Jakie jednostki chorobowe wyindukowała antropogeneza

JAKIE JEDNOSTKI

CHOROBOWE

WYINDUKOWA

ANTROPOGENEZA?

Alkoholizm

jest uzale

żnieniem od

alkoholu, polega na niekontrolowanym
piciu napojów alkoholowych. Choroba
ma destrukcyjny wp

ływ nie tylko na

życie osoby uzależnionej, ale i jej
otoczenie. Schorzenie doprowadza do
rozbicia rodzin, rozlu

źnienia więzów

spo

łecznych, obniżenia jakości pracy,

ływa na zwiększenie liczby

wypadków drogowych oraz w miejscu
pracy, jest tak

że powodem rozwoju

przest

ępczości.

ALKOHOLIZM

Szacuje si

ę, że w Polsce

4,5

miliona

ludzi nadu

żywa alkoholu,

700 000 – 900 000

jest uzale

żnionych.

70%

wypijanego alkoholu stanowi

wódka.

ężczyźni najwięcej

alkoholu pij

ą w wieku

20- 30

lat, kobiety

30- 40

Alkoholizm, wbrew
obiegowym opiniom, dotyka
ludzi z ró

żnych środowisk,

bez wzgl

ędu na płeć,

wykszta

łcenie, status

materialny.

PRZYCZYNY

Powody, dla których nast

ępuje rozwój choroby

alkoholowej s

ą różnorodne, najczęściej

wymienia si

ę tu:

- stres;
- poczucie osamotnienia;
- czynniki dziedziczne;
- czynniki

środowiskowe i kulturowe;

- czynniki osobowo

ściowe, np. skłonność

do depresji, niska samoocena,
nieumiej

ętność radzenia sobie w różnych

sytuacjach

życiowych.

Fazy choroby alkoholowej i objawy z nimi zwi

ązane

Wyró

żniamy cztery fazy choroby alkoholowej:

1). Faza wst

ępna (od kilku miesięcy do kilku lat)

Objawy:

•po wypiciu kieliszka pij

ący czuje się bezpieczniej,

alkohol przynosi odpr

ężenie, ułatwia kontakty, nikną

napi

ęcia i stresy;

•wszystkie problemy zaczyna rozwi

ązywać za pomocą

alkoholu;

•wzrasta tolerancja alkoholowa, aby uzyska

ć przyjemny

nastrój, pij

ący musi wypić więcej niż poprzednio.

Fazy choroby alkoholowej i objawy z nimi
zwi

ązane c.d.

2). Faza ostrzegawcza (od pó

ł roku do kilku lat)

Objawy:

•wyst

ępują luki pamięciowe, okresowe zaniki pamięci;

•u pijanego (wielekro

ć) nie obserwuje się typowych

objawów upicia si

ę, prowadzi normalną rozmowę,

czego na drugi dzie

ń nie pamięta;

•pije

łapczywie, poza "kolejką", zachłannie, jak człowiek

gasz

ący pragnienie, zaczyna pić ukradkiem;

•zaczyna si

ę w nim budzić poczucie winy;

•unika rozmów na ten temat.

Fazy choroby alkoholowej i objawy z nimi
zwi

ązane c.d.

3). Faza krytyczna

Objawy:

•traci kontrol

ę nad raz rozpoczętym piciem;

•je

żeli już zaczął pić, pije do głębokiego upojenia

alkoholowego;
•jest jeszcze w stanie podj

ąć decyzję: pić czy nie pić;

•pog

łębia się w nim poczucie winy, niezadowolenia z siebie,

które kompensuje agresywno

ścią wobec

innych;
•zaczyna pi

ć od rana (picie poranne).

Fazy choroby alkoholowej i objawy
z nimi zwi

ązane c.d.

4). Faza przewlek

ła

Objawy:

•pocz

ątkiem jej jest przejście do picia ciągłego;

•alkoholik stara si

ę podtrzymywać stan upojenia - stale

jest pijany;

•nast

ępuje wyraźne obniżenie tolerancji na alkohol, do

upicia si

ę wystarczy niewielka ilość alkoholu;

•pojawiaj

ą się zaburzenia psychiczne, od nieokreślonych

stanów l

ękowych, aż do psychoz alkoholowych włącznie.

Niemo

żliwe jest całkowite

wyleczenie si

ę z choroby

alkoholowej, mo

żna jednak być

alkoholikiem pozostaj

ącym

w trze

źwości. Chory powinien

poszuka

ć profesjonalnej

pomocy, oferuj

ą ją poradnie

przeciwalkoholowe, grupy
wsparcia, np

wspólnota

Anonimowych Alkoholików.

Kuracja odwykowa

obejmuje g

łównie:

odtrucie organizmu,
leczenie chorób
wywo

łanych przez

alkohol, rekonstrukcj

osobowo

ści pacjenta,

nauk

ę nowych

umiej

ętności i zachowań,

psychoterapi

ę.

LECZENIE

Mapa pokazuj

ąca roczne spożycie alkoholu w litrach na

osob

ę w poszczególnych państwach

██

pow. 10 litrów

██

1 - 1.9 litra

██

5 - 9.9 litrów

██

pon. 1 litra

██

2 - 4.9 litrów

Prawo

Uznaj

ąc życie obywateli

w trze

źwości za

niezb

ędny warunek

moralnego
i materialnego dobra
Narodu Sejm PRL przyj

ął

dnia

26 pa

ździernika 1982

ustaw

ę o wychowaniu

w trze

źwości

i przeciwdzia

łaniu

alkoholizmowi

Dopuszczalna zawarto

ść alkoholu we krwi

kierowcy (kraje Europy)

Kraj

Promile

Czechy

0,0‰

Albania

0,0‰

Rosja

0,0‰

Finlandia

0,5‰

Niemcy

0,5‰

Austria

0,5‰

Wielka Brytania 0,8‰ !!!

Szwecja

0,2‰

Polska

0,0‰

Nikotynizm

prowadzi do zatrucia

nikotynowego, którego objawami s

nudno

ści,

ślinotok,

wymioty,

żenie kończyn,

blado

ść skóry,

poty,

biegunka,

kolka jelitowa,

drgawki lub kurcze

ęśniowe,

zaburzenia wzroku,

pocz

ątkowo

zwolnienie potem
przyspieszenie t

ętna,

zaburzenia

świadomości,

utrata przytomno

ści,

zapa

ść.

Śmierć

przy zatruciu

nast

ępuje wskutek

pora

żenia oddechu

(depresja oddechowa).

Dawka

śmiertelna

50 mg

, co odpowiada

2-3 papierosom przyj

ętym

doustnie.
Wst

ępnym warunkiem

leczenia jest radykalne
rzucenie palenia.

1985

spotykaj

ą się grupy

samopomocowe Anonimowych
Nikotynistów (Nicotine
Anonymous), które pracuj

w oparciu o zapo

życzony od

Anonimowych Alkoholików

Program 12 kroków

31 maja

jest dniem

bez papierosa.

AIDS / HIV

AIDS

(Acquired Immune Deficiency

Syndrome) jest zespo

łem nabytego

niedoboru odporno

ści, stanowi końcową

faz

ę zakażenia

wirusem HIV

. Uk

ład

immunologiczny chorego staje si

dysfunkcjonalny, pacjent zapada na ró

żne

choroby, m. in. na nowotwory,

grzybice, zapalenie p

łuc,

schorzenia te cz

ęsto

doprowadzaj

śmierci.

AIDS

stanowi problem

globalny, wzrost zachorowa

odnotowuje si

ę na każdym

kontynencie. Na ca

łym świecie

38 milionów

ludzi jest

zara

żonych HIV, codziennie

zara

ża się około

16 tysi

ęcy

osób.
W Polsce od 1985 roku do pocz

ątku 2007 roku

zanotowano oko

ło

11 tysi

ęcy

przypadków

zaka

żenia wirusem HIV. Co roku wykrywa się

ok.

600- 660

nowych przypadków.

śród dróg zakażenia najczęściej wymienia się:

stosunek

seksualny

stosowanie niesterylnych igie

strzykawek

przetaczanie zaka

żonej krwi

, b

ądź

produktów

krwiopochodnych

zabiegi akupunktury

skaleczenia

i z

adrapania

w kontaktach z chorym.

Drogi zaka

żenia

Ryzyko zaka

żenia HIV zależne jest od

drogi zaka

żenia. Można zarazić się

poprzez

krew

produkty

krwiopochodne

sperm

łyn

przedejakulacyjny

. Istnieje te

ż dość

wysokie prawdopodobie

ństwo

zara

żenia przez

matk

ę dziecka

karmionego piersi

ą.

Przebieg

Wirus

HIV

, po dostaniu si

ę do

organizmu,

łączy się z komórkami

wyposa

żonymi w receptor

CD4

. S

to najcz

ęściej

limfocyty

. Przy udziale

koreceptorów dochodzi do
wnikni

ęcia wirusa i rozpoczyna się

jego namna

żanie. W konsekwencji

zmniejsza si

ę liczba limfocytów w

organi

źmie, układ odpornościowy

staje si

ę dysfunkcjonalny. Wirus

ulega licznym modyfikacjom,
szybko uodparnia si

ę na leki.

Rozwój AIDS obejmuje
nast

ępujące fazy:

•

Wnikni

ęcie wirusa do krwioobiegu;

•

Okres inkubacji

trwaj

ący 4 do 6 tygodni;

•

Okres ostrych objawów zaka

żenia

odnotowywany u 40- 80% pacjentów, pojawiaj

ę, po czym samoistnie znikają objawy podobne

do grypy, mo

że wystąpić wysypka, zmiany w

śluzówce jamy ustnej;
•

Faza utajenia

trwaj

ąca od kilku miesięcy do

kilku lat;

•

Etap objawów klinicznych

, w

śród których znajdują

ę: powiększeniu węzłów chłonnych, permanentne

łabienie, nocne poty; występują choroby dotykające

równie

ż ludzi niezakażonych, ale trudniej i dłużej

przebiegaj

Rozwój AIDS obejmuje nast

ępujące fazy c.d.

•

łnoobjawowa choroba

nast

ępują zakażenia, które dla

organizmu z uszkodzonym przez
AIDS uk

ładem immunologicznym

maj

ą bardzo ciężki przebieg

i zagra

żają życiu; pojawiają się

nawracaj

ące zapalenia płuc, ciężkie

zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych i mózgu, nowotwory,
demencja;

Leczenie

Nie istnieje medykament pozwalaj

ący

na wyleczenie

AIDS

, dotychczas opracowano jedynie

preparaty utrudniaj

ące namnażanie się wirusa HIV

i wnikni

ęcie do komórek.

Najcz

ęściej stosowaną obecnie

terapi

ą jest podawanie choremu

leków powstrzymuj

ących różne

etapy rozwoju wirusa. Przy tego
rodzaju post

ępowaniu jednak

maj

ą miejsce liczne efekty

uboczne:

wymioty

biegunka

anemia

zapalenie w

ątroby

Ze wzgl

ędu na zasięg i koszty

spo

łeczne związane z

HIV/AIDS

stosuje si

ę dlań określenie

pandemii. Z inicjatywy
Światowej Organizacji Zdrowia

1- go grudnia

obchodzony jest

Światowy Dzień Walki

AIDS

Anemia
(niedokrwisto

ść)

Niedokrwisto

ść

, potocznie nazywana anemi

(

łac. anaemia) – zespół objawów chorobowych,

który polega na stwierdzeniu ni

ższych od normy

warto

ści

hemoglobiny, erytrocytów

i ich

nast

ępstw.

Niedokrwisto

ść rzekoma

- wzgl

ędne obniżenie Hb

i hematokrytu poprzez zwi

ększenie objętości

osocza w przypadku przewodnienia
i u ci

ężarnych.

Podzia

ł niedokrwistości

Niedokrwisto

ści

dzielimy na trzy grupy:

1. Niedokrwisto

ści spowodowane utratą

krwi

2. Niedokrwisto

ści będące wynikiem upośledzonego

wytwarzania

erytrocytów

- niedoborowe
- hipoplastyczne
- aplastyczne
- dysplastyczne
3. Niedokrwisto

ści związane ze skróconym

czasem

życia

erytrocytów

- zespó

ł hemolityczny wrodzony

- zespó

ł hemolityczny nabyty

- zespó

ł hemolityczny mieszany

śród

przyczyn

ró

żnorodnych typów

niedokrwisto

ści znajdują się:

deficyt witamin (szczególnie B12 i kwasu

foliowego) i

żelaza,

- uwarunkowania genetyczne,
- uboczne efekty dzia

łania leków,

- przebyte choroby i urazy.

Objawy

to: blado

ść skóry, bladość spojówek oka,

zmniejszona sprawno

ść ruchowa, zadyszka po

wysi

łku, senność, apatia, szum w uszach,

mroczki, p

łytki oddech, kłopoty z koncentracją

i pami

ęcią, omdlenia, stany podgorączkowe,

bóle w okolicy serca, uczucie zimna, depresja.

Objawy charakterystyczne dla anemii
spowodowanej niedoborem

żelaza to

łamliwość

łosów i paznokci, zmiany na błonie śluzowej

ęzyka, gardła, zajady, wysuszenie skóry.

Leczenie

Anemi

ę diagnozuje się na podstawie badań krwi

dostarczaj

ących informacji o poziomie czerwonych

krwinek i hemoglobiny. Skuteczne leczenie
wymaga okre

ślenia przyczyn schorzenia, ustala się

je na podstawie analizy karty chorobowej, wywiadu
z pacjentem i innych bada

ń krwi.

Terapeutyczne przedsi

ęwzięcia obejmują także

modyfikacj

ę diety, suplementację

ładników odżywczych i witamin.

Stosowane s

ą preparaty zawierające

żelazo.

Cukrzyca

to przewlek

ła choroba

metaboliczna wywo

łana brakiem lub

nieprawid

łowym działaniem insuliny.

Schorzenie to charakteryzuje si

podwy

ższonym stężeniem glukozy

(

hiperglikemi

) we krwi. Insulina to

wytwarzany w trzustce hormon, który
bierze udzia

ł w regulacji wszystkich

procesów przemiany materii
zachodz

ących w organizmie człowieka.

Szacuje si

ę, że w Polsce na cukrzycę

choruje oko

ło

1.5 miliona

osób.

CUKRZYCA

Cukrzyca typu 1

(

insulinozale

żna),

lub

typu dzieci

ęcego

jest

powodowana ca

łkowitym

brakiem insuliny na skutek
uszkodzenia odpowiednich

komórek trzustki. Proces
powstawania choroby nie jest do ko

ńca znany,

wiadomo jedynie, i

ż jest ona uwarunkowana

genetycznie, co skutkuje zaburzeniami
mechanizmu odporno

ściowego i w efekcie

uszkodzeniem komórek beta trzustki.

Cukrzyca typu 2

(insulinoniezale

żna)

najbardziej rozpowszechniona
posta

ć tej choroby.

Przyczyna

- zaburzenie wydzielania

insuliny przez komórki beta trzustki
lub wykorzystania insuliny przez
tkanki. W pocz

ątkowej fazie owej

choroby insulina wydzielana jest
w zwi

ększonej ilości, ale

niewystarczaj

ącej do jednocześnie

zwi

ększonych potrzeb organizmu

(insulinoodporno

ść).

CZYNNIKI RYZYKA
WYST

ĄPIENIA CUKRZYCY

- pod

łoże genetyczne

-wiek, dlatego te

ż osoby po

roku

życia powinny przynajmniej

jeden raz do roku kontrolowa

poziom cukru.

- wyst

ępuje częściej u ludzi otyłych,

prowadz

ących siedzący tryb życia, obciążonych

nadci

śnieniem tętniczym, zaburzeniami

lipidowymi
- cz

ęściej u osób u których w przeszłości

wyst

ępowały zaburzenia tolerancji glukozy,

- u kobiet z cukrzyc

ą ciężarnych w wywiadzie.

Podstawowym symptomem

choroby jest

zwi

ększone stężenie glukozy

krwi. Podwy

ższenie ilości cukru we krwi zależy

od rodzaju cukrzycy i w zale

żności od niego

że występować po spożyciu węglowodanów

lub niezale

żnie. Cukrzyca występuje jeśli

ężenie glukozy we krwi przekracza na czczo

126 mg/dl,

ś w

2 godziny

po posi

łku

przekracza

200 mg/dl.

SYMPTOMY

ĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA CUKRZYCY

Cukrzyca na

świecie (w milionach)*

Rok

1994

2000

2010

Typ I

11,5

18,1

23,7

Typ II

98,9

153,3

215,6

Razem

typ I i typ

110,4

171,4

239,3

Dane wg Instytutu Cukrzycy w Melbourne

ĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA CUKRZYCY

Cukrzyca w Polsce (w tysi

ącach)*

Rok

1994

2000

2010

Typ I

137

205

273

Typ II

775

1.147

1.519

Razem typ

I i typ II

912

1.352

1.792

Dane wg Instytutu Cukrzycy w Melbourne

Diagnoza

Typowe oznaki cukrzycy to: utrata wagi,
infekcje skórne takie jak np. grzybica,
uczucie sucho

ści w jamie ustnej, świąd

sromu lub k

łopoty z widzeniem.

Potwierdzeniem prawid

łowego rozpoznania

cukrzycy jest

pomiar glukozy we krwi.

Nale

ży też podkreślić, iż u niektórych

chorych pomimo wysokich poziomów
cukru nie zauwa

ża się żadnych objawów

owej choroby.

NADCI

ŚNIENIE

Problemy z ci

śnieniem krwi to jedne

z najcz

ęstszych dolegliwości układu

krwiono

śnego.

Optymalne warto

ści to 120 mm/Hg dla ciśnienia

skurczowego i 80 mm/Hg dla rozkurczowego.

O nadci

śnieniu mówi się, gdy pierwsza z wartości

przekracza 140mm /Hg, a druga 90mm /Hg.

śród

czynników

sprzyjaj

ących

wyst

ąpieniu nadciśnienia tętniczego

znajduj

ą się:

· Oty

łość

· Palenie tytoniu
· Wiek
· Alkohol
· Nadmierne spo

życie sodu

· P

łeć męska

· Obci

ążenie rodzinne

· Stresuj

ący tryb życia

· Przyjmowanie leków zawieraj

ących sterydy

i niektórych pigu

łek antykoncepcyjnych

Symptomy:

· Bóle g

łowy w okolicy potylicy

· Krwawienie z nosa
· Zawroty
· Mroczki przed
oczyma
· Bezsenno

ść

· Obrz

ęki łydek

Ryc. Rozk

ład wartości ciśnienia

ętniczego wśród Polaków

Diagnoza:

Nadci

śnienie jest choroba, która bardzo często rozwija

bezobjawowo

i stwierdzana jest podczas rutynowych

bada

ń.

Nadci

śnienie stwierdza się na podstawie

kilkukrotnych

pomiarów ci

śnienia tętniczego.

Pomiary powinny by

dokonywane o ró

żnych porach dnia, zawsze w stanie

spoczynku.

Konieczne jest wykonanie

EKG serca

, zarówno

spoczynkowego jak i wysi

łkowego. Innym pomocnym

w diagnostyce nadci

śnienia badaniem jest

fundoskopia

okulistyczne badanie pozwalaj

ące ocenić stan dna oka.

Leczenie

farmakologiczne

niefarmakologiczne.

- beta-blokery

- diuretyki

- leki dzia

łające na

centralny uk

ład

nerwowy.

- zmiana trybu życia

-modyfikacja dotychczasowej
diety (eliminacja t

łuszczów

i cukrów prostych)

- ograniczenie spo

życia soli

- osoby pal

ące powinny podjąć

walk

ę z nałogiem

- osoby z nadwag

ą powinny

zredukowa

ć masę ciała.

- zadba

ć o aktywność fizyczną

Miażdżyca - cholesterol

Mia

żdżycę stanowi

przewlek

ły, postępujący

proces chorobowy. Jest on
najcz

ęściej związany

z wiekiem, u osób starszych
nasila si

ę, może

doprowadzi

ć do

zawa

łu

udaru mózgu

, b

ądź

ępienia starczego

W zale

żności od

miejsca wyst

ępowania

patologicznych zmian,
wyró

żnia się kilka

typów tej choroby:

- mia

żdżyca tętnic,

- mia

żdżyca mózgu,

- mia

żdżyca naczyń

wie

ńcowych,

- mia

żdżyca tętnic

obwodowych odnosz

ąca

ę zazwyczaj do tętnicy

brzusznej.

Przyczyny

mia

żdżycy

palenie papierosów

nieodpowiedni
sposób od

żywiania

oty

łość

brak
aktywno

ści

fizycznej

stres

Cukrzyca
i nadci

śnienie

uwarunkowania
genetyczne

wiek

łeć

zanieczyszczenie
środowiska

Dochodzi do uszkodzenia b

łony wewnętrznej

naczy

ń tętniczych, następuje modyfikacja

ścian tętnicy oraz tworzenie tkanki łącznej,
powstaje

łytka miażdżycowa

, a rozrastaj

ąc się

ęża światło tętnic

. W dalszym etapie p

łytka

ulega

zwapnieniu

, jej budulcem za

ś zasadniczo

ą lipidy- cholesterol i jego estry. W pierwszej

fazie uszkodzona wewn

ętrzna błona tętnicy

powoduje drobne

zakrzepy

, pó

źniej zakrzepy

zwi

ększają się na skutek pękania płytki

mia

żdżycowej, z czasem dochodzi do

łkowitego

zatoru

w danej t

ętnicy i krążenie

w niej zostaje przerwane.

Przebieg choroby

Leczenie

chirurgiczny zabieg usuni

ęcia blaszki

mia

żdżycowej

angioplastyka, czyli poszerzenie t

ętnic

dotkni

ętych chorobą i rozpłaszczenie blaszki

mia

żdżycowej

operacja pomostowania t

ętnic (

tzw

bajpasy

)

cewnikowanie

laserowanie

stenty, czyli druciane siateczki ze

środkiem

powstrzymuj

ącym rozwój schorzenia

jest chelacja czyli zaaplikowanie do
krwioobiegu zwi

ązku

EDTA

, który usuwa

z t

ętnic złogi wapnia, obniża poziom

cholesterolu, rozpuszcza zakrzepy.

OTY

ŁOŚĆ

Oty

łość

– patologiczne nagromadzenie

tkanki t

łuszczowej w organizmie,

przekraczaj

ące jego fizjologiczne potrzeby

i mo

żliwości adaptacyjne, mogące

prowadzi

ć do niekorzystnych skutków dla

zdrowia. Za oty

łość uważa się jeżeli tkanka

łuszczowa stanowi więcej niż

20%

łkowitej masy ciała u

żczyzn

25%

kobiet.

Wyró

żnia się:

Oty

łość pierwotną

–

prost

ą wynikająca

z dodatniego bilansu
energetycznego,

Oty

łość wtórną

, b

ędącą

jednym z objawów
zaburze

ń metabolicznych

i ró

żnych stanów

chorobowych, np.
nadczynno

ści kory

nadnerczej,
niedoczynno

ści tarczycy

Przyczyny oty

łości:

dziedziczne

zaburzenia hormonalne
i neurologiczne

czynniki

środowiskowe

(nadmierne

spo

żywanie wysokoenergetycznej żywności, pojadanie

ędzy posiłkami, siedzący tryb życia, rodzaj zawodu,

czynniki emocjonalne)

czynniki zwi

ązane z cyklem

życiowym

( ci

ąża, proces starzenia się organizmu, leki

uspokajaj

ące, glukortykosteroidy, itp.)

Wzory s

łużące do określenia

prawid

łowej masy ciała:

1). Wzór Broca;

Nale

żna masa ciała = wzrost (cm)-100

2). Wzór Lorentza;

Dla kobiet

;

należna masa ciała = H-100-(H-150)/2

Dla m

ężczyzn;

należna masa ciała =H-100-(H-150)/4

gdzie H= wzrost w [cm]

3). Wska

źnik masy ciała BMI (Body

Mass
Index)- wska

źnik Qeteleta;

BMI = Masa cia

ła [kg] /(wysokość ciała w

metrach )

Prawid

łowe wartości tego wskaźnika zależą od płci

i wieku. U doros

łych najczęściej przyjmuje się, że

śli BMI wynosi:

poni

żej

18,5

– jest to niedobór masy cia

ła

(niedowaga)

18,5 – 25

– s

ą to wartości prawidłowe

25 – 30

– jest to nadmiar masy cia

ła (nadwaga)

powy

żej 30

– jest to oty

łość

Zaburzenia stanu zdrowia i rozwoju zwi

ązane

z nieprawid

łowym odżywianiem

Oty

łość androidalna

typu „

jab

łko

”,

brzuszna

Oty

łość ginoidalna

typu „

gruszka

”,

śladkowo - udowa

androidalna

ginoidalna

ężczyźni

WHR > 1

WHR < 1

Kobiety

WHR > 0,8

WHR < 0,8

Choroba wie

ńcowa

Choroba wie

ńcowa serca

zwana równie

chorob

niedokrwienn

ą serca

przewlek

łą niewydolnością

sercow

ą oraz niegdyś

ławicą sercową lub

dusznic

ą bolesną to choroba

polegaj

ąca na

niedostatecznym ukrwieniu
serca, a co za tym idzie
niewystarczaj

ącym

zaopatrzeniu serca w tlen.

Choroba ta jest
najcz

ęściej

wyst

ępującą chorobą

ładu krążenia

w krajach
rozwini

ętych, zaś

zawa

ły serca bądź

śmierć sercowa należą
do

najcz

ęstszych

przyczyn zgonów

Przyczyny

Czynniki ryzyka

palenie tytoniu

siedz

ący tryb życia

podniesiony poziom
cholesterolu

nadci

śnienie tętnicze

cukrzyca

wiek

dziedziczno

ść

łeć

pochodzenie
etniczne

zale

żne od człowieka

niezale

żne od człowieka

Symptomy

ławicę piersiową stabilną,

ławicę piersiową niestabilną,

ławicę odmienną,

zawa

ł serca,

niedokrwienne uszkodzenie serca,

nieme niedokrwienie,

nag

ła śmierć sercowa.

śród rodzajów choroby wyróżnia się:

Istnieje czterostopniowa skala
zaawansowania choroby wie

ńcowej:

Bóle d

ławicowe podczas ciężkich wysiłków

fizycznych

Bóle d

ławicowe są znikome podczas zwykłych

czynno

ści, pojawiają się podczas np. szybkiego

wchodzenia po schodach.

Znaczne dolegliwo

ści np.

podczas wolnego
wchodzenia na pierwsze
pi

ętro.

Bóle d

ławicowe podczas

spoczynku lub niewielkiego
wysi

łku.

Do najcz

ęstszych

bada

diagnostycznych

nale

żą:

Elektrokardiogram (EKG),

Próba wysi

łkowa,

Próba wysi

łkowa połączona ze

scyntygrafi

ą mięśnia serca,

Echokardiografia,

Koronografia.

HEMOROIDY

Hemoroidy

czyli

żylaki odbytu

ą dość częstą i dokuczliwą

dolegliwo

ścią. Są to niewielkie

sploty naczyniowe wype

łnione

krwi

ą i usytuowane w kanale

odbytu. Ich obecno

ść utrudnia

prawid

łowe funkcjonowanie

ńcowej części układu

pokarmowego a z czasem
powoduje wzrastaj

ący

dyskomfort, uniemo

żliwiający

pacjentowi normalne
funkcjonowanie.

Hemoroidy

nale

żą do

jednych z cz

ęstszych ale

ż najbardziej

wstydliwych dolegliwo

ści.

Szacuje si

ę, że na

hemoroidy cierpi nawet
do

30%

doros

łych.

Najbardziej nara

żone na

ą chorobę są osoby

prowadz

ące

siedz

ący tryb

życia

kobiety

ąży

oraz

osoby po

50-tym

roku

życia

Czynniki ryzyka

Wiek, najwi

ększą zachorowalność

odnotowuje si

ę w śród osób po 50 roku

życia

Uwarunkowania genetyczne

Siedz

ący tryb życia

Schorzenia w

ątroby

Nadci

śnienie

ęste zaparcia

Dieta uboga w b

łonnik

Oty

łość

Objawy:

żna wyróżnić cztery stopnie

zaawansowania choroby:

I.stopie

- przenikanie do

światła. Pojawiają się małe

żylaki, nie powodujące problemów. Obserwuje się ślady
krwawienia.

II. stopie

- dochodzi do wypadania bez powrotu do

ściany

kana

łu. Pojawiają się większe guzki, które powodują ból

i krwawienie. Wypadaj

ą podczas oddawania stolca

i spontanicznie wsuwaj

ą się do środka.

III. stopie

żylaki wysuwają się na zewnątrz ale można

tkank

ę z powrotem umieścić w kanale analnym.

IV. stopie

- zachodzi w przypadku wypadania tkanki bez

żliwości umieszczenia jej z powrotem.

Diagnoza

Badanie lekarskie

obejmuje rozmow

z pacjentem, zbadanie jamy brzusznej
oraz badanie

„per rectum”,

czyli badanie

odbytu palcem. Jest to badanie proste i niebolesne,
a umo

żliwia wykrycie obecnych w zasięgu palca

guzów, zgrubie

ń, stwardnień i bolesności.

Badaniami specjalistycznymi

ą:

anoskopia

pozwalaj

ąca obejrzeć kanał odbytu,

rektoskopia

umo

żliwiająca obejrzenie odbytnicy,

kolonoskopia

lub wlew doodbytniczy obrazuj

ące całe

jelito grube wykonywanie s

ą w przypadku

ątpliwości diagnostycznych.

Aby unikn

ąć hemoroidów

nale

ży spożywać pokarmy

bogate w

łonnik

unika

zapar

, a tak

że

zmniejszy

mas

ę ciała

zmieni

ć tryb życia

z siedz

ącego na bardziej

aktywny. W przypadku
podejrzenia tej dolegliwo

ści

trzeba jak najszybciej uda

ć się

do lekarza.

Hemoroidy

w pocz

ątkowych fazach są

szybko i ca

łkowicie wyleczalne

Profilaktyka:

NOWOTWORY

Nowotwór (

łac. neoplasma)

- grupa chorób,

w których komórki organizmu dziel

ą się

w sposób niekontrolowany przez organizm,
a nowo powsta

łe komórki nowotworowe nie różnicują

ę w typowe komórki tkanki. Utrata kontroli nad

podzia

łami jest związana z

mutacjami genów

koduj

ących białka uczestniczące w cyklu komórkowym:

protoonkogenami i antyonkogenami. Mutacje te
powoduj

ą, że komórka wcale lub niewłaściwie reaguje

na sygna

ły z organizmu. Powstanie nowotworu

łośliwego wymaga kilku mutacji, stąd długi, ale

najcz

ęściej bezobjawowy okres rozwoju choroby.

U osób z rodzinn

ą skłonnością do nowotworów część

tych mutacji jest

dziedziczona

Etapy kancerogenezy:

dzia

łanie czynników kancerogennych

mutacja

intensywne mitozy zmienionych komórek

przerastanie zdrowych tkanek

angiogeneza

migracja

tworzenie przerzutów

Ryc. Przerzuty raka do w

ątroby

Zbiorcza nazwa

"nowotwór„

obejmuje ponad

100 chorób

które dotyczą prawie każdej części ciała.

Cztery główne typy to:

Rak

- nowotwory, które pochodzą ze skóry,

płuc, piersi, trzustki, ślinianek i innych

narządów.

Mięsak

- powstaje w kościach, mięśniach,

tkance tłuszczowej, chrząstce,

Chłoniak

- nowotwór układu limfatycznego.

Białaczka

- nowotwory krwi.

Ryc. nowotwór
z

łośliwy skóry

•czynniki chemiczne

– substancje

chemiczne i mieszaniny, np. arsen,
chrom, benzen, azbest, chlorek winylu,

czynniki fizyczne

- np. promieniowanie jonizuj

ące,

czynniki biologiczne

- np. wirus zapalenia w

ątroby typ B,

Czynniki

środowiska pracy, które są czynnikami

etiologicznymi nowotworów, nazwano

kancerogenami

zawodowymi.

Czynniki rakotwórcze

Niektóre z tych czynników
np.

promieniowanie

rentgenowskie

prowadzi do

zmiany materia

łu

genetycznego komórki.
Przyk

ładem jest efekt

wybuchu elektrowni
atomowej w

Czarnobylu

, po

którym zanotowano wiele
przypadków raka
ujawniaj

ących nawet po

10 latach po
napromieniowaniu.

Podsumujmy

80% nowotworów

powstaje

w wyniku dzia

łania zewnętrznych czynników

środowiskowych. Zachowania, przyzwyczajenia,
u

żywanie określonych substancji mogą zwiększać

ryzyko rozwoju nowotworu, które ro

śnie niezależnie

u ka

żdego wraz z wiekiem.

żna odziedziczyć pewne predyspozycje, jeśli taki

nowotwór wyst

ępował wcześniej w rodzinie. Istnieją

trzy g

łówne czynniki ryzyka

, na które mamy

niew

ątpliwie wpływ.

ą to :

palenie tytoniu ,

nadmierna ekspozycja na

światło słoneczne,

dieta.

Objawy:

wyst

ąpienie nietypowego krwawienia lub wydzieliny

z naturalnych otworów cia

ła ,

pojawienie si

ę guzka lub zgrubienia w sutku, czy

w innych miejscach, np. na skórze, wardze, j

ęzyku ,

zmiana kszta

łtu, wielkości lub koloru brodawek

sutkowych, znamion albo brodawek na skórze ,

utrzymywanie si

ę przez dłuższy czas nie gojących

ę owrzodzeń lub ran ,

utrzymuj

ące się zaburzenia oddawania stolca lub

moczu ,

ługotrwałe zaburzenia trawienia, np. wzdęcia,

odbijania, uczucie ci

ężkości w żołądku po jedzeniu

lub trudno

ści w połykaniu ,

utrzymuj

ące się bez wyraźnej przyczyny chrypka,

lub kaszel.

•

Najstarsz

ą metodą jest

leczenie chirurgiczne

. Obok niej

stosuje si

ę :

radioterapi

, czyli leczenie promieniowaniem

jonizuj

ącym (promienie rentgena, gamma, radu i inne)

chemioterapi

, tj. leczenie

środkami chemicznymi

w celu zniszczenia komórek rozsianych po organizmie
-

immunoterapi

- leczenie

środkami zmieniającymi

odporno

ść organizmu

hormonoterapi

- polegaj

ąca na blokowaniu produkcji,

lub dzia

łania hormonów. Daje dobre wyniki w leczeniu

raka sutka.

Leczenie

nowotworów

Anoreksja

(z grec. an -

brak

, pozbawienie, orexis -

apetyt

Anorexia nervosa)

zaburzenie od

żywiania się

, polegaj

ące na

celowej utracie wagi wywo

łanej

i podtrzymywanej przez osob

ę chorą.

Obraz w

łasnego ciała jest zaburzony;

wyst

ępują objawy dysmorfofobii. Lęk

przybiera posta

ć uporczywej idei

nadwarto

ściowej, w związku

z czym pacjent wyznacza sobie niski limit
wagi. Dotyczy przewa

żnie

dziewcz

ąt

kobiet

w wieku

10-13

lat oraz

16-21.

Wyró

żnia dwie postaci anoreksji

- jad

łowstręt psychiczny

- jad

łowstręt psychiczny atypowy

Najcz

ęstszą formą anoreksji jest anoreksja mentalna

w wieku dorastania.

Anoreksj

ę cechuje szybko

post

ępujące

wyniszczenie

organizmu

, które pozostawia

ęsto już nieodwracalne

zmiany. Nieleczona prowadzi do
śmierci
w oko

ło

10%

przypadków.

Zwykle rozpoczyna si

ę przed

25.

rokiem

życia.

• niska samoocena, poczucie beznadziejno

ści i brak

wiary

w siebie,

• niezadowolenie ze swojej figury,
• zaburzone postrzeganie obrazu w

łasnego ciała,

• l

ęk przed dorosłością i dojrzewaniem

• przekonanie,

że szczupła sylwetka jest pomocą

życiu

Przyczyny anoreksji:

żemy podejrzewać anoreksję, gdy osoba:

• prze

żywa silny lęk przed przybraniem na wadze lub

oty

łością, nawet jeśli ma niedowagę;

• nie chce utrzyma

ć wagi w granicach normy dla swojego

wieku i wzrostu, co nie jest spowodowane

żadnym

schorzeniem fizycznym ani psychicznym;

• jej

BMI

jest równy lub mniejszy od

17,5

;

• nieprawid

łowo ocenia wagę własnego ciała, wymiary

i sylwetk

ę;

• lekcewa

ży skutki nagłego spadku wagi;

•

w okresie dojrza

łości płciowej (po

okresie pokwitania) cierpi na
wtórny brak miesi

ączki w ciągu co

najmniej 3 miesi

ęcy

• spo

żywa posiłki w samotności (ze

wstydu przed innymi);

• gotuje dla innych tzw. "zdrowe

posi

łki";

• uprawia intensywne

ćwiczenia

fizyczne;

• k

łamie o ilości zjedzonych

posi

łków;

• g

łówny temat rozmów z osobą

chor

ą to jedzenie, kalorie, zawartość

łuszczu w produktach i diety

TYPY ANOREKSJI

Typ restrykcyjny

Charakteryzuje
si

ę tym, że chory

ogranicza
przyjmowanie
pokarmu do
bardzo
niewielkich ilo

ści

i nieregularnie
stosuje

środki

przeczyszczaj

ące.

Typ bulimiczny

Anorektyk, cho

zazwyczaj ogranicza
ilo

ść przyjmowanego

pokarmu, regularnie
miewa okresy
przejadania si

ę lub

prowokowania
wymiotów
i nadu

żywania leków

przeczyszczaj

ących

i moczop

ędnych.

“wilczy g

łód”

jest chorob

ą najczęściej występującą

u m

łodych

dziewcz

ąt

(

90% przypadków

). Objawia si

ona zaburzeniami w przyjmowaniu pokarmów,
polegaj

ącymi na napadach niepohamowanego głodu,

łączonego ze zjadaniem nienaturalnie dużych ilości

pokarmów. Po takim przejedzeniu u osoby
z bulimi

ą często dochodzi do napadu strachu, że

przejedzenie spowoduje przyrost wagi. Konsekwencj

tej obawy s

ą próby

sprowokowania wymiotów

w celu

usuni

ęcia nadmiaru spożytego pokarmu.

Bulimia

Przyczyny bulimii

• brak bliskiej osoby, z czym chory

nie potrafi sobie poradzi

• brak samoakceptacji
• konflikty rodzinne
• zaburzenia mechanizmów

samoregulacji i samokontroli

• uszkodzenie o

środka sytości

w mózgu

• emocjonalne zaniedbanie dziecka

w dzieci

ństwie

• brak akceptacji przez grup

rówie

śniczą (wiążący się często ze

zmian

ą środowiska)

Typy bulimii

Przeczyszczaj

ący

czyli taki, w którym po
napadzie

żarłoczności

nast

ępuje

prowokowanie
wymiotów oraz
u

żywanie środków

przeczyszczaj

ących

Nieprzeczyszczaj

ący

w którym zamiast
przeczyszczania si

ę środkami

farmakologicznymi
i wymuszania wymiotów,
chorzy w ramach dzia

łań

kompensacyjnych stosuj

ścisłą dietę (często głodówkę),
ograniczaj

ąc ilość

spo

żywanych pokarmów do

minimum, b

ądź też wykonują

żo wyczerpujących ćwiczeń

fizycznych (tzw. bulimia
sportowa)

Zmiany fizyczne i psychiczne

u osób cierpi

ących na bulimię:

• niedobory pokarmowe
• odwodnienie
• zm

ęczenie

• ospa

łość

• z

ły nastrój

• niepokój
• zaparcia
• bóle g

łowy

• niedoci

śnienie tętnicze

• dyskomfort w jamie brzusznej
• zaburzenia równowagi elektrolitycznej
• nieregularne miesi

ączki lub ich brak

• sucha skóra

• uszkodzenie szkliwa z

ębów

• uszkodzenie naczynek

krwiono

śnych w oczach

• opuchlizna twarzy
i policzków

(zapalenia

ślinianek)

• awitaminoza
• rozci

ągnięcie żołądka do

znacznych rozmiarów

• zgrubienia skóry palców (od prowokowania wymiotów)
• rany lub blizny na grzbietach d

łoni

c.d.

• os

łabienie serca, wątroby

i uk

ładu pokarmowego

• podra

żnienie przełyku, zgaga,

refluks

• w skrajnych przypadkach -

ęknięcie przełyku lub

przepony
• niech

ęć do samego siebie

• stany depresyjne
• poczucie wstydu i upokorzenia
• psychiczne uzale

żnienie od

środków przeczyszczających
i odwadniaj

ących

c.d.

Depresja

Naukowo mówi

ąc depresja ''jest

takim stanem psychicznym,
w którym chory ma g

łębokie

poczucie braku sensu

życia

i postrzega

świat w szarych

barwach". Jednak rzeczywisto

ść

jest gorsza co do naukowych
okre

śleń depresji.

Czujesz si

ę ''pusty'', nic Ci się nie chce, każdy osądza

ę o lenistwo... Nie masz na nic sił, sądzisz że jesteś

wszystkiemu winien... ''Jestem do niczego''- to s

łowa, które powtarzasz sobie codziennie...

Kto jest nara

żony?

Ponad

30%

chorych próbuje sobie odebra

ć życie

a prawie wi

ększość na myśli samobójcze. Nie należy

lekcewa

żyć depresji i spróbować leczenia ją.

Najbardziej nara

żeni są ludzie w wieku

35-55 lat

w szczególno

ści kobiety

50%

ludzi, którzy leczyli si

u lekarzy ogólnych depresja nie zosta

ła rozpoznana

dlatego warto uda

ć się do specjalisty

w przypadku podejrzenia u Siebie wyst

ępowania tej

choroby.

Objawy:

- D

ługotrwałe przygnębienie

- Apatia
- Brak w

łasnej wartości

- Spowolnienie ruchowe
- Zaburzenia

łaknienia

- Problemy ze snem
- Uczucie niepokoju
- Obni

żona sprawność umysłowa

- Dra

żliwość

- Wycofanie si

ę z kontaktów towarzyskich

- W trudniejszych przypadkach wyst

ępują myśli

samobójcze

Leczenie depresji

Depresja

jest chorob

uleczaln

, chocia

ż rozpoznanie jej

nie zawsze jest

łatwe. Sposób leczenia depresji

uzale

żniony jest od przebiegu choroby i czynników ją

wywo

łujących.

Medycyna konwencjonalna wykorzystuje

psychoterapi

psychoedukacj

ę,

farmakoterapi

oraz leczenie

elektrowstrz

ąsami

z tym,

że metoda ta wymaga

hospitalizacji. Ostatnio istotn

ą rolę w leczeniu z dobrymi

efektami odgrywa

fototerapia

czyli leczenie

światłem.

Jednak przy ka

żdej z metod nie można zapomnieć o roli

wsparcia ze strony rodziny i

środowiska.

Prawid

łowe leczenie

sprawia,

że depresja

ust

ępuje u większości

chorych, ok.

65-80%

pacjentów. Celem leczenia
jest usuni

ęcie wszystkich

objawów depresji, zarówno
psychopatologicznych jak
i fizycznych.

Nerwica

Nerwicami (lub: neurozami)

okre

śla się zespół zaburzeń

psychicznych o rozmaitej symptomatyce. Zaburzenia
nerwicowe stanowi

ą zespoły dysfunkcji narządów,

psychogennych zaburze

ń emocjonalnych,

nieprawid

łowości procesów psychicznych oraz

patologicznych zachowa

ń, które pojawiają się w tym

samym czasie i s

ą ze sobą powiązane.

Źródłem

zaburze

ń nerwicowych

nierozwi

ązane nieuświadomione

konflikty wewn

ętrzne

, najcz

ęściej

pomi

ędzy dążeniami jednostki a jej

żliwościami, potrzebami

a obowi

ązkami, pragnieniami

a normami spo

łecznymi.

Pojawiaj

ą się wtedy, kiedy wrażliwa i nieodporna na

stresy osobowo

ść poddawana jest presji sytuacji (często

świadomie akceptowanej), a wymagającej od niej
funkcjonowania sprzecznego z nieu

świadomionymi

tendencjami. Przyczyn

ą nerwic może być także

deficyt

opieki rodzicielskiej

w dzieci

ństwie lub

nieodreagowany uraz

Objawy:

objawy somatyczne:

Øpora

żenia narządów ruchu lub

pewnych ich cz

ęści,

Øbrak czucia (

anestezja

analgezja

)

pewnych obszarów skóry, zaburzenia
wzroku, s

łuchu lub nadmierna wrażliwość na bodźce,

Ønapi

ęciowy ból głowy, ból żołądka, serca, kręgosłupa,

zawroty g

łowy, drżenie kończyn, kołatanie serca

Øzespo

ły objawów charakterystyczne dla niektórych

chorób czy stanów fizjologicznych (np. urojona ci

ążą,

zaburzenia równowagi, napady drgawkowe
przypominaj

ące padaczkę)

Øzaburzenia funkcjonowania organów wewn

ętrznych,

Øzaburzenia seksualne

zaburzenia funkcji poznawczych:

Ømy

ślenie natrętne,

Ønatr

ęctwa ruchowe,

Øtrudno

ści w koncentracji uwagi

Ønag

łe, demonstracyjne zmiany osobowości (np.

dysocjacja

fugi dysocjacyjne

depersonalizacja

Øsubiektywnie odczuwalne zmiany w percepcji
rzeczywisto

ści (np.

derealizacja

zaburzenia emocji:

Øfobie

- l

ęk przed pewnymi przedmiotami (np.

ostrymi narz

ędziami), zwierzętami (np. pająkami,

myszami), sytuacjami (l

ęk przed otwartą przestrzenią

agorafobia

, zamkni

ętą przestrzenią

klaustrofobia

lek przed autobusami, t

łumem, ekspozycją

spo

łeczną, wyjazdami

Østan podwy

ższonego napięcia, poirytowanie

Øl

ęk wolnopłynący, nieokreślony niepokój

Ønag

łe napady lęku,

Øbrak motywacji, apatia,
Ølabilno

ść emocjonalna

Øprzygn

ębienie,

Øzaburzenia snu

Wtórnymi

skutkami

nerwicy mo

że być

zani

żone poczucie

łasnej wartości

i d

ążenie do kompensowania go

szczególnymi osi

ągnięciami, czy

nadmiernym

zaanga

żowaniem w pracę

. Szczególn

ą uwagę zwrócił na

ten aspekt Alfred Adler. Wspó

łcześnie za podstawowy

skutek nerwicy uwa

ża się zgeneralizowaną utratę radości

życia. Szczegółowo może to być np. wypadanie z ról
spo

łecznych i rodzinnych, nadużywanie systemu

medycznego, zb

ędnie podejmowana diagnostyka, zbędne

uzale

żniające stosowanie farmakoterapii, spadek

aktywno

ści i wydolności zawodowej, izolacja w domu,

samobójstwa.

Skutki

Podzia

ł zaburzeń nerwicowych

wg ICD-10

•zaburzenia l

ękowe,

w tym w postaci fobii
•zaburzenia obsesyjno-
kompulsyjne (dawniej
nerwice natr

ęctw)

•reakcje na ci

ężki stres

i zaburzenia adaptacyjne
•zaburzenia dysocjacyjne
(konwersyjne)
•zaburzenia wyst

ępujące

pod postaci

ą somatyczną

wg Antoniego K

ępińskiego:

•nerwica neurasteniczna
•nerwica hipochondryczna
•nerwica histeryczna
•nerwica depresyjna
•nerwica anankastyczna
•nerwica l

ękowa

Stres

Definiuje si

ę go najczęściej

jako

dynamiczn

ą relację

adaptacyjn

ą między

żliwościami danego

łowieka

a wymogami sytuacji

(okre

ślona jest tu jako stresor),

w której zachwiana zostaje
równowaga.

Stres jest chorob

ą cywilizacyjną XX wieku, związaną

niew

ątpliwie z tempem życia, jakie prowadzi obecnie

łowiek.

Geografia stresu

Najcz

ęściej z powodu stresu w pracy cierpią mieszkańcy

centralnej i zachodniej cz

ęści Polski. Natomiast najmniej

stresuj

ącą pracę mają mieszkańcy na wschodzie

i po

łudniu Polski. Najwyższy procent zestresowanych

prac

ą Polaków mieszka w Warszawie. Stolica skupia aż

94%

zestresowanych pracowników.

Przyczyny

Naukowcy sporz

ądzili tabelę typowych stresorów

żdemu

z nich przypisuj

ąc wartość umowną na skali

0 -100

, oto

niektóre z nich:
•

Śmierć współmałżonka

(100)

• Rozwód

(75)

• Zawarcie ma

łżeństwa

(50)

• Ci

ąża

(40)

• Nowy cz

łonek rodziny

(39)

• Du

ża pożyczka na dom

(31)

• Zwolnienie z pracy

(47)

• Przej

ście na emeryturę

(50)

• Wspó

łmałżonek zaczyna lub kończy pracę

(26)

• K

łopoty z szefem

(23)

W sytuacji stresowej nasila si

wydzielanie przez przysadk

mózgow

hormonu

adrenokortykotropowego,

pobudza

on kor

ę nadnerczy, które wytwarzają

zwi

ązki podnoszące wydajność

organizmu i umo

żliwiające lepsze

przystosowanie do zaistnia

łych

okoliczno

ści.

Alergie

Termin

„alergia”

oznacza

niepo

żądaną odpowiedź

immunologiczn

organizmu na czynniki
zewn

ętrzne, które

pokonuj

ą bariery obronne

ładu immunologicznego

(m. in. nab

łonek i skórę, błonę śluzową oraz mechanizmy

nieswoistej i swoistej odpowiedzi immunologicznej), ale s

w swej naturze nieszkodliwe. Odpowied

ź ta prowadzi do

wyst

ąpienia różnorodnych objawów chorobowych. Często

dotyczy czynników, których nie sposób wyeliminowa

z otoczenia.

Przyczyny alergii

ØPredyspozycje genetyczne

Istnieje dziedziczne ryzyko
wyst

ąpienia chorób

alergicznych. Dla dzieci
nie uczulonych zdrowych
rodziców wynosi ono ok

5-15%,

jednak

że wzrasta

20-40%,

gdy jedno

z rodziców dotkni

ęte jest

alergi

ą. Jeśli alergikami są

oboje z rodziców, ryzyko
wyst

ąpienia alergii

u dziecka si

ęga

60-80%.

ØEkspozycja na alergeny

Wczesna ekspozycja (

nara

żenie

) na potencjalne alergeny

ąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób

alergicznych. Dzieci, które w pierwszych sze

ściu

miesi

ącach życia karmione są

mlekiem krowim

lub s

nara

żone na kontakt z innymi

alergenami pokarmowymi

znacznie cz

ęściej zapadają na choroby alergiczne

przewodu pokarmowego oraz

atopowe zapalenie skóry

Nale

ży też brać pod uwagę wpływ daty urodzenia na

ryzyko wyst

ąpienia

uczulenia

. Dzieci urodzone na krótko

przed pocz

ątkiem sezonu pylenia (

wczesna wiosna

)

zapadaj

ą znacznie częściej na alergie pyłkową niż dzieci

urodzone ju

ż po okresie pylenia.

ØInne czynniki

środowiskowe

Podejrzewa si

ę istotne zależności między podwyższonym

ężeniem zanieczyszczeń powietrza (

SO2, NO2, ozon,

spaliny, dym papierosowy, kurz

) i cz

ęstszym występowaniem

chorób dróg oddechowych. Wirusowe
i bakteryjne zapalenia dróg oddechowych (

infekcje

) wieku

dzieci

ęcego wydają się mieć wpływ ochronny, tzn.

zmniejszaj

ą ryzyko wystąpienia alergii

w pó

źniejszym wieku. Natomiast częste

infekcje przewodu pokarmowego w wieku
dzieci

ęcym sprzyjają nietolerancji mleka

krowiego. Równie

ż dojrzewanie

środowisku bogatym w alergeny

(np. gospodarstwo rolne) wydaje si

przyczynia

ć do zmniejszenia ryzyka alergii.

Znamy wiele przyczyn – do

ść dobrze

udokumentowanych – które
spowodowa

ły „

wybuch

” schorze

alergicznych w ci

ągu minionych 100 lat.

Pozosta

ło jednak jeszcze trochę do

wyja

śnienia w tej kwestii. Teorii jest

bardzo wiele. Ka

żda z nich zawiera dużo

prawdy o alergii, jednak nie t

łumaczy jej

do ko

ńca.

Dlaczego coraz cz

ęściej chorujemy na

alergi

ę?

Teoria zwana „higieniczn

ą”

mówi,

że eliminacja chorób

paso

żytniczych i wszechobecnych bakterii z najbliższego

otoczenia spowodowa

ła, że układ obronny człowieka - z braku

zaj

ęcia - zajął się walką z niewinnymi alergenami.

Do momentu gwa

łtownego

rozwoju przemys

łowego

praktycznie wszystkie
zanieczyszczenia powietrza by

ły

pochodzenia

naturalnego

Powstawa

ły one m.in. w wyniku

wybuchów wulkanów, po

żarów

lasów i stepów, sawann i stepów,
wydzielania gazów przez tereny
bagniste, parowania s

łonych wód

mórz i oceanów, erozji ska

ł i gleb,

burz piaskowych na pustyniach,
wytwarzania py

łków przez rośliny

zielone

opadania py

łu

kosmicznego

Najwi

ęcej zanieczyszczeń

powietrza wytwarza

przemys

paliwowo - energetyczny

(ponad

50%),

przemys

ł metalurgiczny

(ok. 20%) oraz

przemys

chemiczny

Na zanieczyszczanie atmosfery
wp

ływa również

przemys

ł rolno -

spo

żywczy

Znaczny udzia

w zanieczyszczaniu powietrza
ma komunikacja,

łównie

transport ko

łowy

Jednak mniej wi

ęcej od połowy

XVIII w

. (rewolucja

przemys

łowa) znacznie wzrosło znaczenie zanieczyszczeń

antropogenicznych

(powsta

łych na skutek działalności

łowieka).

Na stan powietrza

atmosferycznego niekorzystnie
wp

ływa również

ładowanie

utylizacja

ścieków

odpadów.

Astma

Stan chorobowy, w którym g

łównym

objawem jest ostra duszno

ść oraz

świszczący oddech. Do najczęściej
wyst

ępujących rodzajów astmy

nale

żą:

astma oskrzelowa

astma

sercowa.

Wed

ług przeprowadzonych niedawno

bada

ń epidemiologicznych,

w Polsce

na astm

ę cierpi ponad

2 miliony

doros

łych

ponad 1,5 miliona dzieci

Cho

ć najistotniejsze w tej chorobie

jest wczesne rozpocz

ęcie leczenia,

jedynie

15%

dzieci i

25%

doros

łych

w naszym kraju szybko podejmuje
adekwatn

ą terapię

Jak informuje

Światowa

Organizacja Zdrowia,
astma oskrzelowa jest
chorob

ą cywilizacyjną.

Szacuje si

ę, że do 2025

roku b

ędzie chorowało

na ni

400 milionów

ludzi. Alarmuj

ący jest

równie

ż fakt, że

z powodu ostrego ataku
astmy, b

ądź powikłań

umiera rocznie

180

tysi

ęcy

pacjentów.

Astma sercowa

łaściwe określenie choroby to

dychawica sercowa

napadowa

. Stanowi jeden z symptomów przewlek

łej

niewydolno

ści układu krążenia pochodzenia

sercowego. Charakteryzuje si

ę nocną dusznością

spowodowan

ą przepełnieniem łożyska naczyniowego

w kr

ążeniu małym, gdzie podczas snu (tj. w pozycji

żącej) zwiększona ilość krwi wywołuje wzrost

śnienie w naczyniach włosowatych. To z kolei

prowadzi do duszno

ści wdechowo-wydechowej. Może

ż spowodować obrzęk płuc.

Astma oskrzelowa

Inaczej

dychawica oskrzelowa

lub po prostu

astma

, to

choroba zapalna, w wyniku której ograniczony zostaje
przep

ływ w drogach oddechowych wywołanym

skurczem oskrzeli oraz gromadzeniem si

ę w nich

ęstego śluzu.

Astm

ę oskrzelową dzieli się ze względu na

intensywno

ść objawów oraz przebieg choroby:

sporadyczn

(charakteryzuj

ącą się

krótkotrwa

łymi zaostrzeniami

i objawami pojawiaj

ącymi się rzadziej

ż raz w tygodniu);

przewlek

łą lekką

(objawy rzadziej

ż raz dziennie, zaostrzenia zaburzają

sen i zak

łócają dzienną aktywność);

przewlek

łą umiarkowaną

(codzienne objawy, zaburzenia snu
i aktywno

ści fizycznej),

przewlek

łą ciężką

(codzienne

objawy, cz

ęste zaostrzenia,

ograniczenie aktywno

ści fizycznej).

Przyczyny

Przyczyn

ą astmy jest

utrzymuj

ący się długo stan

zapalny spowodowany
najcz

ęściej alergią.

W procesie tym bior

ą udział

trzy zasadnicze sk

ładniki:

alergen, swoiste przeciwcia

ła

IgE

oraz komórki uk

ładu

odporno

ściowego.

Objawy

Typowymi

objawami

choroby

ą:

- duszno

ści

- uczucie ucisku w klatce
piersiowej
-

świszczący oddech

- kaszel

Charakterystyczne s

ą ataki duszności pojawiające się

zazwyczaj w nocy i nad ranem. Objawiaj

ą się

uczuciem ucisku w klatce piersiowej, problemami
z zaczerpni

ęciem powietrza i niemożnością podjęcia

jakiegokolwiek wysi

łku fizycznego.

Leczenie i profilaktyka

Rodzaj terapii zale

ży od stopnia nasilenia choroby.

Zdarza si

ę, że ograniczenie kontaktu z alergenami

skutecznie powstrzyma rozwój choroby.
Specyfika astmy sprawia,

że stosuje się głównie metody

lecznicze o charakterze
objawowym.
Leczenie napadów astmy
polega na stosowaniu
leków rozkurczaj

ących

oskrzela,
a w d

ługotrwałej,

profilaktycznej terapii,
leków przeciwzapalnych.

Podstawow

ą metodą podawania leków jest

metoda wziewna

, minimalizuje to

ogólnoustrojowe dzia

łania niepożądane.

Niektórzy lekarze polecaj

ą pacjentom

chorym na astm

ę również

metody

fizykoterapeutyczne, psychoterapi

i gimnastyk

ę oddechową.

Przy ci

ężkich odmianach astmy

konieczne jest równie

ż zażywanie

leków o dzia

łaniu

ogólnoustrojowym, podawanych
w postaci

tabletek, zastrzyków, b

ądź

kroplówek.

POChP

, czyli

przewlek

ła obturacyjna choroba płuc

nieuleczalna choroba uk

ładu oddechowego nazywana także

przewlek

łym bronchitem lub rozedmą. POChP powoduje

ężenie oskrzeli i w ten sposób trudności w przepływie

powietrza, a w efekcie w oddychaniu. Schorzenie ma
charakter post

ępujący, a zmiany w płucach, jakie powoduje

ą tylko częściowo odwracalne.

Wed

ług

Światowej Organizacji Zdrowia

POChP zajmuje

obecnie czwarte miejsce na li

ście najbardziej

śmiercionośnych schorzeń. Wyprzedzają ją jedynie takie
choroby jak zapalenia p

łuc, udary mózgu i zawały serca.

Polsce

na ow

ą chorobę umiera rocznie

15 tys. osób.

Przyczyny

Wdychany dym tytoniowy zapocz

ątkowuje złożony ciąg

reakcji, uwolnienie du

żej ilości granulocytów w płucach,

a nast

ępnie ich rozpad w ścianach pęcherzyków płucnych

i oskrzelach, co z kolei powoduje uwolnienie enzymu
elastazy. Elastaza dzia

ła destrukcyjnie na włókna

spr

ężyste płuc powodując rozedmę płuc oraz przerost

gruczo

łów śluzowych oskrzeli.

łówną przyczyną

choroby jest

palenie

tytoniu

. Dotyczy to

zarówno d

ługoletnich

palaczy, jak
i palaczy biernych.

Na POChP najcz

ęściej chorują mężczyźni i kobiety

oko

ło 40 roku życia.

Bardzo istotny jest fakt,

że płuca kobiet są o wiele

bardziej wra

żliwsze na dym tytoniowy, niż płuca

ężczyzn, co wraz z rosnącą częstością nałogu

śród

kobiet sprawia,
że choroba niegdyś
uwa

żana za typowo

ęskie schorzenie,

teraz dotyczy kobiet
i m

ężczyzn

w równym stopniu.

Objawy

Økaszel

- po

łączony zazwyczaj z wykrztuszaniem wydzieliny

oskrzelowej

Øtrudno

ści w oddychaniu

Øduszno

ści

- W pocz

ątkowych fazach choroby duszności

mog

ą się pojawiać sporadycznie podczas wzmożonego wysiłku

fizycznego. Dalszy rozwój choroby mo

że zwiększyć częstość

pojawiania si

ę duszności, nawet w sytuacjach codziennych

Øg

łośny świszczący oddech

, nasilaj

ący się podczas wysiłku

Øniewydolno

ść serca

- w miar

ę rozwoju choroby - powikłania

tego typu, dodaj

ąc niewydolność oddechową są główną

przyczyna zgonów chorych na POChP

Leczenie

Øzaprzestanie palenia

- hamuje dalszy rozwój choroby

Øhospitalizacja

wspomagana odpowiednimi lekami:

- rozszerzaj

ące oskrzela (np. beta2-mimetyki)

- kortykosteroidy wziewne - u pacjentów z ci

ężką

postaci

ą POChP

i tlenoterapi

ą - w bardzo ciężkich etapach choroby

Øregularny trening fizyczny

Osteoporoza

to choroba polegaj

ąca na osłabieniu układu

kostnego cz

łowieka. Wbrew powszechnym przekonaniom,

choroba ta nie dotyczy tylko i wy

łącznie kobiet w okresie

przekwitania, ale tak

że mężczyzn, a nawet młodych ludzi.

Wed

ług jednej z definicji, schorzenie to charakteryzuje się

nisk

ą masą kostną, upośledzoną architekturą kości, a to

z kolei prowadzi do ich os

łabienia i większej podatności na

łamania.

W Polsce chorob

ą tą zagrożonych jest prawdopodobnie

ż 9 milionów osób, które najczęściej dowiadują się

o chorobie dopiero gdy dojdzie do z

łamania.

Tradycyjny obraz

osteoporozy

wyznaczaj

cztery elementy post

ępujące równolegle

jednocze

śnie:

w miar

ę rosnącego

wieku odsetek
starzej

ącej się

populacji maleje,
maleje masa
kostna a
ro

śnie częstotliwość

łamań.

Czynniki ryzyka

wiek

– ryzyko wzrasta z wiekiem

łeć

– bardziej powszechnym schorzeniem u kobiet, co ma

zwi

ązek z wcześniejszym występowaniem menopauzy, niż

andropauzy u m

ężczyzn.

rasa

– znacznie cz

ęściej chorują osoby białe i żółte, niż

przedstawiciele rasy czarnej
-

budowa cia

ła

- osoby w

ątłe o drobnych kościach są znacznie

bardziej nara

żone

czynniki genetyczne

zaburzenia miesi

ączkowania

lub pierwotny albo wtórny jej brak

przedwczesne wyga

śnięcie aktywności jajników

niedobór wapnia i witaminy D, nadmiar sodu

siedz

ący tryb życia

ró

żnego rodzaju używki

Objawy

W wi

ększości przypadków we wczesnych fazach

choroby przebiega bezobjawowo.
Do najcz

ęstszych objawów można zaliczyć

bóle kr

ęgosłupa, bóle na odcinku piersiowym, a także

bóle krzy

ża i między łopatkami.

ęsto pierwszym, widocznym objawem osteoporozy są

łamania

, wówczas choroba jest ju

ż w zaawansowanym

stadium. Przyczyn

ą tego rodzaju urazów jest daleko

posuni

ęte odwapnienie kości. Do najbardziej

powszechnych z

łamań można zaliczyć: złamania

nadgarstka, ko

ści udowej, kręgów kręgosłupa

i znacznie rzadziej wyst

ępujące złamania żeber.

Leczenie

Podstawowym celem leczenia jest
zapobieganie z

łamaniom i podobnym

urazom. Istotn

ą rzeczą jest fakt, iż

leczenie aby odnios

ło skutek musi

ć prowadzone konsekwentnie

i d

ługotrwale, do końca życia

pacjenta.

W leczeniu osteoporozy stosuje si

ę kombinację

dwóch rodzajów leków:

- Pierwszy z nich ma za zadanie hamowanie komórek
odpowiedzialnych za niszczenie ko

ści i w tej grupie

środków możemy wyróżnić:

estrogeny, kalcytonine,

raloksifen i bifosofniany

- Drugi lek ma na celu pobudzanie odbudowy ko

ści.

W tej grupie wyró

żniamy różnego rodzaju

preparaty

wapnia i witaminy D, fluorki i parahormon (PTH)

Obecnie najpowszechniej stosowane s

ą leki

powoduj

ące ograniczenie ubytku masy kostnej. Leki

odbudowuj

ące są rzadziej stosowane, a ich

skuteczno

ść dość wątpliwa.

Paradontoza

Zapalenie przyz

ębia czyli

paradontoza to choroba tkanek
przyz

ębia, której efektem

niejednokrotnie jest utrata z

ębów.

Terminem tym okre

śla się wszelkie

przewlek

łe procesy zapalne dziąseł

łębiej znajdujących się tkanek.

Dane dotycz

ące liczby osób mających rożne postacie

zapalenia dzi

ąseł są zastraszające, choroba ta dotyczy

prawie

90% Polaków

. Dolegliwo

ść rzadko dotyczy ludzi

łodych, częstość zachorowań nasila się u osób

po 35

roku

życia

Przyczyny

Wywo

ływana jest przez

bakterie

rozmna

żające się w jamie ustnej

z powodu niew

łaściwej higieny.

Powoduj

ą one zaleganie na zębach

łogów bądź w postaci płytki

naz

ębnej, bądź kamienia, który

tworzy si

ę również z resztek

jedzenia i z

łuszczonego nabłonka.

Rozwojowi choroby sprzyja krzywe
ustawienie z

ębów oraz częste

zgrzytanie

(bruksizm), poniewa

obci

ążają aparat

podtrzymuj

ący(składają się nań:

dzi

ąsło, ozębna i kość żuchwy).

Zdarza si

ę, że paradontozę wywołują:

- awitaminoza,
- cukrzyca,
- os

łabienie tkanki łącznej,

- reumatoidalne zapalenie stawów,
- zaburzenia wydzielania

śliny,

- zaburzenia hormonalne

Pojawieniu si

ę paradontozy sprzyjają także czynniki

zwi

ązane ze stylem życia, można tu wymienić:

- palenie papierosów
- nadu

żywanie alkoholu.

W nielicznych przypadkach paradontoza
uwarunkowana jest

genetycznie

Objawy

W pierwszym etapie choroby dzi

ąsła

staj

ą się czerwone, obrzmiałe, bardzo

wra

żliwe na ból, mogą krwawić.

Pojawia si

ę nieprzyjemny zapach

z ust.
W kolejnym stadium z

ęby zaczynają

ę chwiać, w ostatnim zaś wypadają.

Leczenie

W przypadku spostrze

żenia zaniku, bądź zapalenia

dzi

ąseł należy niezwłocznie udać się do stomatologa.

W zale

żności od stadium choroby, leczenie będzie

przebiega

ło

w odmienny sposób. Organizm nie jest w stanie obroni

ę przed chorobą sam, wytwarza co prawda

przeciwcia

ła, ale niszczą one zarówno bakterie, jak

i tkank

ę przyzębia. Lekarz musi usunąć załogi i oczyścić

ębodoły.

śli zapalenie dziąseł

przebiega w sposób ci

ężki,

przepisywany jest

antybiotyk

w postaci tabletek lub ma

ści

na dzi

ąsła. Jeśli choroba

uszkodzi

ła znaczną część

ębnej, lekarz może

przeprowadzi

szynowanie

czyli usztywnianie z

ębów. Za

pomoc

ą różnych technik

tworzona jest konstrukcja
powstrzymuj

ąca chwianie się

ębów, usuwana jest ona po

zagojeniu si

ę ran w dziąsłach

i odbudowaniu si

ę tkanki

ębnej.

Zapobieganie

Nale

ży starannie dbać o higienę jamy ustnej.

W przypadku pojawienia si

ę pierwszych symptomów

stanu zapalnego dzi

ąseł, podstawą kuracji muszą być

odpowiednio wykonywane zabiegi higieniczne stosuj

ąc

jednocze

śnie właściwe preparaty.

- nale

ży szczotkować zęby trzy

razy dziennie, równie

wówczas, kiedy dzi

ąsła

krwawi

ą;

- przynajmniej raz czy

ścić

przestrzenie mi

ędzy zębami

nici

ą dentystyczną,

- przed snem p

łukać jamę

ustn

ą odpowiednim płynem,

- stosowa

ć miękką

szczoteczk

- regularnie kontrolowa

ć stan

ębienia u stomatologa

Jak zadba

ć o podrażnione dziąsła?

Podsumowanie

Przyczyn

ą przedstawionych chorób jest przede wszystkim

post

ęp techniczny, rozwój przemysłu, urbanizacji,

motoryzacji oraz chemizacja

środowiska. Wiele z tych

schorze

ń jest następstwem wypadków, zatruć

przemys

łowych, hałasu, zanieczyszczeń środowiska,

a zw

łaszcza skażenia gleb, wody, powietrza i żywności.

Stosuj odpowiedni

ą dietę

- przeciwdzia

łaj

oty

łości. Dzięki niej unikniesz obciążenia dla

serca i uk

ładu krążenia. Nadmiar tłuszczu w

diecie nasila zmiany mia

żdżycowe, a każde

dodatkowe kilogramy powoduj

ą wzrost ciśnienia.

Uprawiaj sport

- poprawia

wydajno

ść organizmu oraz naturalnie

obni

ża ciśnienie krwi. Siedzący tryb

życia kilkakrotnie zwiększa ryzyko
pojawienia si

ę nadciśnienia.

Unikaj stresu

- d

ługotrwały stres

łabia układ odpornościowy.

śli chcesz uniknąć wystąpienia chorób

cywilizacyjnych lub wykry

ć chorobę we wczesnym

stadium korzystaj z zalece

ń profilaktycznych:

Nie pal papierosów

- s

ą główną przyczyną

powstawania komórek nowotworowych, a tak

że

zwi

ększają ciśnienie oraz przyspieszają akcje

serca.

Nie nadu

żywaj alkoholu

- zwi

ększa

śnienie krwi.

Ogranicz spo

żywanie soli

- pokarm z du

ża

zawarto

ścią soli zwiększa ciśnienie krwi.

Regularnie wykonuj badania

profilaktyczne

To oczywi

ście nasze

ZDROWIE!

zdrowia sie wszystko zaczyna i na
braku zdrowia sie wszystko ko

ńczy,

dlatego o zdrowie musimy dba

codziennie.

Świat w którym żyjemy

nieustannie si

ę zmienia a lista wyzwań

i chorób jest coraz d

łuższa. Co nas

zatem czeka za kilkana

ście lat?

Wspó

łczesny człowiek nie ma na nic

czasu. Jest to prawda oczywista.
Jest jednak co

ś bezcennego, na co

trzeba znale

źć czas.