:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 1 :: 

 
 
 

 

 

 

Filozofia prawa – ontologia: pyta się o to co jest prawo? Relacja prawo a adresat.  

 

 
 
 
 
 
 
 
Jurysprudencja – stosowanie prawa. Wyrok. Co się pojawia w przypadku naruszeń normy prawnej.  

W ogólnym znaczeniu prawoznawstwo. We Francji oznacza również ustalone 
orzecznictwo sądowe. 

 
Teoria prawa – stosunek prawny, podmioty prawa, czynność prawna .  
 
Prawo  jest  to:  (prof.  Jabłońska)  przymusowy  porządek  ogólnych  norm  ustanowionych  lub 

uznanych  przez  państwo  w  celu  zorganizowania  ram  strukturalnych  swobody 
działania  podmiotów  społecznych,  zapewnienia  im  możliwości  uczestniczenia  w 
procesach  decyzyjnych  w  państwie  oraz  zagwarantowania  pewności  i 
bezpieczeństwa stosunku współpracy i konkurencji społecznej.   

 
 

Cechy prawa:  

 

1.  Przymusowe 
2.  Określane ogólnymi normami  
3.  Ustanowione lub uznane przez państwo 

 
  Alternatywa rozłączna – alternatywa wykluczająca: „albo….albo….” 

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

PRAWO 

dr Piotr Lewandowski 

 

W Y K Ł A D – 2 – 2009-10-04 

Ontologia lub metafizyka (por. metafizyka 

klasyczna) 

- 

podstawowy 

obok epistemologii dział filozofii  starający  się  badać strukturę  rzeczywistości i 
zajmujący  się  problematyką  związaną  z  pojęciami bytu,  istoty, istnienia  i  jego 
sposobów, przedmiotu i 

jego własności, przyczynowości, czasu, przestrzeni, 

konieczności i możliwości. 

Alternatywa rozłączna albo p, albo q 

Oznaczenie: p ⊻ q 

Przykład: Albo Kowalski jest lekarzem, albo Malinowski jest lekarzem. 

Objaśnienie: Prawda, gdy dokładnie jeden z nich jest lekarzem. Fałsz, gdy obaj są lekarzami. 
Fałsz, gdy żaden nie jest lekarzem. 

W  logice  należy  dokładnie  rozróżniać  spójnik lub od  spójnika albo i  od  złożonego 
spójnika albo…  albo.  Każdy  z  nich  ma  inne  znaczenie,  ponadto  w  pewnych  przypadkach 
specjalnych obowiązują inne konwencje: w języku prawniczym alternatywę rozłączną może 
wyrazić  także  pojedyncze albo,  za  to  dysjunkcję  pojedyncze  lub  podwójne bądź.  Język 
naturalny rzadko przestrzega tu jakichkolwiek rozróżnień 

Na określenie alternatywy rozłącznej używa się także terminów alternatywa wykluczająca, 
niezgodność 

logiczna, 

sprzeczność 

logiczna, 

kontrawalencja, 

różnica 

symetryczna lub ekskluzja.  W  informatyce  i  elektronice  alternatywę  rozłączną  wyraża 
spójnik Xor,  rzadziej Eor,  czasem  także ExOr.  Ponieważ  alternatywa  rozłączna  oznacza 
różną wartość logiczną zdań składowych, zapisuje się ją też czasem p ≠ q. 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 2 :: 

A  oto  na  czym  w  istocie  polega  różnica  między  alternatywą  rozłączną  a  dysjunkcją. 
Alternatywa  rozłączna Albo  Kowalski  jest  lekarzem,  albo  Malinowski  jest  lekarzem jest 
fałszywa,  jeżeli  żaden  z  wymienionych  panów  nie  jest  lekarzem.  Natomiast  dysjunkcja Co 
najwyżej  Kowalski  jest  lekarzem  albo  Malinowski  jest  lekarzem pozostaje  wówczas 
prawdziwe. 

Np.  Albo  wykonujesz  zobowiązanie  z  tytułu  wyrządzonej  szkody  poprzez  zapłatę  (forma 
pieniężna) albo w sposób naturalny (naprawa, przywrócenie do stanu poprzedniego) 

Albo przeznaczasz nieruchomość gruntową na zalesienie albo na działalność sadowniczą. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Państwo (J. Jedlinek):  
 
Państwo  jest  to  wyposażona  we  władzę  samorodną  jedność  związkowa  osiadłych  ludzi. 
Trójelementowa definicja państwa:  

 

1.  Ludność 
2.  Terytorium 
3.  Władza najwyższa  

 
 
Przymus  łączy  państwo  z  prawem.  Państwo  jako  jedyny  podmiot  jest  uprawniony  do  stosowania 
przymusu  w  każdej  postaci  (pośredniego  lub  bezpośredniego).  Tym  prawem  dzieli  się  z  nami  – 
pojęcie samoobrony.  
 

 

Przymus bezpośredni – sąd.  

 

Bezpośrednim egzekutorem prawa jest komornik – wymusza stan zgodny z norma prawną 
(zajmowanie majątku – ruchomości i nieruchomości).  

 
Normy Prawne 
 
:: Normy prawne dzielimy na:  
 

 

Obyczajowe 

 
 

Moralne - indywidualistyczne podejście do normy prawnej. Odróżnia się od etyki która 
kodyfikuje normy moralne.   

 
 
:: Moralność a prawo (różnice w stosunku do norm moralnych):  
 

 

Przymus państwa  

 

Charakter dwustronny – prawodawca a adresat prawa np. przestępca - ofiara 

 

Norma prawna odnosi się do słów i czynów człowieka 

 

Normy prawne są precyzyjne 

 
 
:: Oddziaływanie moralności na prawo: 
 
     Moralność wpływa na poziomie stanowienia prawa.  
 

 

normy prawne moralnie negatywne 

 

normy prawne moralnie pozytywne  

 

normy prawne moralnie obojętne 

 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 3 :: 

Normy prawne moralnie pozytywne są najbardziej zbliżone do systemu prawnego.   
 
Normy procesowe są moralnie obojętne. Odwoławcze np. termin zawity – przekroczenie terminu 
skutkuje utraceniem przysługującego prawa w tym terminie. Np. prawo do złożenia odwołania od 
decyzji administracyjnej, od wyroku. 

 
:: Stanowienie prawa 
 

Tworzenie  prawa  -  petryfikacja  stosunków  praktycznych  –  obserwacja  społeczeństwa  przez 
państwo – uznanie pewnych norm/zwyczajów które będą akceptowane i stosowane. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
:: Norma prawna 
 

 

Czym jest norma?  

 

o

  Norma jest wypowiedzią którą umieszcza się w szerszej grupie norm postępowania.  

o

  Norma prawna jest wzorcem zachowania.  

o

  Norma postępowania - nazywa się wypowiedź bezpośrednio formułującą  odniesiony 

do osób nakaz lub zakaz określonego zachowania w określonych okolicznościach. 

 

 

Norma postępowania nie jest:  

 

o

  optatywem - wypowiedź zawierająca życzenie  

o

  nie jest oceną  - zawiera zakaz lub nakaz i skierowana jest do osoby 

 

 

Definicja normy prawnej:  

 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

   Norma prawna jest dyrektywą postępowania. Jest wypowiedzią o charakterze 

dyrektywnym. 

 

Budowa normy prawnej: 
 
Przepis prawa to podstawowa jednostka redakcyjna tekstu prawnego.  
 

1.  Hipoteza  -  wyznacza  zakres  zastosowania  normy,  to  jest  określa  wobec  kogo  i  w  jakich 

okolicznościach  norma  jest  stosowalna.  Określenie  adresata  ma  się  odbywać  generalnie  – 
określić w możliwie szeroki sposób adresatów.  

 

 

Norma prawna to wypowiedź zawierająca dyrektywę postępowania o charakterze 

abstrakcyjnym i generalnym skonstruowaną z przepisów prawnych, według 

określonych zasad, zgodnie z założoną koncepcją jej budowy. 

 

Petryfikacja <gr. pétra – skała + łac. facio – robię, czynię>  

  W geologii jest 

to 

proces 

polegający 

na 

lityfikacji 

(np. 

zlityfikowanie piasku w piaskowiec). 

  W  przenośni  określenie  to  stosuje  się  mówiąc  o  utrwalaniu  czegoś  w 

określonej formie np. petryfikacja  zasad, prawa, struktury społecznej. 

  W  języku  literatury,  filmów  i  gier fantasy termin  ten  rozumie  się  jako 

„zesztywnienie”,  „skostnienie”  człowieka  lub  innej  istoty,  bądź  ich  przemianę 
w kamień. 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 4 :: 

2.  Dyspozycja – wyznacza sposób postępowania jakiego od adresata normy w okolicznościach 

wskazanych  w  hipotezie  wymaga  prawodawca.  Dyspozycja  jest  określana  w  sposób 
abstrakcyjny. Zachowanie określone w sposób rodzajowy.  

 

3.  Sankcja – określa jakie negatywne następstwa zastosuje państwo wobec adresata normy, o 

ile  nie  zachowa  się  on  zgodnie  z  treścią  dyspozycji  w  okolicznościach  przewidzianych  w 
hipotezie.  

:: Rodzaje sankcji:  
 

 

Karna 

 

 

Egzekucyjna  

(wykonanie bezpośrednie – przywrócenie stanu sprzed naruszenia normy – eksmisja; 
pośrednie - odszkodowanie) 

 

 

Nieważności  

(polega  na  niedopełnieniu  np.  procedury  przy  podpisaniu  aktu  notarialnego  –    posiadanie 
samoistne, np. sprzedaż nieruchomości - przy sprzedaży nieruchomości nie zachowanie formy 
aktu notarialnego skutkuje nieważnością) 

 
 
:: Podział norm prawnych:  
 

 

lex plus quam prefecta – gdy mamy do czynienia przynajmniej z dwoma sankcjami.  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

lex perfecta – sama sankcja nieważności 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Lex  plus  quam  perfecta (dosł.  prawo  bardziej  niż  doskonałe),  to norma 

prawna opatrzona  sankcją  represyjną  (karną)  oraz  sankcją  nieważności.  Oznacza 

to,  że  postępowanie  sprzeczne  z  tym,  co  nakazuje  lub  czego  zakazuje  określona 

norma  spotyka  się  ze  ściganiem  przez  organy  wymiaru  sprawiedliwości  (sankcja 

karna), a same skutki postępowania zostaną cofnięte (sankcja nieważności). 

Przykładowo:  zawarcie  małżeństwa  przez  osobę  będącą  już  w  związku 

małżeńskim  (bigamia)  uruchamia  podwójne  negatywne  skutki.  Osoba  taka 

podlega  odpowiedzialności  karnej,  a  małżeństwo  późniejsze  jest  nieważne, 

chyba że pierwsze ulegnie rozwiązaniu (konwalidacja). 

Lex  perfecta (dosł.  prawo  doskonałe),  to norma  prawna opatrzona  sankcją 

nieważności.  Oznacza  to,  że  skutki  postępowania  zostaną  cofnięte  i  nie  wywołają 

zamierzonych skutków prawnych. 

Przykładowo:  może  być  nieprawidłowe  sporządzenie testamentu,  np.  w 

formie wydruku komputerowego. Nie dochowanie przewidzianej przez prawo 

formy  sporządzenia  testamentu  spowoduje  jego  nieważność  i  niemożność 

powoływań się nań. 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 5 :: 

Lex  minus  quam  perfecta (dosł.  prawo  mniej  niż  doskonałe),  to norma 

prawna opatrzona  sankcją  represyjną  (karną).  Oznacza  to,  że  postępowanie 

sprzeczne  z  tym,  co  nakazuje  lub  czego  zakazuje  określona  norma  spotka  się  ze 

ściganiem  przez  organy  wymiaru  sprawiedliwości  i  możliwością  nałożenia  sankcji 

karnej na osobę, która normę naruszyła. 

Tego  rodzaju  normy  zawiera  przede  wszystkim  prawo  karne  opisując  czyny 

przestępcze.  Dokonanie  takiego  czynu  uruchamia  ściganie,  którego 

wynikiem może być nałożenie sankcji karnej (kary). 

 

lex minus quam perfecta – normy zawierające same sankcje karne 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

lex imprefecta – art. 96 kodeks rodzinny. Bez sankcji  

 

 

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
:: Podziały przepisów prawnych: 
 

 

Podział I (dychotomiczny): 

 

o

  lex  specialis  (szczególny)  –    art.  149  KK  Art.  149  „Matka,  która  zabija  dziecko  w 

okresie porodu pod wpływem jego przebiegu, podlega karze pozbawienia wolności od 
3 miesięcy do lat 5.” 

 
 

 

 
 

Art. 96. § 1. Rodzice  wychowują  dziecko  pozostające  pod  ich  władzą  rodzicielską  i  kierują  nim. 
Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla 
dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. 

Lex 

imperfecta (dosł. 

prawo 

niedoskonałe) 

– norma 

prawna pozbawiona 

jakiejkolwiek sankcji. 

Naruszenie  takiej  normy  nie  spowoduje  skutków  negatywnych  dla  osoby, 

która  ją  złamała.  Brak  sankcji  nie  musi  oznaczać,  że prawodawca  popełnił 

błąd.  Powodem  nie  opatrzenia  normy  żadną  sankcją  może  być  brak  takiej 

potrzeby,  bądź  przewidywana  nieskuteczność  sankcji  –  niemożność 

przymuszenia 

do 

postępowania 

zgodnego 

z 

normą 

(niemożność 

wyegzekwowania normy). 

Przepis szczególny, indywidualizujący grupę podmiotów, np. matka, Policja (Ustawa 
o Policji jest lex specialis w stosunku do Ustawy Kodeks Pracy) 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 6 :: 

Normy 

semiimperatywne, 

wraz 

z normami 

względnie 

wiążącymi (ius 

dispositivum),  są  charakterystyczne  dla  stosunków  zobowiązaniowych,  a  w 

szczególności stosunków umownych, między podmiotami niezależnymi i równymi z 

formalnego  punktu  widzenia. Ustawodawca  dostrzegając  jednak  ekonomiczną 

nierówność  między  niektórymi  podmiotami  decyduje  się  na  wprowadzenie  norm 

chroniących  słabszą  stronę  stosunku  prawnego  a  zarazem  gwarantujących 

tzw. swobodę  umów,  czyli  właśnie  normy  semiimperatywne.  Strony  mogą 

regulować 

swoje 

uprawnienia 

i 

obowiązki 

w 

sposób 

odmienny 

od dyspozycji zawartej  w  takiej  normie,  jednak  aby  zmiany  takie  były  skuteczne 

muszą  być  one  korzystniejsze  dla  strony  słabszej.  Normy  semiimperatywne 

wyznaczają  więc  stronie  słabszej  minimalny  zakres uprawnień (których  nie  można 

bardziej  ograniczyć)  i  maksymalny  zakres obowiązków (których  nie  można 

zwiększać). 

o

  lex 

generalis 

(ogólny) 

- 

art. 

148 

KK§ 

1. 

Kto 

zabija 

człowieka,  

podlega  karze  pozbawienia  wolności  na  czas  nie  krótszy  od  lat  8,  karze  25  lat 
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności 

 

 
 

Podział II   

 

o

  ius  cogens  –  przepis  bezwzględnie  obowiązujący  –  nie  dopuszcza  jakiejkolwiek 

zmiany w drodze czynności prawnej np. art. 169 kodeksu morskiego. 

 
 
 
 
 
 

 

o

  ius  dispositivum  –  przepis  względnie  obowiązujący  –  art.  510  kc  -  Umowa 

sprzedaży,  zamiany,  darowizny  lub  inna  umowa  zobowiązująca  do  przeniesienia 
wierzytelności  przenosi  wierzytelność  na  nabywcę,  chyba  że  przepis  szczególny 
stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły 

 

 
 
 
 

 

o

  ius semi-dispositivum – (semi imperatywny) – kodeks pracy. Możliwa jest zmiana 

poprzez czynność prawną ale tylko gdy zmiany wpływają  na korzyść np. pracownika.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przepis  prawny  bezwzględnie  obowiązujący  (imperatywny),  który  nie  dopuszcza 
odmiennego  uregulowania  przez  strony  stosunku  prawnego  kwestii  w  nim 
uregulowanych,  naruszenie  ius  cogens  powoduje  sankcję  nieważności  czynności 
prawnej 

Występuje najczęściej w prawie zobowiązań, widoczny w takich zwrotach jak; „w 
brku odmiennej umowy”, „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego”. 

Norma semiimperatywna (ius semidispositivum) to norma prawna wyznaczająca 

pewne  ramy  postępowania,  dająca  swobodę  stronom  stosunku  prawnego,  ale  w 

pewnych tylko granicach. 

:: 

PRAWO 

::

 

 

               WYKŁAD 2  

:: 7 :: 

Normy 

semiimperatywne 

stosuje 

się 

w Prawie 

konsumenckim, 

np. konsument ma  prawo  odstąpienia  od  umowy  z przedsiębiorcą w  ciągu 

określonego czasu bez podania przyczyny. W umowie strony mogą jednak ten czas 

wydłużyć,  nie  mogą  zaś  tego  okresu  skrócić  lub  w  ogóle  wyłączyć  możliwość 

odstąpienia  od  umowy  przez  konsumenta.  Innym  przykładem  zastosowania  norm 

semiimperatywnych są normy Prawa pracy, określające minimalne standardy, jakie 

powinien  zapewnić pracodawca pracownikowi - standardy lepsze  są  dozwolone,  ale 

niekonieczne. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rodziny prawa 
 

 

Rodzina systemowa prawa – prawo romańsko-germańskie – kontynentalne charakteryzuje 
się: 
 

  prawo stanowione – organ stanowiący o uchwaleniu prawa - sejm, senat - rozdział 

na prawo publiczne i prywatne 

 
  posługuje się pojęciami ogólnymi – definicje ogólne stosowane potem w innych 

gałęziach prawa pojęcie – winy, szkody 

 

 

Rodzina systemowa prawa – prawo anglosaskie (Common Law) – prawo może być 
stanowione przez tych którzy je stosują np. sędzia (precedens)  

 
 

Prawo  Islamskie  -  są  cztery  źródła  prawa  w  islamie.  Najważniejsza  jest  święta  księga 
islamu, Koran – dlatego prawo to jest prawem religijnym, następna po nim jest Sunna, zbiór 
relacji  dotyczących  życia Mahometa.  Kolejne  dwa  źródła  to  już  narzędzia  prawne:  kijas 
(rozumowanie  przez  analogię)  oraz  idżma  (jednomyślna  zgoda).  Islam  nie  uznaje  rozdziału 
życia świeckiego  i  religijnego  i  dlatego  reguluje  zarówno  zwyczaje  religijne,  organizację 
władzy religijnej jak i codzienne życie muzułmanina. Szariat opiera się na założeniu, że prawo 
musi  dostarczać  wszystkiego,  co  potrzebne  dla  duchowego  i  fizycznego  rozwoju  jednostki. 
Wszystkie  czyny  muzułmanina  są  podzielone  na  pięć  kategorii  -  konieczne,  chwalebne, 
dozwolone, naganne oraz zakazane. 

 

 

Prawo  dalekowschodnie  -  azjatyckie  -  kształtowało  się  pod  wpływem  buddyzmu  czy 
szintoizmu.    Centralna  sprawa  jest  obowiązek  a  nie  uprawnienia.  Każdy  powinien  dążyć  do 
doskonałości.  Wzorce  osobowe  a  nie  reguły  ogólne  powinny  być  wzorcem  do  naśladowania. 
Państwo odgrywa role drugorzędną.