poziom_3

1/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

POZIOM 3 – CHEMIA

Numer
zajęć

Kolejna
godzina

Zakres wiadomości do ćwiczenia
umiejętności.

Po wykładzie Kursant potrafi…

Budowa atomu:
Masa atomowa.
Przemiany promieniotwórcze.
Okres połowicznego rozpadu.
Krzywa rozpadu promieniotwórczego.

scharakteryzowa

stki wchodz

cych w skład

atomu na podstawie zapisu AZE.
przewidzie

o opisa

produkty przemian

promieniotwórczych
porówna

trwało

ść

izotopów na podstawie

podanych okresów połowicznego rozpadu
przewidzie

o opisa

produkty reakcji j

drowych

obliczanie masy atomu /w gramach/
obliczanie mas atomowych pierwiastków
na podstawie procentowej zawarto

izotopów (i odwrotnie);

Podstawowe zało

enia i prawa

mechaniki kwantowej
Liczby kwantowe.
Poj

cia: powłoka elektronowa,

podpowłoka elektronowa, poziom
orbitalny, orbital.
Typy orbitali atomowych oraz ich
pojemno

ść

Kolejno

ść

zabudowy, reguła Hunda,

zakaz Pauli’ego.
Zapis konfiguracji elektronowych
atomów i jonów.

przedstawi

konfiguracj

elektronow

wybranych atomów o Z = 1 – 40
okre

liczb

elektronów walencyjnych, liczb

elektronów niesparowanych oraz liczb

elektronów rdzenia atomowego na podstawie
konfiguracji elektronowej atomu pierwiastka
poda

warto

ci liczb kwantowych opisuj

cych

dany elektron na podstawie zapisu konfiguracji
elektronowej atomu
odczyta

symbol pierwiastka z układu

okresowego na podstawie jego konfiguracji
elektronowej;

Zmiany  energii jonizacji i energii
powinowactwa elektronowego
w  obr

bie grup i okresów.

Moment dipolowy wi

zania

a moment dipolowy cz

steczki;

steczki polarne i apolarne.

Mechanizm tworzenia wi

wodorowych. Wła

ciwo

ci substancji

zawieraj

cych wi

zania wodorowe.

okre

zmiany warto

ci energii jonizacji

i energii powinowactwa elektronowego
pierwiastków na tle układu okresowego,
przedstawia

przykłady substancji, w których

wyst

puj

zania wodorowe;

Mechanizm tworzenia wi

chemicznych.
Wła

ciwo

ci zwi

zków o budowie

kowalencyjnej i jonowej.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

elektroujemno

ść

pierwiastka, wi

zanie

chemiczne, orbital molekularny, orbital /
wi

zanie [sigma ], orbital / wi

zanie [pi],

polaryzacja wi

zania ,dipol, moment dipolowy

zania;

Metody ustalania kształtu prostych
cz

steczek nieorganicznych

i organicznych.
Zmiany  energii jonizacji i energii
powinowactwa elektronowego
w  obr

bie grup i okresów.

Moment dipolowy wi

zania a moment

dipolowy cz

steczki ; cz

steczki

polarne i apolarne.
Mechanizm tworzenia wi

wodorowych.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

: stan podstawowy i stan

wzbudzony atomów, zapisa

konfiguracj

elektronow

atomu w stanie podstawowym

i w stanie wzbudzonym, okre

polarno

ść

steczek, okre

lenie zmian warto

ci energii

jonizacji i energii powinowactwa elektronowego
pierwiastków na tle układu okresowego;

Typy reakcji chemicznych. Podstawowe
poj

cia i prawa chemiczne.

Równanie Clapeyrona.
Obliczenia stechiometryczne dotycz

wzorów substancji chemicznych.

kwalifikowa

reakcje chemiczne do okre

lonego

typu, wykaza

znajomo

i rozumieniem podstawowych poj

ęć

i praw

chemicznych, wykaza

znajomo

i rozumieniem praw rz

cych przemianami

2/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

Obliczenia stechiometryczne na
podstawie równa

reakcji

chemicznych. Ustalanie empirycznych
i rzeczywistych wzorów cz

steczek

zwi

zków chemicznych.

chemicznymi: zachowania masy, stało

ci składu

zwi

zku chemicznego, Gay-Lussaca, wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

: wzór

empiryczny (elementarny), wzór rzeczywisty;

Systematyka zwi

zków

nieorganicznych: wodorki, tlenki,
wodorotlenki, kwasy.

posługiwa

poprawn

nomenklatur

i zapisywa

wzory chemicznych wodorków,

kwasów, tlenków, wodorotlenków, wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

cia: charakter

chemiczny substancji (zasadowy, kwasowy,
amfoteryczny, oboj

tny);

Sole oboj

tne, wodorosole

i hydroksosole. Sole uwodnione.

posługiwa

poprawn

nomenklatur

i zapisywa

wzory chemicznych soli

oboj

tnych, wodorosoli i hydroksosoli;

Szybko

ść

reakcji chemicznej.

Odwracalno

ść

reakcji chemicznej. Stan

równowagi. Prawo działania mas.
Reakcje katalityczne. Rodzaje katalizy
i typy katalizatorów. Kataliza
w układach biologicznych.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

szybko

ci reakcji chemicznych, katalizator,

równanie kinetyczne, stała szybko

ci reakcji,

stała równowagi chemicznej, reguła przekory,
rz

d reakcji, reguła van´t Hoffa;

Przebieg reakcji po zmieszaniu
substratów w stosunku
niestechiometrycznym.
Wydajno

ść

reakcji chemicznej.

Reguła przekory. Skład mieszaniny
w czasie przebiegu reakcji
odwracalnej.

wykonywa

obliczenia zwi

zane z przebiegiem

reakcji po zmieszaniu substratów w stosunku
niestechiometrycznym, wykaza

znajomo

czynników wpływaj

cych na

poło

enie równowagi przemiany odwracalnej,

okre

jako

ciowy skład mieszaniny regentów

w stanie równowagi;

Zmiany energetyczne towarzysz

procesom chemicznym. Reakcje egzo-
i endotermiczne (egzoenergetyczne
i endoenergetyczne). Układ i otoczenie
układu. Energia wewn

trzna układu

i entalpia oraz ich zmiany w czasie
przebiegu reakcji chemicznych. Prawo
Hessa. Zastosowanie prawa Hessa
i Lavoisiera - Laplace´a do obliczania
efektów cieplnych reakcji. Reakcje
katalityczne. Rodzaje katalizy i typy
katalizatorów. Kataliza w ukladach
biologicznych.

okre

reakcje egzo- i endotermiczne (egzo- i

endoenergetyczne) na podstawie oznaczenia
(delta H>0 lub delta H < 0), wykaza

znajomo

i rozumieniem pierwszej zasady

termodynamiki, wykaza

znajomo

i rozumieniem Prawa Hessa oraz prawa
Lavoisiera - Laplace´a, definiowa

wielko

termochemiczne;

Mieszaniny i ich klasyfikacja.
Rozpuszczalno

ść

. Czynniki wpływaj

na rozpuszczalno

ść

substancji o

ró

nych stanach skupienia. Roztwory.

ęŜ

enia roztworów. Zmiany st

ęŜ

roztworów.
Mieszaniny koloidowe i ich
wła

ciwo

ci.

ęŜ

enia roztworów kwasów i zasad

otrzymanych w wyniku reakcji
odpowiednich substratów
(bezwodnik, wodorek, metal) z wod

ęŜ

enia roztworów hydratów.

Efekt ebulioskopowy i krioskopowy.

okre

czynniki wpływaj

ce na

rozpuszczalno

ść

substancji o ró

nych stanach

skupienia, poda

metody rozdzielania

składników układów homogenicznych,
klasyfikowa

roztwory za wzgl

du na: rozmiary

stek fazy rozproszonej, stan skupienia fazy

rozproszonej i rozpraszaj

cej, charakteryzowa

mieszaniny koloidowe;

Dysocjacja elektrolityczna. Stopie

i stała dysocjacji. Prawo rozcie

cze

Ostwalda.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

elektrolit mocny i elektrolit słaby, dysocjacja
jonowa (elektrolityczna), dysocjacja termiczna,
stopie

dysocjacji, stała dysocjacji

kwas i zasada w/g kryterium Arrheniusa,
kwas i zasada w/g kryterium Brönsteda-
Lowry'ego, prawo rozcie

cze

Ostwalda;

3/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

pH i pOH roztworu.
Wska

niki kwasowo-zasadowe.

Mieszaniny buforowe.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

iloczyn jonowy wody, skala pH i pOH,
okre

zabarwienia podstawowych

wska

ników kwasowo-zasadowych (lakmusu,

oran

u metylowego, fenoloftaleiny, wska

nika

uniwersalnego) w roztworach o odczynie
kwa

nym;

Reakcje w roztworach wodnych.
Iloczyn rozpuszczalno

ci. Zwi

zek

iloczynu rozpuszczalno

ci z

rozpuszczalno

molow

elektrolitu.

wykaza

znajomo

i rozumieniem

procesów: zoboj

tniania, str

cania osadów,

wykaza

znajomo

i rozumieniem

poj

cia iloczyn rozpuszczalno

ci, wykaza

znajomo

procesu powstawania jonów

kompleksowych (znajomo

ść

i rozumienie poj

ęć

liczba koordynacyjna, jon centralny, ligandy,
ładunek jonu kompleksowego);

Reakcje utlenienia i redukcji - zasada
bilansu elektronowego.

wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

stopie

utlenienia pierwiastka, utlenianie

i redukcja, utleniacz i reduktor, reakcja
utlenienia – redukcji;

Budowa i działanie ogniw.
Szereg napi

ciowy metali.

Szereg standardowych potencjałów
półogniw redoks.
Korozja i metody jej zapobiegania.

zapisywa

schematy ogniw, wskazanie katody

i anody, okre

kierunek przepływu pr

i elektronów, podawa

zapis równa

reakcji

elektrodowych oraz sumarycznego równania
reakcji zachodz

cej w ogniwie, wyja

–

ilustruj

c równaniami reakcji - proces korozji

elektrochemicznej, przewidywa

szybko

ść

procesów korozji w ró

nych warunkach, opisa

i wyja

metody ochrony przed korozj

;

Elektroliza - opis jako

ciowy.

poda

zasady i czynniki decyduj

ce o kolejno

rozładowywania si

kationów i anionów na

elektrodach;

Prawa elektrolizy.

rozwi

zywa

zadania rachunkowe

z zastosowaniem praw elektrolizy, oblicza

ładunek elektryczny potrzebny do redukcji
podanych kationów lub utlenienia anionów,
okre

mas

, obj

ść

lub liczby drobin

produktów wydzielonych na elektrodach;

Pierwiastki bloku s : wodór, litowce
i berylowce.

charakteryzowa

pierwiastki bloku s, wymieni

przemysłowe metody otrzymywania:
wodorotlenku sodu: metoda rt

ciowa, metoda

przeponowa;

Pierwiastki bloku p : borowce
i w

glowce.

Gazy.

charakteryzowa

pierwiastki bloku p, wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

aluminotermia, alotropia, pasywacja; poda

przykłady substancji prostych
i zwi

zków chemicznych, które s

najcz

ęś

ciej

spotykanymi gazami: tlen, wodór, azot ,chlor,
amoniak, chlorowodór, tlenki w

gla II i IV, tlenki

azotu II i IV, tlenek siarki IV, siarkowodór,
metan, eten, acetylen,
opisywa

ich wła

ciwo

ci fizyczne (barwa,

zapach, rozpuszczalno

ść

w wodzie, g

sto

ść

wzgl

dem powietrza) i wła

ciwo

chemicznych;

OMÓWIENIE MATUR 1, 2, 3

Pierwiastki bloku p : azotowce,
tlenowce, fluorowce.
Ustalanie składu mieszanin
poreakcyjnych w przemianach

zapisywa

równania reakcji azotu i fosforu

z: tlenem, wodorem, innymi niemetalami,
przedstawia

za pomoc

równa

reakcji

wła

ciwo

ci chemicznych najwa

niejszych

4/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

nieorganicznych.

zwi

zków azotu i fosforu (tlenki, wodorki, kwasy,

sole), zapisywa

równania reakcji tlenowców:

siarki z tlenem, tlenowców z wodorem,
tlenowców z innymi niemetalami, tlenowców
z metalami;

Pierwiastki bloku d: chrom, mangan.
Wła

ciwo

ci tlenków i wodorotlenków

amfoterycznych.

charakteryzowa

mangan i chrom: konfiguracja

elektronowa i stopnie utlenienia, wła

ciwo

fizyczne, wła

ciwo

ci chemiczne manganu,

chromu i jego zwi

zków: tlenków,

wodorotlenków oraz soli, reakcje utleniania
i redukcji zwi

zków;

Pierwiastki bloku d :

elazo ,mied

srebro, cynk.
Metody hutnicze otrzymywania metali.
Proces wielkopiecowy.

charakteryzowa

elazo, mied

, srebro, cynk:

konfiguracja elektronowa, stopnie utlenienia,
wła

ciwo

ci fizyczne, wła

ciwo

ci chemiczne

oraz zastosowanie miedzi, srebra, cynku i ich
zwi

zków, opisywa

proces wielkopiecowy

charakteryzowa

otrzymywanie i składu stali

metody hutnicze otrzymywania innych metali
(Zn,Cu);

Ogólna charakterystyka zwi

zków

organicznych: podział zwi

zków

organicznych, struktura (skład
pierwiastkowy i izomeria), typy reakcji w
chemii organicznej.
Weglowodory: alkany i cykloalkany.
Alkeny.
Ustalanie składu mieszanin
poreakcyjnych  w  przemianach
organicznych.

tworzy

wzory mo

liwych izomerów na

podstawie wzoru sumarycznego i poda

ich

nazwy. Wykaza

zale

ci wła

ciwo

fizycznych alkanów od długo

ść

i stopnia

rozgał

zienia ła

cucha w

glowego

Zilustrowa

za pomoc

równa

reakcji

otrzymywanie i wła

ciwo

ci chemiczne alkanów

projektowa

wiadczenia:

rozwi

zywa

zadania rachunkowe;

Alkiny. W

glowodory aromatyczne

(areny).
Naturalne

ródła w

glowodorów.

Porówna

reakcje alkanów, alkenów, alkinów

i w

glowodorów aromatycznych z fluorowcami.

przewidywa

- korzystaj

c z reguły

podstawników -produkty reakcji substytucji
elektrofilowej dla pochodnych benzenu
Zilustrowa

za pomoc

równa

reakcje

otrzymywania i wła

ciwo

ci chemiczne:

alkanów, alkenów, alkinów, benzenu oraz ich
pochodnych.

Fluorowcopochodne w

glowodorów.

Ochrona

rodowiska naturalnego przed

zanieczyszczeniami .

tworzy

wzory półstrukturalne i podawa

nazwy mo

liwych izomerów na podstawie wzoru

sumarycznego. Wskaza

atomy w

gla o ró

nym

stanie hybrydyzacji.
Wykaza

zale

ść

wła

ciwo

ci fizycznych

fluorowcopochodnych od budowy ich
cz

steczek (masy atomowej fluorowca

i liczby atomów fluorowca). Porówna

wła

ciwo

ci fizyczne fluorowcopochodnych

z alkanami: temperatury topnienia, temperatury
wrzenia. Zapisa

równania reakcji na podstawie

podanych schematów;

Alkohole mono- i polihydroksylowe.
Fenole

poda

nazwy alkoholi i fenolina podstawie

wzorów. Tworzy

wzory półstrukturalne

liwych izomerów na podstawie wzoru

sumarycznego.
Wykaza

zale

ść

wła

ciwo

ci fizycznych

alkoholi i fenoli od budowy ich cz

steczek:

porównanie temperatur topnienia i wrzenia
alkoholi z temperaturami topnienia i wrzenia
alkanów i halogenków alkilowych, fenoli.

5/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

Wykaza

wpływ wi

wodorowych

(asocjacji) na temperatury wrzenia alkoholi oraz
ich rozpuszczalno

ść

. Przewidzie

wła

ciwo

fizyczne podanych alkoholi na podstawie
danych zawartych w tabeli lub przedstawionych
na wykresie;

Aldehydy i ketony.

poda

nazwy aldehydów na podstawie ich

wzorów. Tworzy

wzory półstrukturalne

liwych izomerów na podstawie wzoru

sumarycznego. Okre

struktur

monomeru

(-ów) na podstawie wzoru polimeru. Poda

nazwy ketonów na podstawie wzorów;
tworzy

wzory półstrukturalne mo

liwych

izomerów na podstawie wzoru sumarycznego
Porówna

struktur

i wła

ciwo

ci fizyczne

aldehydów i ketonów. Porówna

wła

ciwo

chemiczne aldehydów i ketonów;

Kwasy karboksylowe.
Projektowanie do

wiadcze

z udziałem

substancji organicznych.

poda

nazwy kwasów na podstawie ich

wzorów. Tworzy

wzory półstrukturalne

liwych izomerów na podstawie wzoru

sumarycznego. Okre

wpływ długo

ła

cucha w

glowego na rozpuszczalno

ść

kwasu w wodzie. Układa

równania reakcji do

podanych schematów, okre

warunki reakcji

Uzupełnia

reagenty w cyklu przemian.

Porówna

moc wybranych kwasów;

sze kwasy tłuszczowe. Mydła.

Kwasy dikarboksylowe, hydroksykwasy,
,ketokwasy.

Poda

nazwy kwasów i estrów na podstawie

ich wzorów. Porówna

budow

i wła

ciwo

szych kwasów karboksylowych nasyconych

i nienasyconych. Porówna

budow

i wła

ciwo

ci tłuszczów ro

linnych

i zwierz

cych. Poda

nazwy kwasów na

podstawie ich wzorów. Porówna

budow

i wła

ciwo

ci kwasów monokarboksylowych,

dikarboksylowych, hydroksykwasów
i ketokwasów.
Przedstawi

za pomoc

równa

reakcje

ilustruj

ce ich wła

ciwo

ci chemiczne;

Estry. Tłuszcze.

poda

nazwy kwasów i estrów na podstawie

ich wzorów. Porówna

budow

i wła

ciwo

szych kwasów karboksylowych nasyconych

i nienasyconych. Porówna

budow

wła

ciwo

ci tłuszczów ro

linnych i zwierz

cych

Przedstawi

za pomoc

równa

reakcje

ilustruj

ce ich wła

ciwo

ci chemiczne

rozwi

zywa

zadania rachunkowe;

OMÓWIENIE MATUR 4, 5, 6

Zwi

zki heterocykliczne.

Zwi

zki organiczne zawieraj

ce azot :

zwi

zki nitrowe, aminy.

poda

nazwy poznanych zwi

zków

hetrocyklicznych na podstawie ich wzorów
Poda

przykłady ich wyst

powania

i znaczenie dla organizmów

ywych

Rozró

nia

zwi

zki aromatyczne w

ród

heterocykli. Rysowa

wzory strukturalne i

nazwa

izomery nitrozwi

zków. Przedstawi

równania reakcji; poda

nazwy amin lub

amidów na podstawie ich wzorów

6/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

Porówna

budow

i wła

ciwo

amin alifatycznych i aromatycznych
Przedstawi

za pomoc

równa

reakcje

ilustruj

ce ich wła

ciwo

ci chemiczne

Układa

równania reakcji do podanych

schematów, okre

warunki reakcji;

Amidy kwasowe. Mocznik.
Ustalanie składu mieszanin
poreakcyjnych w przemianach
organicznych.

Przedstawi

za pomoc

równa

reakcje

ilustruj

ce ich wła

ciwo

ci chemiczne

Układa

równania reakcji do podanych

schematów, okre

warunki reakcji .

Uzupełnia

reagenty w cyklu przemian

projektowa

wiadczenia,

rozwi

zywa

zadania rachunkowe;

Aminokwasy, białka.

pisa

równania reakcji zwi

zanych

z metodami otrzymywania i wła

ciwo

ciami

chemicznymi aminokwasów.
Układa

równania reakcji chemicznych na

podstawie podanego schematu.
Uzupełnia

reagenty w podanych równaniach

reakcji lub w cyklu przemian.
Wykaza

ró

nice mi

dzy procesami;

glowodany (cukry, sacharydy).

Cukry proste - monosacharydy.

Rysowa

wzory Fischera oraz wzory taflowe

monosacharydów. Oblicza

liczby par

enancjomerów dla ła

cuchowych form aldoz i

ketoz. Odró

nia

pary izomerów optycznych,

które s

enancjomerami, a które s

diastereoizomerami. Pisa

równania reakcji

ilustruj

ce wła

ciwo

ci chemiczne

monosacharydów. Rysowa

wzory O -

glikozydów i N - glikozydów.
Wyja

, dlaczego ketozy, np. fruktoza. daj

pozytywny wynik próby Trommera.
Odró

nia

- na podstawie wzoru oraz informacji

o wła

ciwo

ciach chemicznych- cukry

redukuj

ce od nieredukuj

cych;

Cukry zło

one: disacharydy

i polisacharydy.
Polimery i polikondensaty . Tworzywa
sztuczne (syntetyczne).

Porówna

budow

i wła

ciwo

polisacharydów, projektowa

wiadczenia

rozwi

zywa

zadania rachunkowe, odró

nia

reakcje polimeryzacji i polikondensacji.
Wskazywa

tworzywa otrzymywane w wyniku

powy

szych reakcji. Okre

budow

monomeru na podstawie fragmentu wzoru
polimeru;

Typy reakcji w chemii organicznej -
podsumowanie.

okre

typy reakcji chemicznych na

podstawie równa

reakcji lub opisu słownego

Konstruowa

schematy ci

gów przemian

zwi

zków organicznych maj

c do dyspozycji

substancje nieorganiczne
i organiczne
Poda

pełne równania reakcji na podstawie

proponowanych schematów
przemian chemicznych;

Wykrywanie grup funkcyjnych
w poznanych zwi

zkach organicznych.

porówna

wła

ciwo

ci fizyczne i charakter

chemiczny poznanych zwi

zków

organicznych. Okre

przynale

ść

danego

zwi

zku organicznego do odpowiedniej klasy

(aldehydy, ketony, estry, kwasy, alkohole,
aminy, amidy, zwi

zki nitrowe, peptydy, cukry,

gikozydy) i poda

jego nazw

Identyfikowa

zwi

zek na podstawie informacji

7/7

PK_CH

www.kurssikory.pl

ROK XVII

o jego wła

ciwo

ciach chemicznych

Przewidywa

produkty (substraty) reakcji

Układa

równania reakcji do podanych

schematów, okre

warunki reakcji

Uzupełnia

gi przemian i schematy

Odró

nia

2-3 zwi

zki organiczne na

podstawie wła

ciwo

ci prowadz

ce do

identyfikacji poznanych zwi

zków

organicznych, wskaza

zastosowanie

poznanych zwi

zków organicznych w

yciu

codziennym i gospodarce;

Ochrona

rodowiska naturalnego przed

zanieczyszczeniami .
Procesy wieloetapowe w chemii
nieorganicznej i organicznej.
Efekt cieplarniany. Dziura ozonowa.
Eutrofizacja.

wykaza

znajomo

substancji

powoduj

cych zanieczyszczenie powietrza, wód

i gleby: tlenki: azotu (IV) i siarki (IV) , czad,
smog kwa

ny, pestycydy, nawozy sztuczne,

zwi

zki metali ci

ęŜ

kich, fenole, substancje

promieniotwórcze, azotany(V), tworzywa
sztuczne, przedstawi

przykłady procesów

wieloetapowych w chemii nieorganicznej
i organicznej, wykaza

znajomo

i rozumieniem poj

ęć

: efekt cieplarniany, dziura

ozonowa, eutrofizacja, opisywa

szkodliwo

ść

freonów.