Ogrodnik_621[01].Z1.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Andrzej Kulka

UŜytkowanie maszyn i urządzeń ogrodniczych
621[01].Z1.03

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr inŜ. Anna Pietraszko

mgr inŜ. Tadeusz Popowicz

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Krystyna Kwestarz

Konsultacja:

mgr inŜ. Marek Rudziński

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 621[01].Z1.03
„UŜytkowanie maszyn i urządzeń ogrodniczych”, zawartego w modułowym programie
nauczania dla zawodu ogrodnik.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Dokumentacja techniczna maszyn

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Maszyny i narzędzia ogrodnicze

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Eksploatacja urządzeń i instalacji wodno–kanalizacyjnych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Mechanizacja transportu w ogrodnictwie

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Gospodarka sprzętem ogrodniczym

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o uŜytkowaniu maszyn i urządzeń

stosowanych w ogrodnictwie, w ukształtowaniu umiejętności związanych z rysunkiem
technicznym,

eksploatacją

instalacji

elektrycznych,

wodno-kanalizacyjnych

oraz

posługiwaniem się dokumentacją techniczną.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz umiejętności, jakie naleŜy opanować przed
przystąpieniem do realizacji jednostki modułowej,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas realizacji tej
jednostki modułowej,

−

materiał nauczania, który umoŜliwi Ci samodzielne przygotowanie się do wykonywania
ć

wiczeń i zaliczenie sprawdzianów,

−

pytania sprawdzające, które pomogą Ci na sprawdzenie poziomu opanowania
zamieszczonego materiału nauczania z zakresu uŜytkowania maszyn i urządzeń
ogrodniczych,

−

wiczenia, które ułatwią Ci nabycie umiejętności praktycznych,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci na samodzielne określenie stopnia opanowania
wymaganych wiadomości i umiejętności po zakończeniu kaŜdego rozdziału materiału
nauczania,

−

sprawdzian  osiągnięć,  który  słuŜy  do  oceny  poziomu  opanowania  umiejętności
i wiadomości  z zakresu  całej  jednostki  jako  przykładowy  zestaw  pytań.  Pozytywny
wynik  sprawdzianu  potwierdzi,  Twoje  duŜe  zaangaŜowanie  podczas  zajęć  oraz  poziom
opanowania wiedzy i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

621[01].Z1

Mechanizacja produkcji

ogrodniczej

621[01].Z1.01

Stosowanie przepisów ruchu

drogowego

621[01].Z1.02

Stosowanie technik kierowania

ciągnikiem rolniczym i wykonywanie

czynności

kontrolno-obsługowych

621[01].Z1.03

UŜytkowanie maszyn

i urządzeń ogrodniczych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

posługiwać się przyrządami kreślarskimi,

−

przeliczać podstawowe wielkości i jednostki układu SI,

−

stosować podstawowe pojęcia fizyczne ze statyki, kinematyki, dynamiki,

−

stosować podstawowe zasady elektrotechniki i termodynamiki,

−

stosować przepisy ruchu drogowego,

−

stosować technikę kierowania ciągnikiem rolniczym,

−

wykonywać czynności kontrolno–obsługowe ciągnika rolniczego,

−

przewidywać i wskazywać zagroŜenia dla zdrowia i Ŝycia ludzkiego oraz środowiska
przyrodniczego,

−

udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy,

−

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

odczytać rysunki techniczne części oraz zespołów maszyn i urządzeń ogrodniczych,

–

odczytać i sporządzić schematy działania maszyn i urządzeń,

–

wykonać szkice części maszyn,

–

scharakteryzować metale i ich stopy oraz określić ich zastosowanie,

–

rozróŜnić materiały niemetalowe stosowane w mechanizacji prac ogrodniczych, określić
ich właściwości i zastosowanie,

–

odczytać dokumentację techniczną maszyn i urządzeń,

–

określić budowę oraz wyjaśnić zasady działania maszyn i urządzeń ogrodniczych,

–

określić zastosowanie maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji ogrodniczej,

–

przeprowadzić obsługę techniczną maszyn i urządzeń,

–

scharakteryzować maszyny, urządzenia i instalacje elektryczne stosowane w produkcji
ogrodniczej,

–

scharakteryzować maszyny, urządzenia oraz instalacje wodno–kanalizacyjne,

–

dobrać narzędzia i maszyny do uprawy roślin w zaleŜności od warunków glebowych,
organizacyjnych i ekonomicznych,

–

przygotować do pracy, obsłuŜyć i dokonać konserwacji maszyn i urządzeń do uprawy
gleby,

–

przygotować do pracy, obsłuŜyć i dokonać konserwacji maszyn do nawoŜenia roślin
ogrodniczych,

–

przygotować do pracy, obsłuŜyć i przeprowadzić konserwację maszyn i urządzeń do
siewu i sadzenia roślin ogrodniczych,

–

przygotować do pracy, obsłuŜyć i przeprowadzić konserwację maszyn i urządzeń do
ochrony roślin ogrodniczych,

–

przygotować do pracy, obsłuŜyć i przeprowadzić konserwację maszyn i urządzeń do
zbioru roślin ogrodniczych,

–

zastosować zasady agregatownia maszyn i narzędzi z ciągnikiem rolniczym,

–

wykonać zabiegi agrotechniczne z zastosowaniem maszyn i urządzeń,

–

dobrać sposób i środki transportu produktów ogrodniczych,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Dokumentacja techniczna maszyn

4.1.1. Materiał nauczania

Rysunek techniczny

Rysunek, przedstawiający części maszyn lub maszyny w widoku, wykonany zgodnie

z obowiązującymi  normami,  w sposób  umoŜliwiający  przekazanie  myśli  technicznej  od
projektanta  poprzez  wykonawcę  do  uŜytkownika,  nazywamy  rysunkiem  technicznym.
Zastępuje  on  opis  części  i maszyn  lub  wyjaśnia  ich  działanie.  Zasady  obowiązujące
w rysunku  technicznym  opracowuje  Polski  Komitet  Normalizacyjny,  a  zbiór  tych  zasad
publikowany  jest  w Polskich  Normach.  W zaleŜności  od  gałęzi  gospodarki  stosuje  się
odpowiednie  normy  rysunkowe.  WyróŜnia  się  róŜne  typy  rysunków  technicznych.  Są  to  na
przykład rysunek: maszynowy, budowlany, czy elektryczny.

Obecnie w ogrodnictwie stosuje się bardzo skomplikowane ciągniki i maszyny. Do nich

dołączana  jest  dokumentacja  techniczna  w postaci  instrukcji  obsługi,  katalogu  części
zamiennych,  w których  zamieszczane  są  rysunki  techniczne  przedstawiające,  np.  sposób
montaŜu  części.  Znajomość  podstawowych  zasad  wykonywania  i czytania  rysunku
technicznego  jest  niezbędna  ogrodnikowi  do  podniesienia  jego  wiedzy  technicznej.  Ułatwia
odczytanie treści rysunku bez potrzeby znajomości języka kraju pochodzenia maszyny.

Rysunek techniczny maszynowy stosowany w zaleŜności od sposobu przedstawiania

części w technice ogrodniczej dzielimy na:
–

szkic

−

odręcznie przedstawiona część lub maszyna, stanowi podstawę do wykonania

rysunku;

–

rysunek

−

widok przedmiotu wykonany w odpowiedniej skali;

–

schemat

−

przedstawienie budowy lub zasady działania mechanizmu lub maszyny

w uproszczony sposób.
Ze względu na sposób odwzorowania części wykorzystuje się rysunek rzutowy

przedstawiający część w rzutach prostokątnych.

Ze względu na stopień złoŜoności rysunku dzieli się je na:

– rysunek części

−

widok lub rzut jednej części;

– rysunek zespołowy

−

rysunek przedstawiający wszystkie elementy zespołu po ich

zmontowaniu;

– rysunek złoŜeniowy

−

rysunek przedstawiający zestawienie wszystkich zespołów i części

po ich zmontowaniu (w złoŜeniu).

Do wykonania rysunku technicznego niezbędne są materiały i przybory kreślarskie.

Podstawowy  materiał,  to  karton  kreślarski  (tzw.  brystol)  stosowany  do  wykonywania
rysunków  szkolnych,  kalka  techniczna,  która  słuŜy  do  wykonywania  oryginałów
dokumentacji  technicznej,  papier  zwykły  do  wykonywania  szkiców,  papier  milimetrowy  do
wykonywania wykresów.

Do wykonania rysunku technicznego stosuje się ołówki o określonej twardości:

miękkie

−

B, 2B, … 5B; średnie

−

HB, F; twarde

−

H, 2H, … 6H, a takŜe tusze kreślarskie do

piór, grafionów, piórek kreślarskich. Do unieruchamiania rysunków stosuje się pinezki,
i taśmy klejące.

Podstawowy zestaw przyborów i przyrządów do wykonywania rysunków składa się z:

deski

kreślarskiej,

przykładnicy,

trójkątów

kreślarskich

jednakowej

długości

przeciwprostokątnej, przymiaru rysunkowego (liniału), kompletu krzywików, kompletu cyrkli
(duŜego, małego oraz zerowego) wraz z wymiennymi końcówkami (igły i przedłuŜacze).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obecnie rysunki techniczne wykonywane są za pomocą komputerów wykorzystujących

skomplikowane programy do ich tworzenia. Wymaga to jednak znajomości obsługi
komputera i specjalistycznych programów oraz podstaw wykonywania rysunku.

Wymiary arkuszy papieru, na których wykonywane są rysunki techniczne są

znormalizowane. Nazywa się je formatami rysunków. Podstawowy format arkusza
rysunkowego wg Polskiej Normy, to A4 o wymiarach 210x297 mm. Kolejne formaty tworzy
się przez podwojenie krótszych boków formatów.

Rys. 1. Tworzenie podstawowych formatów rysunkowych [opracowanie własne autora]

Elementy graficzne na rysunku, to znormalizowane linie rysunkowe o róŜnej grubości:

ciągłe, kreskowe, punktowe, dwupunktowe, faliste i zygzakowate. Na przygotowany arkusz
rysunkowy naleŜy nanieść linię obramowania w odległości 5mm od brzegu arkusza linią
ciągłą grubą. W prawym dolnym rogu arkusz powinien mieć tabliczkę rysunkową.

Pismo techniczne musi być zgodne z Polską Normą PN

−

80/N

−

01606. Do opisywania

rysunków stosuje się pismo proste lub pochyłe zwykłe.

Rysunki techniczne wykonuje się zwykle w podziałce rysunkowej. Podziałka jest to

stosunek wymiarów na rysunku do rzeczywistych wymiarów przedmiotu. Najczęściej
stosowane podziałki, to:

– powiększająca

−

wymiary na rysunku powiększone, np.: 2:1, 5:1, 10:1, itd.

– naturalna

−

wymiary rysunku zgodne z wymiarami rzeczywistymi 1:1,

– zmniejszająca – wymiary na rysunku pomniejszone np.: 1:2, 1:5, 1:10, itd.

Przedmioty mają róŜne kształty i wymiary. Na rysunku muszą być dokładnie

przedstawione z wystarczającą liczbą szczegółów, aby moŜliwe było jednoznaczne
wykonanie przedmiotu na podstawie rysunku. Rysunek taki nazywamy rysunkiem
wykonawczym.

Aby dokładnie przedstawić część lub przedmiot na rysunku stosuje się rzutowanie

prostokątne. Rzutowanie to polega na przedstawieniu części na trzech wzajemnie
prostopadłych płaszczyznach. Po rozłoŜeniu prostopadłych do siebie płaszczyzn na
powierzchnię otrzymuje się rzut prostokątny części.

Rys. 2. Sposób rzutowania części na 3 rzutnie [1, s. 31]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wykonując rysunek części przedstawiamy go w widoku. Aby dokładnie przedstawić

wewnętrzne  kształty  skomplikowanych  części  stosuje  się  przekroje.  Rysując  niektóre
znormalizowane  elementy  części  maszyn, dla uzyskania czytelności i przejrzystości rysunku,
przedstawia  się  je  w sposób  uproszczony,  albo  stosuje  się  symbole  graficzne  pojedynczych

części, zespołów lub mechanizmów.

Prawidłowo wykonany rysunek, aby był podstawą do wykonania części, poza

pokazaniem  jego  kształtów,  powinien  być  zwymiarowany.  Rysunek  złoŜeniowy  umoŜliwia
odczytanie budowy i zasady działania wyrobu, przedstawia wszystkie tworzące go części oraz
wzajemne  ich  połoŜenie.  Często  w praktyce  wykorzystywane  są  schematy,  które  w ogólny
sposób, bez zbędnych szczegółów, przedstawiają budowę lub działanie maszyny i urządzenia.
Wykorzystywane  są  teŜ  rysunki  poglądowe  ilustrujące  waŜny  element  maszyny,  np.  wlew
oleju w silniku lub schemat regulacji.

Czytanie rysunku rozpoczyna się od zidentyfikowania rysunku – czy jest to szkic,

schemat, rysunek wykonawczy, czy poglądowy. Następnie analizuje się tabliczkę rysunkową,
rozmieszczenie i rodzaj rzutów, wykorzystane przekroje, wymiary, zastosowane uproszczenia
i symbole graficzne oraz inne oznaczenia. Rysunki wykorzystywane do przedstawienia
sposobu i kolejności montaŜu części, to rysunki katalogowe. Rysunkom tym towarzyszą
zwykle tabele z opisem ponumerowanych części i numerami katalogowymi (KTM).

Rys. 3. Rysunek katalogowy filtra opryskiwacza [5, s. 64]

Materiały konstrukcyjne

Do budowy narzędzi i maszyn rolniczych stosuje się wiele materiałów konstrukcyjnych

charakteryzujących się róŜnymi własnościami. Największą rolę odgrywają metale i ich stopy,
ale stosuje się równieŜ tworzywa sztuczne i materiały niemetalowe.
Metale i ich stopy mają określone właściwości:
–  fizyczne: barwa, połysk,
–  chemiczne: odporność na korozję,
–  mechaniczne: wytrzymałość na obciąŜenia, twardość,
–  technologiczne: plastyczność, spawalność.
Metale w zaleŜności od składu chemicznego moŜna podzielić na:
–  metale Ŝelazne, które mają w swoim składzie Ŝelazo,
–  metale nieŜelazne, które nie mają w swoim składzie Ŝelaza.

elazo w przyrodzie występuje w postaci rud, czyli tlenków Ŝelaza. W czystej postaci nie

występuje i nie jest stosowane. W przemyśle stosuje się metale Ŝelazne w postaci stopów
Ŝ

elaza z węglem o róŜnej jego zawartości lub stopów z innymi metalami. Określona

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zawartość  składników  stopowych  pozwala  uzyskać  poŜądane  właściwości  stopów.
Właściwości  te  uzyskuje  się  dzięki  odpowiedniej  proporcji  składników  stopowych  lub
odpowiednim  zabiegom  technologicznym  podczas  wytwarzania  róŜnych  materiałów
konstrukcyjnych.

W wyniku procesów metalurgicznych w wielkim piecu z rudy Ŝelaza otrzymujemy tzw.

surówkę. Stop ten, bardzo zanieczyszczony róŜnymi domieszkami (np.: siarką), przeznaczony
jest do dalszej przeróbki na Ŝeliwo lub stal. W wyniku przetopu surówki i złomu z dodatkiem
topników, w piecach zwanych Ŝeliwiakami, otrzymuje się Ŝeliwo o zawartości węgla powyŜej
2%.  Ze  względu  na  dobre  wypełnianie  form  odlewniczych,  Ŝeliwo  stosowane  jest  do
wykonywania  odlewów  korpusów  silników  i skrzyń  przekładniowych. PoniewaŜ jest twarde,
ale  jednocześnie  kruche,  nie  nadaje  się  na  elementy  konstrukcyjne  obciąŜone  zmiennymi
siłami.

W wyniku wyeliminowania zanieczyszczeń i obniŜenia zawartości węgla, w dalszej

obróbce surówki otrzymuje się stal o zawartości węgla od 0,1

−−−−

2%. Wytwarzanie stali

odbywa się w piecach konwertorowych, martenowskich lub elektrycznych. Dla uzyskania
materiału

konstrukcyjnego

dobrych

właściwościach

plastycznych,

spręŜystych

i wytrzymałościowych, wprowadza się celowo składniki stopowe. W zaleŜności od
zastosowanej technologii wytwarzania stali (pieca), moŜna uzyskać stale o róŜnych
własnościach mechanicznych i technologicznych lub róŜnym składzie chemicznym. Twardość
stali zmienia się wraz z zawartością węgla:
–

stal miękka zawiera do 0,25% węgla,

–

stal twarda zawiera 0,25

−

0,6% węgla,

–

stal bardzo twarda zawiera 0,6

−

1,75% węgla.

Stale w swoim składzie mogą zawierać róŜne składniki stopowe, jakie zostały uŜyte do
wytopu stali w celu poprawienia ich właściwości:
–

stale niestopowe

−

węglowe,

–

stale stopowe

−

chrom, wolfram, mangan, krzem.

Stale mają szerokie zastosowanie w ogrodnictwie. W zaleŜności od przeznaczenia stale dzieli
się na:
–

konstrukcyjne

−

stosowane do wyrobu kształtowników, blach,

–

narzędziowe

−−−−

stosowane do wyrobu pilników, wierteł,

–

specjalne

−−−−

stosowane do wyrobu elementów kwasoodpornych.

W celu poprawienia lub uzyskania innych własności stali, stosuje się obróbkę cieplną.

Zabiegi obróbki cieplnej, którym poddawane są elementy robocze maszyn rolniczych, to:
hartowanie, odpuszczanie, nawęglanie, wyŜarzanie.

Metale nie zawierające w swoim składzie Ŝelaza nazywane są metalami nieŜelaznymi lub

kolorowymi. Są to materiały konstrukcyjne, które charakteryzują się róŜnymi specjalnymi
własnościami. Znajdują zastosowanie jako uzupełnienie konstrukcji stalowych lub jako
składnik stopowy. Metale nieŜelazne najczęściej stosowane w technice ogrodniczej, to:
–

miedź – metal o barwie czerwonozłocistej. Jest bardzo dobrym przewodnikiem prądu
i ciepła. Bardzo plastyczna i ciągliwa. Z miedzi wyrabia się przewody elektryczne,
wymienniki ciepła, elementy uszczelniające, podkładki.

–

glin  (aluminium)  –  metal  o  barwie  srebrzystobiałej.  Dzięki  bardzo  małej  gęstości  (jest
bardzo  lekki),  znalazł  szerokie  zastosowanie  w lotnictwie.  Z aluminium  wyrabia  się
przewody  elektryczne,  części  silników  spalinowych  –  głowice,  tłoki,  wymienniki  ciepła,
cyna – metal o barwie srebrzystobiałej. Jest odporna na warunki atmosferyczne, odporna
na  działanie  kwasów  organicznych,  poddaje  się  obróbce  plastycznej.  Z cyny  wyrabia  się
ogniwa  galwaniczne,  cienkie  blachy  do  pakowania  produktów  spoŜywczych,  stosowana
jest  do  powlekania  naczyń  warstwą  ochronną,  wykorzystywana  jest  teŜ  w stopach
łoŜyskowych i do wyrobu lutów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

cynk  –  metal  o  barwie  niebieskobiałej.  Jest  metalem  łatwo  topliwym,  kruchym.  Jest
odporny  na  warunki  atmosferyczne  i korozję.  Nie  jest  odporny  na  działanie  kwasów.
Stosowany  jest  do  powlekania  blach  stalowych,  do  wyrobu  ogniw  galwanicznych  oraz
jako składnik wielu stopów.

–

ołów  –  metal  o  barwie  szarej,  bardzo  cięŜki.  Jest  bardzo  plastyczny,  nadaje  się  do
odlewania,  kwasoodporny.  Stosowany  do  wyrobu  akumulatorów,  uszczelnień,  izolacji,
powłok  kabli  elektrycznych,  uŜywany  jako  składnik  stopowy  stopów  łoŜyskowych
i drukarskich.

Często spotykane w technice są równieŜ stopy metali nieŜelaznych. Najpopularniejsze z nich,
to:
–

brąz – jest to stop miedzi z cyną (6

−−−−

20% Sn). Odporny na korozję, o duŜej twardości,

odporności na ścieranie. Stosuje się go do wyrobu panewek i łoŜysk, armatury
hydraulicznej;

–

mosiądz – jest to stop miedzi z cynkiem (30

−−−−

40% Zn. Stop ten ma bardzo dobre

własności odlewnicze i nadaje się do obróbki plastycznej. Stosuje się go do odlewania
armatury hydraulicznej, w przemyśle elektromaszynowym. Wytwarza się teŜ z niego
elementy ozdobne.

W technice rolniczej wykorzystywane są równieŜ metale nieŜelazne, rzadko występujące
i drogie, ale wykazujące poŜądane właściwości i w związku z tym stosowane do ulepszania
innych materiałów lub jako składniki stopowe. Są to np.: wolfram, chrom, kobalt, molibden,
mangan, krzem, rtęć. Najcenniejszą grupę metali kolorowych stosowaną w technice stanowią
metale szlachetne: złoto, srebro i platyna.

Tworzywa sztuczne

Tworzywa sztuczne to wielocząsteczkowe związki organiczne. Powstają one w wyniku

łączenia  związków  organicznych:  ropy  naftowej,  gazu  ziemnego,  węgla,  wapnia,  powietrza
i wody.  Charakteryzują  się  specyficznymi  właściwościami.  Są  lekkie,  odporne  na  kwasy
i zasady,  nie  przewodzą  prądu  elektrycznego,  mają  mały  współczynnik  tarcia,  słabo
przewodzą ciepło, są łatwe do obróbki i barwienia, są odporne na korozję.

Tworzywa sztuczne dzieli się na trzy grupy:

–

termoplastyczne – w czasie ogrzewania stają się miękkie, po podgrzaniu dają się
kształtować, po ostygnięciu zachowują nadany kształt,

–

termoutwardzalne – pod wpływem działania temperatury twardnieją i zachowują nadany
im kształt w trwały sposób.

Materiały naturalne

Oddzielną grupę materiałów konstrukcyjnych charakteryzujących się specyficznymi

właściwościami stanowią materiały naturalne:
–

guma

−−−−

otrzymywana jest z kauczuku w wyniku wulkanizacji z siarką, nie przewodzi

prądu elektrycznego i ciepła, jest elastyczna i spręŜysta, a takŜe odporna na wodę. Stosuje
się ją do wyrobu opon, dętek, uszczelek, węŜy i izolacji przewodów elektrycznych,

–

drewno

−−−−

jest łatwe w obróbce, odporne na korozję, stosunkowo trwałe, nie przewodzi

prądu elektrycznego i ciepła. Z drewna wykonuje się róŜne elementy maszyn i narzędzi
rolniczych, np.: trzonki, rękojeści, elementy spręŜyste, ramy maszyn, okna i ramy
okienne,

–

skóra

−−−−

to materiał konstrukcyjny pochodzenia zwierzęcego. Skóra jest miękka,

elastyczna i wytrzymała. Stosuje się do wyrobu rękawic i fartuchów ochronnych, pasów
transmisyjnych, uszczelek, uprzęŜy dla zwierząt,

–

tkaniny i włókna

−−−−

odporne na rozciąganie. Stosuje się do wyrobu sznurów, lin,

powrozów, worków, przenośników, pasów napędowych, płacht ochronnych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

szkło

−

otrzymywane jest z białego piasku kwarcowego z dodatkiem wapnia i innych

składników.  Odporne na działanie czynników atmosferycznych, związków chemicznych,
nie  przewodzi  prądu  elektrycznego  i ciepła,  przeźroczyste.  Stosuje  się  do  wyrobu  szkła
okiennego  lub  budowy  szklarni,  pojemników  szklanych  –  tj.  butelek,  słojów,
wykorzystywane jest teŜ w elektryczności do wyrobu oświetlenia

−−−−

Ŝarówki, świetlówki,

klosze ochronne i izolatory.

Dokumentacja techniczna maszyn

KaŜde nowo kupowane narzędzie, maszyna czy urządzenie ma dołączony zbiór instrukcji

i zaleceń dla uŜytkownika. Zbiór ten nosi nazwę dokumentacji technicznej. Dokumentacja
składa się z:
–

instrukcji obsługi, która jest obowiązkowym elementem dokumentacji. Instrukcja zawiera
najwaŜniejsze  dane  techniczne  urządzenia,  zasady  posługiwania  się  maszyną
(urządzeniem)  i warunki  prawidłowej  eksploatacji.  MoŜe  zawierać  rysunki  poglądowe
i niezbędne  schematy,  np.  podłączenia  do  sieci  energetycznej.  Wyjaśnia  zasady
konserwacji  i sposób  przeprowadzania  drobnych  napraw.  Instrukcja  zawiera  takŜe
informacje dotyczące mogących wystąpić zagroŜeń podczas pracy maszyny,

–

karty  gwarancyjnej,  która  zawiera  elementy  identyfikacji  (znaki,  numery)  urządzenia
i zasady  postępowania  gwarancyjnego.  Określa  prawa  uŜytkownika  wynikające
z przepisów gwarancyjnych. Są w niej teŜ kupony reklamacyjne.

–

katalogu części zamiennych, dla urządzeń, w których przewiduje się wymianę elementów
roboczych. Katalogi zawierają rysunki katalogowe z oznaczeniem danej części, tabele
z nazwą części, numerem KTM (kod techniczno

−−−−

materiałowy), ilość sztuk części

występujących w danym zespole maszyny.

Skomplikowane urządzenia posiadają bardzo obszerne dokumentacje dotyczące

podłączenia urządzenia do sieci elektrycznej, wodno

−−−−

kanalizacyjnej, pierwszego

uruchomienia,  warunków  technicznych  dalszego  uŜytkowania.  Dokumentacja  ta  zawiera
schematy  i rysunki  poglądowe.  W  przypadku  maszyn  i  urządzeń,  dla  których  wymagane  są
odpowiednie  pozwolenia  administracji  na  moŜliwość  podłączenia  duŜych  urządzeń
intensywnie  korzystających  z dostępnych  instalacji  w  DTR,  równieŜ  znajdują  się  takie
informacje.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje rysunków technicznych?
2.  Jak klasyfikuje się arkusze rysunkowe?
3.  Jakie podziałki stosuje się w rysunku technicznym?
4.  Jakie materiały i przybory kreślarskie stosuje się w rysunku technicznym?
5.  Jakie uproszczenia stosuje się na rysunku technicznym?
6.  Jakie symbole stosuje się w rysunku technicznym?
7.  Jakie są zasady wykonywania szkicu określonej maszyny?
8.  Jak klasyfikujemy materiały konstrukcyjne?
9.  Jak moŜna scharakteryzować materiały konstrukcyjne?
10.  Jak moŜna rozpoznać materiały konstrukcyjne?
11.  Jakie są zasady doboru materiałów konstrukcyjnych do określonych konstrukcji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Mając do dyspozycji rysunek techniczny części maszyn, określ jakiej części dotyczy

i scharakteryzuj ją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić rodzaj przedstawionego rysunku,
2)  przeanalizować tabliczkę rysunkową,
3)  zidentyfikować zastosowane uproszczenia i przekroje,
4)  przeanalizować wymiary i symbole rysunkowe,
5)  nazwać przedstawioną część maszyny,
6)  przedstawić jej charakterystykę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rysunki wykonawcze części,

−

zeszyt.

Ćwiczenie 2

Mając część zamienną – śrubę, wykonaj szkic, który będzie podstawą do wykonania

rysunku technicznego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować arkusz rysunkowy,
2)  dokładnie obejrzeć przedstawioną część,
3)  zmierzyć linijką potrzebne wymiary,
4)  naszkicować osie symetrii,
5)  naszkicować wymiary gabarytowe,
6)  zaznaczyć waŜne elementy, np. gwint, wewnętrzne otwory,
7)  opisać szkic (kto i kiedy wykonał szkic, materiał do wykonania części).

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru do szkicowania,

−

przybory niezbędne do szkicowania,

−

zeszyt.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) podzielić rysunki ze względu na sposób odwzorowania części?

2) określić formaty rysunków technicznych?

3) zastosować przybory kreślarskie?

4) naszkicować część w widoku?

5) zastosować uproszczenia i symbole rysunkowe?

6) wykonać prosty rysunek techniczny części?

7) odczytać rysunek katalogowy zespołu maszyny?

8) podzielić i scharakteryzować materiały konstrukcyjne?

9) rozpoznać materiały konstrukcyjne?

10) wyjaśnić zastosowanie określonych materiałów konstrukcyjnych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Maszyny i narzędzia ogrodnicze

4.2.1. Materiał nauczania

Maszyny i narzędzia do uprawy roli

Uprawa roli to zespół zabiegów uprawowych i doprawiających, które przeprowadzane są

w celu  stworzenia  odpowiednich  warunków  do  siewu  lub  sadzenia,  wzrostu  i rozwoju  roślin
uprawnych.  W uprawie  stosuje  się  zabiegi  tzw. płuŜne  i uprawę  popłuŜną,  zwaną
doprawianiem  roli.  W uproszczonej  uprawie  roli  stosuje  się  takŜe  bezpośrednią  uprawę
bezpłuŜną.

Podstawowym zabiegiem uprawy roli jest orka wykonywana pługiem. Ma ona na celu:

–

przykrycie resztek poŜniwnych, nawozów zielonych, obornika,

–

wymieszanie nawozów z glebą,

–

pokruszenie i spulchnienie wierzchniej warstwy gleby,

–

przywrócenie struktury gruzełkowatej.

Po orce gleba jest zbyt pulchna, ma nierówną powierzchnię, zdarzają się zbyt duŜe bryły

gleby. Bezpośrednio po orce gleba nie jest przygotowana do siewu nasion. Aby ją właściwie
przygotować,  naleŜy  wykonać  zabiegi  doprawiające,  uzupełniające,  nazywane  uprawkami.
Uprawki  doprawiające  rolę  to:  włókowanie,  bronowanie,  wałowanie,  kultywatorowanie,
głęboszowanie.  Narzędziem  do  wykonania  podstawowej  uprawy  gleby  –  orki

−−−−

jest pług.

Podziału pługów moŜna dokonać w oparciu o wiele kryteriów:
a) ze względu na rodzaj elementów roboczych:

−

pługi lemieszowe i talerzowe,

b) ze względu na sposób poruszania się po polu:

−

pługi zagonowe, bezzagonowe i specjalne,

c) ze względu na sposób agregatowania pługa z ciągnikiem:

−

pługi zawieszane, półzawieszane i przyczepiane,

d) ze względu na rodzaj zadania, jakie ma pług wykonać:

−

pługi łąkowe i agromelioracyjne.

W Polsce powszechnie stosuje się pługi lemieszowe. Pługi te przystosowane

konstrukcyjnie  spełniają  postawione  cele  uprawy  gleby.  Pługami  wykonuje  się  podorywki,
orki  średnie,  głębokie,  przykrywające  obornik  i nawozy  zielone,  siewne,  zimowe,  itd.
Podstawowym  źródłem  siły  uciągu  dla  pługa  pozostaje  ciągnik  rolniczy.  W praktyce  moŜna
jeszcze  zauwaŜyć  pługi  konne,  które  uŜytkują  hobbyści,  działkowicze,  a  takŜe
w gospodarstwach  połoŜonych  na  terenach  górskich.  Pługi  ciągnikowe  o  mniejszej  liczbie
korpusów  są  zawieszane  na  trzypunktowym  układzie  zawieszenia  (TUZ).  Pługi  o  większej
liczbie korpusów są półzawieszane – przednia część zawieszona na TUZ, tył pługa spoczywa
na  kole  podporowym.  Pługi  cięŜkie  są  przyczepiane,  posiadają  własny  układ  jezdny,  ale
wymagają ciągników o bardzo duŜej sile uciągu.

Pługi ze względu na sposób poruszania się po polu budowane są jako pługi zagonowe,

które  mogą  pracować  na  wyznaczonych  zagonach,  którymi  rozpoczyna  się  pracę  od  środka
zagonu w skład lub od brzegów zagonu w rozorywkę. Pługami bezzagonowymi pracę moŜna
rozpocząć  od  jednego  brzegu,  a  ukończyć  na  drugim  –  pracować  sposobem  czółenkowym.
Podstawowym  elementem  roboczym  pługa  jest  korpus  płuŜny,  który  stanowi  lemiesz
i odkładnica.  Lemiesz  odcina  skibę  o  określonej  grubości  i szerokości  i podaje  ją  na
odkładnicę,  która  odwraca  ją  i kruszy.  Inne  istotne  elementy  korpusu  płuŜnego,  to  płoz
utrzymujący  pług  w bruździe  i piętka  na  płozie  ostatniego  korpusu  utrzymująca  głębokość
pracy pługa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Pług ciągnikowy zawieszany: a) budowa pługa, b) urządzenia regulacyjne pługa,1) korpus

płuŜny,  2)  rama  pługa,  3)  wspornik  pługa,  4)  oś  wykorbiona,  5)  pokrętło  do  obracania  osi
wykorbionej,
6)  pokrętło  do  przesuwania  ramy  pługa  wraz  z korpusami,  7) łącznik  ruchomy,  8)  odejmowana
obsada koła kopiującego, 9) pokrętło do regulacji koła kopiującego, 10) koło kopiujące, 11)
krój  tarczowy,  12)  cięgła  dolne  układu  trzypunktowego,  13)  łącznik  górny,  14)  wieszak
prawy układu trzypunktowego. A

–

regulacja szerokości orki, B

–

regulacja nacisku na ściankę

bruzdową. B

nacisk mniejszy, B

nacisk większy [1, s. 83]

Do wykonywania orek w szczególnych warunkach stosuje się dodatkowe jego

wyposaŜenie:
–

krój, który odcina skibę od nie zaoranej części pola

−−−−

przy orce ugorów, łąk,

–

przedpłuŜek, który umieszczony przed głównym korpusem płuŜnym, ścina górną warstwę
gleby i zrzuca na dno bruzdy ułatwiając dokładne przyorywanie obornika czy nawozów
zielonych,

–

cinacz listwowy, który ścinając róg odwracanej skiby, wcześniej zrzuca ją do bruzdy,

–

pogłębiacz, który słuŜy do spulchniania dna bruzdy

−−−−

likwidowania podeszwy płuŜnej,

która powstaje po kilkakrotnym wykonywaniu orki na tą samą głębokość,

–

listwa dokładająca, jest to listwowe przedłuŜenie odkładnicy ułatwiające odwracanie skiby.

Oprócz orek uprawowych wykonywane są orki specjalne, do wykonania których stosuje

się pługi specjalnej konstrukcji:
–

do wykonywania orek na glebach bardzo zakamienionych – z zabezpieczeniami
korpusów,

–

łąkowe

−−−−

do zaorywania uŜytków zielonych,

–

leśne

−−−−

do wykonywania bruzd podczas sadzenia lasów, w szkółkach sadowniczych,

–

agromelioracyjne

−−−−

na terenach podmokłych do wykonywania orek melioracyjnych,

–

talerzowe

−−−−

do orki karczowisk.

Prawidłowe wykonanie orki zaleŜy od właściwego doboru pługa, który spełni stawiane

zadanie przed orką. Aby dobrać pług do pracy naleŜy wziąć pod uwagę rodzaj wykonywanej
orki i cel jaki ma spełnić, siłę uciągu ciągnika, sposób agregatowania pługa z ciągnikiem oraz
dodatkowe wyposaŜenie pługa.

Głębosze

Osobną grupę narzędzi uprawowych tworzą głębosze. SłuŜą one do głębokiego (do 90cm)

spulchniania gleby, bez wyciągania na wierzch jej głębszych warstw. Głęboszowanie gleby
poprawia właściwości fizyczne i biologiczne gleby oraz stosunki wodno

−−−−

powietrzne. Zabiegi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

te wykonuje się co kilka lat na glebach zwięzłych. W zaleŜności od wielkości głębosz posiada
od jednego do kilku zębów.

Rys. 5. Głębosz zawieszany U435: 1) stojak zawieszenia, 2) rama, 3) ząb, 4) koło kopiujące, 5) podpórka,

6) mechanizm regulacji koła kopiującego [2, s. 17]

Maszyny do doprawiania roli

Po wykonaniu orki, gleba nie jest dostatecznie przygotowana do przeprowadzenia siewu

lub  sadzenia.  Na  powierzchni  zaoranego  pola  znajdują  się  bryły,  wierzchnia  warstwa  jest
nierówna,  z wgłębieniami  i bruzdami.  Wzruszona  gleba  jest  nadmiernie  spulchniona
i wymaga  często  zagęszczenia, aby stworzyć dobre warunki do kiełkowania i wzrostu roślin.
Do  uzyskania  optymalnych  warunków  siewu  nasion  naleŜy  wykonać  zabiegi  doprawiające
glebę. Rola tych zabiegów polega na wyrównaniu powierzchni roli, rozbiciu istniejących brył
gleby,  zniszczeniu  kiełkujących  chwastów,  zatrzymaniu  parowania  wody  z gleby,
zagęszczeniu  podłoŜa  pod  siew  nasion.  Do  tego  celu  uŜywa  się  narzędzi  i agregatów  do
doprawiania roli.

Rys. 6. Podział narzędzi i maszyn do doprawiania roli [opracowanie własne].

Zabiegi doprawiające rolę moŜna wykonywać pojedynczymi narzędziami, ale w celu

zmniejszenia ilości przejazdów po polu, narzędzia te łączymy w agregaty. Agregaty bierne

Włóki

NARZĘDZIA I MASZYNY DO DOPRAWIANIA ROLI

o zębach

spręŜynowych

o zębach

półspręŜynowych

o zębach

sztywnych

Kultywatory

Wały

gładkie

pierścieniowe

prętowe

spręŜynowe

zębowe

talerzowe

siatkowe

aktywne

Brony

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

złoŜone z kilku narzędzi prostych lub agregaty złoŜone czynne, w skład których
wchodzi maszyna aktywna i inne narzędzie doprawiające.

Włóki

Włókowanie jest zabiegiem doprawiającym, stosowanym wczesną wiosną w celu

wyrównania powierzchni roli, zniszczenia pozimowej skorupy gleby. Włókowanie zaleca się
szczególnie na zwięzłych glebach gliniasto-piaszczystych i na glebach cięŜkich. Włókowanie
wczesnowiosenne, gdy wierzchołki skib bieleją, zmniejsza intensywne parowanie wody
z gleby.

Włóki

często

występują

jako

element

agregatów

uprawowych

lub

uprawowo–siewnych, montowany przed kultywatorem w postaci prostego kształtownika.
Włóka w tym zestawie ma za zadanie zgarniać wierzchołki skib w bruzdy i wyrównać
powierzchnię pola przed następnymi narzędziami.

Brony

Bronowanie jest zabiegiem doprawiającym, płytko spulchniającym glebę, rozbijającym

bryły,  wyrównującym  powierzchnię  pola.  Ponadto  w wyniku  bronowania  moŜna,  zniszczyć
skorupę  powstałą  na  powierzchni  gleby  i w ten  sposób  ograniczyć  parowanie  wody.  Zabieg
ten  pozwala  zniszczyć  wschodzące  chwasty,  przykryć  nasiona  po  siewie,  wykonać  zabiegi
pielęgnacyjne  w uprawach  –  przerzedzanie  i odchwaszczanie,  czy  przygotować  pole  do
orki

−−−−

talerzowanie.

Istnieje wiele róŜnych rodzajów bron spełniających określone zadania. Są to brony:

zębowe, siatkowe-chwastowniki, spręŜynowe, talerzowe i aktywne. Brony zębowe cięŜkie,
ś

rednie lub aktywne stosuje się do spulchnienia i wyrównania powierzchni pól w celu

przygotowania  ich  do  siewu.  Po  siewie,  stosuje  się  brony  zębowe  lekkie  w celu  lepszego
przykrycia  nasion.  Przygotowanie  bron  zębowych  do  pracy  polega  na  zapewnieniu
jednakowej  głębokości  pracy  poszczególnych  zębów.  Pola  bron  powinny  być  tak  ustawione,
by ślady zębów nie pokrywały się.

W uprawach redlinowych stosuje się brony siatkowe-chwastowniki, które dopasowują się

do  kształtu  redlin  i słuŜą  do  niszczenia  wschodzących  chwastów.  Chwastowniki  palcowe
wykorzystywane  są  do  odchwaszczania  i przerzedzania  upraw  zboŜowych,  wiosennego
bronowania  upraw  w celu  usunięcia  pleśni  pośniegowych.  Podobnie,  ale  na  większą
głębokość,  działają  brony  spręŜynowe,  które  są  zalecane  do  niszczenia  chwastów
i wydobywania rozłogów perzu na nieobsianych polach.

Rys. 7. Brona talerzowa zawieszana U240: 1) rama, 2) stojak zawieszenia, 3) sekcja przednia brony (talerze

zębate), 4) sekcja tylna brony (talerze gładkie), 5) belka wspornikowa sekcji, 6) korba regulacyjna
przedniej sekcji, 7) zastrzał, 8) korba regulacji przesuwu wspornika [2, s. 22]

Brona talerzowa znacznie róŜni się od pozostałych typów bron. Zbudowana z talerzy

zamontowanych na wspólnej osi, umoŜliwia spulchnianie gleby i cięcie pozostałości po

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

plonie głównym, nawozów zielonych i darni. Stosuje się ją po Ŝniwach na ścierniskach, jako
zabieg zastępujący podorywkę. Brony talerzowe są wykorzystywane w budowie agregatów
uprawowych lub agregatów uprawowo

−−−−

siewnych, szczególnie przy bezorkowym siewie

nasion.

Kultywatory

Do głębszego spulchnienia gleby, ale bez jej odwracania, stosowane są kultywatory.

Spulchniają  glebę  do  głębokości  15cm.  Oprócz  spulchnienia  mają  one  równieŜ  za  zadanie
zniszczenie  skorupy  na  glebach  zwięzłych,  wymieszanie  nawozów  mineralnych  z glebą,
zniszczenie  chwastów.  O  klasyfikacji  kultywatorów  decyduje  rodzaj  zastosowanych  zębów.
Kultywatory  o  zębach  sztywnych  słuŜą  do  głębszego  spulchniania  i przewietrzania  gleb
zwięzłych,  są  szczególnie  przydatne  wiosną  na  glebach  wilgotnych.  Kultywatory  o  zębach
półsztywnych  mniej  rozpylają  glebę,  dobrze  kruszą  bryły  i utrzymują  jednakową  głębokość
pracy.  Kultywatory  o zębach  spręŜynowych  stosuje  się  do  wyciągania  rozłogów  perzu
z gleby,  nie  naleŜy  ich  stosować  na  glebach  zbyt  wilgotnych,  poniewaŜ  powodują  zlepianie
się gleby w bryły.

Rys. 8. Zęby kultywatora: a) spręŜysty z redliczką, b) spręŜysty z gęsiostopką, c) półsztywny

z gęsiostopką [2, s. 23]

Wały

Wały spełniają róŜne zadania w doprawianiu roli. Wały mogą kruszyć bryły ziemi na

polu lub wgniatać je w glebę, zagęszczać i wyrównywać jej wierzchnią warstwę, zagęszczać
warstwę siewną lub zagęszczać wgłębnie warstwę gleby (przyspieszyć osiadanie) zostawiając
jej wierzchnią warstwę pulchną, zwiększając podsiąkanie wody.

Rys. 9. Zespoły robocze wałów i ich działanie: a) wał gładki, b) wał pierścieniowy, c) wał pierścieniowy

wgłębny (Campbella), d) wał kruszący (Cambridge-Croscill), e) wał strunowy [2, s. 25]

Wałami gładkimi przygotowuje się rolę do siewu drobnych nasion

−−−−

wyrównuje

i zagęszcza jej wierzchnią warstwę. Powierzchniowe ugniatanie gleby zwiększa podsiąkanie
wody pod powierzchnię gleby. Wały pierścieniowe stanowią największą grupę wałów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

spełniających  róŜne  zadania  w zaleŜności  od  ich  konstrukcji.  Wał  pierścieniowy  o  gładkich
pierścieniach  wykorzystywany  moŜe  być  jako  kruszący,  ale  i do  wałowania  nawozów
zielonych  przed  ich  przyoraniem.  Wały  wgłębne  (Campbella)  zbudowane  z wąskich
klinowych  pierścieni  gładkich  lub  uzębionych  stosowane  są  do  przyspieszenia  osiadania
gleby, często znajdują zastosowanie w agregacie z pługami. Inne wały pierścieniowe, to wały
typowo kruszące, zbudowane z Ŝeliwnych pierścieni osadzonych nieruchomo na wspólnej osi.
Pomiędzy tymi pierścieniami umieszczone są pierścienie luźno osadzone. Są to wały cięŜkie,
intensywnie i bardzo dobrze kruszące bryły, samooczyszczające się z przyklejającej się gleby.
Wały  prętowe  ze  względu  na  swój  niewielki  cięŜar  nieznacznie  ugniatają  glebę,  natomiast
gęsto ustawione, obracające się elementy robocze dobrze kruszą i rozdrabniają wierzchnią jej
warstwę.

Aktywne maszyny uprawowe

Aktywne maszyny uprawowe, to brony wahadłowe i wirnikowe. Są to maszyny,

w których  aktywny  ruch  roboczy  jest  wymuszony  przez  napęd  od  wału  przekaźnika  mocy
ciągnika.  Brony  te  zalecane  są  do  stosowania  na  glebach  cięŜkich,  zlewnych,  wszędzie  tam,
gdzie  efekt  działania  narzędzi  biernych  jest  niewystarczający.  Zastosowanie  takich  bron  na
glebach  lekkich  grozi  ich  rozpyleniem  i zniszczeniem  struktury  gruzełkowatej.  Brony  te
bardzo  dobrze  przygotowują  glebę  za  jednym  przejazdem  maszyny.  Rozdrabniają
i wyrównują

powierzchnię

gleby,

wymagają

jednak

ciągników

większej

mocy.

Wykorzystywane są często do budowy czynnych agregatów uprawowych, jak: rototiler,
multitiler czy cyklotiler. Innymi aktywnymi maszynami uprawowymi są glebogryzarki
i motyki rotacyjne.

Rys. 10. Glebogryzarka: 1) wirnik roboczy, 2) rama, 3) skrzynia przekładniowa, 4) sworznie zawieszenia,

5) koła podporowe, 6) osłona, 7) cięgło regulacyjne osłony, 8) wał napędowy [1, s. 91]

Elementami roboczymi glebogryzarek lub motyk rotacyjnych są noŜe lub haki

zamontowane  na  obrotowym  wale  ułoŜonym  poprzecznie  do  kierunku  jazdy.  Maszyny  te
stosowane są do spulchniania i mieszania gleby, rozdrabniania darni na łąkach pod późniejszą
orkę.  Znalazły  szerokie  zastosowanie  w ogrodnictwie  jako  agregaty  do  przygotowania  gleby
(przygotowywania  i formowania  redlin)  pod  siew  warzyw  marchwi,  pietruszki,  pasternaku
itp.  Nowe  rozwiązania  konstrukcyjne  pozwalają  na  zastosowanie  glebogryzarek  do
międzyrzędowego  niszczenia  chwastów  w uprawach  rzędowych.  Intensywność  pracy
glebogryzarek moŜna regulować przez zmianę kierunku obrotów, prędkości obrotowej bębna
i prędkości jazdy agregatu.

Maszyny do nawoŜenia

NawoŜenie jest stosowane w celu uzupełnienia składników pokarmowych w glebie,

przywrócenia właściwości sorpcyjnych gleby, regulacji odczynu gleby. Stosowane nawozy,
moŜna podzielić na dwie grupy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

organiczne w formie stałej lub płynnej,

–

mineralne – pyliste, krystaliczne, granulowane, ciekłe.

WaŜna jest teŜ ilość dostarczanego nawozu do gleby, np. 40t/ha dla obornika lub 50kg/ha

nawozu  sztucznego  przy  nawoŜeniu  pogłównym.  Czynnikami  decydującymi  o  jakości
działania  nawozu  są  odpowiedni,  krótki  termin  stosowania  oraz  równomierne  rozłoŜenie
nawozu  na  powierzchni  pola.  Rodzaj  stosowanego  nawozu  i jego  właściwości
fizyko–chemiczne  wymuszają  róŜnorodną  konstrukcję  maszyn.  NawoŜenie  organiczne
obornikiem  wykonuje  się  roztrząsaczami  obornika.  Są  to  przyczepy  wyposaŜone  w adapter
roztrząsający,  który  stanowi  zespół  walców  roboczych  z ostrogami.  Obornik  w skrzyni
nawozowej przesuwany jest do tyłu przenośnikiem łańcuchowo

−−−−

listwowym, który znajduje

się na dnie skrzyni.

Rys. 11. Roztrząsacz obornika: 1) osłona siatkowa, 2) skrzynia, 3) walce roztrząsające pionowe, 4) wał

napędowy, 5) osłona napędu, 6) koło jezdne [1,s. 97]

Do rozlewania ciekłych nawozów organicznych stosuje się przyczepy asenizacyjne.

Przyczepy  te  wyposaŜane  są  w urządzenia  do  napełniania  i opróŜniania.  Równomierne
rozlanie  gnojowicy  lub  gnojówki  po  polu  zapewnia  łyŜka  rozbryzgowa.  Coraz  częściej  do
rozlewania  stosuje  się  poprzeczną  rurę  z odgałęzieniami  zakończonymi  końcówkami
rozlewającymi  nawóz  w międzyrzędzia.  W celu  uniknięcia  strat  azotu  wprowadza  się  do
gleby montowane za beczkowozem redlice z końcówkami rozlewającymi.

Rys. 12. Ładowacz czołowy: 1) wysięgnik, 2) siłownik hydrauliczny, 3) rama, 4) widły, 5) osłona

przednia, 6) przeciwcięŜar [2, s. 45]

Do załadunku nawozów stosuje się ładowacze czołowe lub chwytakowe. Ładowacze

mogą  być  wyposaŜane  w wymienne  elementy  robocze,  co  zwiększa  ich  uniwersalność.
Przykładowe  elementy  robocze,  to:  spychacz  i  czerpak  do  materiałów  sypkich,  widły,
aŜurowy  czerpak  wieloczynnościowy,  np.  do  obornika.  MoŜna  nimi  ładować  na  środki
transportowe i rozładowywać róŜne materiały, np. siano lub słomę, obornik, nawozy sztuczne
lub inne materiały sypkie. Wykorzystać je moŜna takŜe do formowania pryzm z buraków lub
stert ze słomą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nawozy mineralne występują w postaci pylistej, krystalicznej, granulowanej lub ciekłej.

Do  rozsiewania  nawozów  mineralnych  stosuje  się  siewniki  nawozowe  i rozsiewacze.
Wykorzystuje  się  równieŜ  opryskiwacze  do  nawoŜenia  pogłównego  lub  aplikatory  nawozu
dostarczające  indywidualną  dawkę  startową  roślinie  w czasie  sadzenia.  Najczęściej
stosowane,  to  rozsiewacze  tarczowe,  gdzie  nawóz  rozrzucany  jest  siłą  odśrodkową
z obracającej  się  tarczy. Niewielkie ilości nawozu w czasie nawoŜenia pogłównego rozsiewa
się  rozsiewaczami  zawieszanymi.  Natomiast  nawoŜenie  wykonywane  przedsiewnie
nawozami.  W duŜych  dawkach  przeprowadza  się  rozsiewaczami  przyczepianymi  o  większej
ładowności.

Rys. 13. Rozsiewacz nawozów i wapna przyczepiany: 1) zbiornik nawozu, 2) przenośnik taśmowy,

3) zasuwa regulacyjna, 4) wał napędowy, 5) pokrętło regulacyjne zasuwy, 6) koło jezdne,
7) tarcza rozsiewająca, 8) zaczep, 9) podpora przednia [2, s. 37]

Dawka wysiewanego nawozu moŜe być regulowana w zakresie 100 – 4000kg/ha. Ilość

wysiewanego  nawozu  na  powierzchnię  pola  regulowana  jest  zasuwą,  która  ustala  wielkość
szczeliny  dawkującej  nawóz,  przesuwany  przenośnikiem  taśmowym  na  tarcze  rozsiewające.
Obsługę maszyn do nawoŜenia powinny wykonywać osoby odpowiednio przeszkolone, które
zapoznały  się  z instrukcjami  obsługi  tych  maszyn.  Przed  przystąpieniem  do  pracy  naleŜy
sprawdzić  stan  elementów  roboczych  i osłon,  odpowiednio  nastawić  elementy  dozujące.
W czasie  pracy  ładowaczy  trzeba  zadbać  o  zachowanie  równowagi  pracy  agregatu.  Pracując
z nawozami  mineralnymi  naleŜy  zabezpieczyć  drogi  oddechowe  operatora  przed  działaniem
pyłu nawozowego, nie spoŜywać posiłków, nie pić napojów i  nie palić papierosów. UwaŜać
na osoby postronne – szczególnie dzieci

−−−−

w strefie działania pracujących maszyn. W skrzyni

roboczej  nie  zostawiać  Ŝadnych  przedmiotów,  nie  przewozić  ludzi.  Podczas  regulacji  czy
obsługi  maszyny  wyłączyć  napęd  od  ciągnika  i unieruchomić  silnik  ciągnika.  Po
zakończonym  sezonie  pracy  narzędzia  naleŜy  oczyścić  z resztek  nawozu,  umyć,
zakonserwować  elementy  robocze  olejem  lub  smarem  konserwacyjnym  i przechowywać
w miejscach  do  tego  przeznaczonych.  Unikać  skaleczeń.  Zranienia  natychmiast  umyć
i zdezynfekować.

Maszyny do siewu i sadzenia

Siew lub sadzenie, to umieszczenie nasion i sadzonek w glebie w taki sposób, aby

zapewnić roślinom optymalne warunki do prawidłowego rozwoju i wysokiego plonowania.
Przygotowanie gleby i jakość siewu decyduje o stworzonych warunkach do rozwoju roślin.
Po wykonaniu siewu zmiana warunków jest niemoŜliwa, moŜna jedynie poprawiać skutki źle

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonanej pracy. Siew wykonany siewnikami zapewnia równomierne rozmieszczenie nasion
na  polu  z zachowaniem  normy  wysiewu,  uzyskanie  równomiernej  głębokości.  Zapewnia
szybkie  i terminowe  wykonanie  zabiegów.  DuŜa  róŜnorodność  uprawianych  roślin,  róŜne
wymagania, zmienna wielkość, kształt i cięŜar nasion wymaga stosowania róŜnych sposobów
siewu  –  rzutowo  i rzędowo.  Siew  rzutowy  charakteryzuje  się  losowym  rozmieszczeniem
nasion  na  polu.  Wykorzystywany  jest  do  siewu  roślin  motylkowych,  traw  i poplonów.  Siew
rzędowy  wykorzystywany  jest  do  wysiewu  zbóŜ,  pasowy  –  2–3  rzędy  obok  siebie
w odstępach ok. 2cm ze ścieŜkami technologicznymi, wykorzystywany do siewu warzyw np.
marchwi;  siew  punktowy  –  równomierne  rozmieszczenie  nasion  w rzędach  jak  i między
rzędami,  wykorzystywany  przy  uprawie  warzyw,  buraka  cukrowego  i kukurydzy.  Te
wymagania  spełniają  róŜne  konstrukcje  siewników.  Do  wykonywania  siewu  rzędowego
stosuje  się  siewniki  uniwersalne,  które  zachowują  jednakową  szerokość  międzyrzędzi.
Nasiona w rzędzie rozmieszczane są nieprecyzyjnie.

Rys. 14. Siewnik uniwersalny: 1) skrzynia nasienna, 2) znacznik, 3) dźwignia regulacji połoŜenia denek,

4) przewód nasienny, 5) redlica, 6) koło napędowe [2, s. 50]

Ilość wysiewu nasion na jednostkę powierzchni reguluje się przez zmianę prędkości

obrotowej  przyrządów  wysiewających.  Siewniki  te  mają  duŜe  moŜliwości  regulacji  ilości
wysiewanych  nasion  przez  bezstopniową  skrzynię  przekładniową  pozwalającą  dokładnie
dostosować  ilość  wysiewu  do zaleceń  lub  norm  wysiewu.  Aby  siewnik  wysiewał  precyzyjną
ilość  nasion  naleŜy  przed  wysiewem  wykonać  tzw. „próbę kręconą”. Przyrządy wysiewające
siewników  otrzymują  napęd  od  własnego  koła  napędowego.  Głębokość  siewu  nasion
regulowana jest dociskiem redlicy do podłoŜa, spręŜyną lub obciąŜnikiem.

W ogrodnictwie stosowane są siewniki do siewu precyzyjnego nasion. Pojedyncze

nasiona  umieszczane  są  w odpowiednich  odstępach  od  siebie  w rzędzie  i jednakowych
międzyrzędziach. Proste siewniki ogrodnicze, to siewniki ręczne – inspektowe lub taczkowe.
Do  wysiewu  warzyw  na  małych  powierzchniach  stosuje  się  siewniki  wyposaŜone
w szczoteczkowe  zespoły  wysiewające.  Do  wysiewu  nasion  warzyw  na  duŜych
powierzchniach  stosowane  są  ogrodnicze  siewniki  ciągnikowe  o  rzędowym  sposobie
wysiewu  i budowie  sekcyjnej.  KaŜda  sekcja  siewnika  pracuje  jak  oddzielny  siewnik,
wyposaŜona  jest  we  wszystkie  niezbędne  urządzenia  do  przygotowania  redliny,  zespół
wysiewający,  zagarniacz  nasion  oraz  koła  ugniatające.  Siewniki  punktowe  dzieli  się  na:
mechaniczne,  pneumatyczne  podciśnieniowe  lub  nadciśnieniowe.  Warunkiem  wykonania
precyzyjnego  siewu  nasion  jest  dobra  ich  jakość.  Precyzja  ta  moŜliwa  jest  pod  warunkiem
przygotowania  nasion  do  wysiewu  siewnikami  punktowymi.  Konieczne  są  jednakowe
wymiary pojedynczych nasion, co uzyskuje się przez kalibrowanie lub otoczkowanie. Zespoły
wysiewające  wymienia  się  w zaleŜności  od  rodzaju  i wielkości  nasion.  Odległość  między
nasionami  w rzędzie  regulowana  jest  przez  szybkość  obrotową  tarczy  wysiewającej  lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szybkości  przesuwania  się  taśmy.  Siewniki  te  wyposaŜane  są  w układy  sygnalizujące
obracanie  zespołów  wysiewających,  poziomu  nasion  w skrzyni  nasiennej  oraz  licznika
obsianej  powierzchni.  Często  siewniki  te  mogą  wykonywać  nawoŜenie  mineralne
i opryskiwanie chwastobójcze powierzchni obsianej.

Rys. 15. Siewnik punktowy: 1) rama główna, 2) koło podporowe sekcji, 3) redlica, 4) koło ugniatające sekcji,

5) koło jezdne siewnika, 6) wentylator, 7) zbiornik nasion, 8) znacznik [2, s. 65]

Sadzarki

Do sadzenia ziemniaków stosuje się sadzarki automatyczne lub półautomatyczne.

W ogrodnictwie  stosuje  się  sadzarki  do  ziemniaków  podkiełkowanych  wczesnych  odmian.
Ziemniaki  ze  skrzynek  podawane  są  ręcznie  do  zespołów  wysadzających,  dzięki  czemu  nie
następuje obrywanie kiełków na bulwach. Zespołem wysadzającym sadzarki moŜe być tarcza
z kielichami.  Do  podkiełkowanych  ziemniaków  stosuje  się  adaptowane  sadzarki
automatyczne  przenośnikowo–czerpakowe.  Do  sadzarki  montuje  się  pomost  na  skrzynki
z ziemniakami i siedzisko dla osób obsługujących.

Sadzarki do rozsady dzielą się na dwie grupy:

–

do sadzenia roślin z odkrytym systemem korzeniowym,

–

do sadzenia roślin z zakrytym systemem korzeniowym.

Sadzarki  do  sadzenia  roślin  z odkrytym  systemem  korzeniowym  posiadają  tarczowe  lub
tarczowo–chwytakowe  zespoły  wysadzające.  Są  to  maszyny  półautomatyczne,  sekcyjne.
KaŜda  sekcja  posiada  redlicę,  tarczę  wysadzającą,  koła  ugniatające  glebę  po  posadzeniu
roślin  oraz  siedziska  dla  obsługi.  Przemysłowa  metoda  produkowania  rozsady  z osłoniętym
systemem  korzeniowym  w postaci  torfowych  bryłek  korzeniowych  spowodowała
konieczność zastosowania takich sadzarek.

Rys. 16. Sadzarka półautomatyczna do rozsady ze stoŜkową bryłką korzeniową: 1) podest na tace, 2) sadzonki, 3)

czterogniazdowy dozownik, 4) koło ugniatające, 5) redlica, 6) siedzisko dla obsługującego, 7) rama [2, s. 79]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sadzarki takie mogą sadzić rozsadę na polach okrytych folią. Często wyposaŜone są

w automatyczne  podlewanie  i nawoŜenie  posadzonych  roślin.  Osoby  obsługujące  sadzarkę
pobierają  sadzonki  z tacy  wielodoniczkowej  umieszczonej  na  podeście  i wkładają  je  do
obracających  się  kubków  w dozowniku.  Dozownik  przenosi  sadzonkę  nad  wlot  do  kanału
transportowego.  Mechanizm  krzywkowy  otwiera  kubek  i sadzonka  spada  do  bruzdy,  gdzie
jest obsypana ziemią przez koła ugniatające. Sadzarki te przeznaczone są do sadzenia rozsady
kapusty,  pomidorów,  papryki,  sałaty,  mogą  być  przystosowane  do  sadzenia  podkładek
w szkółkach,  cebul,  a  nawet  ziemniaków.  Wydajność  jednej  sekcji  roboczej  wynosi  około
3 tysiące sadzonek na godzinę. Przygotowanie sadzarki do pracy polega na:
–

sprawdzeniu stanu technicznego zespołów roboczych,

–

ustawieniu sekcji roboczych do szerokości międzyrzędzi,

–

ustawieniu ilości rozsady na jednostkę powierzchni,

–

ustawieniu znaczników.

WaŜnym elementem przygotowania siewnika lub sadzarki do pracy jest zapewnienie

45cm

szerokości

międzyrzędzi

niezbędnych

przejazd

ciągnika

upraw

międzyrzędowych.

Rys. 17. Schemat rozstawu rzędów: a, b) ogólna uprawa warzyw, c) uprawa marchwi i pietruszki [2, s. 81]

Maszyny do ochrony roślin ogrodniczych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Warunkiem uzyskania wysokiego plonu warzyw jest wykonywanie zabiegów

pielęgnacyjnych w celu zapewnienia roślinom optymalnych warunków do wzrostu i rozwoju.
Zabiegi pielęgnacyjne w uprawach ogrodniczych, to pielenie, spulchnianie międzyrzędzi oraz
obsypywanie  roślin.  Mają  one  na  celu  niszczenie  chwastów  i skorupy  na  powierzchni  pola,
ograniczanie  chorób  i szkodników.  Zabiegi  pielęgnacyjne  w uprawach  są  efektywne,  jeŜeli
wykonywane  są  w optymalnych  warunkach,  dokładnie  i szybko.  W podstawowych  pracach
pielęgnacyjnych  stosuje  się  narzędzia  ręczne,  jak:  łopaty,  widły,  motyki,  grabie,  grace,

spulchniacze, aeratory. Powszechnie stosowane na małych plantacjach wydajne i wygodne
w uŜyciu, to taczkowe pielniki ogrodowe.

Rys. 18. Ręczny pielnik ogrodowy [2, s. 93]

Pielniki te posiadają wymienne elementy robocze mocowane na ramie podpartej kołem.

Przeznaczone są do pielenia, spulchniania gleby w międzyrzędziach i obsypywania roślin.

Pielniki ciągnikowe zawieszane na trzypunktowym układzie zawieszenia ciągnika

rolniczego  uniwersalnego lub przeznaczonego do upraw ogrodniczych. Pielniki te budowane
są  jako  narzędzia  uniwersalne  wyposaŜone  w ramę  główną  i wymienną  ramę  narzędziową.
Rama  narzędziowa  jest  kierowana  odpowiednim  układem  sterującym  przez  osobę
obsługującą  pielnik.  Ramy  narzędziowe  występują  jako  pielęgnacyjne  lub  obsypniki.
Elementy robocze pielnika są wymienne i stanowią je noŜe kątowe, gęsiostopki i dłuta.

Rys. 19. Pielnik ciągnikowy z układem sterowania: 1) rama główna, 2) rama narzędziowa, 3) koła

podporowe, 4) sekcja pielnika, 5) rolki prowadzące, 6) drąŜek steru, 7) przekładnia zębata steru,
8) siedzisko operatora. [2, s. 97]

Coraz większe zastosowanie w uprawach polowych, szkółkach i jagodnikach mają

samobieŜne maszyny silnikowe lub maszyny współpracujące z ciągnikami ogrodniczymi
małej mocy, co zwiększa ich zwrotność i umoŜliwia pracę w wąskich międzyrzędziach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stosowane są takŜe aktywne maszyny pielęgnacyjne, które zwiększają wydajność
i dokładność wykonywanej pracy. Przykładem moŜe być sekcyjna glebogryzarka zawieszana.

Rys. 20. Glebogryzarka sekcyjna zawieszana: 1) rama nośna, 2) stojak zawieszenia, 3) koło podporowe,

4) skrzynia przekładniowa, 5) centralny napęd sekcji roboczych, 6) wysięgnik regulacji sekcji,
7) spręŜyna dociąŜająca, 8) wspornik wałka, 9) sekcja robocza [2, s. 107]

Podczas prac pielęgnacyjnych i regulowania rozstawu naleŜy zwrócić uwagę na ostrza

elementów pielników. W czasie transportu nie naleŜy przewozić ludzi na miejscach
przeznaczonych do sterowania wielorakami. Zabiegi powinno się wykonywać precyzyjnie, co
wymaga doświadczenia w takiej pracy.

Wzrastające zagroŜenie upraw ogrodniczych ze strony chorób i szkodników, wymaga

zastosowania nowoczesnej agrotechniki i chemicznej ochrony roślin. Zastosowanie metody
chemicznej zapewnia duŜą skuteczność zabiegu i niezawodność, ale i wywołuje skutki
niepoŜądane, takie, jak:
–

niekorzystne działanie środków chemicznych na producentów i konsumentów,

–

niszczenie naturalnych wrogów szkodników,

–

degradacja środowiska naturalnego.

Nowoczesne sposoby produkcji zalecają ograniczenia tych skutków proponując

integrowane  metody  produkcji.  Metody  te  zalecają  stosowanie  środków  chemicznych
w sytuacjach  koniecznych,  związanych  z  zagroŜeniem  plantacji.  Przy  zastosowaniu  tej
metody  naleŜy  prowadzić  obserwację  plantacji,  monitorować  pojawienie się szkodników lub
chorób i przestrzegać terminów zwalczania. Środki chemiczne mogą być stosowane w postaci
proszków, granulatów, past i w postaci ciekłej. W produkcji polowej środki ciekłe stosuje się
w formie  roztworów,  emulsji  lub  zawiesin  do  nanoszenia  w postaci  kropel  na  rośliny  lub
glebę.  W szklarniach  wykorzystuje  się  środki  do  zamgławiania  lub  gazowania  pomieszczeń
zamkniętych.  Najbardziej  rozpowszechnionym  sposobem  nanoszenia  środków  ciekłych  jest
pryskanie  wykonywane  opryskiwaczami,  które  przystosowane  są  do  wykonywania  bardzo
specjalistycznych  prac  i zapewnienia  zgodności  zabiegu  z wymaganiami  producenta.
Opryskiwacze  wykorzystywane  są  do  przeprowadzenia  oprysków  upraw  sadowniczych
i polowych. Wymagania stawiane opryskiwaczom podczas wykonywania oprysku, to:
–

rozpryskiwany środek musi być równomiernie naniesiony na chronione rośliny,

–

naniesienie na rośliny odpowiedniej ilości środka chemicznego,

–

nanoszony środek musi być w odpowiedniej postaci.

Wśród opryskiwaczy stosowanych do zabiegów ochrony roślin moŜna wyróŜnić: ręczne,

plecakowe, taczkowe, ciągnikowe, samojezdne, samolotowe. Napęd mogą one uzyskiwać od
silników  spalinowych,  elektrycznych,  ciągników  lub  mogą  być  napędzane  ręcznie.  Ze
względu  na  przeznaczenie  moŜna  je  podzielić  na:  opryskiwacze  do  upraw  polowych,
sadownicze  lub  specjalne:  szkółkarskie,  szklarniowe,  do  ochrony  truskawek.  Opryskiwacze
posiadają  róŜną  konstrukcję  w zaleŜności  od  zastosowania  i przeznaczenia.  Opryskiwacze

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

sadownicze  posiadają  wysokowydajne  wentylatory  przenoszące  ciecz  roboczą  na  drzewa.
Opryskiwacze  do  ochrony  truskawek  posiadają  odpowiednie  przystawki  kierujące  strumień
powietrza  z cieczą  roboczą  na  rośliny  w rzędzie  nanosząc  ją  równomiernie  i zapobiegając
skapywaniu  nadmiaru  cieczy  z roślin  na  glebę.  KaŜdy  opryskiwacz  wyposaŜony  jest
w podstawowe zespoły robocze wspólne dla wszystkich konstrukcji.

Rys. 21. Opryskiwacz sadowniczy: 1) zbiornik, 2) wentylator, 3) obudowa wentylatora, 4) zawór

przelewowy, 5) pompa, 6) przewód z dyszami, 7) filtr, 8) koło jezdne [1, s. 122]

WaŜnym elementem roboczym opryskiwacza są końcówki rozpylające, które moŜna

wymieniać, dostosowywać do odpowiedniego rodzaju oprysku. Końcówki rozpylaczy moŜna
podzielić ze względu na sposób wytwarzania kropli na: ciśnieniowe, wirujące, pneumatyczne.
Najczęściej  stosowane  są  rozpylacze  ciśnieniowe,  a  te  moŜna  podzielić  na:  wirowe,
szczelinowe  i uderzeniowe.  Rozpylacze  szczelinowe  są  stosowane  do  opryskiwaczy
niskociśnieniowych,  średnio  i grubokroplistych.  Dysze  te  wytwarzają  strumień  cieczy
w postaci  płaskiego  wachlarza  symetrycznego  lub  niesymetrycznego.  Są  stosowane  do
zabiegów grzybobójczych, owadobójczych i chwastobójczych.

Opryskiwacze, na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa, podlegają okresowym

badaniom przez upowaŜnioną jednostkę. Badanie opryskiwaczy polega na ocenie ich
sprawności technicznej i obejmuje badanie ogólne oraz badanie stanu technicznego
następujących urządzeń opryskiwacza:
–

pompy,

–

mieszadła,

–

zbiornika,

–

urządzeń pomiarowo

−

sterujących,

–

układu cieczowego,

–

filtrów,

–

belki polowej,

–

rozpylaczy,

–

wentylatora.
Opryskiwacz dostarczony do badania powinien być umyty z zewnątrz i wewnątrz,

wyposaŜony  w osłony  zabezpieczające  wirujące  elementy,  a  jego  zbiornik  wypełniony  w 2/3
czystą  wodą,  która  po  zakończeniu  badania  jest  wlewana  z powrotem  do  zbiornika
opryskiwacza.  Opryskiwacz,  który  jest  sprawny  technicznie,  jednostka  oznacza  znakiem
kontrolnym, który zawiera:
–

rok przeprowadzenia badania,

–

numer znaku kontrolnego,

–

nazwę "Inspekcja Ochrony Roślin" oraz napis "opryskiwacz dopuszczony do uŜytku".

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przed przystąpieniem do pracy naleŜy sprawdzić stan techniczny opryskiwacza.

Sprawdza się zespoły rozpylające, szczelność połączeń przewodów, jakość zbiornika, stan
zespołów napędowych, poprawność pracy zaworów i manometrów. Wstępnego uruchomienia
i oceny stanu technicznego dokonuje się po napełnieniu opryskiwacza wodą.

W czasie prac podczas chemicznej ochrony roślin środkami chemicznymi klasy I i II

obsługujący  powinien  być  ubrany  w  kombinezon,  okulary,  maskę  i rękawice  ochronne.  Nie
wolno  jeść  posiłków,  pić  napojów  i palić  papierosów.  Po  skończonej  pracy  umyć  się  ciepłą
wodą  z  mydłem,  a  usta  wypłukać  czystą  wodą.  Kombinezon  spłukać  wodą  z  mydłem,
wysuszyć i przechowywać czysty. Do wykonywania zabiegów ochrony roślin stosować tylko
sprzęt  sprawny  technicznie  ze  znakiem  kontrolnym,  a  osoba  wykonująca  zabiegi  chemiczne
powinna  ukończyć  odpowiednie  szkolenie.  Zabiegi  chemiczne  wykonywać  tylko  w  dni
bezwietrzne,  dopuszczalna  prędkość  wiatru  do  3m/s,  napełnianie  opryskiwaczy
i przygotowywanie  cieczy  roboczej  wykonywać  z  największą  ostroŜnością,  z  dala  od
zbiorników  wodnych,  rzek,  rowów,  studni,  punktów  poboru  wody  spoŜywczej.
Niewykorzystaną ciecz rozpryskać po polu lub ugorze – nie wolno wylewać w jedno miejsce
ani do rowów melioracyjnych. Osoby nabywające i stosujące środki ochrony roślin I i II klasy
toksyczności  podlegają  ewidencji  nabycia  środka  chemicznego  i muszą  okazać  świadectwo
odpowiedniego  szkolenia.  Rolnik  obowiązany  jest  do  prowadzenia  ewidencji  wykonanych
zabiegów  ochrony  roślin  przez  okres  co  najmniej  2  lat.  Aparaturę  do  chemicznej  ochrony
roślin  po  skończonym  sezonie  dokładnie  umyć,  spuścić  dokładnie  wodę  z  instalacji
i przechowywać  w  zamkniętych  pomieszczeniach  niedostępnych  dla  zwierząt,  osób
postronnych i dzieci.

Maszyny do zbioru roślin

W produkcji ogrodniczej zbiory plonów są najtrudniejsze do zmechanizowania.

Wykonuje się je następującymi sposobami:
–

zbiór ręczny

−−−−

mało wydajny, uciąŜliwy, wymagający duŜej liczby pracowników,

–

zbiór ręczny z wykorzystaniem środków pomocniczych – umoŜliwia zwiększenie

wydajności zbioru o 20 – 40%, np. taczkodrabiny przy zbiorze owoców,

–

zbiór częściowo zmechanizowany

−−−−

mechanizuje się niektóre czynności ułatwiające

pracę, np. kopaczki do zbioru cebuli,

–

zbiór całkowicie zmechanizowany

−−−−

w którym stosuje się specjalistyczne maszyny do

zbioru warzyw czy owoców.

Sposoby ręczne wykorzystywane są do zbioru warzyw lub owoców nierówno

dojrzewających  z pomocą  pomocniczych  środków  technicznych  ułatwiających  pracę  lub
zapewniających transport zebranych warzyw lub owoców. Zbiory ręczne przeprowadza się na
plantacjach,  np.  ogórków,  kalafiorów,  kapusty.  Zastosowanie  maszyn  ułatwia  prace  przy
zbiorze  plonów  lub  zastępuje  pracę  ręczną.  Maszyny  takie  stosuje  się  do  wielokrotnego
zbioru  warzyw.  Przy  zbiorze  warzyw  korzeniowych  stosuje  się  narzędzia  wspomagające,
podkopywacze,  kopaczki,  kombajny.  Zbiory  całkowicie  zmechanizowane  stosuje  się  przy
jednoetapowym  zbiorze  plonów,  które  często  przeznaczone  są  na  potrzeby  przemysłu.
Kombajny  do  zbioru  warzyw  kapustnych  składają  się  z sekcji  zbierającej,  główki  kapusty
ustawiane  są  pionowo,  a  następnie  wycinane  na  zadanej  wysokości  przez  dwie  ostre  tarcze.
Następnie  przenoszone  są  do  góry  na  przenośniku  gumowym  przytrzymywane  siatką
z elastycznych  pasków.  Na  kombajnie  kapusta  przeznaczona  na  spoŜycie  i do
przechowywania jest oczyszczana z luźnych liści przy pomocy delikatnych rolek gąbkowych
i podawana  na  stół  sortowniczy,  z którego  pracownicy  przekładają  ją  do  skrzyniopalet.
Podobnie  działają  maszyny  do  zbioru  warzyw  liściowych  –  szpinaku,  pietruszki  naciowej,
sałaty.  Jednoetapowy  zbiór  warzyw  korzeniowych  wykonuje  się  przy  pomocy  kombajnów,
najczęściej jednorzędowych, półzawieszanych na TUZ ciągnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 22. Schemat kombajnu do zbioru warzyw korzeniowych:1) rozdzielacz, 2) lemiesz podkopujący,

3) pasy gumowe, 4) ogławiacz, 5) przenośnik odsiewający, 6) ukośny przenośnik ładujący
[2, s. 266]

Podczas zbioru marchwi kombajn podkopuje korzenie lemieszem, wyciąga je z gleby za

nać gumowymi pasami ułoŜonymi ukośnie w stosunku do pola, obcina nać i podaje korzenie
na  jadącą  obok  przyczepę.  Mechaniczne  zbiory  ogórków  i pomidorów  wymagają  uprawy
wyselekcjonowanych  odmian,  których  owoce  dojrzewają  równocześnie.  Płody  zebrane
maszynami  nadają  się  wyłącznie  do  bezpośredniego  przerobu.  Kombajny  ścinają  rośliny
i podają do zespołów w postaci walców z małymi szczelinami między nimi, które oddzielają
owoce  od  łodyg  i liści.  Przez  te  szczeliny  przeciągane  są  łodygi,  z których  odrywane
są owoce.  Spadają  one  na  przenośnik  transportujący  do  zbiornika  lub  na  stół  sortujący.  Do
oddzielania  zanieczyszczeń  zastosowano  wentylator,  który  odwiewa  liście  i lekkie
zanieczyszczenia  na  zewnątrz  maszyny.  Zbiór  fasoli  szparagowej  polega  na  zrywaniu
strąków z roślin przez obracające się bębny, na których znajdują się spręŜyste palce. Zerwane
strąki  spadają  na  przenośniki  transportujące  do  zespołów  czyszcząco

−−−−

separujących, które

wyposaŜone  są  w wentylatory  odsysające.  Zanieczyszczenia  wyrzucane  są  na  pole,  poza
maszynę.  Oczyszczone  strąki  trafiają  do  skrzynek  lub  na  środki  transportowe.  Zbiór
zielonego grochu odbywa się podobnie, ale kombajny do jego zbioru wyposaŜone są jeszcze
w  zespoły  młócące  wydobywające  nasiona  ze  strąków.  Zespoły  młócące  zbudowane  są
z aŜurowego  bębna  separującego  i   umieszczonego  wewnątrz  bębna  młócącego  z  łopatkami,
który oddziela nasiona. Nasiona przez otwory w bębnie zewnętrznym spadają na przenośnik
transportujący  je  do  zbiornika  kombajnu.  Mechanizacja  zbioru  owoców  polega  na
zastosowaniu otrząsaczy wyposaŜonych w wibratory.

Rys. 23. Schemat maszyny do zbioru owoców pestkowych: 1) ekran chwytny, 2) przenośnik taśmowy,

3) uchwyt roboczy, 4) otrząsacz, 5) pomost dla operatora, 6) stały ekran chwytny, 7) podwozie
[2, s. 288]

WaŜnym elementem są uchwyty robocze, które łączą drzewa i maszyny. Uchwyty te, by

nie powodować uszkodzeń kory powinny mieć stabilne mocowanie do pnia drzewa. Do
odbioru owoców spadających z drzew stosuje się róŜne ekrany chwytne, które tworzą

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pochylone płaszczyzny umoŜliwiające staczanie się owoców na przenośniki. Pod
przenośnikiem zamontowany jest wentylator odwiewający zanieczyszczenia. Owoce trafiają
do zbiorników lub skrzyniopalet, które po pochylniach przesuwane są z maszyny do sadu.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie elementy robocze wyróŜnisz w pługu?
2.  Jakich elementów roboczych pługa uŜyjesz do wykonania orki?
3.  Jakie brony stosuje się w ogrodnictwie?
4.  Jakimi cechami charakteryzują się bierne i czynne agregaty uprawowe?
5.  Jakie maszyny słuŜą do nawoŜenia mineralnego i organicznego?
6.  Jakie zasady naleŜy zachować przy załadunku maszyn do nawoŜenia?
7.  W jaki sposób następuje dawkowanie nawozu na jednostkę powierzchni?
8.  Jak jest zbudowany i jak działa siewnik rzędowy i punktowy?
9.  Jak jest zbudowana i jak działa sadzarka półautomatyczna do ziemniaków?
10.  Jak jest zbudowana i jak działa sadzarka do rozsad?
11.  W jaki sposób ustawia się szerokość międzyrzędzi?
12.  Jakie narzędzia słuŜą do mechanicznej pielęgnacji roślin?
13.  Jakie elementy robocze wyróŜnisz w wieloraku?
14.  Jakie maszyny wykorzystuje się do prac pielęgnacyjnych w szkółkach?
15.  Jaką aparaturę stosuje się do chemicznej ochrony roślin?
16.  Jak jest zbudowany i jak działa opryskiwacz?
17.  Jakie końcówki rozpylające moŜna zastosować do opryskiwaczy?
18.  Jakie są zasady i zakres obowiązkowych badań opryskiwaczy?
19.  Jakie są sposoby zbioru warzyw korzeniowych i pomidorów?
20.  Jakie znasz sposoby zbioru owoców?
21.  Jakich zasad obsługi technicznej maszyn ogrodniczych naleŜy przestrzegać?
22.  Jakich zasad bhp przy obsłudze maszyn ogrodniczych naleŜy przestrzegać?
23.  Jakie są zasady konserwacji i przechowywania maszyn i narzędzi ogrodniczych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zagregatuj dwuskibowy pług zawieszany z ciągnikiem, dokonaj jego obsługi technicznej,

a następnie dokonaj wstępnego poziomowania pługa, przy załoŜeniu, Ŝe będzie on
wykorzystany do orki na głębokość 20cm.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  ocenić jego stan techniczny,
4)  wykonać obsługę techniczną pługa,
5)  zagregatować pług z ciągnikiem,
6)  przeprowadzić poziomowanie wzdłuŜne i poprzeczne,
7)  ocenić prawidłowość wykonanych regulacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

dwuskibowy pług zawieszany,

−

łącznik górny, sworznie i zawleczki,

−

części wymienne: lemiesz, pierś odkładnicy, piętka, śruby do mocowania odkładnicy
i lemiesza,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

taśma miernicza,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i pługa.

Ćwiczenie 2

Zaplanuj i wykonaj orkę zagonową w skład, pługiem zawieszanym, dwuskibowym na

polu o określonych wymiarach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować pług do pracy,
4)  zagregatować pług z ciągnikiem,
5)  rozplanować pole,
6)  wyznaczyć uwrocia, linię pierwszej bruzdy,
7)  wykonać orkę zagonową w skład,
8)  zaorać uwrocia,
9)  oczyścić pług po pracy i odstawić w miejsce przechowywania,
10)  ocenić jakość wykonanej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

dwuskibowy pług zawieszany,

−

łącznik górny, sworznie i zawleczki,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

tyczki, bruzdomierz, taśma miernicza,

−

urządzenia do mycia i materiały do konserwacji pługa,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i pługa,

Ćwiczenie 3

Przygotuj roztrząsacz obornika do wykonania zabiegu nawoŜenia organicznego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeczytać instrukcję wykonania ćwiczenia,
4)  wykonać obsługę techniczną roztrząsacza i wykonać niezbędne regulacje
5)  ocenić jakość wykonanej regulacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

roztrząsacz obornika,

−

wał teleskopowy WOM,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i roztrząsacza obornika.

Ćwiczenie 4

Przygotuj siewnik precyzyjny do wykonania siewu punktowego warzyw.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeczytać instrukcję wykonania ćwiczenia,
4)  wykonać obsługę techniczną siewnika i wykonać niezbędne regulacje,
5)  wykonać próbę siewu,
6)  ocenić jakość przygotowania siewnika do pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

siewnik do siewu punktowego,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i siewnika punktowego

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wskazać elementy robocze pługa?

2) dobrać elementy robocze do wykonania określonego zabiegu ?

3) dokonać klasyfikacji bron?

4) scharakteryzować bierne i czynne agregaty uprawowe?

5) sklasyfikować maszyny do nawoŜenia mineralnego i organicznego?

6) dobrać zestaw maszyn do rodzaju stosowanego nawozu?

7) przedstawić sposoby załadunku maszyn do nawoŜenia?

8) wyjaśnić sposoby dawkowania nawozu na jednostkę powierzchni?

9) scharakteryzować budowę i działanie siewnika punktowego?

10) scharakteryzować budowę i działanie sadzarki do rozsad?

11) ustawić szerokość międzyrzędzi narzędzi do pielęgnacji?

12) podzielić narzędzia do mechanicznej pielęgnacji roślin?

13) dobrać elementy robocze wieloraka do wykonywanego zabiegu?

14) wymienić maszyny specjalistyczne do prac pielęgnacyjnych

w szkółkach?

15) sklasyfikować aparaturę do chemicznej ochrony roślin?

16) wyjaśnić budowę i działanie opryskiwacza?

17) przedstawić zasady obsługi technicznej i zasady bhp przy obsłudze

maszyn stosowanych w ogrodnictwie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18) zastosować odpowiednie końcówki rozpylające do wykonywanego

zabiegu chemicznej ochrony roślin?

19) przedstawić zasady i zakres obowiązkowych badań opryskiwaczy?

20) przedstawić sposoby zbioru warzyw korzeniowych i pomidorów?

21) przedstawić sposoby zbioru owoców?

22) określić zasady konserwacji i przechowywania maszyn i narzędzi

stosowanych w ogrodnictwie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych

4.3.1. Materiał nauczania

Energia elektryczna jest medium bardzo przydatnym równieŜ w ogrodnictwie.

Wykorzystanie  energii  elektrycznej  jest  moŜliwe  dzięki  rozsyłaniu  jej  do  uŜytkowników
przesyłowymi  liniami  energetycznymi.  Sieć  energetyczna  składa  się  z  linii  napowietrznych,
stacji  transformatorowych  i stacji  rozdzielczych.  Stosowane  odbiorniki  prądu  wymagają
zastosowanie róŜnych instalacji elektrycznych. NaleŜą do nich:
–

jednofazowe, słuŜące do zasilania urządzeń elektrycznych małej mocy – oświetlenie,
silniki elektryczne jednofazowe, grzałki, itp. o napięciu 230V.

–

trójfazowe, nazywane siłowymi, słuŜące do zasilania silników trójfazowych, urządzeń
grzejnych o duŜej mocy i innych urządzeń o duŜym zapotrzebowaniu na prąd, o napięciu
międzyfazowym 400V.

Instalacje ze względu na warunki pracy powinny być odporne na szkodliwe

oddziaływanie środowiska. RozróŜnia się instalacje w pomieszczeniach:
–

suchych, np.: biura, mieszkania,

–

przejściowo wilgotnych, np.: piwnice,

–

wilgotnych, np.: szklarnie,

–

z wyziewami Ŝrącymi, np.: magazyny nawozów,

–

niebezpiecznych pod względem poŜarowym, np.: magazyny nasion.
Instalacje elektryczne powinny być wykonane zgodnie z zaleceniami polskiej normy.

Określają one zasady wykonania tych instalacji, urządzenia zabezpieczające i ochronne;
samoczynne wyłączniki instalacyjne i przeciwporaŜeniowe.

Rys. 24. Połączenia sieci z budynkiem: 1) sieć niskiego napięcia, 2) przyłącze, 3) złącze, 4) pion,

5) rozdzielnica główna [3, s. 14]

Przepalonych bezpieczników nie wolno naprawiać. Po usunięciu przyczyny zadziałania

bezpiecznika, naleŜy wymieniać go na nowy. Bezpieczniki zabezpieczają instalację przed
przeciąŜeniem lub zwarciem. Zabezpieczenie człowieka przed poraŜeniem prądem
elektrycznym polega na:
–

zasilaniu urządzeń napięciem bezpiecznym,

–

ochronie przed bezpośrednim dotknięciem urządzeń lub przewodów

−−−−

izolacje,

–

dodatkowej ochronie przeciwporaŜeniowej – wyłączniki róŜnicowoprądowe.

W przypadku poraŜenia człowieka prądem elektrycznym naleŜy szybko udzielić

następującej pomocy:
–

szybko odłączyć napięcie lub odsunąć poraŜonego – jednocześnie uwaŜając na własne
bezpieczeństwo,

–

poraŜonemu udzielić pierwszej pomocy poprzez sprawdzenie czynności Ŝyciowych,

–

wezwać lekarza

−−−−

pogotowie ratunkowe, jeŜeli osoba poraŜona nie oddycha prowadzić

sztuczne oddychanie.

Instalacje elektryczne słuŜą do zasilania urządzeń oświetleniowych i grzejnych. Do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

elektrycznego  oświetlenia  pomieszczeń  mieszkalnych  i pomieszczeń  pomocniczych
stosowane  są  Ŝarówki  i świetlówki.  Lampy  rtęciowe  wykorzystywane  są  do  oświetlenia
placów,  magazynów,  doświetlania  roślin  i jako  promienniki  nadfioletu.  Natomiast  lampy
sodowe  o znacznie  większej  wydajności  świetlnej  słuŜą  do  oświetlania  otwartych  placów,
stanowisk  do  sortowania  i kontroli,  doświetlania  roślin.  Źródła  światła  stosowane  są
w przechowalniach  owoców  i warzyw  do  odkaŜania  powietrza  lub  w  przechowalniach
ziemniaków  do  hamowania  rozwoju  kiełków.  Energię  elektryczną  przetwarzają  w  ciepło
urządzenia  grzejne.  Zaletami  elektrycznych  urządzeń  grzejnych  są:  szybkość  nagrzewania,
łatwość  regulacji,  czystość,  moŜliwość  uzyskania  wysokich  temperatur.  Do  ogrzewania
mieszkań  i pomieszczeń  pomocniczych  stosuje  się  piece  akumulacyjne,  grzejniki
konwekcyjne,  termowentylatory.  Elektryczne  nagrzewnice  stałe  lub  przenośne  stosowane  są
do  podgrzewania  powietrza  w aktywnych  wentylacjach  przechowalni,  urządzeniach  do
suszenia nasion czy podsuszania cebuli, ogrzewania stanowisk sortowania owoców i warzyw,
pakowania. Urządzenia przenośne wykorzystuje się okresowo w obiektach pod osłonami jako
ogrzewanie pomocnicze ze względu na duŜy koszt energii elektrycznej.

Do przetwarzania energii elektrycznej na pracę mechaniczną wykorzystywane są silniki

elektryczne.  Do  prac  domowych,  warsztatowych,  w  szklarniach  do  obsługi  przenośnych
nagrzewnic  i systemów  wentylacji,  wykorzystywane  są  silniki  jednofazowe  małej  mocy,
zasilane  napięciem  230V.  Do  napędu  maszyn  i urządzeń  ogrodniczych  powszechnie
wykorzystywane  są  silniki  trójfazowe  indukcyjne.  Silniki  te  są  proste  w  budowie,  łatwe
w obsłudze  i niezawodne  w  działaniu.  Silnik  elektryczny  zbudowany  jest  z  nieruchomego
stojana  i umieszczonego  wewnątrz  ruchomego  wirnika.  Po  włączeniu  prądu  w  uzwojeniach
stojana wiruje pole magnetyczne, które przecinane jest przez klatki wirnika indukując w nich
siły  elektromotoryczne  i przepływ  prądu.  Pod  wpływem  tych  prądów  i pola  magnetycznego
powstaje  siła  mechaniczna  obracająca  wirnik.  Wirnik  obraca  się  zgodnie  z  obrotami  pola
magnetycznego,  lecz  z  niewielkim  poślizgiem  i dlatego  silniki  te  nazywane  są
asynchronicznymi.  Obsługa  silnika  elektrycznego  polega  na  odpowiednim  połączeniu  go  na
tabliczce znamionowej z siecią zgodnie z instrukcją obsługi.

Rys. 25. Schemat podłączenia silnika do sieci: a) uziemienie, b) zerowanie;

PE –przewód ochronny, L1,L2,L3 – przewody fazowe [1, s. 159]

Trójfazowe silniki elektryczne mogą być podłączane do sieci o napięciu fazowym 230V

lub międzyfazowym 400V. Do rozruchu tych silników stosowane są włączniki, które podczas
rozruchu silnika zasilają go napięciem 230V

−−−−

oznaczenie Y, podczas pełnej pracy włącznik

ustawia się na oznaczenie

∆

, a silnik zasilany jest większym napięciem 400V, osiągając pełną

swoją moc. JeŜeli jest potrzebna zmiana kierunku obrotów silnika, uzyskuje się ją przez
zamianę miejscami dwóch dowolnych przewodów zasilających.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje instalacji elektrycznych?
2.  Jakie instalacje elektryczne stosuje się w róŜnych rodzajach pomieszczeń?
3.  Jak naleŜy zabezpieczać instalacje elektryczne?
4.  Jak naleŜy zabezpieczać człowieka przed poraŜeniem?
5.  Jak udzielić pomocy poraŜonemu prądem elektrycznym?
6.  Gdzie stosuje się instalacje oświetleniowe?
7.  Gdzie stosuje się instalacje grzejne?
8.  Jak pracuje silnik asynchroniczny?
9.  W jaki sposób podłączyć silnik do sieci?
10.  Jakie zasady bhp podczas obsługi instalacji elektrycznych.

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj schemat instalacji elektrycznej szklarni, określ jej rodzaj, rozpoznaj

zastosowane urządzenia, sposoby zabezpieczeń i zastosowane urządzenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  przeanalizować plan instalacji elektrycznej budynku,
3)  określić rodzaj przyłącza sieci elektrycznej,
4)  określić rodzaj sieci,
5)  rozpoznać zastosowane zabezpieczenia sieci i człowieka przed poraŜeniem,
6)  sprawdzić prawidłowość zastosowanych bezpieczników,
7)  wypisać zastosowane urządzenia elektryczne,
8)  ocenić prawidłowość działania instalacji elektrycznej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

budynek szklarniowy z instalacją elektryczną, przyłączem i urządzeniami elektrycznymi,

−

skrzynka bezpieczników,

−

plan instalacji elektrycznej budynku.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) scharakteryzować instalacje elektryczne?

2) określić rodzaje instalacji w pomieszczeniach?

3) scharakteryzować zabezpieczenia instalacji elektrycznych?

4) scharakteryzować

sposoby

zabezpieczenia

człowieka

przed

poraŜeniem?

5) zaproponować sposób udzielania pomocy osobie poraŜonej prądem?

6) wskazać przykłady zastosowania instalacji oświetleniowej?

7) określić przykłady zastosowania instalacji do ogrzewania?

8) wyjaśnić zasadę działania silnika indukcyjnego?

9) zastosować zasady bhp obowiązujące przy obsłudze instalacji

elektrycznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Eksploatacja urządzeń i instalacji wodno–kanalizacyjnych

4.4.1. Materiał nauczania

Woda jest podstawowym czynnikiem warunkującym Ŝycie człowieka, jego potrzeby

i działalność  gospodarczą.  W  wyniku  rozwoju  produkcji  ogrodniczej,  wprowadzaniu
nowoczesnych technologii produkcji, woda jest kluczowym czynnikiem tego rozwoju. Woda
jest  niezbędna  do  wzrostu  i rozwoju  roślin,  nawoŜenia  i ochrony,  jest  wykorzystywana  do
przemysłowej  obróbki  surowców  ogrodniczych  i  utrzymania  parku  maszynowego  w  dobrym
stanie  technicznym.  Woda  dostarczana  do  gospodarstw  ogrodniczych  przeznaczona  do  picia
i nawadniania  roślin  powinna  być  czysta,  bezbarwna  i bez  zapachu.  W  gospodarstwie
ogrodniczym  zapotrzebowanie  na  wodę  zaleŜy  od  jego  wielkości,  stosowanych  technologii
i wyposaŜenia  technicznego.  Przykładowe  zuŜycie  wody  w  gospodarstwie  przedstawia
tabela 1.

Tabela 1. Średnie wartości zuŜycia wody w gospodarstwie rolnym [3, s. 220]

Coraz większe zuŜycie wody do celów konsumpcyjnych, bytowych i przemysłowych

powoduje ograniczenie jej zasobów. Wodą naleŜy więc gospodarować oszczędnie
i racjonalnie, dbać o stan instalacji wodociągowych i stosować technologie wodooszczędne.
Ź

ródła zaopatrzenia gospodarstw w wodę stanowią wody powierzchniowe lub wody

podziemne. Wody powierzchniowe stanowią stawy, jeziora, rzeki, sztuczne zbiorniki. Są one
łatwo  dostępne,  mają  jednak  kilka  wad:  woda  często  jest  zanieczyszczona,  posiada  zmienny
poziom  i temperaturę.  Wody  podziemne  pobierane  są  ze  studni  kopanych  lub  wierconych.
Dostarczanie  wody  do  gospodarstwa  ogrodniczego  następuje  przy  pomocy  instalacji
wodociągowej,  która  powinna  zapewnić  jej  ciągły  pobór.  Instalację  wodociągową  tworzą
następujące urządzenia:
–

ujęcie wody,

–

pompy i filtry,

–

zbiorniki lub hydrofory,

–

rurociągi rozprowadzające,

–

urządzenia do odbioru wody.

Woda wykorzystywana do celów produkcyjnych w ogrodnictwie – nawadniania,

zraszania, nawoŜenia lub ochrony

−−−−

nie wymaga instalacji zbiorczych, bo jest bezpośrednio

zuŜywana przez rośliny. Woda wykorzystywana do celów bytowych lub gospodarczych nie
moŜe być odprowadzana do środowiska, poniewaŜ jest zanieczyszczona. Gospodarstwa
wyposaŜone w sieć wodociągową powinny być wyposaŜone w sieć kanalizacyjną, która słuŜy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do odprowadzania ścieków do oczyszczalni. W gospodarstwach nie posiadających sieci
kanalizacyjnej ścieki powinny być odprowadzane do własnej przyzagrodowej oczyszczalni.

Rys. 26. Schemat instalacji wodno-kanalizacyjnej gospodarstwa ogrodniczego: 1) studnia, 2) kosz ssawny,

3) przewód ssawny, 4) pompa wirowa, 5) silnik elektryczny, 6) urządzenie hydroforowe, 7) sieć
wodociągowa,

hydrant,

zawór

sterowania

urządzeniem

nawadniającym,

10) rurociąg instalacji kanalizacyjnej [2, s. 226]

Urządzeniem słuŜącym do czerpania i podnoszenia wody ze studni jest pompa

odśrodkowa.  Powszechnie  stosowane  pompy  wirowe  mają  niewielkie  wymiary,  duŜą
wydajność,  są  proste  w  obsłudze  i  niezawodne  w  działaniu.  Pompy  wodne  napędzane  są
silnikami  elektrycznymi.  Istotnym  elementem  sieci  wodociągowej  jest  urządzenie
zapewniające  ciągłość  dopływu  wody,  które  mogą  tworzyć  zbiorniki  lub  hydrofory.
Urządzenia hydroforowe odpowiadają w sieci wodociągowej za wytwarzanie i utrzymywanie
odpowiedniego  ciśnienia.  Instalacje  z  hydroforem  w gospodarstwach  lokalizowane  są
w piwnicach  lub  tworzą  obiekty  wolnostojące  obok  źródeł  wody.  Stanowi  je  zbiornik
wodno–powietrzny,  z  którego  woda  pod  wpływem  ciśnienia  powietrza  jest  wtłaczana  do
instalacji.  Urządzenie  takie  działa  automatycznie  po  ustaleniu  maksymalnego  i  minimalnego
ciśnienia roboczego. Rurociągi zewnętrznej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej powinny być
umieszczone  w  ziemi  na  głębokości  uniemoŜliwiającej  zamarzanie  wody  w  rurach.
W miejscach  wejść  rur  do  budynków,  rozgałęzieniach  rurociągów  buduje  się  studzienki
z zaworami  umoŜliwiającymi  ich  odcięcie  w  razie  awarii.  Przed  punktami  odbioru  wody
równieŜ  powinny  być  montowane  zawory  umoŜliwiające  ich  wymianę  lub  naprawę  bez
konieczności  wyłączania  całej  sieci  z  uŜytkowania.  Obsługa  i  konserwacja instalacji wodno-
kanalizacyjnej polega na:
–

dbaniu o czystość ujęcia wody i jego otoczenia,

–

okresowym sprawdzaniu stanu ujęcia wody,

–

okresowym badaniu bakteriologicznym wody,

–

zapewnieniu szczelności połączeń instalacji,

–

zabezpieczeniu elementów instalacji przed przemarzaniem,

–

uzupełnianiu zapasu powietrza w urządzeniu hydroforowym,

–

zapewnieniu przepływu instalacji kanalizacyjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje instalacji wodnych?
2.  Na jakim poziomie kształtuje się przykładowe zuŜycie wody w gospodarstwie?
3.  Jakie źródła mogą stanowić ujęcia wody?
4.  Z jakich składników zbudowana jest instalacja wodociągowa?
5.  Jak działa urządzenie hydroforowe?
6.  Jakie są zasady obsługi instalacji wodno – kanalizacyjnej?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj przegląd techniczny instalacji wodno – kanalizacyjnej gospodarstwa, określ jej

rodzaj, rozpoznaj zastosowane urządzenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  przeanalizować plan instalacji wodno-kanalizacyjnej gospodarstwa,
3)  wykonać przegląd techniczny instalacji wodno – kanalizacyjnej gospodarstwa
4)  określić rodzaj ujęcia wodnego,
5)  rozpoznać rodzaj zastosowanej instalacji wodnej,
6)  określić punkty odbioru wody,
7)  ustalić sposób usuwania ścieków,
8)  ocenić prawidłowość działania instalacji wodno-kanalizacyjnej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instalacja wodno

−−−−

kanalizacyjna w budynku gospodarczym,

−

schemat urządzenia hydroforowego,

−

plan instalacji wodno

−−−−

kanalizacyjnej budynku,

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wyjaśnić znaczenie instalacji wodnych?

2) określić rodzaje instalacji wodnych w gospodarstwach?

3) scharakteryzować instalacje dostarczania wody?

4) scharakteryzować źródła ujęć wodnych?

5) wyjaśnić działanie urządzenia hydroforowego?

6) wykonać obsługę instalacji wodno

−−−−

kanalizacyjnej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Mechanizacja transportu w ogrodnictwie

4.5.1. Materiał nauczania

Wszelkie czynności związane z przemieszczaniem róŜnych ładunków i osób niezbędnych

do  prowadzenia  działalności  produkcyjnej  nazywamy  transportem.  Dostarczanie  do
gospodarstwa  środków  do  produkcji  oraz  wywóz  na  rynek  z  gospodarstwa  jego  produktów
określa  się  jako  transport  zewnętrzny.  Transport  wewnętrzny  realizowany  jest  w  obrębie
gospodarstwa,  pomiędzy  budynkami  i  jako  transport  polowy.  Obejmuje  on  70%  prac
transportowych  gospodarstwa.  Niektóre  towary  wymagają  szczególnej  ostroŜności  podczas
transportu,  np.  świeŜe  owoce,  kwiaty,  środki  ochrony  roślin,  dlatego  niezbędny  jest  dobór
właściwych  środków  transportu  spełniających  róŜnorakie  wymagania.  Na  proces  transportu
składa się załadunek, przewóz i rozładunek. MoŜe on być realizowany dwoma metodami:
1)  tradycyjną,  którą  stosują  gospodarstwa  o  niskim  poziomie  mechanizacji,  załadunek

i rozładunek towarów, zwykle luzem, wykonywany jest ręcznie,

2) paletyzacji,

którą

stosują

specjalistyczne

gospodarstwa

ogrodnicze,

towary

transportowane są na paletach lub skrzyniopaletach, a załadunek i rozładunek
wykonywany jest mechanicznie.
Transport zewnętrzny realizowany jest samochodami cięŜarowymi, samochodami

dostawczymi, koleją, samolotami. Na niewielką odległość realizowany moŜe być ciągnikami
rolniczymi z przyczepami. Środki transportu wewnątrz obiektów produkcyjnych obejmują
3 grupy:
1) kołowe środki przewozowe – taczki, wózki gospodarcze, magazynowe, wózki

akumulatorowe i wózki unoszące.

Rys.27. Wózek unoszący akumulatorowy: 1) wysięgniki widłowe, 2) podwozie, 3) rolki toczne, 4) koło

napędowe, 5) dyszel z głowicą sterującą, 6) hamulec elektromagnetyczny [3, s. 244]

2) kołowe środki do przewozu i pionowego przemieszczania ładunków – układarki widłowe

ręczne  i  akumulatorowe,  widłowe  wózki  akumulatorowe  lub  z  napędem  spalinowym.
Wózki  widłowe  stanowią  uniwersalny  środek  transportowy  stosowany  do  wewnętrznego
transportu  towarów  spaletyzowanych  na  odległość  do  200m.  Udźwig  tych  wózków
wynosi  ok.  1000kg,  a  wysokość  podnoszenia  3,5  –  5m.  Mogą  one  być  wyposaŜone
w wywrotnice umoŜliwiające opróŜnianie skrzyniopalet na róŜnych wysokościach.

3) umiejscowione środki transportowe – przenośniki. SłuŜą najczęściej do poziomego lub

ukośnego transportu towarów na odległość kilku do kilkunastu metrów, załadunku
ś

rodków transportowych, formowania pryzm w miejscach składowania. Mogą one

pracować jako pojedyncze urządzenia lub jako element linii technologicznej. Przenośniki
dzieli się w zaleŜności od konstrukcji i zasady działania na:

– cięgnowe – taśmowe, zgarniakowe, kubełkowe i łańcuchowo

−−−−

wałkowe. Przenośniki

te przemieszczają materiał wraz z poruszającym się cięgnem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

bezcięgnowe – ślizgowe, wałkowe, rolkowe i ślimakowe. Materiał przemieszczany
jest w wyniku ruchu rolek lub ślimaka.

Rys. 28. Wałkowy przenośnik beznapędowy: 1) rama, 2) podpory, 3) wałki [3, s. 239]

–

przenośniki pneumatyczne, które przemieszczają materiał w strumieniu powietrza.
MoŜna nimi transportować materiały sypkie, suche, nie zlepiające się, np. nasiona,
słomę, siano.

Wewnętrzny transport polowy realizowany jest za pomocą przyczep jednoosiowych

o duŜej zwrotności. Przyczepy platformowe – niskopodwoziowe słuŜą do przewozu skrzynek,
są łatwe do ręcznego załadunku. Przyczepy skrzyniowe słuŜą do transportu roślin okopowych,
warzyw korzeniowych, cebuli, itp.

Podczas planowania wyposaŜania gospodarstwa ogrodniczego w środki transportowe

naleŜy tak je dobierać, aby tworzyły ciąg technologiczny załadunku i przemieszczania. Dobór
ś

rodków transportowych uzaleŜniony będzie od jego specjalizacji, wielkości i moŜliwości

ekonomicznych.  Gospodarstwa  o  małej  produkcji  wyposaŜane  powinny  być  w  urządzenia
uniwersalne,  tanie,  o  mniejszej  wydajności,  łatwe  i  proste  w  obsłudze.  Natomiast
specjalistyczne  gospodarstwa  ogrodnicze  powinny  być  wyposaŜane  w  wysokowydajne
urządzenia  do  załadunku,  przewozu  i  rozładunku,  umoŜliwiające  tworzenie  linii
technologicznych  w zaleŜności  od  chwilowych  potrzeb  gospodarstwa.  Wydajność  urządzeń
powinna być zbliŜona do siebie i dostosowana do przemieszczanych materiałów.

W czasie prowadzenia prac transportowych naleŜy stosować zasady bezpiecznej

eksploatacji  i obsługi  środków  transportowych.  Środki  te  naleŜy  stosować  zgodnie  z  ich
przeznaczeniem.  Dokonywać  niezbędnych  przeglądów technicznych, czynności obsługowych
i konserwacyjnych.  NaleŜy  szczególnie  dbać  o  sprawność  układów  hamulcowych,  świateł,
zabezpieczeń.  Nie  powinno  się  przekraczać  dopuszczalnej  ładowności  i  udźwigu  urządzeń.
Trzeba  zabezpieczać  ładunek  przed  przemieszczaniem  i  równomiernie  rozmieszczać  na
powierzchni  ładunkowej.  Elementy  stacjonarne  zabezpieczyć  przed  samoczynnym
przemieszczaniem,  nie  uruchamiać  urządzeń  niesprawnych  czy  niekompletnych.  Wszelkie
prace  regulacyjne,  konserwacyjne,  naprawcze  wykonywać  tylko  przy  wyłączonym  napędzie.
Konserwować instalacje zasilające silniki elektryczne, dbać o prawidłowe ich zabezpieczenia.
Po  zakończeniu  prac  transportowych  oczyścić  środki  transportowe  z  resztek  przewoŜonego
materiału i zanieczyszczeń.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje transportu?
2.  Jakimi cechami charakteryzuje się transport zewnętrzny?
3.  Jakimi cechami charakteryzuje się transport wewnętrzny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.  Jakie środki słuŜą do transportu w budynkach?
5.  Jakie środki wykorzystasz do transportu polowego?
6.  Jakimi cechami charakteryzuje się transport zewnętrzny?
7.  Jakie zasady zastosujesz dobierając środki transportowe?
8.  Jakie są zasady eksploatacji i obsługi środków transportowych?
9.  Jakie zasady bhp obowiązują w czasie eksploatacji środków transportowych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zinwentaryzuj środki transportu w gospodarstwie szkolnym, określ ich rodzaj

i przeznaczenie, przygotuj przyczepę do przechowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy w transporcie,
2)  określić rodzaje środków transportowych stosowanych w gospodarstwie,
3)  określić przyczepę przeznaczoną do przechowywania,
4)  ustalić sposób i czynności przygotowawcze,
5)  przygotować narzędzia i materiały,
6)  wykonać czynności przygotowujące do przechowywania środków transportu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rodki transportu w gospodarstwie ogrodniczym,

−

instrukcja przygotowania środków transportowych do przechowywania,

−

narzędzia monterskie i materiały eksploatacyjne.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) sklasyfikować rodzaje transportu?

2) scharakteryzować transport zewnętrzny?

3) scharakteryzować sposoby transportu wewnętrznego?

4) wymienić środki transportu stosowane w budynkach?

5) sklasyfikować polowe środki transportu?

6) zastosować zasady doboru środków transportowych?

7) zastosować zasady obsługi i konserwacji środków transportowych?

8) scharakteryzować zasady bhp obowiązujące w czasie eksploatacji

rodków transportowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.

Gospodarka sprzętem ogrodniczym

4.6.1. Materiał nauczania

Do prac ogrodniczych wykorzystywane są narzędzia, maszyny, urządzenia techniczne

i środki energetyczne. Narzędzie to taki środek techniczny, który do wykonania swojej pracy
wymaga  ruchu  postępowego.  Maszyny  natomiast  stanowią  te  środki  techniczne,  które
do wykonania  pracy  wymagają  dodatkowego  ruchu  elementów  roboczych.  Do  napędu
narzędzi  i maszyn  wykorzystywane  są  ciągniki  rolnicze,  które  stanowią  grupę  środków
energetycznych.  Środki  techniczne,  w  celu  wykonania  określonej  pracy  łączone  są  ze  sobą
(agregatowane)  w  agregaty  maszynowe.  Agregaty  stanowią  zespół  złoŜony  z narzędzia  lub
maszyny  roboczej,  połączonej  ze  źródłem  energii.  Maszyny  zwykle  są  napędzane
z zewnętrznego  źródła  energii  lub  własnego  koła  napędowego.  Agregaty  wykonują  róŜne
czynności. W zaleŜności od przeznaczenia dzielimy je na:
–

agregaty proste – składają się z ciągnika i jednego narzędzia lub maszyny – przeznaczone
do wykonania określonej czynności, np. bronowanie pola.

–

agregaty złoŜone jednoczynnościowe

−−−−

składają się z ciągnika i kilku (przynajmniej

dwóch) narzędzi lub maszyn – przeznaczone są do wykonania określonej czynności,
kaŜde narzędzie lub maszyna wykonuje tą samą czynność, np. ciągnik z 2 lub
3 kosiarkami,

–

agregaty złoŜone wieloczynnościowe

−−−−

składają się z ciągnika i kilku (przynajmniej

dwóch) narzędzi lub maszyn – przeznaczone do wykonania określonego zadania. KaŜde
narzędzie lub maszyna wykonuje inną czynność, np. ciągnik z pługiem i wałem
kolczatką.

Agregaty maszynowe, uwzględniając sposób połączenia ciągnika z maszyną, dzielimy na:

–

agregaty przyczepiane – kiedy maszyny posiadają własny układ jezdny wykorzystywany
w czasie pracy i transportu, przyczepione są do stałego zaczepu ciągnika, np. kombajn do
zbioru kapusty,

–

agregaty zawieszane – maszyny zawieszone są na podnośniku hydraulicznym ciągnika
rolniczego za pomocą trzypunktowego układu zawieszenia (TUZ). Cały cięŜar maszyny,
w czasie transportu, spoczywa na ciągniku, natomiast w czasie pracy moŜe być oparty na
kołach podporowych, np. siewnik

–

agregaty półzawieszane – posiadają własny układ jezdny, a przód maszyny zawieszony
jest na TUZ ciągnika. W czasie pracy cięŜar maszyny spoczywa na kołach jezdnych,
natomiast w czasie transportu elementy robocze unoszone są podnośnikiem, np. kopaczka
elewatorowa do cebuli.

–

agregaty nabudowane – maszyny sztywno połączone z ramą ciągnika. Zmiana połoŜenia
zespołów roboczych w transportowe lub robocze następuje za pomocą własnych układów
hydraulicznych. Niezbędny napęd otrzymują od wału odbioru mocy ciągnika.

Wykonanie pracy przez agregat następuje wtedy, gdy ciągnik posiada moc większą niŜ

opory  robocze  maszyny  i  opory  jej  przetaczania  po  polu.  Prawidłowo  dobrany  ciągnik  do
pracy  powinien  mieć  5  –  15%  rezerwy mocy na pokonanie chwilowo zwiększonych oporów
maszyny. Ilość pracy, jaką maszyna moŜe wykonać w określonej jednostce czasu, nazywamy
wydajnością,  która  moŜe  być  wyraŜona  wielkością  powierzchni  pola  w  jednostce  czasu  lub
ilością  zebranego materiału w danym czasie. Agregaty maszynowe w czasie pracy zmieniają
swoje  właściwości  uŜytkowe,  zuŜywają  się  i  niszczą  ich  materiały  eksploatacyjne.
Warunkiem  prawidłowej  pracy  jest  regularne  przeprowadzanie  obsługi  technicznej,  która
zapewnia  bezawaryjną  pracę  narzędzi  lub  maszyn.  Obsługa  techniczna  powinna  być
wykonywana:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

codziennie – zgodnie z instrukcją czyszczenie, smarowanie i uzupełnianie materiałów
eksploatacyjnych,

–

sezonowo – przygotowanie środków technicznych do warunków letnich lub zimowych,

–

okresowo – przeprowadzanie w ściśle określonym czasie przeglądów technicznych
sprawdzających zespoły robocze maszyny lub ciągnika, dokonanie niezbędnych regulacji
i zabiegów konserwacyjnych,

–

przed i po kampanii – obsługa związana z przygotowaniem maszyn do intensywnej pracy,
wykonanie czynności związanych z konserwacją i długotrwałym przechowywaniem.

Racjonalna gospodarka sprzętem ogrodniczym polega na: właściwym doborze i zakupie
ś

rodków technicznych, dbałości o ich stan i sprawność techniczną, efektywnym

wykorzystaniu, stosowaniu odpowiednich paliw, olejów i smarów, odpowiednim
przechowywaniu.

Sprzęt ogrodniczy naleŜy przechowywać w miejscach, zapewniających maszynom dobre

warunki.  Mogą  one  być  przechowywane  w  garaŜach,  gdzie  nie  są  naraŜone  na  złe  warunki
atmosferyczne.  Dotyczy  to  przede  wszystkim  maszyn  drogich,  wyposaŜonych  w  instalacje
elektryczne  czy  zespoły  elektroniczne.  Pod  wiatami  przechowywać  moŜna  maszyny  o  nieco
mniejszym  naraŜeniu  na  korozję,  maszyny  z elementami  hydraulicznymi.  Maszyny
przechowywane  na  placach  i  parkingach  powinny  być  odpowiednio  zakonserwowane,  mogą
to być maszyny o prostej konstrukcji. Maszyny o złoŜonej konstrukcji powinny być przykryte
odpowiednimi  pokrowcami.  Niewłaściwe  warunki  pracy  maszyn  ogrodniczych,  eksploatacji
i przechowywania  powodują  przyspieszone  zuŜywanie  się  części.  Wartość  zuŜytych  części
w naprawie maszyn dochodzi do 50% wartości maszyny. Producent sprzętu zobowiązany jest
do  wytwarzania  części  zamiennych  przez  okres  10  lat  po  zaprzestaniu  produkcji.  Zakupu
części zamiennych moŜna dokonać w punktach sprzedaŜy gotowego sprzętu ogrodniczego lub
składnicach części zamiennych. Eksploatacja sprzętu ogrodniczego powoduje jego zuŜywanie
się  do  stanu  nieopłacalności.  Maszyny  wyeksploatowane,  których  dalsze  uŜytkowanie  jest
niemoŜliwe, a naprawa nieopłacalna moŜna przeznaczyć do likwidacji lub złomowania.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co oznaczają terminy: narzędzie, maszyna, środek energetyczny?
2.  Jak moŜna sklasyfikować agregaty maszynowe ze względu na przeznaczenie?
3.  Jak moŜna sklasyfikować agregaty maszynowe ze względu na połączenie z ciągnikiem?
4.  Jakie występują rodzaje obsługi technicznej?
5.  Jak naleŜy przechowywać sprzęt ogrodniczy?
6.  Jakich zasad naleŜy przestrzegać gospodarując sprzętem ogrodniczym?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oceń stan parku maszynowego znajdującego się w gospodarstwie szkolnym. Mając do

dyspozycji katalog części zamiennych określonej maszyny wykonaj zamówienie na części
zamienne wybierając 10 elementów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować rysunek katalogowy,
2) zidentyfikować potrzebne 3 części,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3)  określić ich nazwy,
4)  określić ich numery katalogowe (KTM),
5)  określić liczbę niezbędnych części,
6)  przygotować kartę zamówienia, np. wg wzoru:

Tabela do ćwiczenia 1. Zamówienie na części zamienne d

o ……………………………..

Lp.

Nazwa części

Numer KTM

Ilość szt.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru do wykonania zamówienia na części zamienne,

−

katalog części zamiennych.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: narzędzie, maszyna, agregat?

2) sklasyfikować agregaty?

3) zaproponować obsługę techniczną wybranej maszyny?

4) zaprezentować sposoby konserwacji sprzętu ogrodniczego?

5) wyjaśnić zasady gospodarowania sprzętem ogrodniczym?

6) przygotować zamówienie na części zamienne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Instrukcja dla ucznia

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki, błędną odpowiedź naleŜy zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 35 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Szkic jest to rysunek wykonany

a)  przyrządami w rzutach.
b)  przyrządami kreślarskimi.
c)  komputerowo.
d)  odręcznie.

2. Na rysunku przedstawiono

a)  pług łąkowy.
b)  pług agromelioracyjny.
c)  głębosz.
d)  pług wahadłowy.

3. Do doprawiania roli moŜna zastosować:

a)  pługi podorywkowe, kultywatory, głębosze.
b)  włóki, brony, kultywatory, wały.
c)  włóki, pługi, brony, agregaty.
d)  pługi talerzowe, brony, wały.

4. Na narzędziach i maszynach do pracy w ogrodnictwie

a)  nie wolno przewozić ludzi.
b)  wolno przewozić dorosłe osoby z duŜą ostroŜnością.
c)  wolno przewozić osoby, pod warunkiem odpowiedniego przystosowania maszyn.
d)  moŜna przewozić osoby, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Wykonywanie regulacji rozsiewacza nawozu zawieszonego na ciągniku z uruchomionym

silnikiem
a)  jest bezwzględnie zabronione.
b)  jest dopuszczalne, ale tylko z zachowaniem szczególnej ostroŜności.
c)  jest moŜliwe, pod warunkiem podparcia maszyny na solidnej podstawce.
d)  jest moŜliwe przy zaciągniętym hamulcu postojowym.

6. Elementy robocze pielnika ciągnikowego stanowią:

a)  obsypniki, dłuta.
b)  noŜe kątowe, gęsiostopki.
c)  dłuta, noŜe kątowe, koła podporowe.
d)  dłuta, spręŜyny, pogłębiacze.

7. Rozsiewacz nawozów wykorzystywany jest do nawoŜenia nawozami

a)  organicznymi stałymi.
b)  organicznymi płynnymi.
c)  mineralnymi stałymi.
d)  mineralnymi płynnymi.

8. Do wysiewu cebuli stosowane są siewniki

a)  uniwersalne.
b)  rzędowe.
c)  rzutowe.
d)  punktowe.

9. Wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych ma na celu

a)  nawoŜenie roślin.
b)  sadzenie roślin.
c)  zapewnienie optymalnych warunków wzrostu.
d)  zbiór owoców.

10. Opryskiwacze słuŜą do nanoszenia środka chemicznego na rośliny w postaci

a)  rozpylonego proszku.
b)  rozdrobnionych kropel.
c)  aerozolu.
d)  podlewania roślin.

11. Zmechanizowany zbiór ogórków i pomidorów wykonywany jest:

a)  jednokrotnie.
b)  dwa razy.
c)  wielokrotnie.
d)  w zaleŜności od wysokości roślin.

12. Kombajny stosowane do zbioru umoŜliwiają

a)  zbiór częściowo zmechanizowany.
b)  zbiór całkowicie zmechanizowany.
c)  zbiór z wykorzystaniem narzędzi pomocniczych.
d)  zbiór ręczny.

13. Energia elektryczna przesyłana jest z elektrowni do gospodarstw ogrodniczych

a)  transformatorami elektrycznymi.
b)  napowietrznymi liniami elektrycznymi.
c)  instalacjami odgromowymi.
d)  instalacjami oświetleniowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Do przetwarzania energii elektrycznej na energię mechaniczną stosowane są

a)  Ŝarówki i świetlówki.
b)  grzejniki elektryczne.
c)  lampy rtęciowe.
d)  silniki elektryczne.

15. Przykładowe zuŜycie wody w gospodarstwie domowym z mieszkaniem wyposaŜonym

w instalację wodno

−−−−

kanalizacyjną, wynosi na 1 osobę

a)  10 – 5 l.
b)  50 – 60 l.
c)  80 – 90 l.
d)  100 – 120 l.

16. Urządzeniem zapewniającym ciągły dopływ wody do punktów odbioru jest

a)  pompa.
b)  silnik.
c)  hydrofor.
d)  wodociąg.

17. Przenośnik pneumatyczny do przemieszczenia materiału wykorzystuje

a)  ślimaka.
b)  taśmę.
c)  zgarniak.
d)  powietrze.

18. Do wewnętrznego transportu polowego w gospodarstwie stosowane są

a)  samochody cięŜarowe.
b)  taczki lub wózki.
c)  przyczepy platformowe.
d)  przenośniki ślimakowe.

19. Agregat złoŜony wieloczynnościowy tworzą

a)  ciągnik i kultywator.
b)  ciągnik i włóka, kultywator, brona zębowa.
c)  ciągnik i dwie kosiarki.
d)  kultywator z wałem strunowym i siewnik.

20. Obsługa techniczna okresowa ma za zadanie

a)  przygotowanie sprzętu do przechowywania zimowego.
b)  dokonanie regulacji i zabiegów konserwacyjnych.
c)  uzupełnienie materiałów eksploatacyjnych.
d)  wymianę części.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

UŜytkowanie maszyn i urządzeń ogrodniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: