BUDŻET PAŃSTWA
POSTĘPOWANIE W SEJMIE Z PROJEKTEM USTAWY BUDŻETOWEJ
Według ustawy z 1991 r. - Prawo budżetowe - "budżetem państwa jest roczny plan finansowy
obejmujący dochody i wydatki państwa, uchwalany przez Sejm na okres roku kalendarzowego w formie
ustawy, która ma zapewnić realizację założeń polityki społeczno-gospodarczej państwa przyjętych przez
Sejm". Wyjątkowo tylko Rada Ministrów może wnieść pod obrady Sejmu projekt prowizorium
budżetowego na krótszy okres.
Ustawa budżetowa jest więc ustawą o ściśle określonym przedmiocie regulacji i niedopuszczalne jest
umieszczanie w niej postanowień o innym charakterze, np. takich przepisów, które nakładają na obywateli i
inne podmioty jakiekolwiek ciężary finansowe wobec państwa.
Szczególny charakter ustawy budżetowej wynika z tego, że - w przeciwieństwie do innych ustaw - jest
to ustawa, której normy mają w znacznej mierze charakter konkretny i indywidualny oraz ograniczoną
czasowo moc obowiązywania.
Inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy budżetowej, ustawy o prowizorium budżetowym (a także
zmiany ustawy budżetowej, ustawy o zaciąganiu długu publicznego oraz udzielaniu gwarancji finansowych
przez państwo) przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów, która przedkłada Sejmowi projekt ustawy
najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego (w wyjątkowych przypadkach możliwe jest
późniejsze przedłożenie projektu).
Warunki, jakim powinien odpowiadać projekt ustawy budżetowej, oraz jego formę reguluje prawo
budżetowe. Przyjmuje ono m.in. zasadę zupełności budżetu, która wymaga, by były w nim zawarte
wszystkie dochody i wydatki państwa, toteż rząd chcąc uzyskać dodatkowe środki finansowe musi się o nie
zwrócić do parlamentu w formie ustawy zmieniającej budżet państwa. Konstytucyjną zasadą jest natomiast
zakaz pokrywania deficytu budżetowego państwa przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku
państwa (art. 220).
W polskim systemie prawnym budżet, jako ustawę, uchwalają obie izby parlamentu. Konstytucja
ogranicza jednak czas debaty budżetowej. Wynosi on 4 miesiące od dnia przedłożenia Sejmowi projektu
ustawy budżetowej. Ograniczone zostały (w stosunku do innych ustaw) uprawnienia Senatu, który nie może
ustawy odrzucić, a jedynie w terminie 20 dni od przekazania jej przez Sejm zgłosić poprawki.
Do rozpatrzenia projektu budżetu ogólnie właściwa jest w Sejmie Komisja Finansów Publicznych (w
Senacie Komisja Gospodarki Narodowej), poszczególne zaś części projektu rozpatrują właściwe komisje
stałe, które przekazują swoje wnioski do komisji "ogólnie" właściwej. Posłowie i senatorowie mogą
zgłaszać, zgodnie z wymogami regulaminu, poprawki z jednym istotnym konstytucyjnym ograniczeniem -
zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Radę Ministrów nie może
powodować ustalenia przez Sejm większego deficytu budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy
budżetowej (art. 220 ust. 1 ).
