2012-03-22 

1 

Badanie andrologiczne i pobieranie 

nasienia od knura, ocena nasienia 

Dr Wiesław Bielas 

Dojrzałośd   

HODOWLANA   

PŁCIOWA   

 

6 -10 m-cy 

10-12 m-cy lub 130-160 kg 

→ optymalna płodnośd - 2 lata 

→ zmiany starcze -  5 - 8 lat 

Ocena przydatności do rozrodu – plan 

badania 

1. Identyfikacja i wywiad 

2. Ocena zootechniczna 

3. Ocena zdrowia samca 

4. Badanie ogólne (status praesens)  

5. Szczegółowe badanie andrologiczne 
 

 Badanie zewnętrznych narządów płciowych 

 Badanie dodatkowe 

 

Identyfikacja i wywiad 

 

 

1. Opis reproduktora: wiek, rasa, nr identyfikacyjny 

2. Pochodzenie zwierzęcia 

3. Wcześniejsze badania w kierunku płodności 

4. Dane o przebytych chorobach, urazach, leczeniu, szczepieniu, 

wadach genetycznych, infekcjach i ew. przyczynach 

niepłodności  

 

 

Eksploatacja w zależności od wieku 

 

• młode do 2 lat  -  10 skoków / m-ąc, po 

każdym skoku 2 dni przerwy 

• powyżej 2 lat  -  20 skoków / m-ąc,   po każdym 

skoku 1 dzieo przerwy 

 

 

Eksploatacja w zależności od 

organizacji krycia 

 

• krycie z ręki - 1 knur / 50 loch, 

• sztuczna ins.  -  1 knur / kilkaset loch, 

• fermy zarodowe 1 knur / 15 loch 

 

2012-03-22 

2 

Ocena zootechniczna 

żywienie 

pielęgnacja 

utrzymanie 

ruch 

Ocena zdrowia samca 

Gruźlica

  

Bruceloza

  

ZZZN 

Leptospiroza

  

Ch Aujeszkyego

  

Badanie ogólne  

ocena tętna, oddechów, temperatury, 

 badanie wszystkich narządów z wyjątkiem narządu     
płciowego, 

ocena dymorfizmu płciowego, 

ocena kondycji, 

ocena konstytucji, 

badanie aparatu ruchu !!!! – impotentia coeundi  

analiza dotychczasowej profilaktyki i leczenia 

• Oglądanie 

• Omacywanie 

• Testometria 

• US, możliwe color doppler 

Badanie zewnętrznych narządów płciowych 

 

Badanie zewnętrznych narządów płciowych 

 

Worek mosznowy 

 

 zdatny 

niezdatny 

symetryczny, prawidłowa termoregulacja,  
niebolesny, skóra niezmieniona, 
niwyraźnie odgraniczony, położenie, 
rzadki włos, namarszczki 
 

-asymetria lub nieprawidłowa wielkośd  
(hydrocoele, haematocoele, brak jąder, 
stany zapalne lub zwyrodnieniowe jąder, 
przepuklina pachwinowa),  skóra  

Dermatitis chronica scroti 

-obrzękła, zraniona, z wykwitami, 
podniesiona ciepłota, bolesnośd, tkliwośd, 
brak namarszczek 

- nieprawidłowa termoregulacja 

Badanie zewnętrznych narządów płciowych cd. 

Jądra 

zdatny 

niezdatny 

- ułożenie lekko skośne, wielkości jaja 
gęsiego, dopuszczalna lekka asymetria do 
20%, lewe może byd większe, konsystencji 
tęgo-elastycznej, przesuwalne względem 
osłonek, niebolesne 

ułożenie pionowe lub poziome, małe, 
asymetria powyżej 20%, nieprzesuwalne 
względem osłonek (zrosty), bolesne,  
tkliwe, miękkie ( niedorozwój), twarde 
(zwłóknienie, przewlekłe stany zapalne, 
zanik), trzeszczenia, fluktuacje 

Najądrza 

zdatny 

niezdatny 

głowa skierowana przednio-dolnie, 
wielkości śliwki, trzon niewyczuwalny, 
ogon wielkości śliwki węgierki,  bardziej 
tęgie od jąder, symetryczne, niebolesne, 
przesuwalne 

brak najądrzy, asymetria, niedorozwój, 
bolesnośd, zmieniona konsystencja, zrosty 

2012-03-22 

3 

dł. 12-18 cm,  
szer. 6-9,  
gr. 7-13,  
waga 250-400g.   

 

Jądra w mosznie 

zajmują położenie 

skośne  

Badanie zewnętrznych narządów płciowych cd 

Worek napletkowy 

zdatny 

niezdatny 

możliwe jest wprowadzenie 2 palców do 
ostium praeputiale , brak wypływów 

nie można wprowadzid 2 palców do ujścia 
worka napletkowego- stulejka, 
nagromadzenie nadmiaru smegmy w 
diverticulum praeputiale-balanopostitis, 
wykwity, zrosty 
Stulejka wewnętrzna - pietrain 

Powrózek nasienny  

zdatny 

niezdatny 

niewyczuwalny 

 powiększone, asymetria, zrosty, zmiany 
pozapalne 

Prącie 

zdatny 

niezdatny 

grubości palca, błona śluzowa gładka, bez 
zmian, różowa 

krwawienia erekcyjne, grudki na błonie 
śluzowej, niewysuwanie prącia, nadżerki, 
zmiany zapalne 

Nie wykonuje się badania rektalnego! 

Badania dodatkowe 

1. Badanie ultrasonograficzne 

 

2. Pobieranie i badanie nasienia 

Metody pobieranie nasienia: 

1. „na rękę” – manualna 

2. sztuczna pochwa – rzadko stosowana 
 

Knur skacze na prowokator lub fantom, 35 – 50 cm wysokości, 100 
cm dług. 

 
 
 

 

 30% kurów wykazuje brak 

popędu płciowego 

 20% knurów nie skacze 

na fantom 

  

2012-03-22 

4 

Odruch płciowe 

 zbliżanie  
 odruch skoku 
 odruch wzwodu 
 odruch wyszukiwania szpary sromowej 
 odruch wprowadzenia – wkręcenia glans penis 
 odruch ejakulacji 3 – 30 min. 
 faza regresywna 

 

Kopulacja trwa od 8 do 45 min !!! 

Ocena popędu płciowego (libido sexualis)  

 L4, 3  silny popęd płciowy, skok i 

wzwód do 4 min 

 L2 średni, skoki wzwód do 15 min 

 L1 słaby, skok i wzwód do 45 min 

 L0 brak, skok po 45 min 

 

Sposób pobierania nasienia „na rękę” 

 

 W momencie wysunięcia prącia na 15 cm z worka 

napletkowego, objęcie glans penis dłonią przez 
ligninę.  

 Odciągnięcie prącia na bok, przytrzymanie, 

odpowiedni ucisk stymuluje odruch ejakulacji 

 Nasienie pobierane do zbiornika termoizolacyjnego, 

filtrowane po lub w trakcie pobierania 

Frakcje ejakulatu knura  

1.

Przednasienna 

 

 

→ 1 – 5min 

 

 

→ 20% objętości ejakulatu 

 

 

→ klarowna 

4.

Galaretowata 

 

 

 → tapioka 

 

 

 → kit knurzy 

 

 

 → najwięcej pod koniec  

                        ejakulacji 

2.

Plemnikowa 

 

 

 → 2 – 5 min 

 

 

 → stanowi 30 – 40% ejakulatu 

 

 

 → konsystencja mleka, śmietany 

 

 

 → pochodzi z jąder 

3.

Ponasienna 

 

 

 → wydzielina dodatkowych 

gruczołów płciowych 

 

 

 → stanowi 40 – 60%   

 

 

 → wodnista, szara 

 

 

 → mało plemników 

 

Ocena nasienia-badanie wstępne 

Makroskopowa 

Mikroskopowa 

Jakośd nasienia jest cechą zmienną , zależy od: 
 Własności osobniczych knura 
 Utrzymania, pielęgnacji, żywienia 
 Intensywności erotyzacji 
 Stopnia eksploatacji  

2012-03-22 

5 

Ocena makroskopowa 

• Objętośd – 100 – 400 ml, średnio 200 ml, młodsze do 

200, starsze powyżej 200 ml, po oddzieleniu frakcji 
żelowej 

• Barwa – biała, szaro – biała do szarej , wpływ 

koncentracji plemników 

• Konsystencja – śluzowo, wodnista, mleczna, 60% całego 

ejakulatu stanowi frakcja wodnista, resztę frakcja żelowa 

• Woo – knurza, bez zapachu 
• Ph  7,5, okresowo przy zmianach barwy, zapachu, 

zapaleniach 

• Gęstośd – rarum, semidensum, pseudoaglutynacje 

Ocena mikroskopowa  

Obiektywnośd badania: 
 

 temp. 20 

o

C w pomieszczeniu 

 instrumenty podgrzane do temp 36 

o

C 

 podgrzany stolik mikroskopu 
 rozrzedzalnik o temperaturze wyrównanej do temp nasienia 
 ocena szybka – do 2 min (zmiany ciśnienia osmotycznego) 

Ocena mikroskopowa  

1. brak ruchu falowego 
2. minimum 60 – 70% plemników o ruchu 

prawidłowym 

3. 100 tysięcy plemników w 1 mm

3

 (100 

milionów w 1cm

3) 

4. 70% plemników bez zmian 

morfologicznych 

5. 70% plemników żywych 

 

Najlepszym wskaźnikiem jakości 

nasienia jest ogólna liczba 

plemników w ejakulacie 

Ocena odsetka plemników żywych 

nigrozyna-eozyna 

Ocena odsetka plemników o 

prawidłowej morfologii