1
Lek immunostymulujące
Prof. dr hab. Barbara Filipek
Katedra Farmakodynamiki UJ CM
Układ immunologiczny
Inaczej układ odpornościowy lub limfatyczny, to
system organizmu odpowiedzialny za zwalczanie
infekcji wirusów, bakterii, pierwotniaków, a
także zwalczanie obcych tkanek i nowotworów.
Dopóki nasz system immunologiczny funkcjonuje sprawnie,
jesteśmy w stanie zachować zdrowie.
Układ ten często bywa nadmiernie obciążony i wtedy mogą
się załamać procesy samoobrony.
Dysfunkcję układu immunologicznego może
wywołać szereg czynników: niewłaściwe
odżywianie, przemęczenie, stres, palenie tytoniu,
nadużywanie alkoholu, a nade wszystko chemiczne
skażenie środowiska, a więc wody, gleby, powietrza,
żywności.
Układ immunologiczny
Układ limfoidalny, układ zbudowany z wielu wzajemnie
zależnych typów komórek (limfocytów, makrofagów,
monocytów, komórek K) rozsianych w ustroju, krążących
we krwi i w chłonce oraz skupiających się w narządach
limfatycznych (układ limfatyczny).
Wyróżnia się narządy centralne układu immunologicznego
- szpik kostny i grasicę oraz narządy obwodowe, czyli
śledzionę, węzły limfatyczne, migdałki, wyrostek
robaczkowy i rozsiane skupiska tkanki limfatycznej (kępki
Peyer’a w obrębie jelita) w postaci grudek chłonnych.
Węzły chłonne stanowią skupiska tkanki o bardzo dużej
aktywności immunologicznej
Układ
odpornościowy
2
Różnicowanie komórek macierzystych
Różnicowanie komórek macierzystych
Limfocyty T
dojrzewają
w grasicy
Stres osłabia układ
odpornościowy
3
Limfocyty T – „grasicozależne”
Powstają w szpiku kostnym skąd następnie wędrują do
grasicy, w której proliferują i nabywają cech
immunologicznych.
Następnie przedostają się do innych narządów
limfopoetycznych, w których nadal się dzielą a następnie
dostają się do krwi obwodowej.
Limfocyty typu T żyją nawet 10 lat i są odpowiedzialne za
wykrywanie i unieszkodliwianie czynników obcych dla
organizmu, czyli biorą udział w odporności typu
komórkowego.
Pod względem funkcjonalnym limfocyty T dzielą się na:
Limfocyty Th (helper) - są to limfocyty pomocnicze, które
wydzielają limfokiny pobudzające i podtrzymujące odpowiedź
immunologiczną,
Limfocyty Ts - limfocyty supresorowe, które wydzielają limfokiny
hamujące odpowiedź immunologiczną,
Limfocyty Tc - są to limfocyty cytotoksyczne. Do tych limfocytów
zalicza się komórki NK, komórki K.
Limfocyty B
Powstają w układzie limfoidalnym w szpiku
kostnym, ale w przeciwieństwie do
limfocytów T nie przechodzą przez grasicę -
są szpikozależne.
Limfocyty B żyją krótko, bo około 4 - 10 dni.
Wytwarzają immunoglobuliny, które spełniają
funkcję specyficznych przeciwciał i biorą
udział w odporności typu humoralnego.
Typy odporności
Typy odporności
Odporność humoralną - jest to odporność zależna od obecności swoistych
przeciwciał, które są produkowane podczas odpowiedzi immunologicznej.
Antygen pobudza limfocyty B do proliferacji i różnicowania się w stronę komórek
pamięci i komórek plazmatycznych.
Komórki plazmatyczne, czyli plazmocyty są odpowiedzialne za wytwarzanie
przeciwciał, których funkcją jest wiązanie antygenu w wyniku, czego jest on
eliminowany. Komórki pamięci decydują o skutecznej odpowiedzi immunologicznej w
czasie ponownego kontaktu z takim samym antygenem.
Odporność komórkową - to odporność związana z występowaniem i
aktywnością, immunocytów, czyli wyspecjalizowanych komórek, którymi są
fagocyty a także komórki o właściwościach cytotoksycznych, czyli komórki K
oraz limfocyty T.
Wśród limfocytów T i B wyodrębniono tzw. komórki pamięci, które
powstają przy pierwszym kontakcie z antygenem. Po ponownym
kontakcie z tym samym antygenem wyzwala szybszą i bardziej
natężona odpowiedź immunologiczną.
Dzięki temu zjawisku wyjaśniono między innymi odporność na choroby
przebyte w dzieciństwie po ich przebyciu lub po szczepieniu na nie.
4
Komórki K i NK
Nie posiadają na swojej powierzchni markerów limfocytów T i B
oraz charakterystycznych dla tych komórek receptorów
antygenowych (nazwane zostały "komórkami zerowymi„).
Pod względem morfologicznym są to duże komórki, żyjące około
tygodnia z licznymi ziarnistościami cytoplazmatycznymi.
Komórki K (killer, czyli zabójca) w ustroju znajdują się w sposób naturalny
bez wcześniejszej immunizacji.
Komórki te mają zdolność do zabijania komórek oznaczonych przeciwciałami
skierowanymi przeciwko ich antygenom powierzchniowym (cytotoksyczność
komórkowa zależna od przeciwciał).
Komórki NK (natural killer, czyli wrodzony zabójca) mają zdolność do
uszkadzania bez wcześniejszej immunizacji niektórych komórek
nowotworowych i komórek, które nie są nowotworowe i są słabo
zróżnicowane.
W chorobach takich jak białaczka, szpiczak czy policytemia, czyli w chorobach,
w których zaburzeniu ulega funkcja szpiku zaobserwowano obniżoną aktywność
komórek NK.
PRZECIWCIAŁA
Przeciwciała lub inaczej immunoglobuliny są to substancje
białkowe wytwarzane w limfocytach B i plazmocytach, które
mają zdolność łączenia się z antygenem.
Wyróżnia się 5 klas immunoglobulin:
IgG - jest główną immunoglobuliną występującą w surowicy;
przechodzi przez łożysko, co zapewnia noworodkowi odporność
bierną.
IgA- jest składnikiem wydzielin surowiczo - śluzowych takich jak
np. ślina, siara, wydzielin układów tchawiczo - oskrzelowych oraz
moczowo - płciowych.
IgM - jest to przeciwciało pojawiające się jako pierwsze w
odpowiedzi na złożone antygeny drobnoustrojów.
IgD - występuje na powierzchni komórek, jego biologiczna funkcja
nie jest jeszcze poznana.
IgE - występuje na powierzchni bazofili i mastocytów. Przyczynia
się do uczulania spojówek, śluzówek i oskrzeli
ATYGENY
Antygeny są to najczęściej glikoproteiny, które
rozpoznawane przez limfocyty wytwarzają odpowiedź
w postaci wytwarzania przeciwciał w odpowiedzi
komórkowej lub humoralnej.
Wyróżnia się antygeny własne organizmu i antygeny
obce.
Do antygenów własnych należą antygeny zgodności
tkankowej HLA I i HLA II, które występują na powierzchni
komórek organizmu, a zwłaszcza na powierzchni
makrofagów.
Mogą tworzyć z antygenami zarówno własnymi jak i
obcymi, kompleksy rozpoznawalne dla limfocytów T, co
pozwala na prezentację i rozpoznanie antygenów.
Takie zjawiska leżą u podstaw indukcji odporności,
tolerancji immunologicznej oraz zjawisk odpornościowych.
Odporność
Odporność jest to niewrażliwość organizmu na działanie
chorobotwórczych wirusów, bakterii, pierwotniaków
czy pasożytów wielokomórkowych.
Prawidłowo funkcjonujący system immunologiczny chroni nas
nie tylko przed czynnikami chorobotwórczymi atakującymi
organizm z zewnątrz, ale spełnia on bardzo istotną rolę
również w eliminowaniu z ustroju wszelkich nietypowych
komórek, które w ciągu życia mogą pojawić się w naszym
organizmie w wyniku nieprawidłowych podziałów
komórkowych.
Ma to ogromne znaczenie w profilaktyce chorób
nowotworowych.
5
Rodzaje odporności:
Odporność naturalna (dziedziczna, nieswoista) - jest to rodzaj
odporności nieswoistej, czyli takiej, którą organizm uzyskał przed
zetknięciem się z drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Taki rodzaj odporności uwarunkowany jest przez właściwości fizjologiczne
i budowę skóry, błon śluzowych oraz możliwością wykonania odruchów
obronnych organizmu takich jak np. kichanie, kaszel, łzawienie, wymioty czy
biegunka.
Odporność nabyta (swoista) - wytwarza się w wyniku zadziałania na
organizm drobnoustroju albo przez wprowadzenie do organizmu surowicy
swoistej.
Odporność nabyta skierowana jest przeciwko drobnoustrojowi lub
przeciwko jego toksynie. Odporność tą dzieli się na:
Odporność czynną - uwarunkowaną przez przebycie choroby lub
uodpornieniem na szczepionkę. Odporność czynna może trwać miesiące, lata
a nawet całe życie.
Odporność bierną - uzyskaną w sposób naturalny w łonie matki czy z
mlekiem matki a także w sposób sztuczny po podaniu surowicy
odpornościowej. Odporność bierna naturalna trwa do 6 miesiące a sztuczna
przez około 12 - 14 dni.
Odporność
Pierwszą linię obrony przed szkodliwymi czynnikami
środowiskowymi stanowi skóra i błony śluzowe oraz bariera -
krew płyn mózgowo-rdzeniowy.
Jeżeli zawiedzie funkcjonowanie tych fizycznych barier (np.:
przy zranieniu skóry), uruchomione zostają dalsze
mechanizmy obronne.
Najpierw uwolnieniu ulegają substancje biochemiczne, które
inicjują reakcję zapalną nieswoistą.
Jednocześnie organizm zwiększa produkcję krwinek białych o
właściwościach żernych (fagocytarnych), których celem jest
bezpośrednie zaatakowanie i zniszczenie intruza. Ta faza
obrony demonstrowana jest często wzrostem temperatury
ciała.
Jest to faza odporności nieswoistej.
Odporność
Dalsza aktywizacja układu immunologicznego polega na
włączeniu się w proces zwalczania obcego antygenu
specjalnych komórek: limfocytów-T i limfocytów-B.
Obowiązkiem tych wyspecjalizowanych komórek
immunologicznych jest dokładne zdiagnozowanie
czynnika chorobotwórczego i wdrożenie produkcji
substancji chemicznych o charakterze swoistych
przeciwciał, których niszczące działanie jest skierowane
przeciwko temu konkretnemu antygenowi.
Po wyeliminowaniu czynnika chorobotwórczego reakcja
immunologiczna zostaje wyłączona. Zaczyna się
zdrowienie.
6
Różnicowanie
komórek grasiczych
Immunoterapia
Immunoterapia, leczenie zmierzające do
podniesienia lub pobudzenia (immunostymulacja)
naturalnej odporności organizmu, wzmocnienia jego
układu immunologicznego np.:
poprzez wstrzykiwanie surowic odpornościowych
zawierających gotowe przeciwciała
lub poprzez podanie substancji biorących udział w reakcjach
immunologicznychych tj.: interleukina- 2, interferon gamma.
Immunoterapia polega także na immunosupersji.
Immunostymulacja
Klasycznym tego przykładem są szczepionki,
które stymulują powstawanie przeciwciał
i komórek pamięci immunologicznej.
Są też czynniki biologiczne, które wiążąc się
z antygenem, przyczyniają się do znacznie
silniejszej odpowiedzi immunologicznej.
Są to tzw. adiuwanty immunologiczne, pochodzenia
bakteryjnego lub niebakteryjnego. Niektóre z nich
znalazły zastosowanie w leczeniu chorób
nowotworowych.
7
SZCZEPIONKI
Preparaty biologiczne zawierające drobnoustroje żywe lub
martwe, szczepionki zawierające produkty metabolizmu
drobnoustrojów lub ich autolizy, szczepionki pojedyncze lub
skojarzone i autoszczepionki, które po wprowadzeniu do
organizmu prowadzą do wytworzenia odporności swoistej.
Wpływają także na odporność nieswoistą, przez co są
wykorzystywane nie tylko w leczeniu, ale i w profilaktyce.
Wartość szczepionki zależy od właściwości serologicznych,
antygenowych, morfologicznych i biochemicznych szczepu
wchodzącego w jej skład oraz od sposobu zabicia tych
mikroorganizmów.
Odporność uzyskana za pomocą szczepionek jest odpornością
czynną, długotrwałą tzn. utrzymuje się w zależności od rodzaju
szczepionki miesiące lub lata.
Rodzaje szczepionek
Szczepionki żywe - zawierają zliofilizowane (zamrożone i wysuszone),
drobnoustroje o słabej zjadliwości (szczepionki przeciw ospie, gruźlicy -
BCG, odrze, różyczce, śwince, wściekliźnie, grypie, brucelozie,
wąglikowi, dżumie, poliomyelitis).
Szczepionki martwe - są największą grupą szczepionek stosowanych u ludzi
(szczepionki przeciwko durowi brzusznemu, durowi plamistemu,
krztuścowi, wściekliźnie). .
Mikroorganizmy tworzące tego rodzaju szczepionkę są zabijane przez
ogrzewania w odpowiedniej temperaturze
Szczepionka pojedyncza - jest to preparat biologiczny zawierający tylko
jeden gatunek drobnoustroju, np. szczepionka przeciw wściekliźnie, durowi
brzusznemu.
Szczepionka skojarzona - zawiera antygeny kilku drobnoustrojów, co
umożliwia jednoczesne uodpornienie przeciw kilku chorobom na raz np.
szczepionka błonniczo - tężcowo - krztuścowa.
Autoszczepionki - są to szczepionki zrobione z bakterii wyhodowanych z
wydzieliny lub tkanek chorego i wstrzyknięte temu samemu choremu w celu
wzmocnienia jego odporności na te drobnoustroje.
Surowice zwierzęce
Anatoksyna - inaktywowana (pozbawiona
zjadliwości) toksyna, która pod wpływem formolu i
temperatury utraciła swoja toksyczność zachowując
swoje właściwości uodparniające.
Anatoksyny są dobrymi szczepionkami,
ponieważ zapewniają długotrwałą odporność
anatoksyna tężcowa
anatoksyna błonnicza
anatoksyna zgorzeli-gazowej
surowice przeciwko jadom wężów, skorpiona
Interferony – mechanizm działania
Interferony typu I
IFN- – najsilniejsze działanie p/wirusowe
INF-
Hamują syntezę białek wirusowych
(głównie)
Hamują inne etapy replikacji wirusowej
8
Interferony
INF typ I; trwałe w pH 2,0
IFN alfa - leukocyty
INF beta – fibroblasty
INF typ II, nietrwałe w pH 2,0
INF gamma – limfocyty
Interferony typu II
INF- – działa głównie jako limfokina
Interferony – mechanizm działania
Działanie immunostymulujące
W chorobach nowotworowych
W niedoborach immunologicznych
Działanie p/wirusowe poprzez:
Indukcję syntezy tlenku azotu
Zwiększenie ekspresji antygenów MHC-I i MHC-II
Aktywację monocytów, makrofagów i komórek NK
Czynniki stymulujące tworzenie kolonii -
hematopoetyny
G-CSF (Filgrastym) – czynnik stymulujący kolonie
granulocytarne
Neupogen (Hoffmann La Roche) – roztwór do wstrzyknięć
Rekombinowany ludzki czynnik pobudzający wzrost
kolonii granulocytów
Granocyte (Rhone Poulenc)
GM-CSF - czynnik stymulujący kolonie granulocytarno-
makrofagowe
Leucomax (Schering Polough/Sandoz)
Dawkowanie: 5 g/kg m.c./dobę podskórnie lub dożylnie
Leki immunostymulujące
Preparaty bakteryjne:
adjuwanty bakteryjne, np. adjuwant Freunda, Propionibacteriaceae,
liofilizaty- Picybanil
Broncho-Vaxom
Uro-Vaxom
IRS-19
Ribomunyl
(zawiera rybosomy wyodrębnione z bakterii)
Polyvaccinum
Panodinum
Lipopolisacharydy (LPS)
9
Leki immunostymulujące
Preparaty roślinne (np. Echinacea, Immunal, Immunofort).
Echinacea purpurea (L.) Moench - jeżówka purpurowa,
Echinacea angustifolia DC - jeżówka wąskolistna,
Echinacea pallida (Nutt.) - jeżówka blada.
Aloes (Biostymina)
Preparaty homeopatyczne: Lymphozil, Engystol, Sinuspax w
postaci tabletek i Euphorbium w postaci kropli doustnych
Należy pamiętać, że nie można stosować tych leków wraz z
inhalacjami z olejków eterycznych.
Olejki eteryczne (Lavandula officinalis )
Leki immunostymulujące
Wyciągi z grasicy
Thimostimulin
Tymozyna
Tymopoetyna
TFX (Thymus Factor X) – czynnik silnie aktywujący
limfocyty T i B
Stosowany w wirusowym zapaleniu wątroby
W terapii skojarzonej chorób nowotworowych
W reumatoidalnym zapaleniu stawów
Leki immunostymulujące
Związki syntetyczne
Lewamizol (Decaris)
Inozypleks (Groprinosin, Isoprinosine)
Stosowane w infekcjach wirusowych
Leki immunosupresyjne
Azotiopryna
6-merkaptopuryna
Cyklosporyna
Metotreksat
Takrolimus
10
Kalcyneuryna
Enzym - fosfataza
serynowo-treoninowa,
aktywowaną przez wapń
i kalmodulinę, zaangażowaną
w regulację odpowiedzi
immunologicznej.
Występuje jako
heterodimer złożony z
podjednostki
katalitycznej(A) oraz
regulatorowej (B).
Kalcyneuryna
Kalcyneuryna funkcjonuje w komórkach jako element
szlaku sygnalizacyjnego prowadzącego do aktywacji
limfocytów T.
Rozpoznanie antygenu przez kompleks receptora komórek T prowadzi do
aktywacji fosfolipazy C, która hydrolizuje bisfosforan fosfatydyloinozytolu
(PIP2) do diacyloglicerolu i trifosforanu inozytolu (IP3).
IP3 uwalnia z retikulum endoplazmatycznego jony Ca
2+
, które są wiązane
przez kalmodulinę i podjednostkę regulatorową kalcyneuryny.
Utworzenie kompleksu kalcyneuryna-kalmodulina- Ca
2+
powoduje:
uaktywnienie fosfatazy, która powoduje defosforylację
cytoplazmatycznej podjednostki jądrowego czynnika pobudzonych
limfocytów (NFATc), co prowadzi do jego przeniknięcia do jądra
komórkowego (NFATn).
Dochodzi do transkrypcji mRNA dla wielu cytokin prozapalnych
(IL-2, IL-3, IL-4, INF-, TGF-) oraz do zwiększenia ekspresji
receptorów (np.IL-2R).
Kalcyneuryna
Jest zaangażowana m.in. w proces uczenia się, zapamiętywania, prawidłowej funkcji
nerek oraz odpowiedzi immunologicznej.
Może brać udział w regulacji rozwoju serca, formowaniu naczyń krwionośnych,
rozwoju i funkcjonowaniu układu nerwowego, rozwoju mięśni oraz układu kostnego.
Przeciwzapalne działanie inhibitorów
kalcyneuryny
Cyklosporyny
Takrolimusu
Pimekrolimusu
Polega na łączeniu się z białkiem makrofiliną
-12, co blokuje
kalcyneurynę oraz uniemożliwia defosforylację
cytoplazmatycznego NFAT, czyli hamuje dalsze etapy
aktywacji komórek i procesu zapalnego.
Takrolimus
Makrolid otrzymywany z fermentującej kolonii
promieniowca Streptomyces tsukubaensis w 1984 r.
Występuje w glebie w rejonach góry Tsukuba w północnej
Japonii
Nazwa leku:
litera T od nazwy góry,
fragment makrolidu – akrol
od immunosupresji – imus
Pierwszy przedstawiciel nowej klasy leków:
miejscowych inhibitorów kalcyneuryny.
Aplikacja zewnętrzna
cyklosporyny A (odkrycie 1970 r.) nie
powiodła się z powodu zbyt dużej cząsteczki.
11
Takrolimus - mechanizm działania
Hamowanie kalcyneuryny:
Obniżenie aktywacji limfocytów T
Zahamowanie uwalniania prozapalnych cytokin (IL-2,
IL-3, IL-4, IL-5, INF-F- )
Hamowanie uwalniania mediatorów z komórek tucznych
i z bazofilów
Hamowanie ekspresji receptora IL-8 i zmniejszenie ekspresji
receptora FcRI na powierzchni komórek Langerhansa
Obniżenie zdolności prezentacji antygenu
Obniżenie poziomu
cytokinowego mRNA IL-1, IL- i
zapalnego białka makrofagów MIP
-2, które powodują
proliferację komórek węzłów chłonnych.
Takrolimus - farmakokinetyka
Charakteryzuje się wysoką lipofilnością
i relatywnie
dużą cząsteczką (822,05 Da).
Wykazuje duże powinowactwo do skóry.
Po aplikacji na skórę jest minimalnie absorbowany do
krążenia ogólnego (<0,5
ng/ml).
Samoregulacja wchłaniania (tzn. w miarę poprawy stanu
skóry zmniejsza się przenikanie leku do krwi).
Nawet długotrwałe stosowanie nie prowadzi do
kumulacji leku we krwi ani skórze.
Skuteczność 0,1%
takrolimusu jest porównywalna z
0,1% maślanem hydrokortyzonu w maści.
Takrolimus - wskazania
Wywiera silne, szybkie działanie przeciwzapalne
i przeciwświądowe
W postaci maści zalecany w:
umiarkowanych i ciężkich postaciach atopowego zapalenia
skóry
, gdy leczenie konwencjonalne (emolienty, kortykosteroidy
miejscowe) nie przyniosło poprawy,
U dorosłych przez 3 tyg. maść 0,1% 2 x dz., a następnie 0,03%
1 x dz.
U dzieci od 2. do 15. roku życia przez 3 tyg. maść 0,03%,
a następnie tylko jedną aplikację dziennie
Podczas leczenia dochodzi do znacznego zmniejszenia kolonizacji
Staphylococcus aureus
Takrolimus wywiera również działanie przeciwgrzybicze przeciwko
Malassezia furfur
Takrolimus – inne możliwości miejscowego
zastosowania
Zapalenie kontaktowe skóry
Przewlekły wyprysk dłoni (egzema manus chronicum)
Zapalenia powiek
Łuszczyca
Trądzik różowaty indukowany steroidami
Zapalenie łojotokowe
Liszaj płaski, pasmowaty, plackowaty, twardzinowy,
Bielactwo
Toczeń rumieniowaty
Pęcherzyca
Zapalenie skórnomięśniowe
Skórnej postaci twardziny
12
Takrolimus
–
bezpieczeństwo i objawy
niepożądane
Działanie immunosupresyjne w postaci maści ogranicza się tylko d
o
skóry
Objawy niepożądane:
Przejściowe, trwające ok. 15 min uczucie świądu i pieczenia skór
y
Rumień w miejscu aplikacji
– ustępuje w ciągu pierwszego tygodnia
Przy długotrwałym stosowaniu (> 3 lat)
objawy grypopodobne i bóle głowy
Po spożyciu alkoholu może pojawić się podrażnienie skóry i wypie
ki
Podczas stosowania leku pacjenci powinni unikać ekspozycji na
naturalne lub sztuczne promieniowanie UVA/UVB
Przeciwwskazane jest stosowanie leku u kobiet w ciąży i matek
karmiących piersią.
Leku nie można stosować na zmiany bakteryjne, wirusowe i grzybic
ze.
Leku nie należy stosować pod opatrunkiem
okluzyjnym.
Takrolimus
Stanowi alternatywę dla kortykosteroidów o
średniej mocy działania i pozwala ograniczyć ich
stosowanie.
W przeciwieństwie do kortykosteroidów nie
hamuje syntezy kolagenu i nie prowadzi do
ścieńczenia naskórka.
Może być stosowany w monoterapii lub w terapii
skojarzonej z lekami kortykosteroidowymi.
Pimekrolimus
Cechuje się:
dużą lipofilnością
,
powolnym przechodzenie przez warstwę rogową naskórka,
działanie ogranicza się głównie do skóry.
Wykazuje zdolność blokowania
degranulacji mastocytów
oraz ekspresji genów zaangażowanych w syntezę
leukotrienów, natomiast nie wpływa na hamowanie komórek
Langerhansa.
Wybiórcze oddziaływanie pimekrolimusa na limfocyty i
komórki tuczne nie powoduje powstawania zaników
skórnych oraz teleangiektazji.
Pimekrolimus
Jest skutecznym i bezpiecznym lekiem modyfikujacym
przebieg atopowego zapalenia skóry u niemowląt, dzieci,
młodzieży i dorosłych
Ogranicza występowanie stanu zapalnego
Ustąpienie świądu
Stosowany w leczeniu:
Łojotokowego zapalenia skóry
Liszaja płaskiego
Średnio i ciężko nasilonej łuszczycy plackowatej
Inhibitory kalcyneuryny eliminują lub częściowo zastępują
kortykosteroidoterapię
.