Monika Kasielska
Scenariusz godziny wychowawczej w liceum
Temat: AUTORYTET NAUCZYCIELA
Cele zajęć:
Uczeń:
•
Zna pojęcie „autorytet” (wytłumaczenie pojęcia załączone na końcu)
•
Wie, jakie znaczenie mają pozytywne wzorce osobowości w wychowaniu,
•
Potrafi określić, jakie cechy posiada pozytywny i negatywny wzorzec osobowości nauczyciela,
•
Zna przykłady zdobywania i utraty autorytetu.
Metody:
•
Burza mózgów,
•
Dyskusja bazująca na przygotowanych materiałach dydaktycznych (plansza).
Przebieg zajęć:
1.
Co oznacza termin autorytet – burza mózgów.
2.
Autorytet zewnętrzny i rzeczywisty – czym się róŜni?
3.
Autorytet jako wzorzec osobowości dla młodzieŜy.
4.
Cechy nauczyciela składające się na posiadanie lub nie posiadanie autorytetu – burza mózgów.
5.
Autorytet w praktyce szkolnej.
6.
Ankieta.
Materiały do wykorzystania na zajęciach
ZNACZENIE TERMINU
AUTORYTET [łac.],
socjol.
uznanie, prestiŜ osób, grup i instytucji społ., oparte na cenionych w danym
społeczeństwie wartościach; takŜe osoby, instytucje itp. cieszące się uznaniem w danej dziedzinie; zwykle
wyróŜnia się autorytety prawa, kompetencji, osobowy, sumienia i religijny.
(Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA)
AUTORYTET - pochodzi od łac. Auctoritas, który tłumaczy się jako rada, wola, waŜność, powaga moralna, nawet
wpływowa osoba.
AUTORYTET - 1) uznanie u innych, wpływowość,
2) człowiek, doktryna, pismo cieszące się w jakiejś dziedzinie lub opinii pewnych ludzi szczególną
powagą.
Autorytet zewnętrzny i rzeczywisty.
Autorytet zewnętrzny zwykle charakteryzują walory takie jak: sprawowana funkcja i władza z nią związana,
duŜy i luksusowo wyposaŜony gabinet, samochód, pieczęcie, niedostępność, tytuły, ceremonie i in. Autorytet
zewnętrzny nauczyciela to głownie władza polegająca na ocenianiu, moŜliwości karania i nagradzania, wydawaniu
i egzekwowaniu wykonania poleceń itd. W szkolnych statutach, zarządzeniach porządkowych dyrektorów i in. jest
to wyraźnie zaznaczane: uczeń wykonuje polecenia nauczyciela, okazuje mu szacunek itp. Nauczyciel decyduje,
co jest wartościowego w wypowiedziach i pracach pisemnych uczniów, co jest na temat a co nie, jak naleŜy coś
rozumieć, co jest waŜne, a co nie. Decyzje dotyczące ocen są często arbitralne i nie podlegają negocjacjom.
Ocena staje się niekiedy formą represji. Wzajemne ocenianie jest wciąŜ niedoceniane i stosowane sporadycznie,
a samoocena najczęściej jest brana pod uwagę jedynie przy wystawianiu ocen zachowania.
Istota autorytetu rzeczywistego nauczyciela polega na tym, Ŝe uczniowie oceniają pozytywnie walory
charakteru i umysłu nauczyciela m.in.
-
Szeroką i ugruntowaną wiedzę,
-
Umiejętność jej zastosowania,
-
Fachowość,
-
Sumienność,
-
Sprawiedliwość,
-
Otwartość i Ŝyczliwość,
-
Cierpliwość i wyrozumiałość,
-
Kulturę osobistą,
-
Talent pedagogiczny,
-
Wszechstronność,
-
Twórczość,
-
Opanowanie,
-
Pracowitość i in.
Na skutek pozytywnego obrazu nauczyciela z góry są oni nastawieni na posłuszeństwo, nie z obawy przed
represjami, lecz w przekonaniu o słuszności i trafności otrzymywanych poleceń.
Monika Kasielska
Autorytet jako wzorzec osobowości dla młodzieŜy.
Uczniowie w wieku dorastania rozwijają się intensywnie fizycznie i psychicznie. Na plan pierwszy wysuwa
się szczególnie dąŜenie do samodzielności, potrzeba sukcesu, towarzystwa rówieśników. Uczucia, początkowo
chwiejne – krystalizują się, rodzą się pierwsze, rówieśnicze miłości. Niekiedy brak równowagi emocjonalnej
objawia się nadpobudliwością układu nerwowego, draŜliwością uczuciową, skłonnością do zachowań
agresywnych, z duŜą zmiennością nastrojów.
W okresie dorastania pojawia się chęć posiadania wzorców osobowości – szukanie „mistrza”. W kontaktach
z młodzieŜą zaczynają odgrywać duŜą rolę autorytety ludzi z bliskiego otoczenia. Jest to równieŜ okres buntu,
nie zgadzania się na „zastane”. Dlatego w wieku tym zaczyna się często problem z „nieposłusznym dzieckiem”.
MłodzieŜ szuka wzorców osobowych. Oczekuje, Ŝe znajdzie i często znajduje swojego „mistrza” właśnie w szkole.
Cechy nauczyciela składające się na posiadanie lub nie posiadanie autorytetu.
Z ankiet wypełnianych przez uczniów naszej szkoły na temat cech dobrego nauczyciela, a więc posiadającego
rzeczywisty autorytet, wynika z grubsza, Ŝe nauczyciel z autorytetem to nauczyciel mądry „w porządku”, a w
szczegółach:
-
Mający ugruntowaną i szeroką wiedzę, z której potrafi swobodnie korzystać,
-
Mający wysoką kulturę osobistą,
-
Atrakcyjnie i zrozumiale tę wiedzę potrafi przekazać, wykazuje chęć dzielenia się nią, ale
nie w sposób „ popatrz, jaki jestem mądry”, ale „ popatrz, jakie to proste”,
-
Jasno tłumaczy, podaje przykłady, potrafi zainteresować i pobudzić do zdobywania wiedzy
i umiejętności,
-
Jest Ŝyczliwie nastawiony do uczniów,
-
Interesuje się sprawami uczniów, rozumie ich problemy, ale nie narzuca swoich rad i
rozwiązań,
-
Jest bezstronny, nie ma wybranych uczniów, jest sprawiedliwy w ocenach i sądach,
-
Posiada „ talent pedagogiczny”,
-
Jest opanowany i zrównowaŜony,
-
Ma poczucie humoru,
-
Jest sumienny, pracowity i twórczy.
Uczniowie określają następująco cechy nauczycieli bez rzeczywistego autorytetu:
-
Nerwowość i wybuchowość,
-
Mała fachowość, na co składa się niski zasób wiedzy ogólnej i przedmiotowej,
-
Chaotyczne i niejasne tłumaczenie,
-
Popełnianie błędów,
-
Brak celowości działań na zajęciach,
-
Niska kultura osobista,
-
Niesprawiedliwość oceniania,
-
Zbytnia, często nieuzasadniona surowość,
-
Brak wyrozumiałości,
-
Złośliwość,
-
Czyhanie na luki w wiedzy, niepowodzenia,
-
Wyśmiewanie, ubliŜanie, sarkazm,
-
Brak poczucia humoru,
-
Brak dyscypliny pracy, spóźnianie się, wychodzenie z lekcji, zajmowanie się na zajęciach
innymi sprawami itd.,
-
Wyolbrzymianie drobnych błędów, satysfakcja z ich wykrycia,
-
Niewyraźne, za szybkie lub za wolne, za ciche lub za głośne mówienie,
-
Monotonne, prowadzenie zajęć, nuda na lekcjach.
-
Nauczyciel w opinii uczniów powinien być: miły, sprawiedliwy, mieć poczucie humoru, łagodny, spokojny,
Ŝyczliwy, mądry, dobry, wyrozumiały, cierpliwy, słuŜący pomocą, troskliwy, prawdomówny.
Nauczyciel jako osoba kierująca procesem pedagogicznym w szkole jest głównym obiektem róŜnorodnych sądów,
krytyki, opinii wydawanych o nim przez jego wychowanków. W budowaniu autorytetu nauczyciela, przeszkodą
stają się następujące cechy: krzykliwy, surowy, groźny, niesprawiedliwy, złośliwy, podejrzliwy i nudny.
Autorytet w praktyce szkolnej.
Nie sposób nie wspomnieć przy okazji mówienia o autorytecie o etyce nauczyciela.
Bardzo waŜną cechą nauczyciela jest odpowiedzialność. Odpowiedzialny nauczyciel starannie
przygotowuje się do zajęć, aktywnie prowadzi lekcje, sumiennie sprawdza wiedzę i umiejętności uczniów,
mobilizując ich do pracy nad swoim rozwojem, poświęca uczniom swój czas, sprawuje nad nimi opiekę, jest
staranny, rzetelny, godny zaufania. Nie jest odpowiedzialnym nauczyciel, który pod byle pretekstem spóźnia się
na zajęcia, wychodzi w trakcie lekcji, lub często kończy zajęcia wcześniej.
Kultura osobista nauczyciela – cecha, którą uczniowie wymieniają najczęściej zaraz po szerokiej wiedzy i
fachowości. Zaczyna się od tzw. pierwszego wraŜenia, którego - niestety- nie moŜna powtórzyć: strój
dostosowany do sytuacji i pory roku, uczesanie, czystość, zapach, gesty, intonacja głosu, mimika itp., wszystko to
składa się na pozytywny, obojętny lub negatywny odbiór osoby nauczyciela przez uczniów oraz ich rodziców.
Jeśli nauczyciel nie potrafi wyraŜać swoich myśli poprawnie, jeśli dysponuje ubogim słownictwem albo nie
kontroluje tego, co i jak mówi – naraŜa się na krytykę i lekcewaŜenie. Od kultury osobistej nauczyciela, od jego
taktu i wyczucia sytuacji zaleŜy w znacznym stopniu, czy uwagi skierowane do uczniów, rodziców lub opiekunów
uczniów będą przyjmowane powaŜnie potraktowane w celu poprawy sytuacji, czy teŜ zranią jedynie ich poczucie
Monika Kasielska
godności. Nauczyciel etyczny nie epitetuje negatywnie uczniów, rodziców czy współpracowników. Jeśli konieczna
jest negatywna ocena – ma ona być połączona z rzeczowym szukaniem przyczyn i znajdowaniem sposobów
poprawy sytuacji.
Autorytet moŜna łatwo, nawet nieświadomie nadszarpnąć, albo całkiem stracić. Rzadko się zastanawiamy
nad skutkami entuzjastycznego wychwalania zdolnego ucznia przy kaŜdej okazji. Łatwo w ten sposób zniechęcić
pozostałych uczniów do tej osoby (zazdrość), a przy okazji do siebie. Komentując na forum klasy, jak uzdolniony
jest dany uczeń nie wyświadcza mu się przysługi. Lepiej skupić się na rzeczowym komentarzu – „...Odpowiedzi są
poprawne, wyczerpałeś temat, udało ci się rozwiązać bezbłędnie zadanie, widać, Ŝe rozumiesz zagadnienie...”, itp.
Rzeczowy komentarz pozwala dostrzec uczniowi swoją wartość bez porównywania go z innymi uczniami.
Tak jak w przypadku negatywnych ocen, wyjątkowo pozytywne teŜ dobrze sygnalizować przy okazji
indywidualnego kontaktu z uczniem np. „cieszę się, Ŝe mam w klasie taką pracowitą uczennicę”, itp.
Łatwo równieŜ nadszarpnąć swój autorytet wchodząc w „układy” z młodzieŜą np. prosząc klasę o dyskrecję
w przypadku ukrywania spóźnień nauczyciela, nieobecności na części lub całości lekcji, wcześniejszego
wypuszczania z klasy, przynoszenie kawy nauczycielowi na lekcje, ale tak, Ŝeby dyrektor nie zobaczył i in. Takie
zachowanie nauczyciela jest szczególnie demoralizujące, bo pokazuje młodzieŜy, Ŝe nauczyciel – wzorzec do
naśladowania - jest nieuczciwy.
Nie jest łatwo zdobyć autorytet młodzieŜy we współczesnych szkołach i go długie lata utrzymać. Warto jednak
pracować nad tym, wtedy i łatwiej się w szkole pracuje i ma się więcej zadowolenia z pracy, sukcesów
dydaktycznych i wychowawczych a takŜe uznania ze strony przełoŜonych.
Ankieta
„Autorytet nauczyciela”
Aby stwierdzić, co najbardziej wpływa na tworzenie autorytetu nauczyciela, proszę o podanie
odpowiedzi na poniŜsze pytania.
1. Wygląd:
a)
jest bardzo waŜny
b)
jest waŜny
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜny
e)
całkiem niewaŜny
2. Umiejętność posługiwania się językiem polskim.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
3. Wymień najwaŜniejsze według ciebie cechy charakteru nauczyciela.
4. Organizacja pracy na lekcji.
a)
jest bardzo waŜna
b)
jest waŜna
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜna
e)
całkiem niewaŜna
5. Korzystanie z pomocy dydaktycznych.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
6. Sprawiedliwość w ocenianiu.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
Monika Kasielska
e)
całkiem niewaŜne
7. Zainteresowanie zajęciami.
a) jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
8. Rozwiązywanie konfliktów w klasie.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
9. Przygotowanie do lekcji.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
10. Stosowanie róŜnych sposobów przekazywania wiedzy tak, aby dotarła do ucznia.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
11. Umiejętności zawodowe.
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
12. Działalność pozalekcyjna i pozaszkolna
a)
jest bardzo waŜne
b)
jest waŜne
c)
obojętne
d)
niezbyt waŜne
e)
całkiem niewaŜne
powrót