podejmowa

ć  działania 

maj

ące na celu zwiększenie bazy uzdrowiskowo – turystycznej”

145

. 

         Szybki  rozwój  miasta  i  osi

ągnięcie załoŜonych w 1990 roku celów był moŜliwy 

dzi

ęki  odpowiedniej  polityce  gospodarczej  Rady  Miasta.  Działalność  inwestycyjna 

podporz

ądkowana została zapisom przestrzennego planu zagospodarowania miasta oraz 

strategii  rozwoju  opracowanej  z  udziałem  85  osób  reprezentuj

ących  lokalne  grupy 

mieszka

ńców,  środowisko  akademickie,  usługi  uzdrowiskowe  oraz  lokalny  biznes, 

organizacje  pozarz

ądowe,  wojewodę,  sejmik  samorządowy  województwa,  a  takŜe 

władze samorz

ądowe. 

         Obecnie,  po  zastojach  inwestycyjnych  w  latach  80-  tych  obserwuje  si

ę 

dynamiczny rozwój miasta. Zgodnie z przyj

ętym Planem Strategicznym Miasta Sopotu, 

wszelkie  działania  w  mie

ście  muszą  być 

146

:  „zgodne  z  trwałym  i  zrównowa

Ŝonym 

rozwojem,  to  znaczy  takim,  który  umo

Ŝliwia  zaspokojenie  potrzeb  obecnych 

i przyszłych  pokole

ń  bez  naruszania  harmonii  środowiska,  którego  kryteria 

wyznaczone 

s

ą  zestawem  norm  środowiskowych  przyjętych  dla  miast 

uzdrowiskowych”. 

         Główne  inwestycje  prowadzone  obecnie  w  Sopocie,  jak  równie

Ŝ  te  planowane, 

maj

ą za zadanie podniesienie komfortu miasta jako uzdrowiska. Rewolucją dla miasta 

                                                 

144

 Tam

Ŝe, s. 2. 

145

  Uchwała  Rady  Miasta  Sopotu  nr  VII/68/90  z  dnia  18.  10.  1990  r.  w  sprawie  uchwalenia  statutu  miasta 

Sopot. 

146

 Plan Strategiczny Miasta Sopotu nr XX/232/96 z dnia 25.04.1996 r.  

49 

 

b

ędzie niemal całkowita przebudowa ulicy Bohaterów Monte Cassino. Związane jest 

to    z realizacj

ą Projektu Zagospodarowania Centrum Sopotu w sprawie, którego Rada 

Miasta  Sopotu  26  stycznia  2001  roku  wyraziła  zgod

ę na przystąpienie Gminy Miasta 

Sopotu  do  spółki  z  ograniczon

ą odpowiedzialnością o nazwie „Centrum Haffnera”

147

. 

Realizacja  projektu  odbywa  si

ę  w  oparciu  o  wyniki  ogólnopolskiego  konkursu 

urbanistyczno-architektonicznego, na który wpłyn

ęło 17 prac, a którego rozstrzygnięcie 

nast

ąpiło w 1996 r.  

         W  połowie  1998  r.  Zarz

ąd  Miasta  Sopotu  ogłosił  przetarg  na  wyłonienie 

developera  Projektu  Zagospodarowania  Centrum  Sopotu  w  wyniku,  którego  wybrano 

firm

ę  Nederpol  Development  &Investment  S.A.  z  siedzibą  w  Sopocie  przy  ul.  Reja 

13/15.  

         W dniu 08.11.2002 r. Zarz

ąd Miasta przyjął Studium Przedinwestycyjne Projektu 

firmy  Nederpol  Development,  zawieraj

ące  opis  rozwiązań  architektonicznych 

poszczególnych  obiektów.  Projekt  zyskał  akceptacj

ę  Architekta  Miasta,  Miejskiego 

Konserwatora  Zabytków,  Zarz

ądu  Miasta  Sopotu,  Rady  Architektury  oraz  Komisji 

Rozwoju Przestrzennego. 

         Projekt  zagospodarowania  centrum  zaliczany  jest  do  najwi

ększych planowanych 

inwestycji  w  Sopocie.  Zrealizowany  zostanie  na  terenie  o  powierzchni  ca.  15  tys.  m². 

Inwestycja  obejmie  budow

ę  Domu  Zdrojowego,  hotelu,  Centrum  Handlowo-

Usługowego,  budynku  biurowo-parkingowego,  budynku  mieszkalnego  oraz  tunelu 

w ci

ągu  ulicy  Powstańców  Warszawy  i  Grunwaldzkiej.  W  pięciokondygnacyjnym 

Domu  Zdrojowym  mie

ścić  się  będą:  restauracja,  kawiarnia,  pasaŜ  handlowy,  pijalnia 

wód,  galerie  wystawiennicze  o  pow.  2,5  ty

ś.  m²  oraz  centrum  kongresowe  z  salą 

konferencyjn

ą na około 400 osób.  

         W  6-kondygnacyjnym  Centrum  Handlowo-Usługowym  znajd

ą  się  liczne 

restauracje,  kawiarnie,  ekskluzywne  sklepy  a  tak

Ŝe  biura.  W  części  podziemnej 

znajdzie  si

ę  parking  na  61  miejsc  samochodowych.  Łączna  powierzchnia  obiektu  ma 

wynosi

ć 11.700 m². 

        Ł

ączny koszt budowy nowego centrum Sopotu to 78 milionów euro. Budowa ruszy  

                                                 

147

  Uchwała  Nr  XX/332/2001,  Rady  Miasta  Sopotu  z  dnia  26.01.2002  r.  w  sprawie  przyst

ąpienia  Gminy 

Miasta Sopotu do Sp. z o. o. o nazwie Centrum Haffnera. 

50 

 

w marcu 2006 roku, a jej zako

ńczenie planuje się za trzy lata 

148

. 

         Na  granicy  Sopotu  z  Gda

ńskiem, na powierzchni około 20 tys. m², ma równieŜ 

powsta

ć  jedna  z  największych  i  najnowocześniejszych  hal  widowiskowo-sportowych  

w Europie.          

         „Wielofunkcyjna  Hala  Sportowo-Widowiskowa”  b

ędzie mieścić 10.000 widzów. 

Planowany  koszt  inwestycji  ma  wynie

ść około 100  mln. złotych, połowa z tej kwoty 

ma  pochodzi

ć z Urzędu Kultury Fizycznej i Turystki, reszta zaś z budŜetów Gdańska   

i Sopotu.  

         Zarz

ąd  Miasta  Sopotu,  podejmując  decyzję  o  wspólnym  wystąpieniu    

z Gda

ńskiem    z ofertą  do  UKFiT-u  w  sprawie  lokalizacji  planowanej  hali  sportowo-

widowiskowej, kierował si

ę przede wszystkim realizacją następujących priorytetów:  

•

 

budowa nowych obiektów sportowych i rekreacyjnych, 

•

 

budowa  wielofunkcyjnego  obiektu,  umo

Ŝliwiającego  organizowanie 

du

Ŝych imprez kulturalnych, 

•

 

kreowanie  i  wspieranie  inicjatyw  zmierzaj

ących do przedłuŜenia sezonu 

turystycznego, 

•

 

zró

Ŝnicowana oferta rekreacyjno - sportowa, rozrywkowa  

      i gastronomiczna,  

•

 

wykorzystanie  wolnych  terenów,  słu

Ŝące  dalszemu  zwiększaniu 

atrakcyjno

ści miasta oraz wzbogacanie jego oferty turystycznej, 

•

 

oferowanie  wspólnych  przedsi

ęwzięć  inwestycyjnych  z  Gdańskiem   

i Gdyni

ą na wolnych terenach przy granicy miast 

149

. 

         W dniu 31 sierpnia 2001 r. Rada Miasta Sopotu podj

ęła uchwałę o przystąpieniu 

Gminy  Miasta  Sopotu  do  spółki  z  ograniczon

ą  odpowiedzialnością  o  nazwie  „Polski 

Kongres  Polcon”  w  celu  wybudowania  i  prowadzenia  Centrum  Kongresowego  

w Sopocie.  Projekt  zakłada  budow

ę  na  gruncie  o  powierzchni  ponad  15  tyś.  m

2

, 

wielofunkcyjnej  sali  kongresowej  dla  około  1000  osób,  kilka  restauracji,  hotel  4-

                                                 

148

 M. Tusk, Ruszy budowa nowego centrum Sopotu, Gazeta Wyborcza, 26.01.2006. 

149

 Uchwała Nr XVI/258/2000 Rady Miasta Sopotu z dnia 30.06.2000 r. w sprawie wyra

Ŝenia woli zawarcia 

z  Gmin

ą  Miasta  Gdańska  umowy  o  współpracy  w  celu  realizacji  wspólnej  inwestycji  pod  nazwą 

Wielofunkcyjna Hala Sportowo-Widowiskowa. 

51 

 

gwiazdkowy  na  430  miejsc,  centrum  odnowy  biologicznej  oraz  parking  na  350 

samochodów. Centrum ma stan

ąć na miejscu restauracji Miramar przy ulicy Zamkowa 

Góra  w  Kamiennym  Potoku.  Realizacja  inwestycji  rozpocz

ęta  została  w  drugim 

kwartale 2002 roku 

150

. 

         W  Urz

ędzie  Miasta  Sopotu  trwają  obecnie  prace  nad  projektem  dotyczącym 

osłoni

ęcia  ostrogi  molo  falochronami  i  zarazem  budowy  przystani  jachtowej. 

Inwestycja  ta  nie  tylko  przyczyni  si

ę  do  wzrostu  atrakcyjności  turystycznej  miasta 

zgodnie  z  bogat

ą  tradycją  molo,  ale  takŜe  zabezpieczy  symbol  naszego  miasta  przed 

niszcz

ącym działaniem fal i wiatrów. 

         Dzi

ęki  środkom  uzyskanym  z  ogłoszonego  przez  Ministra  Kultury  Programu 

Operacyjnego  „Rozwój  infrastruktury  kultury  oraz  wzrost  efektywno

ści  zarządzania 

kultur

ą”  oraz  środkom  budŜetu  Miasta  Sopotu  rozpoczynają  się  prace  nad 

dokumentacj

ą  projektową  niezbędną  do  przeprowadzenia  modernizacji  Opery  Leśnej 

w Sopocie.  Uzyskane 

środki  (300 000  zł)  pozwolą  na  przygotowanie  dokumentacji 

technicznej  z zakresu:  zadaszenia  Opery  Le

śnej,  ogrzewania  sceny  i  widowni  oraz 

modernizacji  i dobudowy  sceny,  zaplecza  i  widowni.  Prace  projektowe  trwa

ć będą od 

listopada  2005  do  kwietnia  2006  r.  Przygotowana  dokumentacja  pozwoli  na  realizacj

ę 

prac inwestycyjnych (od roku 2007) w wyniku, których znacz

ąco podniesiony zostanie 

standard  obiektu,  usuni

ęte  zostaną  niedogodności  związane  z  brakiem  wystarczającej 

ilo

ści  stanowisk  garderobianych  czy  złym  stanem  powłoki  dachowej  i  miejsc 

siedz

ących dla publiczności. Pozwoli to na przywrócenie Operze Leśnej naleŜnego jej, 

z  racji  wyj

ątkowego  piękna  i warunków  akustycznych,  miejsca  wśród  obiektów 

zwi

ązanych z rozwojem i promowaniem kultury w Polsce 

151

. 

         Sopot  za  swoj

ą  działalność  ogólnorozwojową  otrzymuje  liczne  nagrody 

i wyró

Ŝnienia. W samym tylko 2005 roku uzyskał: 

•

 

Certyfikat  Bł

ękitna  Flaga  -  prestiŜowa  wyróŜnienie  przyznane  sopockiemu 

k

ąpielisku Łazienki Północne - Grand Hotel w sezonie letnim 2005. Błękitna Flaga 

jest  mi

ędzynarodowym  programem  Fundacji  na  rzecz  Edukacji  Ekologicznej. 

                                                 

150

  Uchwała  Nr  XXIV/405/2001  Rady  Miasta  Sopotu  z  dnia  31  sierpnia  2001  r.  w  sprawie  przyst

ąpienia 

Gminy Miasta Sopotu do Sp. z o. o. o nazwie Polski Kongres POLON. 

151

 Plan Strategiczny Miasta Sopotu nr XX/232/96 z dnia 25.04.1996r.   

52 

 

Stanowi  wyró

Ŝnienie  przyznawane  obiektom  spełniającym  najwyŜsze  kryteria  w 

zakresie  jako

ści  wody,  zarządzania  środowiskowego,  bezpieczeństwa  oraz 

prowadzonych działa

ń edukacyjnych i informacyjnych 

152

. 

•

 

V  miejsce  w  rankingu  „Złota  Dwunastka  Miast”  –  organizowanym  przez dziennik 

„Rzeczpospolita”  i  Centrum  Bada

ń  Regionalnych  (jako  jedyna  miejscowość  

z województwa pomorskiego) 

153

. 

•

 

I  miejsce  w  rankingu  „Gwiazdki  na  piasku”  –  na  najatrakcyjniejsze  k

ąpielisko 

nadmorskie  w  Polsce  2005  –  organizowanym  przez  tygodnik  „Polityka”  i  radio 

RMF FM 

154

. 

         Sopot  jest  miastem  szczególnym,  które  ukształtowało  i  kształtuje  si

ę  na  styku 

ró

Ŝnych  kultur  i  narodowości.  Naturalną,  więc  rzeczą  jest  współpraca  partnerska 

Sopotu z miastami zagranicznymi. 

         Obecnie  Sopot  współpracuje  z  siedmioma  miastami  partnerskimi 

155

:  Ashkelon  

w Izraelu (od 1994 r.), Frankental (od 1990 r.) i Ratzeburg (od 1994 r.) w Niemczech, 

Karlshamn w Szwecji (od 1992 r.), Naestved w Danii (od 1990r.), Peterhof w Rosji (od 

1992 r.) i Southend on Sea w Wielkiej Brytanii (od 1999 r.) .  

         Współpraca bran

Ŝowa z miastami partnerskimi przedstawia się następująco: 

         Naestved - edukacja, wymiana młodzie

Ŝy, edukacja samorządowa i kontakty firm 

bran

Ŝy budowlanej i przemysłowej. 

         Frankental,  Karlshamn  oraz  Southend-On-Sea  -  ochrona 

środowiska,  pomoc 

socjalna  i  ochrona  zdrowia,  wymiana  do

świadczeń  związanych  z  gospodarką 

komunaln

ą,  udział  w  wystawach  i  festiwalach,  wymiana  młodzieŜy  szkolnej, 

współpraca  klubów  sportowych.  Współpraca z  Southend opiera si

ę takŜe na wymianie 

do

świadczeń w pisaniu projektów unijnych. 

         Ashkelon,  Ratzenburg  oraz  Peterhof  -  współpraca  skupiona  jest  głównie  wokół 

wymiany młodzie

Ŝy oraz kontaktów kulturalnych. 

         Sopot  swoje  partnerskie  miasta  dobiera  starannie,  kieruj

ąc  się  podobieństwem 

                                                 

152

 Strona internetowa: www.ecobaltic.gda.pl, 01.2006. 

153

 Strona internetowa:www.cbr.org.pl, 01.2006. 

154

  R. Socha, Gwiazdki na piasku, „Polityka”, 16/07/2005, s. 32-33.  

155

  W. Fułek, Miasta partnerskie, „Rocznik Sopocki”1997, s. 18-21. 

 

53 

 

oraz  mo

Ŝliwościami  współpracy.  Wszystkie  podpisane  umowy  od  1990  roku 

zaowocowały wymiernymi korzy

ściami dla całego kurortu. Jednym z przykładów moŜe 

by

ć uzyskanie od Fundacji Współpracy Polsko - Niemieckiej grantu na przeprowadzenie 

kapitalnego remontu sopockiego mola. 

         Sopot  d

ąŜy do najwyŜszych standardów unijnych i światowych charakteryzujące 

najlepsze  uzdrowiska.  Dzi

ęki temu chce się zapisać w historii jako miejsce, w którym 

chce si

ę Ŝyć i wypoczywać. 

 

 2.3. Sławni go

ście kurortu. 

         Nie było jeszcze zakładu k

ąpielowego doktora Haffnera, kiedy do Sopotu zaczęli 

zagl

ądać  pierwsi  kuracjusze.  O  gościach  polskich  z  Pomorza,  Kujaw,  Poznańskiego  

i dalszych  stron  kraju  bawi

ących w Sopocie w 1858 roku pisała Jadwiga Juszczewska 

(Deotyma),  sławna  literatka.  W

śród  przybyłych  nie  brakowało  wysokiej  rangi 

duchownych, literatów, dziennikarzy, kupców oraz ziemian, którzy przywozili ze sob

ą 

słu

Ŝbę.  To  właśnie  polscy  goście  nadawali  ton  „Kurortowi”  i  budzili  powszechne 

uznanie a nawet podziw 

156

.  

         Lista  artystów  i  ludzi  pióra,  którzy  odwiedzali  kurort  jest  do

ść obszerna. Gościł 

tu  sławny  aktor  Alojzy 

śółkowski  (1839,1840),  Narcyza  śmichowska,  autorka 

„Poganki”(1859), która w nadmorskiej willi nie tylko wypoczywała, ale tak

Ŝe krzewiła 

ducha polsko

ści. Zaglądali tutaj goście rodziny Sierakowskich, w tym Fryderyk Chopin 

(1827)  i  Józef  Ignacy  Kraszewski  (1867).  Wybitny  etnograf,  Oskar  Kolberg,  bawił  

w Sopocie  latem  1875  roku  szlacheckiej  rodziny  Donimirskich,  dokumentuj

ąc  przy 

okazji miejscowy folklor. 

        W  1888  roku  w  Sopocie  przebywał  sławny  polski  pisarz,  Henryk  Sienkiewicz,  

a rok  pó

źniej  Maria  Skłodowska.  Wraz  z  rodziną  mieszkała  latem  w  hotelu  Schulza. 

Przyje

ŜdŜali  teŜ  znani  artyści  polscy  z  gościnnymi  występami:  śpiewak  Witold 

Szaniawski  (1891),  Eugeniusz  Majdrowicz  (1892,  1894),  aktor  Władysław  Kici

ński 

(1892), 

śpiewaczka Maria Rogalińska (1909).  

         Z  po

śród  polskich  pisarzy  dłuŜej  związanych  z  Sopotem  naleŜy  wymienić 

nazwisko  Stanisława  Przybyszewskiego.  W  okresie  mi

ędzywojennym  w  uzdrowisku 

                                                 

156

 B.  

Śliwiński (red.), Dzieje Sopotu..., op.cit., s. 48. 

54 

 

go

ścili  m.in.:  Julian  Tuwim,  Andrzej  Strug,  Antoni  Słonimski,  Wojciech  Kossak  z 

córkami  Mari

ą  Pawlikowską  i  Magdaleną  Samozwaniec,  Jan  Lechoń,  Kornel 

Makuszy

ński,  Ludwik  Solski

157

.  Kazimierz  Twardowski,  filozof,  twórca  szkoły 

lwowsko  –  warszawskiej  w „Dziennikach”  zanotował  27  lipca  1926  roku:  „  (...)  jak 

zwykle  –  wieczór  w  Sopocie  z 

śoną  i  Leną  na  tzw.  Waldoper,  tj.  na  przedstawieniu 

„Lohengrina” pod gołym niebem w lesie. Wra

Ŝenie niezapomniane.” 

   Trudno  byłoby  sporz

ądzić  listę  sławnych,  znanych  osób,  które  wypoczywały  

w Sopocie  po  wojnie.  Przewa

Ŝnie przyciągały ich konkretne miejsca albo wydarzenia. 

Miejsca takie jak Grand Hotel albo Dom Pracy Twórczej ZAIKS, wydarzenia - festiwal 

piosenki, czy inne wyst

ępy w Operze Leśnej.  

         W Grand Hotelu zatrzymywały si

ę nie tylko gwiazdy goszczące na festiwalu, ale 

tak

Ŝe  przedstawiciele  państw,  odwiedzający  Trójmiasto  w  ramach  oficjalnych  wizyt. 

Najwa

Ŝniejszym  gościem  w  dotychczasowej  historii  hotelu  był  prezydent  Francji  – 

Charles de Gaulle i na jego cze

ść apartament, w którym nocował, do tej pory nazywany 

jest  „degolowskim”.  W  Grand  Hotelu  nocowali  ponadto:  Marlena  Dietrich,  Charles 

Aznavour,  Josephine  Baker,  Fidel  Castro,  Jan  Kiepura  z 

Ŝoną  Martą  Egerth,  szach 

Iraku Reza Dahlawi z mał

Ŝonką Farah Diba, Dennis Roussos i wielu innych 

158

. 

         ZAIKS  był  siedzib

ą Związku Literatów, a w latach pięćdziesiątych mieszkali tu 

tak

Ŝe aktorzy: Stanisław Dygaj, Konstanty Puzyna, Lidia Zamkow, Bogumił Kobiela, 

Zbyszek  Cybulski,  Maciej  Słomczy

ński,  Leszek  Herdegen.  Towarzystwo  bywało  tu 

zawsze 

świetne.    Przez  ostatnie  trzydzieści  lat  przewinęło  się  bardzo  wiele  osób,  a 

w

śród nich: Parandowski, Władysław Tatarkiewicz, Magdalena Samozwaniec, Tadeusz 

Łopalewski,  Ewa  Brandowska  –  Turska,  Adolf  Rudnicki,  Julian  Wołoszynowski, 

Nadzieja  Drucka,  Mieczysław  Jastrun,  Antoni  Słonimski,  Stefan  Kisielewski,  Alina  i 

Czesław Centkiewiczowie,  Antoni Marianowicz. Wiernymi go

śćmi ZAIKS-u są m.in.: 

pisarze  –  Julian  Hartwig,  Tadeusz  Konwicki,  Krystyna  Koli

ńska,  tłumacz  Sławomir 

Błaut, dyrygent – Henryk Debich.  

         W  ZAIKS-ie  mieszkała  te

Ŝ  latem  Agnieszka  Osiecka.  W  kawiarni  w  Grand 

Hotelu  miała  swój  ulubiony  stolik.  W  1992  roku  obja

śniała  dziennikarzowi  „Gazety 

                                                 

157

  Tam

Ŝe,s. 165.  

158

  J. Golec, Sopot – Kronika..., op.cit., s. 252.  

55 

 

miasta Sopot”: 

 „Sopot  ma  wła

ściwy rozmiar. Jest większy niŜ prowincjonalne miasteczko, w którym 

człowiek  si

ę  dusi,  i  mniejszy  od  molocha,  gdzie  ludzie  dostają  histerii  na  tle 

anonimowo

ści. Sopot skrojony jest na ludzką skalę.”  

        Najbardziej wyj

ątkową osobą odwiedzającą Sopot był PapieŜ Jan Paweł II. To na 

sopockim  molu  postawił  pierwsze  kroki,  gdy  w  roku  1987  odbywał  trzeci

ą  podróŜ 

apostolsk

ą  do  Polski.  W  kronikach  i  na  zdjęciach  utrwalono  szereg  momentów 

zwi

ązanych z pobytem Ojca Świętego na molo 11 VI 1987 roku, np.: podziękowanie  

i po

Ŝegnanie  załogi  trałowca  „Mewy”,  samotny  spacer  papieski  molem,  przywitanie 

przez  dzieci  sopockie  i  przedstawicieli  mieszka

ńców.  Pobyt  w  Sopocie,  wiąŜący  się  

z mo

Ŝliwością  odbycia  podróŜy  morskiej,  zapadł  Ojcu  Świętemu  w  pamięć,  o  czym 

wspominał  w  latach  pó

źniejszych.  RównieŜ  siódma  pielgrzymka  Jana  Pawła  II  do 

Ojczyzny 5 czerwca 1999 r. rozpocz

ęła się na sopockim Hipodromie 

159

. 

         Wła

śnie  owe  znane  twarze  na  deptaku,  w  kawiarniach,  na  molo  oraz 

ukształtowany jeszcze przed wojn

ą mit „Perły Bałtyku” czy „Riwiery Północy” ściągał 

i 

ściąga do Sopotu turystów. 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Rys. 4. Autografy go

ści Sopotu. 

                                                 

159

  „

śycie Sopotu”, nr 4/2005, s. 4.  

56 

 

 

         

Źródło:  Golec  J.:  Sopot  -  Kronika  XX  wieku,  Studio  Graficzne  i  Wydawnicze 

Golmar, Gdynia 2001 r. 

Rozdział III 

57 

 

PROMOCJA MIASTA JAKO ELEMENT BUDOWANIA JEGO 

ATRAKCYJNO

ŚCI TURYSTYCZNEJ 

 

 

3.1. Znaczenie marketingu terytorialnego. 

   3.1.1. Koncepcje marketingu terytorialnego. 

         W  warunkach  rozwoju  samorz

ądów  lokalnych  bardzo  przydatna  staje  się 

koncepcja  marketingu  terytorialnego.  Jest  ona  stosunkowo  młoda  w  porównaniu  z 

marketingiem klasycznym.  

         Według  A.  Szromnika  „  marketing  terytorialny  to  całokształt  skoordynowanych 

działa

ń  podmiotów  lokalnych,  regionalnych  lub  ogólnokrajowych  zmierzających  do 

wykreowania  procesów  wymiany  i  oddziaływania  przez  rozpoznanie,  kształtowanie  

i zaspokojenie  potrzeb  oraz  pragnie

ń mieszkańców” 

160

.  Podstaw

ą jego zainteresowań 

jest  miejsce,  rozumiane  jako”(...)  okre

ślony  obszar  o  znanych  parametrach 

społecznych, 

demograficznych, 

prawnych, 

politycznych, 

technicznych, 

komunikacyjnych  i gospodarczych bez wzgl

ędu na wielkość, formy własności, główną 

funkcj

ę,  dostępność  czy  poziom  urbanizacji  -  miasto,  wieś,  kraj,  region,  ulica, 

dzielnica, zespół miast itp.” 

161

. 

         Zainteresowanie  marketingiem  terytorialnym  w  Polsce  jest  mi

ędzy  innymi 

konsekwencj

ą przemian, jakie miały miejsce w 1989 roku. Nastąpiła wówczas reforma 

podziału  terytorialnego  zgodnie,  z  któr

ą obowiązuje obecnie trójstopniowy podział na 

trzy  typy  jednostek  samorz

ądu  terytorialnego:  gminy,  powiaty  i  województwa. 

Podstaw

ą  istnienia  samorządów  jest  lokalnych  jest  zarówno  przestrzeń  lokalna,  jak 

i zamieszkuj

ąca  ją  społeczność.  Działania  marketingu  terytorialnego  wpływają  na 

zachowania społeczne i przyczyniaj

ą się do realizowania celów określonych w strategii 

rozwoju danej jednostki przestrzennej 

162

.  

                                                 

160

  A. Szromnik, Marketing terytorialny – geneza, rynki docelowe i problemy oddziaływania, [w:] Marketing 

terytorialny, pod red. T. Doma

ńskiego, Uniwersytet Łódzki, Łódź 1997, s. 36.  

161

  Tam

Ŝe, s.37. 

162

  A.  Niezgoda,  Marketing  terytorialny  w  regionie  turystycznym,  [w:]  Tworzenie  i  kreacja  produktu 

turystycznego  -  marketing  terytorialny,  materiały  konferencyjne  seminarium  Tour  Salon  2003,  Pozna

ń, 

58 

 

         W  marketingu  terytorialnym  przestrze

ń  fizyczna  i  jej  cechy  są  dobrem 

podstawowym,  znajduje  si

ę  w  centrum  planowania  marketingowego.  Uznawanie 

przestrzeni,  jako  punktu  wyj

ścia do kreowania produktu stanowi podstawową róŜnicę 

mi

ędzy  marketingiem  terytorialnym,  a  klasycznym  marketingiem.  Drugą  róŜnicą  jest 

odniesienie  do  celów  społecznych.  Dynamiczne  podej

ście  do  zmieniających  się 

warunków stosowania marketingu, w których znaczenia nabiera nie tylko „dostarczenie 

satysfakcji  pojedynczym  klientom”  podkre

ślane  w  koncepcji  klasycznej,  ale  równieŜ 

szeroko  rozumiana  konieczno

ść  zaspokojenia  potrzeb  społecznych  dała  początek 

nurtowi  marketingu  społecznego,  na  którego  gruncie  powstał  marketing  terytorialny.     

W odniesieniu  do  produktu  oferowanego  przez  region  turystyczny  nale

Ŝy  uwzględnić 

zarówno aspekt przestrzenny jak te

Ŝ aspekt społeczny. 

         W  literaturze,  obok  koncepcji  marketingu  terytorialnego,  spotka

ć  moŜna 

nast

ępujące  terminy:  marketing  obszarowy,  marketing  miasta,  regionów,  gminy, 

komunalny.  

         Głównym  celem  marketingu  obszarowego  jest  zbadanie,  jakich  korzy

ści  będą 

oczekiwali  potencjalni  inwestorzy  i  tury

ści  oraz  przedstawienie  im  warunków 

konkurencyjnych  w stosunku  do  ofert  innych  regionów  zabiegaj

ących  o  dopływ 

kapitału 

163

. Do celów marketingu obszarowego nale

Ŝy zaliczyć: 

1.

 

Identyfikacj

ę potencjalnego rynku inwestorów i turystów. 

2.

 

Zdefiniowanie zasobów oferowanego produktu obszarowego. 

3.

 

Przedstawienie  najwa

Ŝniejszych  korzyści  z  przyjęcia  oferty  przez  inwestora 

i turyst

ę. 

4.

 

Podj

ęcie decyzji o działaniach marketingowych 

164

. 

         Marketing  obszarowy  pozwala  sprecyzowa

ć moŜliwości inwestowania w danym 

regionie.  W  takim  uj

ęciu  obejmuje  on  tylko  fragment  zagadnień  związanych    

z regionem turystycznym, gdy

Ŝ ogranicza się do jednej grupy odbiorców – inwestorów.  

         Prezentowana  w  literaturze  koncepcja  marketingu  miasta  definiowana  jest  jako 

                                                                                                                                                    

24.10.03 

163

  T.  Sumie

ń,  Marketing  obszarowy  miast,  gmin  i  regionów  –  waŜny  instrument  promocji  rozwoju 

zrównowa

Ŝonego,  „Człowiek  i  Środowisko”,  nr  2,  Instytut  Gospodarki  Przestrzennej  i  Komunalnej, 

Warszawa 1997, s. 124. 

164

  A. Niezgoda, Marketing obszarów turystycznych,” Problemy Turystyki”, nr 1-2, Warszawa 2000, s.20. 

59 

 

pewien  system  aktywno

ści  umoŜliwiający  korzystną  wymianę  dóbr  w  mieście  oraz 

jego  otoczeniu  w  celu  zaspokojenia  potrzeb  mieszka

ńców 

165

.  Na  miasto  mo

Ŝna 

spojrze

ć  jako  na  pewien  zbiór  określonych  funkcji,  jak  równieŜ  jako  produkt  mający 

wiele  cech  przydatno

ści  dla  uŜytkowników,  której  podstawową  grupę  stanowią 

mieszka

ńcy. Takie ujęcie moŜna równieŜ odnieść do innych jednostek terytorialnych – 

gminy czy regionu.  

         Gmina  jako  instytucja  administracyjno  –  terytorialna  ma  do  spełnienia  wiele 

funkcji, m.in.

166

: 

•

 

zaspokojenie potrzeb mieszka

ńców 

•

 

egzekwowanie norm prawa obowi

ązującego w danym państwie 

•

 

wzmacnianie społecznej integracji ludno

ści gminy. 

         Podstawowym celem marketingu gminy, jest satysfakcja podmiotów, wynikaj

ąca  

z zaspokojenia przez nich swoich potrzeb. To dostarczenie o otrzymywanie satysfakcji 

powinno  powi

ększać  sumę  indywidualnych  i  grupowych  korzyści  mieszkańców. 

Do

świadczenia  zachodnie  oraz  oceny  rezultatów  procesy  transformacji  w  Polsce 

dowodz

ą,  Ŝe  istnienie  silnych  wspólnot  samorządowych,  czyli  władz  i  mieszkańców, 

stanowi  podstawowy  warunek  sukcesu,  nie  tylko  w  dziedzinie  turystyki.  Instytucje 

centralne  nie  s

ą  w  stanie  zastąpić  samorządowego  podmiotu  o  zasięgu  lokalnym. 

Mieszka

ńcy  danej  gminy  najlepiej  wiedzą  jak  wykorzystać  lokalne  dobra  –  zasoby 

rzeczowe,  finansowe,  tradycj

ę oraz wartości kulturowe. Warunkiem takiego działania 

musi by

ć pełna akceptacja ze strony społeczności lokalnej 

167

.  

         W  zarz

ądzaniu  turystyką  w  regionie  istotnego  znaczenia  nabiera  współpraca 

pomi

ędzy  poszczególnymi  podmiotami.  Aby  ta  współpraca  dobrze  przebiegała, 

potrzebna  jest 

świadomość  władz  lokalnych,  przedsiębiorców  i  mieszkańców,  Ŝe 

wspólne  działanie  przynosi  wi

ększe  korzyści  niŜ  działanie  w  pojedynkę.  Satysfakcja 

mieszka

ńców  z funkcjonowania  gminy  zaleŜy  od  spełnienia  przez  władze  kilku 

                                                 

165

   T. Markowski, Zarz

ądzanie rozwojem...,op.cit. ,s. 214.  

166

  W.  Siemi

ński,  Relacje  organów  i  urzędu  gminy  z  lokalnymi  środowiskami  opiniotwórczymi  w 

uj

ęciu marketingowym,”  Człowiek  i  Środowisko”,  nr  2,  Instytut  Gospodarki  Przestrzennej  i  Komunalnej, 

Warszawa 1997, s. 149. 

167

    M.  Słodowa – Helpa,  Warunki  i  czynniki rozwoju  turystyki  w  gminie  (na  szczeblu  lokalnym),  materiały 

konferencyjne Tour Salon, Pozna

ń 2002, s. 88-89. 

60 

 

warunków, tj.: 

•

 

dostarczenie  mieszka

ńcom  odpowiedniej  liczby  informacji  o  gminie  i  jej 

funkcjonowaniu 

•

 

    wytwarzanie  korzystnego  wizerunku  gminy  w

śród  mieszkańców  przez 

ukierunkowanie przekazywanych przez gmin

ę informacji 

•

 

zapewnienie  mieszka

ńcom  współuczestnictwa  w  funkcjonowaniu  organów 

gminy,  co  zwi

ązane  jest  z  wpływem  mieszkańców  na  sposób  funkcjonowania 

tych organów 

168

. 

         Koncepcja  marketingu  terytorialnego  ma  równie

Ŝ  zastosowanie  w  regionie. 

Zgodnie  z  definicj

ą  T.  Markowskiego:  „Marketing  terytorialny  jest  narzędziem 

w zarz

ądzaniu  rozwojem  jednostki  terytorialnej  w  taki  sposób,  aby  swego  rodzaju 

zło

Ŝony  mega  -  produkt,  jakim  jest  np.  miasto,  zaspokoił  zmodyfikowane 

i antycypowane  potrzeby  klientów  w  zamian  za  uzyskane  korzy

ści  dla  określonego 

terytorium  traktowanego  jako  terytorialnie  okre

ślony  uprzedmiotowiony  „zbiór” 

mieszka

ńców” 

169

.  Działania  marketingu  terytorialnego  nale

Ŝy  postrzegać  w  aspekcie 

modelu  sieciowego.  Samorz

ąd  lokalny,  podmioty  działające  w  lokalnej  branŜy 

turystycznej,  organizacje  i  stowarzyszenia  społeczne,  przedsi

ębiorcy oraz mieszkańcy, 

ł

ącząc  swoje  doświadczenia,  programy  działania  oraz  środki  finansowe,  mogą 

zapewni

ć  wyŜszą  skuteczność  działań  w  celu  wykreowania  lokalnego  produktu 

turystycznego.  Wdra

Ŝanie  w  praktyce  marketingu  terytorialnego,  wymaga  duŜego 

profesjonalizmu  ze  strony  podmiotów  koordynuj

ących  ten  proces  na  szczeblu 

lokalnym.  Osoby  odpowiedzialne  winny  wykazywa

ć  się  umiejętnością  integrowania 

ró

Ŝnych podmiotów i inicjatyw w ramach lokalnej sieci powiązań.  

       

3.1.2. Marketing terytorialny i jego podmioty. 

        Marketing  terytorialny  w  swoim  zało

Ŝeniu  korzysta  z  zasad  marketingu 

partnerskiego.  Oznacza  ona  koncepcj

ę  świadomego  działania  na  rynku  i  zarządzania 

swoj

ą pozycją rynkową, tak w relacji z klientem, jak i w stosunkach z kooperantami, 

po

średnikami i konkurentami. W podejściu tym podkreśla się szczególnie konieczność 

                                                 

168

  W. Siemi

ński, Relacje organów ..., op.cit., s. 150.  

169

  T. Markowski, Zarz

ądzanie ..., op.cit., s. 215.  

61 

 

długotrwałego zwi

ązku z klientem. Związek z usługodawcą wtedy nabiera znaczenia, 

gdy  klient  przywi

ąŜe  się  do  firmy,  obiektu,  personelu  czy  do  miejsca  i  częściej 

wybierał  b

ędzie  tutejsze  usługi 

170

.  Samorz

ąd  terytorialny  powinien  być  świadomy 

zało

Ŝeń marketingu partnerskiego.  

         Podstawowymi  grupami  odbiorców  marketingu terytorialnego s

ą przyjezdni oraz 

mieszka

ńcy  danej  jednostki  przestrzennej.  Mieszkańcy  to  odbiorcy,  których  dobrobyt  

i poprawa 

Ŝycia powinny być celem działalności samorządu. DąŜąc do rozwoju regionu 

mo

Ŝna  poprawić  warunki  Ŝycia  społeczeństwa.  Związane  jest  to  z  tzw.  „koncepcją 

orientacji  na  mieszka

ńca”.  Zgodnie  z  nią  społeczeństwo  jest  takŜe  elementem 

atrakcyjno

ści regionu ze względu na tradycję, lokalny folklor czy odrębność kulturową.  

         Mieszka

ńcy  stanowią  podstawowy  segment  odbiorców  marketingu 

terytorialnego.  S

ą  to  tzw.  „odbiorcy  wewnętrzni” 

171

.  Charakterystyczn

ą  grupę 

mieszka

ńców  związanych  z  rozwojem  turystyki  w  regionie  stanowią  miejscowi 

przedsi

ębiorcy  (agencje  przewozowe  i  turystyczne,  obiekty  noclegowe),  a  takŜe 

wła

ściciele  gospodarstw  agroturystycznych.  Do  odbiorców  wewnętrznych  naleŜą 

równie

Ŝ: 

•

 

zwi

ązki lokalne i regionalne, stowarzyszenia i inne podmioty gospodarcze 

•

 

pracownicy  i  działacze  samorz

ądu  terytorialnego  odpowiedniego  szczebla, 

pracownicy przedsi

ębiorstw i instytucji uŜyteczności publicznej. 

         Drug

ą  grupę  rynków  docelowych  stanowią  tzw.  „rynki  zewnętrzne”.  Działania 

zewn

ętrzne  obejmują  zarządzanie  zasobami  obszaru,  które  dzieli  się  na  tzw.  rynek 

lokalny  (regionalne  dobra  i  usługi)  oraz  rynek  ponadlokalny  (zamówienia  publiczne, 

zlecenia, pozyskiwanie inwestorów).  

         Do  odbiorców  zewn

ętrznych zalicza się wszelkie podmioty i osoby, które mogą 

by

ć zainteresowane korzystaniem z produktu danego obszaru. Do nich zaliczają się 

172

: 

•

 

tury

ści i wycieczkowicze 

•

 

krajowi  i  zagraniczni  przedsi

ębiorcy,  właściciele  i  akcjonariusze  firm 

                                                 

170

 A. Niezgoda, 

Marketing 

terytorialny 

warunkiem 

rozwoju 

obszaru 

recepcji 

turystycznej, 

„Przedsi

ębiorczość i innowacyjność”, pod red. W. Kosiedowskiego, Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w 

Toruniu – Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek 2002, s. 446.  

171

 A. Szromnik, Marketing terytorialny, op.cit., s. 38-39. 

172

 Tam

Ŝe, s. 39. 

62 

 

działaj

ących poza jednostką osadniczą 

•

 

kadra kierownicza przedsi

ębiorstw krajowych i zagranicznych 

•

 

fundusze inwestycyjne, banki i inne organizacje rynku finansowego, krajowego  

i zagranicznego 

•

 

osoby  i  firmy  posiadaj

ące  wpływy  w  kręgach  biznesu,  kontakty  z  duŜymi 

firmami, porozumienia i zwi

ązki nieformalne z ośrodkami decyzyjnymi 

•

 

organizacje i agendy rz

ądowe wyŜszego szczebla 

•

 

mi

ędzynarodowe organizacje społeczne, gospodarcze, pomocowe 

•

 

wysokokwalifikowana siła robocza, specjali

ści 

•

 

mieszka

ńcy  innych  jednostek  osadniczych  jako  potencjalni  usługobiorcy  – 

klienci  placówek  handlowych,  usługowych,  kulturalnych,  o

światowych, 

medycznych 

•

 

młodzie

Ŝ jako potencjalni uczniowie, studenci. 

         W  regionie  turystycznym  podstawowe  znaczenie  ma  segment  turystów.  Dlatego 

oferowany  przez  region  produkt  turystyczny  powinien  charakteryzowa

ć  się  jakością 

zapewniaj

ącą  konkurencyjność  w  stosunku  do  innych  regionów.  Zapewnić  ją  moŜe 

zintegrowane  podej

ście  wszystkich  podmiotów  związanych  z  obsługą  turystyczną. 

Wła

ściwy produkt turystyczny przyczynia się do zadowolenia turystów, powoduje ich 

napływ do regionu. To z kolei przyczynia si

ę do wzrostu sprzedaŜy oferty turystycznej, 

wzrostu  zysków  przedsi

ębiorstw związanych  z obsługą turystyczną, a tym samym do 

poprawy poziomu 

Ŝycia mieszkańców.  

    

3.2. Promowanie produktu turystycznego. 

   3.2.1. Tradycyjne sposoby promocji. 

         Promowanie  produktu  turystycznego 

173

:  to  ogół  działa

ń  mających  na  celu 

pozyskanie  klientów,  wzrost  sprzeda

Ŝy,  kreowanie  pozytywnego  wizerunku  na  rynku 

konsumenta (społeczno

ści).  

        Do szczególnych celów promocji produktu turystycznego zalicza si

ę: 

•

 

budzenie potrzeby poznania nowej oferty 

•

 

przekonanie o szczególnych walorach oferty 

                                                 

173

   J. Kaczmarek, A Stasiak, Produkt turystyczny ...,op.cit., 145-146. 

63 

 

•

 

 podtrzymywanie popytu na produkty ju

Ŝ znane 

•

 

przekonanie  o  potrzebie  nabycia  wi

ększego  wolumenu  produkcji  (częstsze 

wyjazdy, dłu

Ŝsze pobyty) 

•

 

 zach

ęcenie  do  zakupu  usług  świadczonych  na  określonych  warunkach 

(czarter, wyjazdy grupowe) 

•

 

budowanie pozytywnego wizerunku w społeczno

ści.  

         

        W  skład  działa

ń  promocyjnych  (promotion  mix)  wchodzą 

174

:  reklama, 

propaganda  marketingowa  (public  relations  i  publicity),  sprzeda

Ŝ  osobista  oraz 

promocja sprzeda

Ŝy. 

•

 

Reklama,  to  bezosobowa,  płatna  i  adresowana  do  masowego  odbiorcy  forma 

przekazywania informacji rynkowych. 

•

 

Propaganda marketingowa obejmuje kompleks działa

ń związanych  

      z wypracowaniem odpowiednich relacji z otoczeniem w celu zbudowania       

      pozytywnego wizerunku firmy na rynku.  

•

 

Sprzeda

Ŝ  osobista  polega  na  prezentowaniu  produktów  firmy  drogą 

bezpo

średnich kontaktów osobowych handlowców z konsumentami.  

•

 

Promocja  sprzeda

Ŝy (sales promotion) obejmuje zespół materialnych środków 

zwi

ększających atrakcyjność sprzedaŜy danego produktu oraz chęć zakupu.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                 

174

  W. 

śurawik, Zarządzanie marketingiem.., op.cit., s. 319. 

64 

 

 

 Rys. 5. Elementy składników promocji-mix. 

 

 

 

PPROMOCJA 

 

 

Reklama     Propaganda marketingowa          Sprzeda

Ŝ osobista                       Promocja   

                  (public  relations  i  publicity)                                                                  sprzeda

Ŝy                                    

- prasowa            - konferencje prasowe        - sprzeda

Ŝ bezpośrednia          - upominki  

- radiowa                - relacje prasowe            - telefoniczna                           - konkursy 

- filmy reklamowe      - filmy w TV                 - wysyłkowa                - upusty cenowe 

- wysyłkowa               - pokazy filmowe          - internetowa                    - premiowanie  

- wydawnictwa            - seminaria                  - agencyjna                     stałych  klientów      

   reklamowe                                                     - internetowa                        - aran

Ŝacja  

- zewn

ętrzna                                                                                        miejsca sprzedaŜy 

- internet 

          

        

Źródło:  opracowanie  własne  na  podstawie  J.Kaczmarek,  A.Stasiak,  Produkt 

turystyczny albo jak organizowa

ć poznawanie świata, WSTiH, Łódź 2002, s. 146. 

         

         S.E.  A.  Wahab  natomiast  uwa

Ŝa,  Ŝe  promocja  obejmuje  „(...)  wszystkie 

planowane działania, które oznaczaj

ą rozpowszechnianie apeli (ogłoszenia reklamowe, 

filmy,  broszury,  przewodniki,  plakaty  itp.)  przez  ró

Ŝne  kanały  (prasa,  kino,  radio, 

telewizja,  poczta  itp.)do  aktualnych  i  potencjalnych  turystów,  głównie  cudzoziemców, 

w  celu  przekazania  informacji  i  pozytywnego  ich  nastawienia  do  miejsc  docelowych 

podró

Ŝy turystycznej bądź do usługi” 

175

.  

         G.A.  Schmoll  rozpatruje  promocj

ę  turystyki  jako  jeden  z  instrumentów 

marketingu  polegaj

ący  na  działaniach  przedsiębiorstwa  lub  organizacji  w  sferze 

komunikowania, 

skierowanych  do 

nabywców 

produktu 

turystycznego  b

ądź 

po

średników  sprzedaŜy  tego  produktu  w  celu  informowania  i  nakłaniania.  Trzy 

                                                 

175

    S.E.  A.  Wahab,  Tourism  Organisations  and  Integrated  Marketing,  [w:]  S.B

ąk,  Promocja  produktu 

turystycznego w obrocie z krajami o gospodarce rynkowej, Warszawa 1990, s. 85. 

PROMOCJA 

65 

 

zasadnicze  grupy  instrumentów  promocji  stanowi

ą  działania  wchodzące  w  zakres: 

reklamy, promocji sprzeda

Ŝy oraz public relations 

176

.  

         Zdaniem A. Kornaka promocja obejmuje 

177

: 

1)

 

wysyłki  materiałów  obrazuj

ących wzorce oferowanych dóbr turystycznych 

wraz  ze  wszystkimi  ekonomicznymi  i  społecznymi  uwarunkowaniami  ich 

świadczenia 

2)

 

organizowanie  pokazów,  targów,  giełd  obrazuj

ących  standard  oraz  walory 

oferowanych dóbr turystycznych 

3)

 

organizowanie  ró

Ŝnych  form  sprzedaŜy  na  rynkach  turystycznych  i  na 

ró

Ŝnych  obszarach,  uwzględniających  róŜnego  rodzaju  bonifikaty,  rabaty, 

przeceny  i prowizje 

4)

 

eksponowanie  znaków  firmowych  oraz  znaków  towarowych  w  reklamie  

i ofertach turystycznych. 

         Autor zalicza do promocji tylko niektóre elementy reklamy, nie zalicza natomiast 

do promocji public relations.  

         W.  Gaworecki  nie  u

Ŝywa  pojęcia  „promocji  turystyki”.  Wspomina  o  środkach 

kształtowania  turystyki,  do  których  zalicza  jedynie  propagand

ę  i  informację 

turystyczn

ą 

178

. 

         Podsumowuj

ąc  dotychczasowe  rozwaŜania  moŜna  przyjąć  następującą  definicję 

promocji  eksportu  produktu  turystycznego: promocja eksportu  produktu turystycznego 

obejmuje  ró

Ŝne środki strategiczne i taktyczne podejmowane kompleksowo w ramach 

marketingu  przez  podmiot  prawa  publicznego  (urz

ąd  turystyczny)  w  porozumieniu 

z oferentami ró

Ŝnych elementów produktu turystycznego, w celu wzmocnienia pozycji 

danego  kraju  lub  jego  regionu  na  rynkach  turystyki  wyjazdowej  z  innych  krajów  oraz 

aktywizacji sprzeda

Ŝy tego produktu. 

         Proces  ci

ągłego  komunikowania  się  oferentów  z  nabywcami  produktu 

                                                 

176

  G.A. Schmoll, Tourism Promotion, [w:] S.B

ąk, Promocja produktu turystycznego w obrocie z krajami o 

gospodarce rynkowej, Warszawa 1990,s. 85. 

177

  A. Kornak, M. Montygierd-Łoyba, Ekonomika turystyki, Warszawa-Wrocław 2000, s. 342.  

178

  W. Gaworecki, Ekonomika i organizacja.., op.cit., s.198-204.  

66 

 

turystycznego jest podstaw

ą marketingu w gospodarce turystycznej 

179

.  

         Istotnym  elementem  decyduj

ącym  o  promocji  produktu  turystycznego  jest 

okre

ślenie bodźców, które przyciągną uwagę potencjalnych turystów. Z badań wynika, 

Ŝe:  

•

 

przekaz  ma  tym  wi

ększą  szansę  by  być  zauwaŜonym  przez  adresata,  im  

w wi

ększym stopniu dotyczy jego potrzeb 

•

 

adresat  ma  wi

ększe szanse dostrzec komunikat, jeśli dotyczy on spraw, do 

których jest przygotowany lub na które liczy 

•

 

jednostka  ma  tym  wi

ększe szanse odebrać bodziec, im jego intensywność 

jest wi

ększa od normalnej 

180

. 

 

    3.2.2. Instrumenty promocji produktu turystycznego. 

         Aktywizacj

ę  sprzedaŜy  produktu  turystycznego  osiąga  się  za  pomocą 

nast

ępujących instrumentów promocji:  

1)

 

reklamy 

2)

 

public relations 

3)

 

publicity 

4)

 

promocji sprzeda

Ŝy 

5)

 

sprzeda

Ŝy osobistej. 

         Dobór  instrumentów  zale

Ŝy  od  celu  promocji  i  moŜliwości  finansowych  jej 

podmiotów.  Jest  tak

Ŝe  ściśle  związany  z  cechami  promowanego  produktu,  zasięgiem 

rynku, który planuje si

ę zdobyć, a takŜe realizowanymi działaniami konkurencji 

181

.    

         Reklama, 

zgodnie 

z 

definicj

ą  opracowaną  przez  Stowarzyszenie 

Ameryka

ńskiego  Marketingu  (AMA),  oznacza 

182

:  „(...)wszelk

ą  płatną  formę 

bezosobowego  przedstawiania  i  popierania  idei,  dóbr  lub  usług  przez  okre

ślonego 

nadawc

ę  (ang.  sponsor)  przewaŜnie  przy  wykorzystaniu  środków  masowego 

                                                 

179

  S. B

ąk, Promocja produktu turystycznego w obrocie z krajami o gospodarce rynkowej, W-wa 1990, s. 87. 

180

  Tam

Ŝe, s. 156. 

181

  M. Czornik, Promocja miasta, Akademia Ekonomiczna im. Karola Adamieckiego, Katowice 2000, s. 74-

75.  

182

 P. Kotler, Marketing: analiza…,op.cit., s. 574.  

67 

 

komunikowania.”          

         Wyró

Ŝnia się następujące cechy reklamy 

183

: 

      1)   publiczna prezentacja – reklama jest form

ą publicznego komunikowania 

2)

 

penetracja  –  reklama  jest 

środkiem, który pozwala sprzedawcy na wielokrotne 

powtarzanie  apelu.  Umo

Ŝliwia  ona  nabywcy  otrzymywanie  apeli  od 

konkurentów  i porównywanie ich. Prowadzona na du

Ŝą skalę przez sprzedawcę 

stanowi 

świadectwo jego pozycji na rynku i popularności 

      3)  zwi

ększona wyrazistość – stwarza okazję do udramatyzowania reklamowanego    

             produktu dzi

ęki uŜyciu druku, dźwięku i koloru 

      4)   bezosobowo

ść – reklama jest swego rodzaju monologiem, a nie dialogiem   

      nadawcy z adresatami komunikatów 

         Reklama w gospodarce turystycznej mo

Ŝe spełniać dwie funkcje: 

1)

 

prezentowania produktu turystycznego 

2)

 

popierania sprzeda

Ŝy. 

         Ze wzgl

ędu na przedmiot oddziaływania wyróŜnić moŜna 

184

: 

    1) reklam

ę produktu turystycznego bądź poszczególnych jego elementów, zwłaszcza 

za

ś znaku (marki), którym oznaczony jest produkt turystyczny) 

    2)  reklam

ę pośrednika sprzedaŜy produktu turystycznego  

    3)  reklam

ę sprzedaŜy określonej oferty produktu turystycznego.  

         Ka

Ŝdy  z  wymienionych  rodzajów  reklamy  moŜe  przyjąć  róŜne  formy, 

tj.: telewizyjna,  kinowa,  radiowa,  prasowa,  zewn

ętrzna  (plakaty,  plansze,  neony, 

ekrany 

świetlne,  transparenty),  bezpośrednia  (dostarczana  do  domu  przez  agentów 

przedsi

ębiorstwa lub listonoszy, rozdawana w miejscach publicznych).  

         Reklam

ę  przekazują nośniki, wśród  których  wyróŜniamy: programy telewizyjne  

i radiowe,  dzienniki,  tygodniki,  miesi

ęczniki,  prasę  fachową,  plakaty,  foldery, 

broszury,  ulotki,  listy  reklamowe, 

środki  transportu,  plansze,  wystawy  w  miejscu 

sprzeda

Ŝy.  

         Cele  reklamy  produktu  turystycznego  mo

Ŝna  przedstawić  w  trzech  grupach,  

                                                 

183

  S. B

ąk, Marketing w…, op.cit., s. 32.  

184

  V.T.C. Middleton, Marketing..., op. cit., s.  

68 

 

w zale

Ŝności od tego, czy reklama ma informować, przekonać czy przypomnieć 

185

. 

         

        Tabela 4.

 

Cele reklamy produktu turystycznego. 

Informowanie

 

-  Poinformowanie  rynku  o  nowym 

produkcie 

-  Sugerowanie 

nowego  sposobu 

u

Ŝytkowania produktu 

- Informowanie rynku o zmianie ceny 

- Wyja

śnianie jak produkt działa

 

- Opis dost

ępnych usług 

- Korygowanie fałszywych wra

Ŝeń 

- Osłabianie obaw konsumentów 

- Kształtowanie wyobra

Ŝenia o regionie, kraju

 

Nakłanianie

 

- Kształtowanie preferencji dla marki 

-  Wywołanie  zmian  w  dostrzeganiu 

atrybutów produktu przez nabywc

ę 

-  Nakłanianie nabywcy do  natychmiastowego 

zakupu 

- Zach

ęcanie do zmiany marki 

Przypomnienie 

-  Przypomnienie  konsumentom,  i

Ŝ 

produkt mo

Ŝe być im potrzebny 

- Przypomnienie o miejscu zakupu 

-  Podtrzymanie  pami

ęci o produkcie w okresie 

poza sezonem 

-  Utrzymanie wysokiego stopnia 

świadomości 

o produkcie i jego cechach 

 

Źródło:  S.  Bąk,  Marketing  w  gospodarce  turystycznej,  WSHiT,  Częstochowa  2000, 

s.34.  

     Reklama  informacyjna  odgrywa  istotn

ą  rolę  w  promocji,  której  zadaniem  jest 

wytworzenie popytu pierwotnego. Reklama nakłaniaj

ąca odgrywa natomiast waŜną rolę 

w  warunkach  konkurencji,  w  których  oferent  produktu  powinien  wzbudzi

ć  popyt  na 

produkt o okre

ślonej marce. Reklamę przypominającą zaś stosuje się w fazie III cyklu 

Ŝycia  produktu  (dojrzałości  i  nasycenia  rynku).  Pochodną  tego  typu  reklamy  jest 

reklama  „pokrzepiaj

ąca”,  której  celem  jest  upewnienie  nabywców  produktu,  Ŝe 

dokonali wła

ściwego wyboru. 

                                                 

185

  S. B

ąk, Marketing w gospodarce..., op.cit., s. 34.  

69 

 

      Public  relations,  polega  na 

186

:  „(...)porównaniu  postaw  społecze

ństwa,  polityki 

oraz  post

ępowania  osób  prawnych  i  fizycznych  z  interesem  publicznym  oraz  na 

realizacji  programu  zmierzaj

ącego  do  pozyskania  publicznego  zrozumienia  

i akceptacji.”  Strategia  public  relations  polega  na  dostosowaniu  punktu  widzenia 

otoczenia 

do 

modelowego 

wyobra

Ŝenia  (image),  jakie  dana  organizacja 

(przedsi

ębiorstwo)chciałoby  ukształtować  o  sobie.  Pozytywne  wyobraŜenie   

o organizacji stanowi reputacj

ę, jaką udało się jej zdobyć i której cechy stały się ogólne 

znane otoczeniu. 

         Celem  public  relations  mo

Ŝe  być  takŜe  przeciwdziałanie  skutkom  ujemnych 

opinii  i  wyobra

Ŝeń  o  organizacji  (produkcie).  Dla  osiągnięcia  celów  organizacja 

(przedsi

ębiorstwo) moŜe podjąć następujące działania 

187

: 

•

 

u

Ŝywać symbolu organizacyjnego (marki); 

•

 

wpływa

ć na środki masowego przekazu (press relations), by zamieszczały 

one informacje kieruj

ące uwagę na produkt, usługę; 

•

 

inicjowa

ć  publicity  produktu,  tzn.  przekazywać  potencjalnym  nabywcom 

informacje  o produkcie i zdarzeniach z nim zwi

ązanych; 

•

 

upowszechnia

ć  komunikaty  o  nim  samym,  adresowane  nie  tylko  na 

zewn

ątrz, ale i do wewnątrz organizacji; 

•

 

podejmowa

ć  starania  wobec  organów  administracji  państwowej 

i regionalnej,  w zwi

ązku  z  przygotowywanymi  aktami  ustawodawczymi 

czy  rozporz

ądzeniami  administracyjnymi,  mające  na  celu  ochronę  jego 

interesów. 

         Public  relations  stanowi  istotny  element  działa

ń  promocyjnych  miasta. 

Zasadniczym  jej  podmiotem  jest  jego  wizerunek  propagowany  do  wewn

ątrz  –  wśród 

mieszka

ńców  –    i na  zewnątrz  –  dla  potencjalnych  nabywców  produktu  miasta. 

Znacz

ące  moŜliwości  oddziaływania  na  public  relations  miasta  mają  władze  lokalne 

i inne  podmioty  promocji,  gdy

Ŝ to one w znacznym stopniu kreują stosunki społeczne 

                                                 

186

 L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek, Marketing. Punkt zwrotny nowoczesnej firmy, PWE, Warszawa 

2000, s. 544.  

187

  S. B

ąk, Marketing w gospodarce..., op.cit., s. 36 

70 

 

pomi

ędzy nabywcami oferty miasta a jej dysponentami 

188

.   

         Publicity,  zgodnie  z  definicj

ą  Stowarzyszenia  Amerykańskiego  Marketingu 

189

 

to:  „(...)  wszelka  forma  bezosobowej  stymulacji  popytu  na  produkt,  usług

ę, jednostkę 

transakcyjn

ą  drogą  zamieszczania  o  nich  wiadomości  mających  handlowe  znaczenie  

w prasie lub osi

ąganie przychylnych komentarzy w radiu, telewizji czy na scenie, które 

nie  s

ą  opłacane  przez  zainteresowaną  osobę  fizyczną  lub  prawną”.  Rola  publicity 

polega  na  przedstawianiu  informacji,  których  zadaniem  jest  popieranie  interesów 

miejsca,  osoby,  organizacji  lub  idei,  a  których  wykorzystywanie  przez 

środki 

masowego przekazu nast

ępuje bez pobierania opłaty 

190

. 

         Dla promocji produktu turystycznego za granic

ą istotne znaczenia ma mają takie 

formy  publicity,  jak  ilustrowane  artykuły  prasowe,  emisje  filmów  telewizyjnych   

o walorach turystycznych danego kraju, regionu czy miejscowo

ści. 

         Znaczenie publicity w programie promocji opiera si

ę na jej trzech cechach: 

•

 

wiarygodno

ść:  artykuły  redakcyjne  i  opowiadania  wydają  się 

czytelnikom bardziej wiarygodne ni

Ŝ ogłoszenia reklamowe; 

•

 

szeroki  zasi

ęg  oddziaływania:  publicity  moŜe  dotrzeć  do  szerokiego 

kr

ęgu  odbiorców,  którzy  nie  zetknęli  się  z  ani  z  reklamą  ani 

bezpo

średnio ze sprzedawcami; 

•

 

wyrazisto

ść:  publicity  stwarza  moŜliwości  udramatyzowania  produktu 

lub  przedsi

ębiorstwa. 

         Publicity przyczynia si

ę do sukcesu programu promocji poprzez: 

•

 

zawarto

ści informacyjnej: produkty, o których moŜna więcej powiedzieć, 

lepiej nadaj

ą się, by być przedmiotem publicity; 

•

 

wiarygodno

ść:  publicity  jest  uŜyteczna,  gdy  zachodzi  potrzeba 

podtrzymywania produktów, w stosunku do których brak jest zaufania 

•

 

niewysoki  koszt:  publicity  kosztuje  znacznie  mniej  ni

Ŝ  reklama  

w 

środkach masowego przekazu 

191

.  

                                                 

188

  M. Czornik, Promocja miasta, op.cit., s. 81-82.  

189

  J. Zieleniewski, Organizacja..., op. cit., s.  

190

  S. B

ąk, Marketing w gospodarce..., op.cit., s. 43.  

191

  Tam

Ŝe. 

71 

 

       Promocja sprzeda

Ŝy, to bardzo popularny instrument promocji dóbr i usług. Jest 

to  działalno

ść  zmierzająca  do  zwiększenia  lub  dodania  dodatkowych  korzyści  do  juŜ 

oferowanego  produktu  czy  usługi,  takich  jak  np.:  premie,  punkty,  znaczki  bior

ące  

w losowaniu nagród, pokazy 

192

.  

         Podstawow

ą  cechą  tego  rodzaju  działań  jest  to,  iŜ  zwiększają  one  wartość 

oferowanego  produktu,  zwykle  o  okre

ślonej  korzyści  materialnej,  tym  samym 

podnosz

ąc jego atrakcyjność i konkurencyjność.  

         Wyró

Ŝnia  się  trzy  cechy  charakterystyczne,  dzięki  którym  promocja  sprzedaŜy 

przyczynia si

ę do poprawy stosunków wymiany 

193

: 

1)

 

komunikowanie:  techniki  promocji  sprzeda

Ŝy  przyciągają  uwagę  i  dostarczają 

informacji, która prowadzi konsumenta do produktu; 

2)

 

stymulacja: promocja sprzeda

Ŝy zawiera rodzaj prezentu dla konsumenta, który 

do czego

ś zobowiązuje; 

3)

 

nakłanianie: 

promocja 

sprzeda

Ŝy  zawiera  wyraźne  zaproszenia  do 

niezwłocznego przyst

ąpienia do transakcji. 

         W  procesie  promocji  miasta  wykorzystanie  promocji  sprzeda

Ŝy  ogranicza  się 

głównie  do  sytuacji  tworzenia  oferty  skierowanej  do  indywidualnych  nabywców, 

najcz

ęściej turystów. Dla tego segmentu klientów jest to dobry instrument zachęcenia 

do skorzystania z oferowanych produktów miasta, poniewa

Ŝ moŜe stanowić dodatkową 

form

ę zabawy i rozrywki 

194

. 

         Sprzeda

Ŝ  osobista,  to  personalny  kontakt  między  sprzedającym  a  klientem, 

podczas którego oferuj

ący produkt stara się zachęcić nabywcę do zakupu lub akceptacji 

pomysłu.  Podstawowym  podmiotem  tego  instrumentu  promocji  jest  sprzedawca,  który 

swoj

ą  postawą  i  argumentami  wpływa  na  wybór  konkretnego  produktu  oraz  podjecie 

ostatecznej decyzji zakupu 

195

. 

         Sprzedawcy spełniaj

ą jedno lub kilka z sześciu następujących zadań: 

1)

 

 wyszukiwanie i zjednywanie potencjalnych nabywców; 

                                                 

192

  R. Kłeczek, W. Kowal, J. Wo

źniczka, Strategiczne planowanie marketingowe, PWE, Warszawa 1999, s. 

229.  

193

  P.H. Kotler, Marketing: analiza,…, op.cit., s. 563. 

194

  M. Czornik, Promocja miasta, op.cit., s. 83.  

195

  R. Kłeczek, W. Kowal, J. Wo

źniczka, Strategiczne..., op.cit., s. 316.  

72 

 

2)

 

przekazywanie aktualnym i potencjalnym turystom informacji o oferowanym    

         produkcie turystycznym; 

3)

 

 sprzeda

Ŝ sensu stricto, tj. podejmowanie rozmów, przedstawianie produktu,     

       odpowiadanie na pytania i w

ątpliwości oraz zawieranie kontraktu; 

4)

 

 oferowanie ró

Ŝnych usług nabywcom: poradnictwo, konsultacja, pomoc    

       techniczna itp.; 

5)

 

 podejmowanie bada

ń rynkowych i zbieranie informacji dla przedsiębiorstwa; 

6)

 

 racjonowanie produktu w sytuacji, gdy odczuwany jest jego niedostatek. 

         Wykorzystanie tego instrumentu w procesie promocji miasta odbywa si

ę poprzez 

indywidualne kontakty podmiotów promocji z potencjalnymi nabywcami oferty miasta. 

Jest to szczególnie wa

Ŝne dla pozyskania nowych inwestorów oraz segmentu turystów, 

szczególnie  nabywców  znaczniejszych  ofert  sp

ędzania  wolnego  czasu.  Nie  bez 

znaczenia  jest  tak

Ŝe wykorzystanie sprzedaŜy osobistej  w promocji do wewnątrz, dla 

przekonania mieszka

ńców miasta. Indywidualne, publiczne wystąpienia przedstawicieli 

miast  czy  innych  liderów  procesu  promocji  pomagaj

ą  wpłynąć  na  opinie  lokalnej 

społeczno

ści 

196

.  

 

  3.3. Rola Samorz

ądu w promocji miasta. 

        „Samorz

ąd  terytorialny  jest  instytucją  prawa  publicznego  i  instytucjonalnym 

podmiotem  polityki.  Zajmuje  on  szczególne  miejsce  w  systemie  władzy  i  gospodarki  

w Polsce.  Jego  rola  polega  na 

świadczeniu  usług  publicznych,  jak  równieŜ  na 

kształtowaniu warunków lokalnego i regionalnego rozwoju gospodarczego” 

197

. 

         Reaktywowanie  w  1990  r.  instytucji  samorz

ądu  terytorialnego  w  Polsce, 

wyposa

Ŝenie go w osobowość prawną, własny majątek i finanse, stworzyło dla wielu 

gmin  szanse  szybszego  i  efektywniejszego  rozwoju.  Tym  samym  postawiło  przed 

władzami  lokalnymi  zadanie  umiej

ętnego  kierowania  procesami  gospodarczymi  

i społecznymi na podległym obszarze.  

         Samorz

ądy  przestały  być  jedynie  wykonawcami  odgórnie  podejmowanych 

                                                 

196

  M. Czornik, Promocja miasta, op.cit., s.84.  

197

  A. Hara

ńczyk, Samorząd terytorialny: zadania, gospodarka, rozwój, WyŜsza Szkoła Przedsiębiorczości i 

Marketingu, Chrzanów 2001, s. 11.  

73 

 

decyzji,  lecz  stały  si

ę podmiotami, podejmującymi decyzje we własnym imieniu i na 

własn

ą odpowiedzialność. Same opracowują własne strategie, a tym samym decydują o 

wyborze  drogi  rozwoju,  wymy

ślają  środki  i  mechanizmy  umoŜliwiające  realizację 

swych celów strategicznych. Równocze

śnie są bardziej zaleŜne od warunków otoczenia 

i mechanizmów gospodarki rynkowej 

198

.  

         Zgodnie  z  ustaw

ą z 8  marca  1990 roku  o samorządzie terytorialnym 

199

,  zakres 

zada

ń samorządów sprowadza się do wykonywania dwóch rodzajów zadań: własnych – 

obejmuj

ących  problemy  ładu  przestrzennego  i  ekologicznego,  gospodarki 

mieszkaniowej  i  komunalnej,  o

światy,  kultury,  ochrony  zdrowia,  kultury  fizycznej 

i turystyki,  polityki  prorodzinnej,  promocji  gminy,  współpracy  z  organizacjami 

pozarz

ądowymi,  społecznościami  lokalnymi  i  regionalnymi  innych  państw  oraz 

zleconych – zada

ń z zakresu administracji rządowej. Promocja gminy, według ustawy, 

nale

Ŝy do zadań własnych gminy.  

         Art. 18, par.6 ustawy o samorz

ądzie terytorialnym określa między innymi, Ŝe do 

wył

ącznej właściwości rady gminy naleŜy „uchwalanie programów gospodarczych” 

200

, 

co  wyra

Ŝa  się  np.  podejmowaniem  uchwał  dotyczących  strategii  rozwoju  miasta. 

Okre

ślając kierunki rozwoju, władze lokalne wytyczają zakres działań koniecznych do 

zrealizowania  przyj

ętych  celów.  Do  zbioru  tych  zadań  naleŜy  zazwyczaj  promocja 

„ogólna”,  maj

ąca  na  celu  propagowanie  określonego  wizerunku  gminy.  Promocja 

„szczegółowa”,  której  zadaniem  jest  przekonywanie  o  zaletach  oferty,  jest  wynikiem 

przyj

ęcia uchwał o realizacji konkretnych projektów będących częścią strategii rozwoju 

miasta 

201

.  

         Podejmowanie  działa

ń  promocyjnych  zaleŜy  od  przyjętych  celów  rozwoju  

i mo

Ŝliwości  gminy.  Środki  finansowe,  jakie  chce  się  i  moŜna  przeznaczyć  na  tego 

rodzaju  przedsi

ęwzięcia,  określane  są  corocznie  w  budŜecie  gminy.  Wspomagające 

źródła  finansowania  działalności  promocyjnej  stanowią  zagraniczne  programy 

                                                 

198

  A. Hara

ńczyk, Samorząd terytorialny: zadania...,op.cit., s. 11. 

199

  Dziennik Ustaw z 2001 r., nr 142, poz.1591, art. 7, par.1.

 

200

  Dziennik Ustaw z 2001 r., nr 142, poz. 1591, art. 18, par. 6.  

200

  M. Czornik, Promocja miasta, op.cit., s. 36.  

 

 

74 

 

pomocowe, do których nale

Ŝy np. program PHARE, w ramach, którego przewiduje się 

pomoc  władzom  samorz

ądowym  w  rozwiązywaniu  programów  lokalnych,  a  w  tym 

udzielanie  dotacji  na  realizacj

ę  inicjatyw  lokalnych.  Zasoby  dostępnych  środków 

mo

Ŝna  powiększyć  takŜe  poprzez  wspólne  promowanie  kilku  gmin  w  ramach 

funkcjonowania zwi

ązków międzygminnych.  

         Wykorzystanie 

środków  na  cele  promocyjne  zaliczane  jest  do  wydatków  na 

realizacj

ę  zadań  własnych  lub  stanowi  część  środków  wnoszonych  przez  gminę  do 

wspólnego  przedsi

ęwzięcia  w  porozumieniu  międzygminnym.  Tego  typu  działania 

i cele  ł

ączą sąsiednie jednostki lokalne, a takŜe podmioty publiczne, przedsiębiorstwa 

prywatne  i  pa

ństwowe oraz zainteresowane osoby fizyczne. W ten sposób tworzy się 

grupa  podmiotów  ł

ącząca  swoje  indywidualne  interesy  ze  wspólnym  promowaniem 

lokalnych zasobów 

202

.  

         Organizowanie 

sprawnego 

funkcjonowania 

miasta, 

poprzez 

codzienne 

zaspokajanie  potrzeb  lokalnej  społeczno

ści,  takich  jak:  transport,  infrastruktura, 

tworzenie  korzystnych  warunków  osiedlania,  przyczynianie  si

ę  do  dobrego  poziomu 

świadczonych  usług,  wspólne  kontakty  z  innymi  miastami  itp.,  stanowi  zbiór 

czynników  promocyjnych,  przyczyniaj

ących  się  do  zwiększenia  atrakcyjności 

miasta 

203

.     

         Jednym  z  przykładów,  godnym  uwagi,  jest  krótkie  zaprezentowanie  linii 

promocyjnej produktów turystycznych Sopotu.  

         W  Sopocie  realizuje  si

ę od pewnego czasu politykę promocyjną, której efektem 

ma by

ć zaistnienie miasta w świadomości społecznej. Podejmowane działania oparte są 

na aktywnej współpracy z  mediami, promocji  wydawniczej, ale głównie na dotowaniu 

działalno

ści Stowarzyszenia Turystycznego Sopot.  

         Podmiotami  realizuj

ącymi  cele  promocyjne  miasta  Sopotu  są,  oprócz  Biura 

Promocji  Miasta  Sopotu  i  innych  wydziałów  Urz

ędu  Miasta,  podmioty  branŜy 

turystycznej  oraz  Stowarzyszenie  Turystyczne  Sopot.  STS,  jako  organizacja 

pozarz

ądowa,  finansująca  się  z  grantów  Urzędu  Miasta  Sopotu,  jest  głównym 

beneficjentem  i  partnerem  wiod

ącym w inicjowanych przez Sopot projektach. Wzrost 

                                                 

202

  Tam

Ŝe, s. 36-37.   

203

  Tam

Ŝe, s. 38.  

75 

 

znaczenia  STS  w  realizacji  polityki  marketingowej  Sopotu  uzasadniony  jest 

odci

ąŜeniem  Biura  Promocji  Miasta,  a takŜe  formalno-prawnymi  uwarunkowaniami, 

zgodnie  z  którymi  jednostki  samorz

ądu  terytorialnego  nie  mogą  być  wiodącym 

partnerem w projektach aplikuj

ących o środki z programów unijnych. 

         Do  szczególnych  zada

ń  nałoŜonych  na  Stowarzyszenie  Turystyczne  Sopotu 

nale

Ŝy zaliczyć 

204

: 

1)

 

współdziałanie  w  zakresie  opracowywania  oferty  produktu  turystycznego 

Sopotu 

2)

 

projektowanie  i  negocjowanie  zasad  współpracy  w  dziedzinie  turystyki  ze 

środowiskiem  turystycznym  miasta  oraz  współudział  w  kreowaniu  polityki 

cenowej 

3)

 

monitorowanie warunków pozyskiwania 

źródeł finansowania rozwoju turystyki  

w Sopocie 

4)

 

koordynowanie  realizacji  zada

ń  w  dziedzinie  zarządzania  atrakcjami 

turystycznymi w mie

ście i planem rozwoju nowych atrakcji 

5)

 

aktywne wspieranie polityki władz miasta w zakresie rozwoju turystycznego 

6)

 

prowadzenie sprzeda

Ŝy oferty turystycznej Sopotu 

7)

 

koncentracja na promocji posezonowej 

8)

 

prowadzenie 

wielokierunkowej, 

profesjonalnej 

informacji 

turystycznej, 

w szczególno

ści całodobowej Telefonicznej Informacji Turystycznej 

9)

 

stworzenie Internetowego Systemu Dystrybucji i Rezerwacji (ISDR) on-line 

10)

 

opracowywanie  wspólnie  z  podmiotami  sfery  turystycznej  wydawnictw 

promocyjnych oraz udziału w targach i imprezach promocyjnych 

11)

 

współorganizowanie z UM Sopotu kampanii reklamowych oraz współdziałanie  

w zakresie public relations i publicity 

12)

 

 współorganizowanie  szkole

ń  dla  podmiotów  bazy  turystycznej  w  zakresie 

bezpo

średniego dystrybuowania oferty. 

   Tradycyjny  podział  narz

ędzi promocyjnych na reklamę, promocję uzupełniającą,  

promocj

ę  sprzedaŜy,  public  relations  i  publicity  dostosowane  zostały  do  załoŜeń 

strategicznych  Sopotu,  zwi

ązanych z przede wszystkim budowaniem pozytywnych      

                                                 

204

  Plan Strategiczny Miasta Sopotu nr XX/232/96 z dnia 25.04.1996r., s. 24-27. 

76 

 

relacji  z  otoczeniem  wewn

ętrznym  i  zewnętrznym,  w  celu  przyciągnięcia 

potencjalnych inwestorów i turystów. 

         Stosowane instrumenty i kanały komunikacyjne wykorzystywane s

ą poprzez 

205

: 

•

 

  dotowanie i lobbowanie bran

Ŝy turystycznej 

•

 

   promocje wydawnicze – obejmuj

ące specjalistyczne wydawnictwa 

•

 

   promocje wystawiennicze – rozwijane poprzez precyzyjny wybór rynków     

        i imprez, tak

Ŝe wspólnie z partnerami oraz w ramach międzynarodowych   

     projektów finansowych ze 

środków unijnych oraz poprzez imprezy targowe 

•

 

   imprezy promocyjne i wydarzenia kulturalne – np. Sopot Festival, Top     

     Trendy,  

Święto Ulicy Bohaterów Monte Cassino, Sopot Molo Jazz  

     Festiwal, Sopocki Festyn Integracyjny 

•

 

   reklam

ę zewnętrzną – zawierający jednolity system oznakowania atrakcji    

     turystycznych na trenie miasta, tablice informacyjne, znaki i billboardy 

•

 

   tradycyjn

ą reklamę – reklamę w prasie konsumenckiej i prasie      

      specjalistycznej  oraz radiu i TV 

•

 

   promocj

ę internetową – jest jednym z najistotniejszych narzędzi  

      promocyjnych  dla  Sopotu 

•

 

public relations.  

         W przypadku Sopotu, stosowanie narz

ędzi PR i promocji internetowej, ma równo 

wysokie  znaczenie.  Narz

ędzia  public  relations  stanowią  główny  kanał  informacji 

i kreowania wizerunku miasta. PR ma tak

Ŝe decydujący udział w wypadku wszystkich 

wyodr

ębnionych  grup  docelowych.  Promocja  internetowa  skierowana  jest  przede 

wszystkim do segmentów turystów rynku turystyki aktywnej, uzdrowiskowej, miejskiej  

i kulturowej.  Pozostałe  narz

ędzia  i  kanały  komunikacyjne  mają  mniejsze  znaczenie   

i udział w promocji produktów turystycznych Sopotu. 

         W  celu  wspierania  realizacji  Strategii,  stosowane  s

ą  działania  public  relations, 

takie jak 

206

: 

•

 

   współpraca z podmiotami 

środowiska turystycznego Sopotu w zakresie   

              obustronnej komunikacji, informowania, i wspierania si

ę nawzajem 

                                                 

205

  Tam

Ŝe, s. 28. 

206

  Tam

Ŝe. 

77 

 

•

 

study  tour  i  study  press  dla  touroperatorów  krajowych  i 

zagranicznych 

     przedstawicieli instytucji rz

ądowych i pozarządowych, dziennikarzy   

     krajowych  i zagranicznych 

•

 

   informacje dla mediów, w szczególno

ści nastawienie na media branŜowe, typu 

media turystyczne, sportowe, zdrowotne 

•

 

    konferencje prasowe i imprezy o charakterze promocyjnym  

•

 

   publikowanie na oficjalnej stronie WWW informacji na temat ruchu      

     turystycznego, sprawozda

ń 

•

 

   zapraszanie specjalnych go

ści, liczących się w środowisku turystycznym     

              i oprowadzanie ich po Sopocie 

•

 

   uroczyste ceremonie i obchody rocznicowe, np.rocznica powstania uzdrowiska 

•

 

   działalno

ść publiczna, np. organizowanie imprez charytatywnych wspólnie       

      z firmami sponsorskimi 

•

 

   kontakty osobiste z wpływowymi osobisto

ściami i organizacjami na szczeblu    

     ogólnopolskim i regionalnym, które decyduj

ą o kierunkach rozwoju turystyki    

      i alokacji zasobów 

•

 

   stworzenie  i  utrzymanie  pozytywnego  wizerunku  Sopotu  w  celu  mo

Ŝliwości 

lobbowania  przez  Sopot  we  wła

ściwych  kręgach,  łatwiejszego  pozyskiwania 

zewn

ętrznych  środków  finansowych,  np.  z  Ministerstwa  GPiPS,  Polskiej 

Organizacji Turystycznej 

•

 

   budowanie i utrzymanie relacji partnerskich z nadmorskimi miejscowo

ściami    

      wypoczynkowymi i uzdrowiskami, zarówno krajowymi, jak te

Ŝ              

     zagranicznymi oraz pozyskiwanie partnerów do współpracy, tak

Ŝe do     

      projektów aplikuj

ących o środki z programów unijnych 

•

 

   wydawanie biuletynu dla bran

Ŝy turystycznej Sopotu. 

         Opisane  przykłady  działa

ń  promocyjnych  dotyczą  kreowania  wizerunku  i  są 

powi

ązane  z  programem  budowy  marki  dla  miasta  Sopotu  w  zakresie  corporate 

identity.  Jednak  słu

Ŝyć  mają  przede  wszystkim  budowaniu  relacji  z  lokalnym   

i zewn

ętrznym  środowiskiem  turystycznym.  Obejmują,  więc  działania  wspierające 

realizacj

ę Strategii Rozwoju Miasta Sopotu. 

78 

 

Rozdział IV 

PRODUCT PLACEMENT JAKO NOWOCZESNA FORMA PROMOCJI 

 

  4.1. Istota i mechanizm oddziaływania product placement. 

         Product  placement  (inaczej:  brand  placement,  tie  –  in  promotion,  plug  –  in 

promotion)

207

  to:  „sposób  promocji  polegaj

ący  na  umieszczaniu  na  zasadach 

komercyjnych  w  filmie,  sztuce  teatralnej,  programie  telewizyjnym  czy  te

Ŝ  innym 

no

śniku  audiowizualnym  czy  teŜ  drukowanym  produktu  lub  sytuacji  prezentującej 

okre

ślony wzór zachowań (najczęściej konsumenckich)”. Prezentowany produkt ma na 

ogół subtelny charakter i jest przewa

Ŝnie ściśle związany z fabułą filmu lub programu 

telewizyjnego,  dzi

ęki  czemu  obecność  produktu  moŜe  mieć  całkowicie  naturalny, 

pozornie  niepromocyjny  charakter.  Promowana  za  pomoc

ą  product  placement  moŜe 

by

ć zarówno kategoria produktu, jak i konkretna marka. 

         W  definicji  Budzy

ńskiego  product  placement 

208

  oznacza:  „eksponowanie 

markowych  produktów  w  scenografii  lub  fabule  filmu,  serialu  TV,  programie  TV, 

teleturnieju,  sztuce  teatralnej,  wideoklipie  czy  grze  komputerowej,  maj

ące  na  celu 

wzmocnienie  wizerunku  marki  produktu  i  uwiarygodnienie,  dogł

ębne  zrozumienie 

przekazu artystycznego przez okre

śloną grupę docelową”.  

         Product placement mo

Ŝe być uznany za sposób komunikacji marketingowej, gdyŜ 

celem  jego  stosowania  jest  uzyskanie  efektów  zwi

ązanych  z  zainteresowaniem 

odbiorców  promowanym  produktem.  Bior

ąc  pod  uwagę  instrumenty  komunikacji 

marketingowej,  tj.  reklama,  sponsoring,  public  relations  i  promocja  sprzeda

Ŝy, trudno 

jest wskaza

ć, do którego z nich zaliczany jest product placement. Od reklamy róŜni go 

to, 

Ŝe  nie  występuje  aspekt  bezpośredniego  zachęcania  potencjalnego  nabywcy  do 

zainteresowania  si

ę  produktem  lub  jego  nabycia.  Produkt  grający  w  filmie  stanowi 

rekwizyt.  Tym,  co  upodabnia  product  placement  do  reklamy  jest  charakter 

oddziaływania - za pomoc

ą obrazu i dźwięku.  

 

                                                 

207

  A. Czarnecki, Product placement: niekonwencjonalny sposób promocji, PWE, Warszawa 2003, s. 21-23. 

208

  A.J. Horoch, Product placement – zacznijmy mówi

ć tym samym językiem, „Impact”, nr 6/ 2002, s. 7 

 

79 

 

      Tabela 5.

 

Porównanie cech reklamy telewizyjnej i product placement w filmach.       

Cechy reklamy telewizyjnej 

Cechy product placement w filmach 

Przekaz 

nakłaniaj

ący  do  dokonania 

zakupu 

Długotrwałe oddziaływanie bod

źca 

promocyjnego 

Wyst

ępuje w blokach reklamowych 

Widzowie 

nastawieni 

krytycznie do 

przekazu 

Wielokrotne oddziaływanie bod

źca 

promocyjnego 

Przekaz informacyjny 

Krótkotrwałe oddziaływanie bod

źca 

promocyjnego 

Wyst

ępuje poza blokami reklamowymi 

Widzowie pozytywnie lub neutralnie 

nastawieni do przekazu 

Jednokrotne oddziaływanie bod

źca 

promocyjnego 

 

         

Źródło:  A.  Czarnecki,  Product  placement:  niekonwencjonalny  sposób  promocji, 

PWE, Warszawa 2003, s. 31. 

         Najcz

ęściej product placement jest uznawany za specyficzną formę sponsoringu. 

Decyduje  o  tym  zasada  wspierania  procesu  powstawania  filmu  czy  sztuki  teatralnej 

środkami  uzyskanymi  z  ulokowania  produktu.  Lokowanie  produktu  słuŜy  przewaŜnie 

budowie lub poprawie wizerunku marki produktu.  

         Product  placement  ma  te

Ŝ  pewne  cechy  charakterystyczne  dla  public  relations. 

Słu

Ŝy, bowiem komunikowaniu się firmy z otoczeniem. Jest jednak więcej elementów 

ró

Ŝniących  product  placement  od  PR.  Public  relations  ma  bardziej  długofalowy   

i cykliczny  charakter.  Głównym 

środkiem  przekazu  informacji  PR  jest  prasa,  która 

rzadko staje si

ę nośnikiem product placement. 

         Trudno  byłoby  zaliczy

ć  product  placement  do  promocji  sprzedaŜy.  Celem  jego 

stosowania  rzadko  jest  nagłe  zwi

ększenie  zainteresowania  produktem  i  wzrost 

sprzeda

Ŝy. 

         Product  placement  jest  czasem  niesłusznie  porównywany  do  kryptoreklamy. 

W kryptoreklamie  chodzi  o  przemycenie  tre

ści  reklamowych  w  materiale  prasowym 

lub  telewizyjnym  poza  blokami  reklamowymi,  aby  sprawiał  wra

Ŝenie  neutralnej 

informacji.  Product  placement  nie  wyst

ępuje  w  wiadomościach  gospodarczych  lub 

innych  tego  typu  audycjach.  Zarezerwowany  jest  dla  działalno

ści  rozrywkowej.  Poza 

80 

 

tym  umieszczane  w  widowisku  towary  stanowi

ą  przede  wszystkim  rekwizyty 

konieczne dla budowania akcji. U

Ŝycie marek czyni prezentowane wydarzenia bardziej 

realnymi, jest sposobem na scharakteryzowanie danej postaci 

209

.  

         Product placement nale

Ŝy traktować jako uzupełnienie instrumentów komunikacji 

marketingowej, które mo

Ŝe zwiększyć ich siłę oddziaływania na konsumentów

210

. 

         Rys. 

6. 

Model 

oddziaływania 

product 

placement 

na 

konsumenta.        

Źródło: A. Czarnecki, Product placement: niekonwencjonalny sposób promocji, PWE, 

Warszawa 2003, s. 38.  

       Na  pierwszym  etapie  kontaktu  z  materiałem  filmowym,  telewizyjnym  czy  innym, 

                                                 

209

  M. Tokarska-Nyga, Product placement (bez) prawny?, „Brief” nr 11/2002. 

210

  A. Czarnecki, Product placement..., op.cit., s. 26.  

Marka rozpoznana 

w sposób 

peryferyczny 

Wywołanie 

utajonego 

wizerunku marki 

Wywołanie 

utajonej ch

ęci 

dokonania zakupu 

Od

świeŜenie lub 

zbudowanie 

świadomości  marki 

produktu  

Stworzenie wizerunku 

produktu o nieznanej 

marce 

Wywołanie 

ch

ęci 

dokonania zakupu 

Budowanie  oceny  i 

wizerunku 

marki 

produktu  

Wywołanie  jawnej 

ch

ęci 

dokonania 

zakupu 

Marka 

rozpoznana w 

sposób centralny 

Marka 

nierozpoznana

 

Zauwa

Ŝenie 

sytuacji pojawienia 

si

ę marki produktu 

Dokonanie

 zakupu 

81 

 

zawieraj

ącym product placement, odbiorca moŜe zauwaŜyć sytuację, w której pojawił 

si

ę produkt oznakowany (lub nie) marką.  

        Kolejnym  etapem  jest  rozpoznanie  marki.  Je

Ŝeli  będzie  ona  widoczna,  to 

rozpoznanie  dla  odbiorcy  jest  stosunkowo  proste.  Rozpoznanie  marki  powoduje  w 

świadomości odbiorców odświeŜenie wiedzy o niej. Marka staje się bardziej wyrazista, 

bli

Ŝej  znana.  JeŜeli  do  tej  pory  nie  była  rozpoznawana,  kształtuje  się  wiedza  o  niej. 

Etap  ten  mo

Ŝe  być  nazwany  etapem  budowania  oceny  i  wizerunku.  PoniewaŜ  marka 

„gra” w filmie, w którym wyst

ępują znani aktorzy, tworzy się przekonanie, Ŝe i marka 

musi by

ć znana. JeŜeli fabuła podkreśla dodatkowo specyficzne cechy, to przenoszą się 

one na wizerunek marki.  

        Dzi

ęki  pojawieniu  się  produktu  w  filmie  lub  programie  telewizyjnym  wraz  ze 

znanymi  i  lubianymi  aktorami,  efekt  wizerunkowy  oddziaływania  product  placement 

nabiera silnego oddziaływania.  

         W  sytuacji,  gdy  marka  nie  jest  znana  odbiorcy,  nast

ępuje budowanie wizerunku 

marki. Na podstawie zbudowanego wizerunku marki mo

Ŝe zrodzić się chęć nabycia lub 

posiadania produktu 

211

.  

         Wszystkie  te  wła

ściwości  product  placement  obejmuje  definicja  Rafała  Ohme  

z Polskiej  Akademii  Nauki 

212

:  „plasowanie  produktu  to  działanie  marketingowe 

polegaj

ące  na  wykorzystaniu  produktu  lub  jego  reprezentacji  w  medialnym  nośniku 

rozrywki lub informacji produktowej rozumianej tutaj jako: obiekt, usługa lub logo”.  

         Wykorzystanie  produktu  to  sytuacja,  gdy  fizycznie  umieszczamy  produkt  lub 

wypowiadamy  jego  nazw

ę.  Natomiast  wykorzystanie  reprezentacji  produktu  oznacza 

wykorzystanie  elementu  materialnego  b

ądź  dźwiękowego,  który  reprezentuje 

charakterystyczne, unikalne i łatwo rozpoznawalne atrybuty dla danego produktu.  

      

 

 

 

 

                                                 

211

  Tam

Ŝe, s. 39-40.  

212

  A.J. Horoch, Product placement..., op.cit., s. 8.  

82 

 

 4.1.1.  Zalety  i  wady  product  placement  jako  instrumentu  komunikacji 

marketingowej. 

            W

śród najwaŜniejszych zalet product placement naleŜy wymienić 

213

: 

•

 

„ wyj

ście” z bloków reklamowych 

•

 

wiarygodno

ść przekazu 

•

 

nobilitacj

ę produktu 

•

 

niski koszt dotarcia 

•

 

du

Ŝy zasięg 

•

 

mo

Ŝliwość demonstracji specyficznych cech produktu (marki) 

•

 

mo

Ŝliwość  promocji  produktów,  których  reklama  jest  zabroniona  lub 

ograniczona. 

         Jedn

ą z najwaŜniejszych zalet product  placement jest  moŜliwość promocji poza 

blokami  reklamowymi.  W  odniesieniu  do  product  placement  zjawisko  negatywnego 

stosunku  do  reklamowanych  produktów  nie  istnieje,  jak  równie

Ŝ  nie  występuje. 

Widzowie  s

ą  skupieni  na  akcji  i  nie  ma  moŜliwości,  aby  nie  oglądali  programu  czy 

filmu w momencie prezentacji produktu (marki).  

         Widzowie  w  ograniczonym  stopniu  wierz

ą  w  to,  co  się  do  nich  mówi  w 

reklamach. Inaczej jest w przypadku kontaktu z produktem „ graj

ącym” w filmach czy 

te

Ŝ  serialach  telewizyjnych.  Pojawia  się  on  w  realnej  scenerii  i  sytuacji.  Produkt 

wyst

ępujący w filmie towarzyszy znanym aktorom lub jest przez nich uŜywany. Dzięki 

temu marki zyskuj

ą na swojej ocenie. Sama obecność produktu w filmie nobilituje go, 

poniewa

Ŝ  przeciętny  widz  uwaŜa,  Ŝe  to,  co  widzi  na  ekranie,  jest  lepsze,  ładniejsze, 

wy

Ŝszej jakości niŜ jego własne.  

         W  przypadku  product  placement  opłata  dla  firmy,  która  chce  promowa

ć  swoją 

mark

ę  lub  produkt,  jest  przewaŜnie  jednorazowa.  Później,  przy  wielokrotnym 

pokazywaniu  serialu  czy  filmu,  firma  nie  ponosi  ju

Ŝ  Ŝadnych  dodatkowych  kosztów. 

Poza  tym  cena  jednej  emisji  30-sekundowego  spotu  reklamowego  jest  wy

Ŝsza  od 

warto

ści przeciętnego kontraktu product placement. 

         Kolejna  przewaga  product  placement  polega  na  tym, 

Ŝe film Ŝyje długo, czasem 

                                                 

213

    A.  Czarnecki,  Product  placement...,  op.cit.,  s.  52-58  oraz    K.  Sacha,  Siła  product  placement,  (cz.I),  

„Marketing w praktyce”, nr 2/99, s. 62-63. 

83 

 

nawet latami, przez co zasi

ęg i efektywność reklamy w nim stale się powiększa.  

    Korzy

ści  z  duŜego  zasięgu  product  placement  zaobserwować  mogą  przede 

wszystkim  przedsi

ębiorstwa,  które  zainwestowały  w  reklamę  w  filmowych  mega-

produkcjach. 

        Poniewa

Ŝ  „  grające”  w  filmach  produktu  występują  we  własnej  roli,  mogą 

wiarygodnie  pokaza

ć  swoje  zalety.  Ekspresja  filmowa  pozwala,  bowiem  na 

demonstracj

ę i uwypuklenie cech marki.  

        Stosowanie  product  placement  pozwala  równie

Ŝ  na  ominięcie  zakazów 

dotycz

ących reklamy produktów, których reklama jest zabroniona lub ograniczona.  

         Product  placement  posiada  tak

Ŝe  pewne  ograniczenia.  Wśród  najwaŜniejszych 

wad jego stosowania nale

Ŝy wymienić 

214

: 

•

 

nieprzewidywalno

ść liczby odbiorców 

•

 

mo

Ŝliwość negatywnego wpływu wizerunku nośnika na promowany produkt    

           (mark

ę) 

•

 

długie wyprzedzenie czasowe 

•

 

ograniczone mo

Ŝliwości róŜnicowania przekazu 

•

 

brak kontroli nad dalszym 

Ŝyciem produktu w filmie 

•

 

brak mo

Ŝliwości zastosowania w odniesieniu do niektórych produktów 

•

 

zale

Ŝność od scenariusza i twórców filmu 

•

 

brak jasnych uregulowa

ń prawnych. 

          Jednym  z  ogranicze

ń  product  placement  jest  nieprzewidywalność  widowni. 

Znany re

Ŝyser, czy doborowa obsada nie muszą w kaŜdej sytuacji gwarantować, Ŝe film 

odniesie  sukces.  Kiedy  film  ponosi  pora

Ŝkę,  dotyczy  to  równieŜ  danego  product 

placement. Wynika to z pewnej korelacji mi

ędzy oceną produktu, a oceną filmu. 

        Problem wyprzedzenia czasowego dotyczy głównie filmów fabularnych. Oznacza 

to, 

Ŝe  decyzja  o  umieszczeniu  produktu  musi  być  podejmowana  z  duŜym 

wyprzedzeniem.  Mo

Ŝe  to  sprawiać  trudność  promowania  nowych  produktów,  gdyŜ 

w momencie premiery filmu przestaj

ą juŜ być nowościami rynkowymi. 

          Ograniczone  mo

Ŝliwości róŜnicowania przekazu mają miejsce wówczas, gdy na 

                                                 

214

  A. Czarnecki, Product placement..., op.cit., s. 58-63 oraz  K. Sacha, Siła product..., op.cit., s. 62-63. 

 

84 

 

ró

Ŝnych  rynkach  produkt  występuje  w  odmiennych  opakowaniach  lub  pod  róŜną 

nazw

ą. Dotyczy to zwłaszcza firm działających globalnie.  

       Kolejnym  problemem  jest  brak  kontroli  nad  dalszym 

Ŝyciem  produktu  (marki). 

Wygl

ąd  produktu,  uwiecznionego  w  filmie  nakręconym  wiele  lat  wstecz 

i prezentowanego  w  telewizji,  b

ędzie  takie  samo  jak  niegdyś.  W  przypadku 

odwiecznych marek, tj. Coca – Cola, Wedel, nie b

ędzie to miało znaczenia. 

         Nie  ka

Ŝdy  produkt  moŜna  pokazać  w  filmie  czy  programie  telewizyjnym. 

Produkty,  które  nie  maj

ą logotypu na sobie lub charakterystycznego kształtu, niezbyt 

nadaj

ą się do promowania w ten sposób, np. ręczniki papierowe. 

         Z  propozycj

ą  ulokowania  produktu  występuje  zazwyczaj  organizator  takiego 

przedsi

ęwzięcia. Firma, która chce umieścić swój produkt w filmie, moŜe spotkać się 

z sytuacj

ą,  Ŝe  w  danym  momencie  nie  jest  kręcony  Ŝaden  obraz  umoŜliwiający 

promocj

ę tego produktu. 

         Product  placement  sam  w  sobie  nie  jest  przedmiotem 

Ŝadnego  aktu  prawnego. 

Pozostaje  on,  nie  tylko  w  Polsce,  w  szarej  strefie  przepisów  dotycz

ących działalności 

reklamowej. 

 

4.1.2. Rodzaje i no

śniki product placement oraz sposoby ich wykorzystania. 

        Według R. Ohme istniej

ą trzy kategorie product placement 

215

: 

         I  kategoria  opiera  si

ę  na  róŜnicowaniu  product  placement  poprzez  plasowanie  

w sposób  wizualny  lub  d

źwiękowy  (werbalny).  Najczęściej  zdarzającą  się  w  filmach 

sytuacj

ą  jest  wizualna  prezentacja.  Przybiera  ona  zazwyczaj  formę  eksponowania 

pełnego logotypu marki lub opakowania. Przedmiotem prezentacji wizualnej mo

Ŝe być 

równie

Ŝ  charakterystyczny  element  opakowania,  kolor  lub  zestawienie  kolorystyczne 

typowe dla konkretnej marki. 

         II  kategoria,  to  product  placement  aktywny  i  pasywny.  Product  placement 

aktywny  (creative  placement)  wyst

ępuje  wówczas,  gdy  produkt  wpływa  lub 

modyfikuje  przebieg  akcji,  determinuje  elastyczno

ść  nośnika  i  cel,  który  chcemy 

osi

ągnąć.  Product  placement  pasywny  (on  set),  występuje,  gdy  bezpośrednio  ze 

scenariusza wynika mo

Ŝliwość plasowania, bez potrzeby dodatkowej jego modyfikacji.  

                                                 

215

  A.J. Horoch, Product placement..., op.cit., s. 9. 

85 

 

      III kategoria wykorzystania product placement to 

216

:  

      1)  lokowanie marki – rozpoznawalnej bezpo

średnio lub pośrednio 

      2)  lokowanie kategorii produktu. 

         Lokowanie  marki  (brand  placement)  polega  na  promowaniu  marki  w  filmie  czy 

programie  telewizyjnym.  Mo

Ŝe  być  ona  rozpoznawalna  bezpośrednio  ze  względu  na 

widoczn

ą nazwę lub logotyp.  

         Lokowanie  marki  rozpoznawalnej  bezpo

średnio  jest  stosowane  w  następującej 

sytuacji,  gdy  marka  produktu  nie  jest  powszechnie  znana  lub  produkt  nie  ma 

specyficznych cech wyró

Ŝniających go na tle produktów konkurencyjnych. 

         Druga  mo

Ŝliwość to prezentowanie produktu, którego marka jest rozpoznawalna 

po

średnio.  W tym  przypadku produkt nie  ma widocznego oznaczenia  marki,  ale jego 

kształt,  kolor  i  inne  cechy  charakterystyczne  czyni

ą  go  rozpoznawalnym.  Lokowanie 

marki  rozpoznawalnej  po

średnio  ma  zastosowanie  wtedy,  kiedy  produkt  ma 

specyficzn

ą  cechę,  która  czyni  go  unikalnym  na  rynku,  gdy  produkt  ma  nietypowy 

wygl

ąd  lub,  gdy  istnieje  moŜliwość  poinformowania  o  produkcie  za  pomocą  innych 

instrumentów promocji, np. PR. 

         Lokowanie  kategorii  produktu  (generic  placement)  polega  na  promowaniu 

ogólnej kategorii produktu w filmie lub programie telewizyjnym. Lokowanie kategorii 

produktu  słu

Ŝy zwiększaniu popytu na kategorię produktu przez zwiększanie zarówno 

liczby klientów, jak i cz

ęstości zakupu lub spoŜycia. MoŜe być stosowane wtedy, kiedy 

firma  ma  bardzo  du

Ŝy  udział  w  rynku,  przez  co  fakt,  Ŝe  wzrośnie  równieŜ 

zainteresowanie  produktami  konkurencyjnymi  nie  ma  znaczenia.  Inna  sytuacja  ma 

miejsce, gdy poszczególni producenci dogadaj

ą się ze sobą i dzielą kosztami promocji. 

         K.  Sacha  stosuj

ąc  kryterium  prezentacji  produktu  wyróŜnia  product 

placement 

217

: 

1)

 

Wizualny – ulokowany przedmiot jest tłem dla akcji filmu. 

2)

 

D

źwiękowy – bohater wymienia markę ulokowanego produktu. 

3)

 

Stanowi

ący integralną część akcji – produkt odgrywa waŜną rolę w fabule. Jest  

       rekwizytem u

Ŝywanym przez aktora. 

                                                 

216

  A. Czarnecki, Product placement..., op.cit., s. 91-93. 

217

  K. Sacha, Siła product..., op.cit., s. 63 – 64. 

86 

 

4)

 

Mieszany  –  stanowi  jednoczesne  poł

ączenie  dwóch  lub  więcej  wyŜej 

wymienionych rodzajów product placement. 

         Innym  kryterium  podziału  product  placement  na  rodzaje  jest  cel  przekazu 

reklamowego

218

: 

1)

 

Generic  placement  –  polega  na  prezentacji  produktu,  usługi  lub  idei  bez 

pokazywania  marki, przy czym dany produkt jest na tyle charakterystyczny, 

Ŝe moŜna 

go rozpozna

ć, np. po kształcie. Za cel stosowania takiego product placement przyjmuje  

si

ę kształtowanie postaw.       

2)

 

Placement  historyczny – fabuła filmu toczy si

ę w przeszłości, ale na tyle bliskiej, 

Ŝe juŜ wtedy istniał reklamowany produkt. Celem takiej prezentacji, jest ugruntowanie   

pozytywnego wizerunku produktu (firmy).  

3)

 

Innovation  placement  –  ekspozycja  produktu,  który  jeszcze  nie  znajduje  si

ę  

w sprzeda

Ŝy. Jest to filmowa premiera produktu, który niebawem wejdzie na rynek. 

       Podział  product  placement  ze  wzgl

ędu  na  czas  umiejscowienia  akcji  w  filmie 

uwzgl

ędnia: 

1)

 

Plasowanie  historyczne  –  tzw.  historic  placement,  polega  na  lokowaniu 

produktów  w filmach,  programach,  których  akcja  rozgrywa  si

ę  w  czasie  odległym 

historycznie. Ten typ product placement słu

Ŝy do podkreślenia długiej obecności firmy 

na rynku oraz silnych jej zwi

ązków z tradycją.  

2)

 

Plasowanie w przyszło

ść – tzw. future placement, stosowany jest, gdy akcja filmu 

wybiega  w  przyszło

ść. Wykorzystywany jest on dla podkreślenia informacji, Ŝe marki 

b

ędące  dzisiaj  liderami  na  rynku,  za  kilkadziesiąt  lat  będą  zajmowały  taką  samą 

pozycje na rynku. 

3)

 

Plasowanie w czasy współczesne. 

         Ze  wzgl

ędu  na  intensywność  oraz  stopień  integracji  przekazu  reklamowego  ze 

scenariuszem filmu wyró

Ŝniamy 

219

: 

1)

 

On  set  placement  –  jest  to  prezentacja  produktu  w  tle  akcji,  tak, 

Ŝe  jego 

nieobecno

ść  w  tym  miejscu  i  czasie,  nie  miałaby  znaczenia  dla  fabuły  filmu.  Taka 

prezentacja trwa zazwyczaj bardzo krótko. 

                                                 

218

  Tam

Ŝe, s. 64. 

219

  M. Tokarska- Nyga, To nie przypadek, to product placement,  „Brief”, nr 35/2002, s.39. 

87 

 

2)

 

Placement kreatywny – ulokowany produkt gra wa

Ŝną rolę w akcji filmu.  

         Stanowi  istotny  rekwizyt,  a  jego  prezentacja  trwa  zazwyczaj  dłu

Ŝej i jest więcej 

warta dla firmy.  

         Innym  wa

Ŝnym  kryterium  podziału  product  placement  jest  rodzaj  ulokowanego 

produktu 

220

: 

1)

 

Brand  placement  –  tzw.  product  placement  w  czystej  postaci.  Wyst

ępuje,  gdy  

w filmie lub programie ulokowany jest konkretny markowy towar konsumpcyjny. 

2)

 

Corporate placement – przedmiotem prezentacji jest usługa lub firma. 

         W  zale

Ŝności  od  rozliczenia  między  reklamodawcą  a  producentem  filmu 

wyró

Ŝnia się dwa rodzaje product placement 

221

: 

1)

 

Barter – wymiana bezgotówkowa.  

        W zamian za product placement sponsor przekazuje na rzecz producenta produkty, 

usługi lub finansuje kampani

ę promocyjną filmu i produktu.  

2)

 

Gotówkowy – sponsor wpłaca na konto filmu uzgodnion

ą kwotę. 

         Pod  wzgl

ędem  zasięgu  terytorialnego  filmu  rozróŜnić  moŜna  product 

placement 

222

: 

1)

 

Lokalny  –  film  emitowany  jest  jedynie  w  kraju  jego  wytworzenia,  nie  licz

ąc 

projekcji  podczas festiwali filmowych. 

2)

 

Globalny  –  wysokobud

Ŝetowe produkcje, które z załoŜenia emitowane są w wielu  

krajach.         

         Najcz

ęściej są to filmy amerykańskie, a marki w nich prezentowane, są markami 

mi

ędzynarodowymi.  

          Ze wzgl

ędu na przedmiot wyróŜniamy 

223

: 

1)

 

Product placement dóbr materialnych  

2)

 

Product placement usługi 

3)

 

Product placement idei 

 

                                                 

220

  K. Sacha, Siła product..., op.cit., s. 64. 

221

 Tam

Ŝe. 

222

 Tam

Ŝe. 

223

  P. Bulak, Product placement, „Marketing i rynek”, nr 4/2000, s. 16.  

88 

 

4)

 

Product placement instytucji 

5)

 

Product placement inne, np. kraju, jako miejsca wypoczynku, dyscypliny sportu. 

        Pod wzgl

ędem liczby sponsorów wyróŜnia się 

224

: 

1)

 

Image  placement  –  tzw.  wył

ączny  product  placement,  gdy  działa  tylko  jeden 

sponsor  i  uzyskuje  on  miano  firmy  lokuj

ącej.  Występuje,  gdy  temat  filmu  ma  silny 

zwi

ązek  z firmą lub produktem. 

2)

 

Ko – lokowanie – to uczestnictwo kilku sponsorów w jednym projekcie filmowym.            

Cz

ęsto  zastrzegają  sobie  oni,  aby  inni  sponsorzy  nie  pochodzili  z  branŜ 

konkurencyjnych w stosunku do nich. 

         Bior

ąc  pod  uwagę  czas  trwania  powiązań  firmy  z  przemysłem  filmowym 

wyró

Ŝnia się product placement 

225

: 

1)

 

Jednorazowy – kiedy lokuje si

ę produkt w pojedynczym filmie. 

2)

 

Długookresowy – kiedy lokuje si

ę produkty w kilku filmach, w celu stworzenia  

odpowiedniego image firmy. 

         No

śnikami  product  placement  są  media  oraz  inne  środki  przekazu 

audiowizualnego lub tylko wizualnego (kolejno

ść według częstości stosowania) : 

• 

film fabularny 

• 

serial telewizyjny 

• 

film animowany 

• 

film dokumentalny 

• 

telewizyjny program muzyczny 

• 

telewizyjny program typu reality show 

• 

telewizyjny program typu talk  show 

• 

telewizyjny program poradnikowy, np. o gotowaniu lub modzie 

• 

wideoklip muzyczny 

• 

sztuka teatralna 

• 

gazeta lub czasopismo 

• 

ksi

ąŜka, grafika 

• 

zdj

ęcie. 

                                                 

224

  P. Bulak, Product..., op. cit., s. 16. 

225

  Tam

Ŝe. 

89 

 

         Głównym  no

śnikiem  dla  product  placement  są  filmy 

226

.  Chodzenie  do  kina 

stanowi  jedn

ą z najbardziej  masowych form  rozrywki dla osób  młodych i w średnim 

wieku  (ok.  20  –  35  lat).  Ludzie  młodzi  stanowi

ą atrakcyjny segment konsumencki dla 

wielu produktów. S

ą przewaŜnie otwarci na nowe produkty, eksperymentują z nowymi 

markami.  Postawy  konsumentów  ukształtowane  w  młodym  i 

średnim  wieku  często 

wpływaj

ą  na  zachowania  późniejsze.  W  ostatnich  latach  w  Polsce  notuje  się  stały 

wzrost  widowni  kinowej,  a zwłaszcza  tej  wybieraj

ącej  kino  polskie,  np.  z  20  mln. 

widzów w 2000 r. do 25 mln. widzów w 2003 r.

227

 

         Po  drugie,  filmy  maj

ą  długi  czas  Ŝycia.  Najpierw  są  wyświetlane  w  kinach, 

pó

źniej 

wydawane  na  kasetach  i  płytach  DVD,  na  ko

ńcu  emitowane  w  telewizji, 

czasem wielokrotnie.  

         Kasety  wideo  i  płyty  DVD  z  polskimi  filmami,  które  osi

ągnęły  bardzo  dobre 

wyniki  ogl

ądalności  w  kinach,  tzn.  ponad  pół  miliona  widzów,  produkuje  się  w 

kilkudziesi

ęciu  tysiącach  stuk.  Regułą  stało  się,  Ŝe  po  upływie  roku  film  kinowy, 

b

ędący polską produkcją, emitowany jest w telewizji. Umowa między producentem, a 

telewizj

ą  zakłada  zwykle  emisję  w  czasie  największej  oglądalności,  czyli  w  godz. 

20.00 – 24.00 

228

. 

         Po  trzecie,  fabuła  filmów  bardzo  wci

ąga  widzów.  Filmy  wywołują  emocje, 

wzruszaj

ą i śmieszą, straszą lub zmuszają do płaczu. W trakcie emisji filmów w kinach 

uwaga  widzów  jest  skoncentrowana  niemal  w  100%  na  tym,  co  si

ę dzieje na ekranie.  

Z kolei telewizja w porównaniu z kinem ma wielokrotnie wi

ększy zasięg i popularność.         

      W czasie  emisji  odcinków  popularnych  seriali  przed  ekranami  zasiadaj

ą 

jednocze

śnie miliony widzów. Inną zaletą telewizji jako nośnika product placement jest 

stosunkowo krótki odst

ęp czasu między przygotowaniem programu a jego emisją. Daje 

to  mo

Ŝliwość  stosowania  product  placement  w  procesie  wprowadzania  nowych 

produktów na rynek..  

         Seriale  telewizyjne  nale

Ŝą do programów o największej oglądalności w stacjach 

telewizyjnych.  Widzowie  w  wi

ększości oglądają seriale regularnie, śledząc bohaterów  

                                                 

226

  A. Czarnecki, Product placement..., op.cit., s. 99-117. 

227

 Rocznik Statystyczny GUS, 2004, s. 399. 

 

228

  K. Sacha, Kampania promocyjna, (cz. II), „Marketing w praktyce”, nr 3/99, s. 64. 

 

90 

 

w poszczególnych  odcinkach.  Zapewnia  to  wielokrotny  kontakt  z  markami 

promowanymi  w  seriach.  Widownia  seriali  jest  przewidywalna,  co  jest  du

Ŝą  zaletą   

z punktu widzenia działa

ń promocyjnych.  

         Product  placement  jest  jedn

ą  z  szybciej  rozwijających  się  form  promocji,  co 

wynika  w  du

Ŝej  mierze  z  nasycenia  tradycyjnej  reklamy  jak  teŜ  spadającej  jej 

skuteczno

ści. Jej rola w strategii marketingowej rośnie, co związane jest z faktem, Ŝe ta 

forma  nie  została  jeszcze  przez  reklamodawców  wyeksponowana,  wobec  czego 

odbiorca  nie  jest  ni

ą  zniechęcony,  nie  zdaje  sobie  sprawy  z  jej  istnienia.  Biorąc  pod 

uwag

ę  dynamikę,  z  jaką  się  rozwija  product  placement,  moŜna  przypuszczać,  Ŝe 

w przyszło

ści  będzie  to  oddzielna,  dobrze  zbadana  i  opisana  dziedzina  marketingu. 

Stanie si

ę tak samo popularna, jak dzisiaj jest reklama 

229

.  

 

4.2. Product placement, jako instrument budowania wizerunku marki. 

        W  sytuacji,  w  której  wiele  produktów  w  ramach  pewnej  kategorii  posiada 

podobne parametry jako

ściowe, w kształtowaniu strategii marketingowych przywiązuje 

si

ę duŜą uwagę do marki, która moŜe stać się wartością wyróŜniającą produkt.  

         Jedn

ą  z  waŜniejszych  zasad  zarządzania  marką  jest  dąŜenie  do  zapewnienia  jej 

unikalnego  charakteru.  Przy  tworzeniu  strategii  marki  istotne  jest,  zatem  okre

ślenie 

sposobu  odró

Ŝnienia  jej  od  innych  marek.  Źródłem  przewagi  mogą  być  wyjątkowe 

składniki, z których marka została stworzona oraz elementy funkcjonalne, zwi

ązane np. 

z wygod

ą  uŜytkowania.  Oprócz  wyróŜniającej  funkcjonalności,  marka  powinna  być 

identyfikowana z elementami niematerialnymi, które tworz

ą rdzeń jej toŜsamości.  

         Zarz

ądzanie marką wymaga takŜe poszukiwania efektywnych form komunikacji   

z nabywc

ą. Jedną z nich moŜe być product placement. Jest to instrument komunikacji 

marketingowej,  maj

ący  na  celu  promocję  marki  poprzez  umieszczenie  produktu  jako 

rekwizytu  w  akcji  filmu,  przedstawieniu  teatralnym,  ksi

ąŜce,  fotografii,  słuchowisku 

radiowym,  grze  komputerowej,  programie  rozrywkowym  lub  programie  typu  reality 

show.  Product  placement  jest  traktowany  jako  forma  komunikacji  marketingowej 

zwi

ązanej  z zarządzaniem  wizerunkiem  i  marką,  która  posiada  cechy  public  relations 

                                                 

229

  P. Bulak, Product placement w praktyce, „Marketing i rynek”, nr 5/ 2000, s. 35.  

91 

 

i reklamy 

230

.  Product  placement  ró

Ŝni  się  od  pozostałych  instrumentów  komunikacji 

marketingowej  psychologicznym  mechanizmem  oddziaływania.  Cech

ą  tej  formy 

komunikacji  jest  mi

ędzy innymi większa niŜ w przypadku reklamy koncentracja widzów 

na tre

ści przekazu. Inne aspekty stosowania product placement przedstawiono w tabeli 6.  

    

        Tabela 6. Porównanie product placement w filmie z reklam

ą telewizyjną.  

Product placement  

Reklama telewizyjna  

Koncentracja odbiorców  

Widzowie koncentruj

ą się bardziej na treści 

i  akcji  filmu  ni

Ŝ  na  reklamach  go 

poprzedzaj

ących.  

Odbiorcy  cz

ęsto  w  niewielkim  stopniu 

koncentruj

ą 

si

ę 

na 

przekazach 

reklamowych. 

Badania 

prowadzone 

przez Instytut GfK Polonia 

231

 wykazały, 

Ŝe  w  latach  dziewięćdziesiątych 
zmieniło 

si

ę  nastawienie  wobec 

reklamy, 

poparcie 

opcji: 

„ogl

ądam 

reklamy  ch

ętnie,  z  zainteresowaniem” 

spadło  z  27%  do  16%,  a  znacznie 

cz

ęściej  pojawiała  się  deklaracja: 

„staram  si

ę reklam nie oglądać” (z 12% 

do 24%)

.

 

Efekt chaosu wywoływany nadmiarem informacji  

Istnieje 

mo

Ŝliwość  uniknięcia  efektu 

chaosu. 

W  przypadku  przekazu  umieszczonego 

w  bloku  reklamowym  istnieje  wi

ększe 

ryzyko 

wyst

ąpienia  efektu  chaosu 

wywołanego nadmiarem informacji. 

Efekt na

śladownictwa, przeniesionego autorytetu oraz przeniesionej atrakcyjności  

Wi

ększe  prawdopodobieństwo  wywołania 

efektu  na

śladownictwa  za  pośrednictwem 

liderów opinii.  

Mo

Ŝliwość wywołania efektu 

na

śladownictwa  za  pośrednictwem 

liderów opinii. 

Okres oddziaływania przekazu 

Okres  oddziaływania  przekazu  zwi

ązany 

jest  z  liczb

ą  wykorzystywanych  kanałów 

dystrybucji filmów i umi

ędzynarodowieniem 

produkcji filmowych.   

Okres 

oddziaływania 

przekazu 

reklamowego  zale

Ŝy  od  zaplanowanej 

cz

ęstotliwości jego emisji w mediach w 

okre

ślonym czasie.     

                                                 

230

  J. W. Wiktor, Promocja. System komunikacji przedsi

ębiorstwa z rynkiem, Warszawa, PWN 2001, s. 287-

288. 

231

  Tam

Ŝe. 

92 

 

Zapping i zipping (celowe działanie odbiorcy informacji polegaj

ące na unikaniu 

komunikatu marketingowego poprzez przeł

ączanie pilotem TV programu, w którym 

emitowane s

ą reklamy lub szybkie przewijanie reklam w przypadku odtwarzania 

nagra

ń video)      

Odbiorcy przekazu rzadziej stosuj

ą zapping 

i zipping 

Nasilaj

ące  się  zjawisko  zappingu  i 

zippingu  

Koszt dotarcia do odbiorców 

Niski 

koszt 

dotarcia 

do 

odbiorców 

spowodowany  brakiem  kosztów  produkcji 

oraz  jednorazowym,  niezale

Ŝnie  od  liczby 

wykorzystywanych  kanałów  dystrybucji, 

poniesieniem opłaty. 

Relatywnie  niski  koszt  dotarcia  do 

jednego 

odbiorcy, 

lecz 

w 

przeciwie

ństwie  do  product  placement 

wyst

ępują  koszty  produkcji  spotu 

reklamowego  oraz  opłaty  dotycz

ące 

ka

Ŝdej jego emisji.  

 

Zale

Ŝność od scenariusza 

Wyst

ępuje  duŜa  zaleŜność  od  scenariusza, 

na  który  przedsi

ębiorstwo lokujące produkt 

w filmie nie ma du

Ŝego wpływu. Ponadto z 

uwagi  na  mał

ą  liczbę  produkowanych 

filmów,  w  krajach  innych  ni

Ŝ  Stany 

Zjednoczone,  istnieje  ograniczony  wybór 

ulokowania produktu zapewniaj

ący dotarcie 

do grupy docelowej.  

Scenariusz  filmu  reklamowego  zale

Ŝy 

od zleceniodawcy. 

 

         

Źródło:  M.  Sobocińska,  Product  placement,  „Świat  Marketingu”,  Akademia 

Ekonomiczna we Wrocławiu, Kwiecie

ń 2002, www.swiatmarketingu.pl. 

         

       Dla  osób  zarz

ądzających  marką  product  placement  jest  przede  wszystkim 

sposobem budowania jej 

świadomości i kształtowania wizerunku.  

         Wizerunek  marki  dotyczy  tego,  jak  nabywca  j

ą  postrzega  i  tym  samym  jest 

uzale

Ŝniony od sposobu dekodowania przez odbiorcę nazwy marki, znaku graficznego 

oraz odnosz

ących się do niej przekazów marketingowych.  

         Poj

ęciem  związanym  z wizerunkiem  jest  toŜsamość,  która  stanowi  poŜądany 

przez wła

ściciela marki sposób jej postrzegania przez nabywcę. Tym samym wizerunek 

93 

 

marki jest odbiciem to

Ŝsamości w świadomości konsumenta 

232

. 

         Lokowanie  produktu  w  ró

Ŝnych  nośnikach  twórczości  artystycznej  powinno 

doprowadzi

ć  do  sytuacji,  w  której  nabywca  nie  tylko  markę  pamięta,  ale  takŜe 

przypisuje jej pewne funkcjonalne i emocjonalne korzy

ści. 

         Osobowo

ść  marki  tworzą  grupy  wartości,  do  których  zalicza  się  aspekt 

materialny,  racjonalny,  emocjonalny,  niematerialny  oraz  zwi

ązany  z  bytem 

społecznym.  Pomi

ędzy  takimi  wartościami  powstają  potencjalne  obszary  –  osie 

komunikowania si

ę, wykorzystywane przy pozycjonowaniu marki 

233

.  

        Przekaz  product  placement  maj

ący  na  celu  plasowanie  marki  w  świadomości 

nabywcy i zaj

ęcie przez nią określonej pozycji wobec produktów konkurencyjnych jest 

czytelniejszy  dla  odbiorcy,  je

Ŝeli  jest  związany  z jedną,  a  nie  ze  wszystkimi  osiami 

komunikacji. 

               Rys. 7. Osie komunikacji warto

ści kojarzonych z marką. 

Serce        Warto

ści  indywidualne        Istota  bytu  społecznego      Wartości  uniwersalne  

Dusza 

                                                                  Jako

ść 

 Blisko

ść                                               Nowoczesność                             Postawy 

obywatelskie 

                                                                  Rozum                                        

Przyjemno

ść                                          Bezpieczeństwo                          Zaufanie    

                                                                Oszcz

ędność                                                                                       

Tradycja                                                  Pieni

ądze                                  Innowacje 

Obrona Gospodarstw domowych                                         Obrona społecze

ństwa 

       

  

Źródło: T. Domański, Strategie rozwoju marek handlowych, „Marketing i Rynek”, nr 

9/2001, s. 13. 

       Du

Ŝą  rolę  w  procesie  wyboru  marki  odgrywa  „własny  wizerunek  rzeczywisty” 

oraz  „własny  wizerunek  idealny”.  Oba  wizerunki  zwi

ązane  są  z  subiektywnymi 

odczuciami  na  temat  cech,  które  konsument  posiada  i  wyobra

Ŝeniami  dotyczącymi 

                                                 

232

  J. Altkorn, Strategia marki, Warszawa, PWE 1999, s. 39. 

233

 T. Doma

ński, Strategie rozwoju marek handlowych, „Marketing i Rynek”, nr 9, 2001. 

94 

 

tego, jakim nabywca chciałby by

ć. Nabywcy wybierają marki, których wizerunek jest 

spójny z ich własnym wyobra

Ŝeniem o sobie. 

         Opisane efekty mo

Ŝna osiągnąć realizując strategię product placement, poniewaŜ 

wykorzystuje  ona  wpływ  grup  odniesienia  i  liderów  opinii  na  proces  podejmowania 

przez  konsumenta  decyzji  zakupu.  Oddziaływanie  liderów  opinii  uzasadniane  jest 

mechanizmem  na

śladownictwa  społecznego  i  efektem  demonstracji.  Stanowią  oni 

swego rodzaju model do na

śladowania w zakresie postaw, celów, zachowań. 

         W  strategiach  product  placement  cz

ęsto wykorzystywani są „wertykalni” liderzy 

opinii (liderzy z grup społecznych  o wy

Ŝszym statusie) 

234

. Osoby zwi

ązane z filmem, 

muzyk

ą, sportem, które przekazują komunikaty marketingowe oddziałują na odbiorców 

poprzez  fakt, 

Ŝe  mogą  być  postrzegane  jako  atrakcyjne  i  wiarygodne.  Wykorzystanie 

znanej  osoby  w  komunikacji  marketingowej  mo

Ŝe wpłynąć na percepcję i ocenę cech 

produktu. Ukazanie marki w pozytywnym kontek

ście sytuacyjnym, w otoczeniu znanej 

i  lubianej  osoby,  która  uosabia  atrakcyjny  charakter,  mo

Ŝe  kształtować  zachowania 

nabywców oraz podwy

Ŝszać ocenę produktu. Osobami ukazującymi lokowany produkt 

mog

ą być wykreowane postacie, reprezentanci stylów Ŝycia, tzw. eksperci - specjaliści  

w danej dziedzinie, a tak

Ŝe rozpoznawane i powszechnie znane osoby publiczne. Cechy 

osób  prezentuj

ących  produkt  wpływają  na  odbiór  komunikatu  marketingowego  

i w konsekwencji na wizerunek marki.      

         Product  placement  mo

Ŝe być równieŜ skutecznym instrumentem zmiany postaw 

nabywców wzgl

ędem marki, poniewaŜ prawdopodobieństwo zmiany jest tym większe, 

im bardziej wiarygodny i atrakcyjny dla konsumenta jest nadawca informacji. 

         Do  działa

ń  zwiększających  skuteczność  product  placement  naleŜy  dopasowanie 

kontekstu  oraz  osobowo

ści,  wizerunku  aktora  do  charakteru  prezentowanego  przez 

niego  produktu.  Przykładem  mo

Ŝe być badanie prowadzone przez firmę Demoskop o 

nazwie „Monitor Gwiazd”, okre

ślające popularność osób medialnych 

235

. Obejmuje ono 

reprezentatywn

ą, losowo wybraną próbę mieszkańców Polski w wieku powyŜej 15 lat, 

                                                 

234

    E.  Duliniec,  Post

ępowanie  nabywców  towarów  konsumpcyjnych  w  krajach  o  gospodarce  rynkowej. 

Analiza marketingowa, Warszawa, Wydawnictwa Uczelniane Szkoły Głównej Planowania i Statystyki 1986, 

s.160-167. 

235

 H. Dyga-Twardowska, Obserwowanie gwiazd, „Brief”, nr 19/2001, s. 69. 

 

95 

 

licz

ącą  1000  osób.  Standardowy  pomiar  obejmuje  trzy  wymiary  popularności: 

znajomo

ść, sympatię oraz zainteresowanie i dotyczy trzech grup osób publicznych:  

•

 

aktorów,  

•

 

ludzi estrady,  

•

 

innych osób medialnych (np. modelek, sportowców, dziennikarzy, polityków).  

         Product  placement  w  ró

Ŝnym stopniu wpływa na proces decyzyjny konsumenta. 

Lokowanie  produktu  np.  w  ksi

ąŜce,  filmie,  podobnie  jak  reklama,  jest  szczególnie 

skutecznym  instrumentem  komunikacji  marketingowej  w  fazie  przed  i  pozakupowej. 

Przed  podj

ęciem  decyzji  zakupu  przez  nabywcę,  product  placement  jest  efektywnym 

narz

ędziem  budowania  świadomości  marki  i  kreowania  przychylnej  wobec  niej 

postawy.  Po  dokonaniu  zakupu  działa  przez  pozytywne  wzmocnienie,  utrzymuj

ąc 

konsumenta  w przekonaniu, 

Ŝe  podjął  słuszną  decyzję  oraz  przypomina  o  istnieniu 

marki.  Product  placement  nie  rozwi

ąŜe natomiast błędów  potencjalnie występujących 

w zakresie np. jako

ści produktu, wysokości ceny, czy strategii dystrybucji.  

         Product  placement  jest  instrumentem  komunikacji  marketingowej,  który  mo

Ŝe 

by

ć  stosowany  w  róŜnych  fazach  cyklu  Ŝycia  produktu,  zarówno  w  fazie 

wprowadzenia,  wzrostu  oraz  dojrzało

ści.  W  fazie  wprowadzania  produktu  przekazy 

marketingowe  powinny  mie

ć  charakter  informacyjny  i  słuŜyć  tworzeniu  wizerunku 

marki.  W  fazie  wzrostu  product  placement  przyczynia  si

ę do budowania świadomości 

marki,  a  nast

ępnie  w  fazie  dojrzałości  ma  słuŜyć  przypominaniu  nabywcom  o  marce 

produktu.  Przy  czym  trudno

ść w realizacji strategii product placement polega na tym, 

Ŝe umieszczany produkt np. w fabule filmu moŜe być w pewnym kraju dobrze znany i 

przez du

Ŝą liczbę osób uŜywany, natomiast w innym kraju moŜe znajdować się w fazie 

wprowadzania na rynek i tym samym wymaga

ć innego typu lokowania. 

         Przy  podejmowaniu  działa

ń związanych z product placement naleŜy uwzględnić 

cele  strategii  marketingowej  i  polityki  komunikacji,  poniewa

Ŝ  ta  forma  stanowi 

uzupełnienie w stosunku do  pozostałych instrumentów promocji i jest traktowana jako 

cz

ęść systemu komunikacji przedsiębiorstwa z rynkiem. Ponadto reklama (np. poprzez 

ogłoszenie prasowe zawieraj

ące zdjęcie z planu filmowego, billboardy przedstawiające 

aktora  lub  scen

ę, w której pojawił się produkt), public relations (np. reportaŜ z planu 

96 

 

filmowego)  i promocja  sprzeda

Ŝy, mogą nawiązywać do podjętych działań z zakresu 

product placement 

236

. 

        W  podsumowaniu  nale

Ŝy  podkreślić,  Ŝe  product  placement  sprzyja  uzyskiwaniu 

efektów  komunikacyjnych  oraz  sprzeda

Ŝowych.  W  dłuŜszej  perspektywie  cele 

komunikacyjne  słu

Ŝą  do  realizacji  celów  sprzedaŜowych.  Umieszczanie  produktu  w 

przedstawieniu  teatralnym,  filmie,  ksi

ąŜce,  fotografii,  słuchowisku  radiowym,  grze 

komputerowej  lub  programie  rozrywkowym  przyczynia  si

ę  do  wzrostu  świadomości   

i znajomo

ści  marki 

237

.  Ponadto  pomaga  utrwala

ć  poŜądane  skojarzenia  związane  z 

mark

ą oraz kształtować wizerunek przedsiębiorstwa i jego produktów. W konsekwencji 

product  placement  mo

Ŝe wzmacniać zaufanie nabywcy do marki, budować wobec niej 

lojalno

ść oraz zwiększać poziom satysfakcji z podjętej decyzji zakupu.   

 

4.3. Przykłady Sopotu w filmach i telewizji. 

         Jedn

ą z najlepszych form promocji jest sztuka filmowa. Film, zwłaszcza cieszący 

si

ę duŜą oglądalnością sprawia, Ŝe rzeczy, miejsca itp., pokazane w filmie zyskują na 

popularno

ści.  Stają  się  modne.  Miasto  Sopot  nawet,  gdy  w  Polsce  obowiązywał 

komunistyczny  system  polityczny  był  enklaw

ą  ekskluzywności.  Miejscem,  gdzie 

zawsze  warto  si

ę  było  pokazać,  zaistnieć.  Często  reŜyserzy,  aby  podnieść  rangę 

swojego filmu, starali si

ę umieścić chociaŜby drobny epizod, którego akcja rozgrywała 

si

ę w zawsze modnym kurorcie. JeŜeli film był popularny, była to korzyść obustronna. 

Film  zyskiwał  dzi

ęki  „dodatkowemu  aktorowi”,  jakim  był  Sopot,  a  Sopot  stawał  się 

jeszcze bardziej miejscem po

Ŝądanym, dzięki oglądalności filmu.  

         Oczywisty  jest  fakt, 

Ŝe  Sopot  przede  wszystkim  dostrzegalny  jest  w  filmach 

polskich.  Jednym  z  najbardziej  znanych  jest  „Sztos”,  który  na  ekrany  kin  wszedł  w 

1997 roku. Był to debiut re

Ŝyserski popularnego aktora Olafa Lubaszenki. Film moŜna 

okre

ślić  jako  rodzimą  wersję  kina  drogi  i  kina  sensacyjnego  z  elementami 

komediowymi.  

         Scenariusz  napisał  Jerzy  Kolasa,  wła

ściciel Studia TatuaŜu Artystycznego, który  

                                                 

236

 

K. Sacha, Nieodzowno

ść promocji, (cz.III), „Marketing w Praktyce”, nr 4/1999, s. 60-63.  

 

237

 A. Ró

Ŝalska, Sklep Wielkiego Brata, „Impact”, nr 9/2001, s. 60.  

 

97 

 

w latach  70-  tych  obracał  si

ę w kręgach Trójmiejskiego półświatka, więc opisywane  

w filmie  sytuacje  i  ludzi  zna  dobrze  z  autopsji.

 

„Sztos”  na  długo  przed  premier

ą 

otaczała aura sensacji, gdy

Ŝ w obsadzie miały pojawić się nazwiska znane nie tylko ze 

świata  artystycznego.  W  epizodach  moŜna,  więc  zobaczyć  sportowca  Przemysława 

Salet

ę,  scenarzystę  Jerzego  Kolasę  czy  słynnego  mafiosa  z  WybrzeŜa  Nikodema 

Skotarczyka pseudonim „Niko

ś”, posiadającego w Sopocie lokal rozrywkowy. Ponadto 

w  filmie  mo

Ŝemy  zobaczyć  aktorów:  Jana  Nowickiego  (Eryk),  Cezarego  Pazurę 

(Czarnecki),  Ew

ę  Gawryluk  (Beata),  Krzysztofa  Zaleskiego  („Grucha”),  Leona 

Niemczyka (Josef). 

        „Sztos”  ma  form

ę  rozbudowanej  retrospekcji.  Bohaterowie,  współcześnie  ludzie   

z pozycj

ą,  mający  własne,  prawie  legalne  interesy,  z  nostalgią  wspominają  dawne 

czasy, kiedy to w Polsce wczesnego Gierka, dopiero zaczynali zbija

ć kapitał. 

       Sopot,  pocz

ątek lat 70- tych, 30-letni Kazik Czarnecki noszący ksywkę „Synek”, 

wychodzi  po  półtorarocznej  odsiadce  na  wolno

ść,  wraca  do  rodzinnego  Trójmiasta  

i próbuje  jako

ś  się  urządzić.  Kontaktuje  się  z  dawnym  kumplem,  sporo  starszym  od 

niego  Erykiem,  który  jest  fachowcem  od  oszustw  walutowych.  Do

świadczony kumpel 

wci

ąga Synka do spółki i teraz juŜ razem oszukują w sopockim kurorcie cudzoziemców 

przy wymianie walut. Pewnego dnia Eryk, zapalony hazardzista, przegrywa du

Ŝą sumę 

z Gruch

ą, przyjacielem z branŜy.  Okazuje się, Ŝe  Grucha z premedytacją go  oszukał. 

Eryk  postanawia  si

ę zemścić, ale do tego potrzebują sporej gotówki. Wyruszają, więc 

w  tras

ę  do  „roboty”...  Kiedy  są  juŜ  gotowi,  przystępują  do  ostatecznej  rozprawy 

z Gruch

ą, robiąc efektowny „sztos” („numer” w gwarze przestępczej) 

238

. 

         Sopockie plenery oraz eleganckie wn

ętrza (m.in. Grand Hotelu), moŜemy ogląda 

w kilku ró

Ŝnych scenach. Stanowią one prawdziwą ozdobę filmu.  

         Kolejny sensacyjny film, nieco nowszy, bo z roku 2001, w re

Ŝyserii Władysława 

Pasikowskiego  nosi  tytuł  ”Reich”.  Jest  to  tak  zwane  m

ęskie  kino,  nieco  brutalne. 

Główne role graj

ą znani i lubiani aktorzy: Bogusław Linda (filmowy Alex, zawodowy 

morderca)  oraz  Mirosław  Baka  (posta

ć  imieniem  Andre,  agent  sekcji  narkotykowej 

niemieckiej  policji).  Pozostałe  role  odtwarzaj

ą:  Aleksandra  Nieśpielak  (Ola, 

dziewczyna „Wie

śka”), Julia Rzepecka (Iwona), Krzysztof Pieczyński („Wiesiek”, szef 

                                                 

238

 Strona internetowa: www.filmweb.pl 

98 

 

sopockiej mafii). 

         Sopot  przedstawiony  jest  głównie  jako  miejsce  rozrywki  (dyskoteki,  puby), 

miejsca wyboru „modelki roku” oraz spotka

ń gangsterów róŜnej profesji.  

         Film  w  krótkim  opisie  przedstawia  si

ę następująco: główny bohater Alex ma juŜ 

do

ść zabijania. SłuŜył w Legii Cudzoziemskiej, zabijał na rozkaz narkotykowych bossów, 

a

Ŝ wreszcie, gdy ma juŜ na karku czterdziestkę, zatęsknił za Polską - krajem, z którego 

uciekał przed laty. Razem z nim do ojczyzny wybiera si

ę kolega po fachu Andre. Obydwaj  

popadaj

ą w konflikt z sopocką mafią. Sytuacja się komplikuje, gdy Alex zaczyna darzyć 

uczuciem dziewczyn

ę szefa 

239

. 

         Nieco  starszym  filmem,  z  roku  1985,  ale  za  to  bardzo  charakterystycznym  jest 

„Medium”,  w  re

Ŝyserii  Jacka  Koprowicza.  Jest  to  horror  z  elementami 

psychologicznymi.  Bardzo  du

Ŝa  część  akcji  odbywa  się  w  Sopocie.  Są  to  m.in. 

Budynek „Grand Hotelu”, pla

Ŝa, czy dom z ogrodem (zabytkowa willa, znajdująca się 

przy  obecnej  ulicy  Obro

ńców  Westerplatte).  „Medium”  posiada  swoisty,  mroczny 

klimat,  od  pocz

ątku  do  końca.  Jedną  z głównych  ról  odgrywa  GraŜyna  Szapołowska 

(nauczycielka  Luiza  Skubiejska).  Oprócz  niej  w  filmie  mo

Ŝemy  zobaczyć  Jerzego 

Zelnika(Andrzej  Gaszewski),  Jerzego  Stuhra  (Georg  Netz),  Władysława  Kowalskiego, 

czy Michała Bajora (aspirant Krank).  

         Do  ciekawostek  nale

Ŝy zaliczyć fakt, Ŝe jest to pierwszy polski film całkowicie 

po

święcony  tematyce  okultystycznej.  Po  premierze  krytyka  poświęciła  „Medium” 

wiele uwagi.W 1985 roku film Jacka Koprowicza obejrzało ponad pół miliona widzów. 

        Akcja  filmu  rozgrywa  się  w  Sopocie  zaraz  po  dojściu  Hitlera  do  władzy.    
W mie

ście  dzieją  się  dziwne  rzeczy.  I  tak  np.  komisarz  policji  nie  wie,  dlaczego 

obudził  si

ę  rano  na  plaŜy,  mieszkaniec  Warszawy  z  niezrozumiałych  dla  siebie 

przyczyn  pojechał  nad  morze,  nauczycielka  w 

środku  lekcji  wychodzi  z  klasy  

i wyje

ŜdŜa nad Bałtyk. Ludzie stają się bezwolni, jak automaty, nie wiadomo, co nimi 

kieruje.  Tymczasem  siostra  parapsychologa  Wagnera  ł

ączy  się  w  trakcie  seansu 

spirytystycznego z nadawc

ą o niespotykanej mocy 

240

. 

          

                                                 

239

 Tam

Ŝe. 

240

 Tam

Ŝe. 

99 

 

      Film  pt.:  „Do  widzenia,  do  jutra”  jest  psychologicznym  obrazem,  którego  akcja 

cz

ęściowo dzieje się w Sopocie. Dodatkową nobilitacją dla miasta, jest udział w filmie 

Zbyszka  Cybulskiego  (filmowy  Jacek).  Oprócz  niego  w  filmie  wzi

ęli  udział:  Teresa 

Tuszy

ńska  (Margueritte),  GraŜyna  Muszyńska  (Joasia),  Jacek  Fedorowicz  (Jurek), 

Roman Pola

ński (Romek). 

         „Do widzenia, do jutra” jest debiutem re

Ŝyserskim Janusza Morgensterna. Został 

uhonorowany  I  nagrod

ą  za  reŜyserię  na  MFF  w  Stratford  w  1961  r.  i  nagrodą 

„Srebrnego  Bumerangu”  za  zdj

ęcia  na  festiwalu  w  Melbourne  w  1962  r.  Scenariusz 

napisał,  wspólnie  z  Bogumiłem  Kobiel

ą,  Wilhelmem  Machem  i  Zbigniewem 

Cybulskim,  zarazem  odtwórc

ą  głównej  roli.  Tło  wydarzeń,  o  których  opowiada  film, 

jest  autentycznym  tłem  fragmentu  jego 

Ŝyciorysu.  Autentyczna  jest  takŜe  postać 

Marguerite,  cho

ć naprawdę nazywała się ona Francoise Bourbon. W filmie zakochuje 

si

ę w niej Jacek, student i artysta. Jego Ŝyciową dewizą jest „marzenie, które stanowi 

motor  działania”.  Obiektem  jego  marze

ń  staje  się  właśnie  Marguerite,  urocza, 

niedosi

ęŜna  córka  konsula,  która  juŜ  jutro  wyjeŜdŜa  z  Polski.  Młodzi  chcą,  więc 

sp

ędzić ze sobą kilka ostatnich godzin. 

         W t

ę prostą i banalną historię romantycznej przygody autorzy filmu wpletli sceny 

realizowane  w  autentycznych  gda

ńskich  piwnicach  studenckich,  z  udziałem  twórców  

i aktorów  teatrzyków  „Bim-Bom”  i  „Co  To”,  próbuj

ąc  w  ten  sposób  utrwalić 

niepowtarzalne zjawisko, jakimi były one w drugiej połowie lat 50. Pragn

ęli oddać ich 

nastrój i przesłanie, a tym samym wyrazi

ć stan ducha ówczesnej młodej inteligencji 

241

.  

         Innym  filmem  psychologicznym,  traktuj

ącym  o  uczuciach,  Ŝyciowych 

problemach,  dokonywanych  wyborach  s

ą  „Penelopy”  w  reŜyserii  Bohdana  Poręby.     

W rolach  głównych  wyst

ępują:  Jana  Svandova  (Magdalena),  Eva  Vejmelkova  (Beata 

Zawada), Monika Marciniak (Bo

Ŝena Pawlak).  

        Zbli

Ŝa  się  Sylwester.  Trzy  kobiety  dowiadują  się,  Ŝe  ich  męŜowie,  marynarze, 

przyb

ędą  na  Sylwestra  do  portu.  Gdy  wszystkie  oczekują  ich  z  niecierpliwością 

okazuje  si

ę,  Ŝe  jednak  będą  musiały  samotnie  spędzić  ten  dzień.  Czas  oczekiwania 

przeznaczaj

ą na rozlokowanie się w „Grand Hotelu” w Sopocie i na rozmowy 

242

. 

                                                 

241

 Strona internetowa: www.film.polski.pl 

242

 Tam

Ŝe. 

100 

 

      W  Sopocie  nie  tylko  kr

ęcono  filmy  związane  z  tematyką  sensacyjną  czy 

psychologiczn

ą. 

        

śycie  to  równieŜ  chwile  miłe,  wesołe,  wręcz  komediowe.  RównieŜ  ten  gatunek 

filmowy zawitał do kurortu. W pierwszej połowie roku 1989 na ekranach kin pojawiła 

si

ę komedia o lekkim zabarwieniu erotycznym pt.:„Co lubią tygrysy”. ReŜyserem filmu 

jest  Krzysztof  Nowak.  W  komedii  wyst

ąpili  znani  polscy  aktorzy:  Krzysztof 

Kowalewski  (Marek),  Wojciech  Pokora  (Piotr  Suwacz,  przyjaciel  Marka),  Anna 

Chodakowska (Beata, przyjaciółka Krysi), Bo

Ŝena Dykiel (badylara), Dorota Kamińska 

(Krysia, 

Ŝona Marka). 

         Film  pt.  „Co  lubi

ą  tygrysy”  przedstawia  problemy  Ŝyciowe  Piotra,  docenta 

matematyki  w 

średnim  wieku,  którego  opuszcza  Ŝona.  WyjeŜdŜa  on  do  Sopotu 

w poszukiwaniu  nowej  miło

ści.  Towarzyszy  mu  jego  przyjaciel  Marek.  W  Sopocie 

Piotr i Marek zajmuj

ą dwa jednoosobowe pokoje w hotelu „Minerwa”...

243

.  

         Znacznie  nowsz

ą  komedią,  pochodzącą  z  roku  2003  jest  film  pt.:  „  Ciało”. 

Komedia  powstała  przy  udziale  dwóch  re

Ŝyserów:  Tomasza  Koneckiego  i  Andrzeja 

Saramonowicza.  Bud

Ŝet  filmu  wyniósł,  aŜ  dwa  miliony  dolarów.  Jak  na  polską 

kinematografi

ę, to całkiem spory budŜet. 

         Obsada  aktorska  przedstawia  si

ę  następująco:  Rafał  Królikowski  (Wolter), 

Tomasz  Karolak  (Goldi),  Zbigniew  Zamachowski  (Ada

ś  Dizel),  Robert  Więckiewicz 

(Julek). 

         Pewien  człowiek  znajduje  w  poci

ągu  zwłoki.  Boi  się  jednak  powiadomić  policję, 

poniewa

Ŝ  jest  złodziejem,  a  do  tego  ma  ze  sobą  sporo  trefnego  towaru.  Zdesperowany 

postanawia  podrzuci

ć  te  zwłoki  komuś  innemu.  Historia  cofa  się  o  jeden  dzień:  

w Krakowie dwaj sympatyczni outsiderzy: Julek i Cezar orientuj

ą się, Ŝe ich przyjaciel, 

z którym mieszkali, umarł po wypiciu substancji do balsamowania zwłok. Postanawiaj

ą 

odwie

źć jego ciało do rodziny do Sopotu.  

         

Film  „Ciało”  jest  „czarn

ą  komedią”  z  sympatycznymi  bohaterami  o  bardzo 

polskim  charakterze.  Film  został  doceniony  przez  Jury  na  XXV  Festiwalu  Polskich 

Filmów Fabularnych w Gdyni 

244

.  

                                                 

243

 Tam

Ŝe. 

244

 Tam

Ŝe. 

101 

 

         Pod  koniec  2005  roku  powstały  dwie  filmowe  produkcje,  których  akcja  dzieje 

si

ę  w Sopocie.  

         Pierwsza  z  nich  to  komedia  romantyczna  „Tylko  mnie  kochaj”.  Zdj

ęcia  do 

najnowszej  produkcji  Ryszarda  Zatorskiego  s

ą kręcone m.in. na zabytkowym dworcu 

kolejowym,  na  molo  oraz  w  słynnym  sopockim  Grand  Hotelu.  Na  planie  zobaczymy 

wszystkie  gwiazdy  filmu,  m.in.  Macieja  Zako

ścielnego,  Agnieszkę  Grochowską, 

Agnieszk

ę Dygant, GraŜynę Szapołowską, Jana Frycza. W Sopocie zostały nakręcone 

najwa

Ŝniejsze i najbardziej romantyczne sceny filmu.  

         Głównym  bohaterem  filmu  jest  Michał,  współwła

ściciel  duŜej  firmy 

architektonicznej, który prowadzi nudne 

Ŝycie. ŚwieŜości nie wprowadza nawet bliska 

znajomo

ść z Agatą (drugą współwłaścicielką firmy). Kiedy wydaje się, iŜ nic nie moŜe 

zmieni

ć  tego  spokojnego  Ŝycia,  do  drzwi  mieszkania  Michała  puka  siedmioletnia 

Michalina. Cały jego dotychczasowy porz

ądek zostaje zachwiany...

245

. 

         Równie

Ŝ niedawno zakończyły się zdjęcia do telewizyjnego serialu „Pełną parą” 

w re

Ŝyserii Leszka Wosiewicza. Emisja serialu rozpoczęła się trzeciego grudnia 2005 

roku w programie II telewizji polskiej. 

         Serial posiada bogata obsad

ę aktorską: Krzysztof Wakuliński (Henryk Niwiński), 

Artur  Dziurman  (Zygmunt  Marciniak),  Joanna  Górniak  (Zofia  Marciniak),  Gra

Ŝyna 

Bł

ęcka-Kolska  (Malina  Maliszewska),  Małgorzata  Braunek  (Bogusia  Lamarti), 

Krystyna Łubie

ńska (pani Ludwika). 

         Głównymi  bohaterami  serialu  s

ą  oficerowie  Ŝeglugi  morskiej,  którzy  z  powodu 

bł

ędów  sądowych  utracili  dotychczasową  pracę.  Wynajmują  zacumowaną  do 

sopockiego  molo  pływaj

ącą restaurację, która jest w bardzo złym stanie. Postanawiają 

odnowi

ć statek, uruchomić na nim własny lokal i symbolicznie powrócić na morze. W 

serialu  nie  brakuje  w

ątku  kryminalnego:  jedna  z  bohaterek  próbuje  przemycić  za 

granic

ę  zabytkowe  dzieło  sztuki,  wykradzione  z  kościoła.  Jednak  „Pełną  parą”  to 

przede  wszystkim  obyczajowa  opowie

ść o współczesności, z wyrazistymi bohaterami  

i plejad

ą postaci drugoplanowych.    

         W  „Pełn

ą  parą”  występują  najwaŜniejsze  i  najbardziej  rozpoznawalne  miejsca 

Sopotu:  ulica  Bohaterów  Monte  Cassino,  molo,  Grand  Hotel  i  charakterystyczne 

                                                 

245

 Strona internetowa: www.film.pl