1
UKŁAD CHŁODZENIA
Bilans cieplny silnika (wykres Sankeya):
≈
30 % - straty wylotu
≈
30 % - straty chłodzenia
100 % - energii zawartej w paliwie
≈
10 % - straty mechaniczne
≈
30 % - praca u yteczna
Zbyt wysoka temperatura silnika powoduje:
−
pogorszenie jako ci smarowania (temperatura graniczna 250
°
C)
−
zmniejszenie napełnienia cylindrów
−
spalania nienormalne: samozapłon, spalanie stukowe
−
zmiany kształtów cz ci
W konsekwencji:
−
strata mocy i sprawno ci
−
zwi kszone zu ycie silnika
Zbyt niska temperatura silnika powoduje:
−
zmniejszenie szybko ci spalania
−
zuba anie mieszanki
−
wykraplanie paliwa i rozcie czanie oleju
−
wykraplanie wody
W konsekwencji
−
zmniejszenie mocy i sprawno ci
−
zwi kszone zu ycie silnika (m.in. korozja)
Układy chłodzenia
−
chłodzenie zewn trzne
•
chłodzenie po rednie (ciecz chłodz c )
•
chłodzenie bezpo rednie (powietrzem)
−
chłodzenie wewn trzne (czynnikiem)
−
brak chłodzenia - silnik adiabatyczny (idea)
Chłodzenie po rednie (ciecz chłodz c )
Ciecze stosowane w układach chłodzenia: mieszaniny wody i zwi zków
organicznych (np. glikolu etylenowego).
−
temperatura zamarzania
< - 40
°
C
−
temperatura wrzenia
> 105
°
C
−
mniejsze ciepło wła ciwe ni woda
−
mniejszy współczynnik przejmowania ciepła ni woda
silnik
2
Elementy układu chłodzenia po redniego
−
wentylator z nap dem
−
chłodnica: zbiornik dolny, rdze , zbiornik górny
−
pompa cieczy chłodz cej
−
termostat
−
korek wlewu cieczy chłodz cej
−
płaszcz cieczowy
−
nagrzewnica
−
przewody cieczy chłodz cej
Intensywno kr enia cieczy chłodz cej około 20 razy/min.
Płaszcz cieczowy silnika
Utworzony przez podwójne cianki kadłuba i głowicy, wyposa ony niekiedy
w kolektor cieczy.
−
kształt i pojemno płaszcza uwzgl dnia:
•
wytrzymało kadłuba i głowicy
•
obci enie cieplne elementów
•
konieczno kontrolowanej kolejno ci chłodzenia elementów silnika
•
równomierno chłodzenia poszczególnych cylindrów
•
konieczno ochrony przed korkami parowymi
−
w dolnej cz ci przestrzeni cieczowej - korek spustowy
Chłodnice cieczy chłodz cej
−
zbiorniki
−
−
rdze
−
korek wlewu
Rdzenie:
−
rurkowo - płytkowe
−
rurkowo - ta mowe (skuteczniejsze)
Regulacja ci nienia w chłodnicy:
−
półotwarty układ chłodzenia
−
zamkni ty układ chłodzenia
Półotwarty układ chłodzenia
Układ wyposa ony w zawór parowo - powietrzny. Zawór parowy otwiera si przy
nadci nieniu, zawór powietrzny przy podci nieniu. Konsekwencj s du e ubytki
cieczy.
3
Zamkni ty układ chłodzenia
Układ wyposa ony w zbiornik wyrównawczy, poł czony jest z górnym zbiornikiem
chłodnicy. Zbiornik wyrównawczy jest akumulatorem o obj to ci do 20 % obj to ci
układu chłodzenia.
−
Poł czenie zbiornika wyrównawczego poprzez zawór parowo - powietrzny.
Wówczas w korku zbiornika zaworek wyrównuj cy ci nienie w postaci
przeci tej gumy. Zbiornik bezci nieniowy.
−
Poł czenie zbiornika wyrównawczego bezpo rednio z chłodnic . Zbiornik
wyrównawczy - ci nieniowy z zaworem parowo - powietrznym.
Pompa cieczy chłodz cej
−
niskoci nieniowa, jednostopniowa, wirnikowa, od rodkowa (promieniowa)
−
mocowana do przedniej ciany kadłuba
−
wł czona mi dzy dolnym zbiornikiem chłodnicy a płaszczem
−
nap d - pasek klinowy od wału korbowego
−
ło yskowanie wirnika - ło yska kulkowe (ło yskowanie jednostronne)
−
uszczelnienie wałka - płaszczyznowe: pier cie lizgowy ( ywice z grafitem)
dociskany spr yn
−
wirnik - eliwo, br z, blacha, tworzywa sztuczne
−
wałek - stal nierdzewna
−
obudowa - stopy lekkie lub eliwo
−
wydajno pompy
q
c
[dm
3
/(kW
·
h)] - zapotrzebowanie
silniki ZI samochodów osobowych q
c
= 1,5
÷
2,5 dm
3
/(kW
·
h)
silniki ZS samochodów osobowych q
c
= 1,8
÷
2,4 dm
3
/(kW
·
h)
silniki samochodów ci arowych
q
c
= 2,4
÷
3 dm
3
/(kW
·
h)
wydatek pompy
Q
N
q
dm
h
c
e
c
p
=
⋅
η
[
/ ]
3
η
p.
= 0,8
÷
0,9
sprawno obj to ciowa pompy
Wentylator
−
osiowy, umieszczony za chłodnic
−
liczba łopatek
4
÷
8
−
ograniczenie hała liwo ci
pr dko obwodowa mniejsza od 100 m/s
nierównomierny rozstaw łopatek, np. w kształcie litery „X”
−
materiał wirnika: blachy stalowe, odlewy ze stopów lekkich, wytłoczki z tworzyw
sztucznych
Regulacja intensywno ci chłodzenia
Optymalna temperatura cieczy:
−
układ półotwarty
85
÷
95
°
C
−
układ zamkni ty
90
÷
100
°
C
4
Regulacja:
−
regulacja nat enia przepływu cieczy
−
regulacja nat enia przepływu powietrza przez rdze chłodnicy
Regulacja nat enia przepływu cieczy: termostat - zawór umieszczony mi dzy
wej ciem do pompy a przewodem, ł cz cym płaszcz z górnym zbiornikiem
chłodnicy; silnik zimny - krótki obieg z pomini ciem chłodnicy
−
termostaty mieszkowe z blachy mosi nej, zawieraj ce ciecz łatwo wrz c (np.
33 % roztwór wodny alkoholu etylowego)
−
termostaty z wypełniaczem stałym - woskiem; powszechnie stosowane
Regulacja nat enia przepływu powietrza przez rdze chłodnicy:
−
przesłony chłodnic ( aluzje, rolety) sterowane r cznie lub automatycznie
(termostatem)
−
wentylatory o zmiennym wydatku - łopatki o zmiennym k cie pochylenia:
łopatki podatne (z tworzywa) odginaj ce si pod wpływem naporu powietrza i ,
dzi ki temu, zmieniaj ce wydatek
łopatki przekr cane w wyniku równowa enia si sił: napór aerodynamiczny - siła
spr yny
−
wentylatory odł czalne
ze sprz głem elektromagnetycznym
ze sprz głem lepko ciowym
z elektrycznym nap dem wentylatora
Chłodzenie bezpo rednie (powietrzem)
Wymagania:
−
du e pole powierzchni wymiany ciepła - u ebrowanie
−
du e masowe nat enie przepływu powietrza, zatem nadmuch, a nie ssanie ze
wzgl du na g sto powietrza
Elementy układu chłodzenia powietrzem:
−
powierzchnia chłodz ca
−
dmuchawa
−
przewody powietrza i osłony kieruj ce
−
urz dzenia do regulacji nat enia przepływu powietrza
−
osprz t: termostaty, czujniki
Dmuchawa
−
promieniowe i osiowe (obecnie stosowane)
−
nadmuch na: głowic , cylindry i misk olejow
−
wirniki dmuchaw i obudowy - odlewane ze stopów lekkich lub spawane z blach
stalowych
−
nap d: pasy klinowe od wału korbowego (przekładnie przyspieszaj ce)
5
Przewody powietrza i osłony kieruj ce
Wykonane z cienkiej blachy stalowej o grubo ci do 1 mm. Starannie umocowane
(hałas) i szczelne.
Regulacja intensywno ci chłodzenia
−
dławienie przepływu powietrza chłodz cego na wylocie z dmuchawy
−
dławienie przepływu powietrza chłodz cego na wylocie powietrza z silnika
−
dławienie przepływu powietrza chłodz cego na wlocie do dmuchawy
−
zmiana wydatku powietrza dmuchawy przez: sprz gło hydrauliczne reguluj ce
pr dko obrotow dmuchawy
Chłodzenie powietrza doładowuj cego
W silnikach wysokodoładowanych temperatura powietrza za spr ark dochodzi
do 160 C. Nale y j obni y o 50
÷
70
°
C.
Chłodnice: powietrze doładowuj ce - ciecz chłodz ca
Pole powierzchni czołowej chłodnicy powietrza wynosi około 20 % pola
powierzchni chłodnicy cieczy.