W

YMAGANIA POKARMOWE I WZROST 

DROBNOUSTROJÓW

 

 

O

DŻYWIANIE DROBNOUSTROJÓW

 

 

Odżywianie, zasadniczy element metabolizmu, polegający na 

pobieraniu przez mikroorganizm z otaczającego go środowiska 

substancji pokarmowych, a w określonych przypadkach także 

promieniowania słonecznego. Pobrane składniki zapewniają budowę i 

odbudowę substancji komórkowych oraz energię niezbędną do 

różnorodnych procesów życiowych takich jak wzrost, ruch, 

rozmnażanie.  

Metabolizm dzieli się na dwa kierunki: 

A

NABOLIZM 

– oparty na reakcjach biosyntezy, wymaga 

przeważnie dostarczenia energii, prowadzi do wytworzenia ze 

związków prostych związków bardziej złożonych. 

K

ATABOLIZM

 – polegający na rozszczepieniu substancji 

złożonych na prostsze (dysymilacja) z wyzwoleniem energii 

zużytkowywanej następnie do czynności życiowych. 

 

Analizując skład chemiczny komórek mikroorganizmów stwierdza 

się w nich obecność co najmniej 28 pierwiastków. 6 podstawowych (C, 

O, H, N, S, P) buduje wszystkie związki organiczne w komórce: 

aminokwasy, białka, cukry, kwasy tłuszczowe, lipidy, nukleotydy i 

kwasy nukleinowe. 

Węgiel (C) – jego zawartość w suchej masie mikroorganizmów 

wynosi ok. 47-48%; jest głównym pierwiastkiem wchodzącym w skład 

wszystkich związków organicznych, stąd potocznie mówi się o nich jako 

o związkach węglowych. 

Tlen (O) – stanowi 30-31% suchej masy mikroorganizmów; jest 

obecny we wszystkich związkach organicznych, ponadto wchodzi w 

skład wody – podstawowego rozpuszczalnika substancji komórkowych. 

Wodór (H) – jego udział w suchej masie dochodzi do 6,5%, 

podobnie jak tlen jest składnikiem wszystkich substancji organicznych 

oraz wody. 

Azot (N) – stanowi 8-10% suchej masy drobnoustrojów; jest 

niezbędny w komórce jako składnik aminokwasów, pochodnych 

sacharydów oraz zasad purynowych i pirymidynowych (głównego 

budulca nukleotydów i kwasów nukleinowych). 

Fosfor (P) – wchodzi w skład nukleotydów budujących kwasy 

nukleinowe, ale także związki typu ATP i ADP, w których 

wysokoenergetyczne wiązania fosforanowe magazynują lub uwalniają 

energię w zależności od potrzeb komórki; buduje też fosfolipidy oraz 

układy buforowe utrzymujące pH komórki na stałym poziomie. 

Siarka (S) – jest składnikiem niektórych aminokwasów, warunkując 

ich zdolność do tworzenia mostków dwusiarczkowych, grupa –SH jest 

też częścią aktywną wielu ważnych enzymów (np. oddychania 

komórkowego). 

 

K

LASYFIKACJA SPOSOBÓW ODŻYWIANIA

 

 

1. kryterium – źródło węgla 

• 

A

UTOTROFY 

– organizmy, które czerpią  węgiel do budowy 

substancji organicznych z dwutlenku węgla, przy czym nie są 

zdolne do czerpania go z innych źródeł 

• 

H

ETEROTROFY 

–  źródłem węgla są dla nich związki 

organiczne 

 

2. kryterium – źródło energii 

• 

F

OTOTROFY 

–

 

energię uzyskują z promieniowania 

słonecznego 

• 

C

HEMOTROFY 

–

 

czerpią energię z utleniania organicznych 

lub nieorganicznych związków chemicznych 

 

3. kryterium – źródło (donator) elektronów w procesie biosyntezy 

• 

L

ITOTROFY 

–

 

źródłem elektronów są dla nich substancje 

nieorganiczne (H

2

, NH

3

, H

2

S, CO, związki Fe i in.) 

• 

O

RGANOTROFY 

– korzystają z organicznych źródeł 

elektronów 

 

 

P

ODSTAWOWE TYPY POKARMOWE 

MIKROORGANIZMÓW

 

 

Fotolitoautotrofy (fotolitotrofy) – źródłem energii jest dla nich 

promieniowanie słoneczne, dostarczycielem elektronów i węgla są 

związki nieorganiczne; zaliczamy tu m.in. glony i sinice 

przeprowadzające proces fotosyntezy. 

 

Fotoorganoheterotrofy (fotoorganotrofy) – dostarczycielem energii 

jest promieniowanie słoneczne, ale źródłem elektronów – związki 

organiczne.  

 

Chemolitoautotrofy  – energię, elektrony i węgiel czerpią z 

substancji nieorganicznych; zaliczamy tu m.in. bakterie nitryfikacyjne, 

siarkowe, wodorowe i żelazowe uzyskujące energię w wyniku utleniania 

odpowiednio: NH

3

 lub NO

2

, H

2

S, lub S, H

2

 i Fe

3+

.  

 

Chemoorganoheterotrofy – źródłem energii, elektronów i węgla są 

związki organiczne; należą tu pleśnie, drożdże, liczne bakterie. 

 

 

 

Podział heterotrofów wg innych kryteriów: 

→ prototrofy – wymagają do wzrostu oprócz substancji 

mineralnych tylko jednego organicznego źródła węgla, 

→ 

 auksotrofy – wymagają do wzrostu oprócz 

podstawowego organicznego substratu węglowego co 

najmniej jednego dodatkowego związku organicznego 

pełniącego rolę czynnika wzrostowego (np. witaminy, 

aminokwasu, zasady purynowej lub pirymidynowej).

 

 

Heterotrofy dzieli się także na: 

→ saprofity – wykorzystują martwą materię organiczną, 

→ pasożyty  – rozwijają się „na” organizmie żywym, ze 

szkodą dla tego organizmu, 

→ komensale – rozwijają się „na” organizmie żywym, 

nie przynosząc mu ani korzyści ani szkody, 

→ symbionty – rozwijają się w zespole z innym 

organizmem  żywym, przy czym dla obu organizmów 

jest to układ korzystny.