Granice w wychowywaniu dzieci 

 

 

Dzieci chcą i potrzebują zrozumieć reguły rządzące otaczającym je światem. Chcą wiedzieć, 
czego się od nich oczekuje, kto kontroluje sytuację, jak daleko mogą się posunąć i co się 
stanie jeŜeli przekroczą granice. Dzieci potrzebują zasad, które nadadzą ich Ŝyciu czytelną 
strukturę. Tylko taki rodzic, który jasno określa granice, zapewnia dziecku poczucie 
bezpieczeństwa. Ograniczenia dyktowane są zarówno względami bezpieczeństwa, jak i 
potrzebą nauczenia dziecka odróŜniania dobra od zła. Zakazy i nakazy uczą dzieci jak Ŝyć. 
Powstaje zamieszanie, gdy ich brak. Przyjrzyjmy się teraz modelom wykorzystywanym przez 
rodziców przy wytyczaniu granic. 

1.

 

GRANICE ZBYT RESTRYKCYJNE (NADMIERNA KONTROLA) 
 
Rodzice 13 letniego Tomka mają wobec niego bardzo wysokie wymagania. Chcą, aby 
dostawał w szkole same piątki, a odrabianie lekcji wypełniało cały jego czas wolny. 
Nie moŜe chodzić na szkolne zabawy, ani uczestniczyć w zajęciach pozalekcyjnych. 
Nie moŜe korzystać z telefonu w dni powszednie, musi nosić tylko takie ubrania, które 
wybiorą dla niego rodzice. Jednak Tomek zawiódł ich oczekiwania, nie przykłada się 
do nauki, jego średnia ocen to 3+. Często jest osowiały, ma pretensje do rodziców i 
narzeka na brak swobody. Rodzice Tomka mają jak najlepsze intencje, jednak 
narzucone przez nich restrykcyjne granice są zbyt wąskie, aby zapewnić chłopcu 
swobodę niezbędną do prawidłowego rozwoju. Tomek rozumie granice jakie mu 
wyznaczyli rodzice, ale odrzuca je i buntuje się przeciwko nim. Nadmierna kontrola 
ujemnie wpływa na wyniki w nauce i często prowadzi do buntu. 

2.

 

GRANICE ZBYT SZEROKIE (NIEDOSTATECZNA KONTROLA)  
 
,,Dziś po lekcjach idę do Izy”- oznajmia matce ośmioletnia Paulina. ,,Wolałabym, 
abyś najpierw wróciła do domu i odrobiła lekcje”- odpowiada matka ,,Lekcje mogę 
odrobić później”- protestuje Paulina ,,Wiem kochanie, ale musisz się przyzwyczajać 
do systematycznej nauki.”- odpowiada matka Paulina uśmiech się do mamy, ale po 
szkole idzie do koleŜanki i zostaje tam , aŜ do obiadu. Kiedy wraca do domu, matka 
nie jest zadowolona. ,,PrzecieŜ mówiłam ci , Ŝebyś przed pójściem do Izy wróciła do 
domu i odrobiła lekcje”-mówi matka ,,Odrobię je po obiedzie”- odpowiada Paulina 
,,Wcale mi się to nie podoba”- mówi matka Paulina wie, na jakiej ścieŜce powinna 
pozostać, ale doświadczenie uczy ją, Ŝe pozostanie na niej jest dowolne, a nie 
obowiązkowe. Kiedy granice są zbyt szerokie i nie dość stanowczo określone, dzieci 
często ignorują je i wkraczają na zakazane tereny. PoniewaŜ nie ponoszą 
konsekwencji swoich niewłaściwych zachowań, nie uczą się odpowiedzialności. 
Niedostateczna kontrola ujemnie wpływa na wyniki w nauce i prowadzi do 
nadmiernego testowania. 

3.

 

GRANICE NIESTABILNE (ZMIENNA KONTROLA) 
 
Mateusz uwielbia sport, głównie piłkę noŜną. Rodzice wciąŜ mu przypominają, Ŝe 
powinien trenować na podwórku, jednak czasami jak mają dobry humor lub są 
bardziej zajęci, przymykają oko na zabawę w domu. Kiedy są w gorszym nastroju, 
wszystko wygląda inaczej. Zaczynają się złościć, zabraniają synowi oglądać telewizję 
i pozbawiają go innych przywilejów. Często na ich wybuch Mateusz równieŜ 

odpowiada gniewem. Skąd Mateusz ma wiedzieć czy w danym momencie gra w piłkę 
jest dozwolona czy nie? Nie wie, ale ma sposób, aby się przekonać. Będzie po prostu 
robił to na co ma ochotę i zobaczy jaki będzie efekt. Granice wytyczone Mateuszowi 
są nietrwałe, niejasne. Musi on przeprowadzić więcej testów, aby się przekonać, co 
będzie tolerowane. Niestabilne granice prowadzą do nadmiernego testowania i buntu. 

4.  Granice zrównowaŜone (zrównowaŜona kontrola) 
 
Agnieszka kaŜdego dnia po szkole wraca do domu, wypełnia obowiązki i odrabia lekcje. 
Potem, aŜ do kolacji bawi się z rodzeństwem lub koleŜankami. Po kolacji sprząta, a potem 
moŜe oglądać telewizję lub czytać do godziny 21.00. Wtedy kładzie się spać. Agnieszka 
zawsze wywiązywała się z obowiązków i korzystała z przywilejów. Kiedy zdała do 
gimnazjum, zaczęła narzekać, Ŝe za mało czasu spędza z koleŜankami. Poprosiła rodziców 
aby mogła wypełniać swoje obowiązki domowe po obiedzie. Rodzice zgodzili się na próbę, 
jednak wkrótce okazało się, Ŝe po obiedzie zaczynały dzwonić telefony i zmieniły się 
priorytety Agnieszki. Dziewczynka więcej czasu spędzała rozmawiając przez telefon, a coraz 
mniej pomagając w domu. Rodzice postanowili wprowadzić nowy plan, w którym Agnieszka 
będzie mogła nadal wypełniać swoje obowiązki dopiero po obiedzie, ale dopóki ich nie zrobi 
nie będzie mogła korzystać z Ŝadnych przywilejów m.in. rozmawiać przez telefon, słuchać 
muzyki. Dziewczynka otrzymała swobodę i przywileje, które chciała, jednak w ramach 
określonych granic. Wie czego się od niej oczekuje oraz co się stanie jeśli nie będzie się 
wywiązywać ze swoich obowiązków. Granice oparte na zrównowaŜonej kontroli zapewniają 
dzieciom niezbędną swobodę, uczą odpowiedzialności oraz zmniejszają potrzebę testowania. 
 
Opracowanie: Jolanta Sarniak – pedagog szkolny na podstawie: 
 
J. Sakowska ,,Szkoła dla rodziców i wychowawców” 
R. MacKenzie ,,Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić?”