Prezentacja projektu SIRMAplus

Prawo prasowe w działalności

organów administracji publicznej

dr Piotr Wasilewski

Instytut Prawa Własności Intelektualnej UJ

Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy Sp. j.

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Źródła prawa prasowego /1



Akty prawa międzynarodowego regulujące problematykę wolności
wypowiedzi:



Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (rezolucja Zgromadzenia Ogólnego
ONZ z 10 grudnia 1948 r.)



Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka z 16 grudnia 1966 r. (Pakt Praw
Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych oraz Pakt Praw Obywatelskich i
Politycznych ) - obowiązujące od 1976 r.



Traktat o Unii Europejskiej z 7 lutego 1992 r.



Karta Praw podstawowych Unii Europejskiej (uchwalona w 7 grudnia 2000 r. w
Nicei)



Konwencja Rady Europy o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności, uchwalona w Rzymie 4 listopada 1950 r. (EKPCz)



weszła w życie 8 września 1953 r.



w Polsce obowiązuje od 19 stycznia 1993 r.

Źródła prawa prasowego /2



Akty prawa polskiego regulujące problematykę wolności wypowiedzi:



Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.)



Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze
zm.)



Ustawa z 26 stycznia 1984 r. prawo prasowe (Dz. U. 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze
zm.)



Ustawa z 4 lutego 1994 r. prawo autorskie (t. j. Dz. U. 2006 r. Nr 90, poz. 631
ze zm.)



Inne akty prawne mające znaczenie dla mediów:



Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t. j. Dz. U. 2004 r. Nr 253,
poz. 2531 ze zm.)



Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. 2005 r. Nr 132, poz. 1111
ze zm.)

Konstytucja RP



Art. 14. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych
środków społecznego przekazu.



Art. 54. ust. 1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich
poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.



Art. 31 ust. 3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych
wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy,
gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego
bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony
środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw
innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i
praw.



zasada proporcjonalności

Prawo prasowe



Art. 1. Prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej
Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i
urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego
informowania, jawności życia publicznego oraz
kontroli i krytyki społecznej

Podstawowe pojęcia prawa

prasowego

Prasa, dziennik, czasopismo

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Definicja prasy



Prasa:



publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości,
ukazujące się nie rzadziej niż raz do roku, opatrzone stałym tytułem albo
nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności: dzienniki i czasopisma,
serwisy agencyjne, stałe przekazy teleksowe, biuletyny, programy radiowe i
telewizyjne oraz kroniki filmowe;



wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki
masowego przekazywania, w tym także rozgłośnie oraz tele - i radiowęzły
zakładowe, upowszechniające publikacje periodyczne za pomocą druku, wizji,
fonii lub innej techniki rozpowszechniania;



zespoły ludzi i poszczególne osoby zajmujące się działalnością dziennikarską

Materiał prasowy



każdy opublikowany lub przekazany do
opublikowania w prasie tekst albo obraz o
charakterze informacyjnym, publicystycznym,
dokumentalnym lub innym, niezależnie od środków
przekazu, rodzaju, formy, przeznaczenia czy
autorstwa

Dziennik



ogólnoinformacyjny druk periodyczny lub przekaz za
pomocą dźwięku oraz dźwięku i obrazu, ukazujący
się częściej niż raz w tygodniu



„Rzeczpospolita”



„Dziennik Polski”



„Fakty”



„Wiadomości”

Czasopismo



druk periodyczny ukazujący się nie częściej niż raz w
tygodniu, a nie rzadziej niż raz w roku; przepis ten
stosuje się odpowiednio do przekazu za pomocą
dźwięku oraz dźwięku i obrazu innego niż dziennik



„Tygodnik Podhalański”



„Wprost”



„Polityka”

Obowiązek rejestracyjny



Wydawanie dziennika lub czasopisma wymaga rejestracji



Sankcja karna (art. 45 pr. pras.)
Kto wydaje dziennik lub czasopismo bez rejestracji albo
zawieszone
- podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności



Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 grudnia 2011 r. (SK 42/09)
uznał, że art. 45 pr. pras. przewidujący odpowiedzialność karną
za niedopełnienie obowiązku rejestracji prasy drukowanej
narusza Konstytucję



sankcje karne są w tym przypadku nieproporcjonalne

Prasa a internet



Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 26 lipca 2007 r.
(IV KK 174/2007, Rzeczpospolita 2007/201 str. C1):



internet jako taki nie podlega rejestracji, gdyż jest tylko „środkiem przekazu
podobnie jak ryza papieru”



„Papieru jako takiego nikt nie może rejestrować, natomiast rejestracji podlega papier
zadrukowany, a w zasadzie nie sam papier, a tylko działalność polegająca na zadrukowywaniu
papieru i wydawaniu go w formie dziennika bądź czasopisma - a więc prasy”



prasą może być również publikacja ukazująca się wyłącznie w internecie



drugi element definicji prasy



definicje dziennika i czasopisma należy czytać łącznie z definicją prasy



nie tylko druk, dźwięk lub dźwięk i obraz, lecz także inne techniki rozpowszechniania



kluczowa jest periodyczność

Periodyczność



Powtarzający się co pewien czas, okresowy



istotą jest stały (zakładany interwał czasowy)
ukazywania się nowych egzemplarzy (wydań)



Co nie jest periodyczne?



publikacje, które nie mają wydania z określonego dnia,
lecz są kształtowane przez całą dobę (aktualizowane)

Jak się rejestruje?



Wniosek składa się do sądu okręgowego właściwego dla siedziby
wydawcy



Wniosek powinien zawierać:



tytuł dziennika lub czasopisma oraz siedzibę i dokładny adres redakcji



dane osobowe redaktora naczelnego



określenie wydawcy, jego siedzibę i dokładny adres



częstotliwość ukazywania się dziennika lub czasopisma



Wydawanie dziennika lub czasopisma można rozpocząć, jeżeli sąd nie
rozstrzygnął wniosku o rejestrację w ciągu 30 dni od jego zgłoszenia



Rejestracja traci ważność :



w razie niewydania dziennika lub czasopisma przez okres roku od dnia nabycia
uprawnień do ich wydawania



przerwy w ich wydawaniu przez okres roku, jeżeli redakcja nie wystąpiła o
zachowanie rejestracji

Co nie jest prasą?



Dziennika Ustaw, Dziennika Urzędowego „Monitor Polski” oraz innych
urzędowych organów publikacyjnych



Diariusza Sejmowego i własnych sprawozdań z działalności Sejmu i
jego organów, a także wewnętrznych wydawnictw jednostek
samorządu terytorialnego



orzecznictwa sądów, oraz innych urzędowych publikacji o tym
charakterze



wydawnictw prasowych obcych przedstawicielstw dyplomatycznych,
urzędów konsularnych i organizacji międzynarodowych, które na
podstawie ustaw, umów i zwyczajów międzynarodowych korzystają z
prawa prowadzenia działalności wydawniczej

Podmioty zaangażowane w

działalność prasową

Dziennikarz, redaktor wydawca

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Dziennikarz



dziennikarzem jest osoba zajmująca się redagowaniem,
tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych,
pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się
taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji



redaktorem naczelnym jest osoba posiadająca uprawnienia
do decydowania o całokształcie działalności redakcji

Wydawca



Wydawcą może być osoba prawna, fizyczna lub inna jednostka organizacyjna,
choćby nie posiadała osobowości prawnej. W szczególności wydawcą może być
organ państwowy, przedsiębiorstwo państwowe, organizacja polityczna, związek
zawodowy, organizacja spółdzielcza, samorządowa i inna organizacja społeczna
oraz kościół i inny związek wyznaniowy.



Definicje pozaustawowe:



„przedsiębiorstwo wydawnicze prasowe” - „jednostka organizacyjna prowadząca działalność
gospodarczą, polegającą na organizowaniu i finansowaniu wydawania drukiem prasy lub innych
wytworów graficznych przeznaczonych do rozpowszechniania. Zadanie przedsiębiorstwa
wydawniczego prasowego polega na organizowaniu redakcji gazet lub czasopism, stworzenia im
warunków dla przygotowywania pism do drukowania, ustalaniu założeń wydawniczych dla
poszczególnych pism, zaopatrzeniu w papier oraz ustalaniu z zakładami graficznymi i
przedsiębiorstwem kolportażowym warunków drukowania i rozpowszechniania pisma”
/Encyklopedia wiedzy o prasie, J. Maślanka/



Kluczowe cechy:



wkład finansowy (kapitał)



wkład organizacyjny

Prawo do informacji

Dziennikarskie prawo do informacji i

prawo do informacji publicznej

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Prawo do informacji



Dwa rodzaje prawa do informacji:



dziennikarskie prawo do informacji (art. 4 pr. pras.)



powszechne prawo dostępu do informacji publicznej
(ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do
informacji publicznej, Dz. U. 2001 Nr 112, poz. 1198)

Dziennikarskie prawo do informacji



Kto ma obowiązek udzielenia informacji?



przedsiębiorcy



podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych



podmioty niedziałające w celu osiągnięcia zysku

Czego może dotyczyć informacja?



wyłącznie działalności zobowiązanego



Co nie jest objęte obowiązkiem udzielenia informacji?



tajemnica prawem chroniona



prawo do prywatności



Czy można odmówić?



tak, doręczając odmowę redaktorowi naczelnemu, w terminie 3 dni



możliwość zaskarżenia odmowy w terminie 30 dni

Informacja publiczna



Czego może dotyczyć informacja? Informacji publicznej… np. o:



majątku jednostek samorządu terytorialnego oraz samorządów zawodowych i
gospodarczych oraz majątku osób prawnych samorządu terytorialnego



treści i postaci dokumentów urzędowych



Dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy,
utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego, w ramach jego
kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy



sposobach przyjmowania i załatwiania spraw



Co nie jest objęte obowiązkiem udzielenia informacji?



tajemnica prawem chroniona



prawo do prywatności

Dostęp do informacji publicznej



Kto ma obowiązek udzielenia informacji?



podmioty wykonujące zadania publiczne lub dysponujące majątkiem publicznym, np.: organy
władzy publicznej, organy samorządów gospodarczych i zawodowych, podmioty reprezentujące
osoby prawne samorządu terytorialnego oraz inne jednostki organizacyjne samorządu
terytorialnego



Jak realizuje się prawo do informacji publicznej?



uzyskanie informacji publicznej, w tym uzyskanie informacji przetworzonej w takim zakresie, w
jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego



wgląd do dokumentów urzędowych



dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych
wyborów



Udostępnianie:



Biuletyn Informacji Publicznej



wniosek



bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku



maksymalnie 2 miesiące od dnia złożenia wniosku



Czy można odmówić?



tak, odmowa ma formę decyzji



możliwość zaskarżenia odmowy w terminie 14 dni

Co można zrobić z informacją publiczną?



Podmiot udostępniający informację publiczną jest obowiązany zapewnić możliwość:



kopiowania informacji publicznej albo jej wydruk



przesłania informacji publicznej albo przeniesienia jej na odpowiedni, powszechnie
stosowany nośnik informacji



Tzw. ponowne wykorzystanie informacji publicznej



wykorzystywanie informacji publicznej lub jej części



niezależnie od sposobu jej utrwalenia (w postaci papierowej, elektronicznej,
dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej)



w celach komercyjnych lub niekomercyjnych, innych niż jej pierwotny publiczny cel
wykorzystywania, dla którego informacja została wytworzona



bez ograniczeń warunkami i bezpłatnie



zasadą jest tryb wnioskowy (wyjątki np. BIP)



odmowa



obligatoryjna (np. ze względu na prawa własności intelektualnej) lub fakultatywna (np. działania inne niż
„proste czynności”)



od decyzji odmownej można się odwołać w terminie 14 dni

Prawa i obowiązki dziennikarzy

Co wolno, a czego dziennikarzowi nie

wolno?

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Zakazy dotyczące dziennikarzy



zakaz ukrytej działalności reklamowej wiążącej się z uzyskaniem korzyści
majątkowej bądź osobistej



wydawca i redaktor mają prawo odmówić zamieszczenia ogłoszenia i reklamy, jeżeli ich treść lub
forma jest sprzeczna z linią programową bądź charakterem publikacji



zakaz wypowiadania się w prasie opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu
sądowym przed wydaniem orzeczenia w I instancji



zakaz publikowania w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko
którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak również danych
osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że
osoby te wyrażą na to zgodę



zakaz publikowania informacji, jeżeli osoba udzielająca jej zastrzegła to ze względu
na tajemnicę służbową lub zawodową



zakaz publikowania bez zgody osoby zainteresowanej informacji oraz danych
dotyczących prywatnej sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z
działalnością publiczną danej osoby

Ochrona wizerunku



wizerunek jest dobrem osobistym



rysy twarzy bądź znamiona sylwetki względnie inne cechy fizyczne człowieka
pozwalające na jego indywidualizację i identyfikację (SN w wyroku z 07.3.2003
r.),



niematerialny wytwór, który za pomocą środków plastycznych przedstawia
rozpoznawalną podobiznę danej osoby



rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej



wyjątki: nie wymaga zgody rozpowszechnianie wizerunku:



osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem
przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych,
zawodowych



osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz,
publiczna impreza



w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta
otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie

Nakazy dotyczące dziennikarzy /1/



działanie zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia
społecznego, w granicach określonych przepisami prawa



realizowania ustalonej w statucie lub regulaminie redakcji, ogólnej
linii programowej tej redakcji (w ramach stosunku pracy)



nie odmawianie autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile
nie była ona uprzednio publikowana



zachowywanie szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i
wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzanie
zgodności z prawdą uzyskanych wiadomości lub podawanie ich źródła

Tajemnica dziennikarska



Dziennikarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy:



danych umożliwiających identyfikację autora materiału prasowego, listu do
redakcji lub innego materiału o tym charakterze, jak również innych osób
udzielających informacji opublikowanych albo przekazanych do
opublikowania



jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnianie powyższych danych



Ten sam obowiązek dotyczy także innych osób zatrudnionych w
redakcjach, wydawnictwach prasowych i prasowych jednostkach
organizacyjnych

Zwolnienie z tajemnicy dziennikarskiej



zasady ogólne:



w razie gdy informacja, materiał prasowy, list do redakcji lub inny materiał o
tym charakterze dotyczy przestępstwa określonego w art. 240 Kodeksu
karnego



zgoda uprawnionego



w postępowaniu karnym: osoby obowiązane do zachowania
tajemnicy dziennikarskiej mogą być przesłuchiwane co do faktów
objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra
wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na
podstawie innego dowodu



decyduje wyłącznie sąd



zwolnienie nie może dotyczyć danych umożliwiających identyfikację
informatorów, jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnianie swoich danych



wyjątek: chyba, że informacja dotyczy przestępstwa, o którym mowa w art. 240 § 1
Kodeksu karnego

Prawo do krytyki



publikowanie ujemnych ocen dzieł naukowych lub
artystycznych albo innej działalności twórczej,
zawodowej lub publicznej i pozostaje pod ochroną
prawa, o ile są one:



rzetelne



zgodne z zasadami współżycia społecznego



realizują zadania określone w art. 1



granice dozwolonej krytyki stosuje się odpowiednio
do satyry i karykatury

Definicje



Polski model – mieszany:



sprostowanie: rzeczowa i odnosząca się do faktów wypowiedź
dotycząca wiadomości nieprawdziwej lub nieścisłej



odpowiedź: rzeczowa wypowiedź na stwierdzenie zagrażające lub
naruszające dobra osobiste



Tryb wnioskowy



redaktor naczelny redakcji właściwego dziennika lub czasopisma
jest obowiązany opublikować bezpłatnie sprostowanie lub
odpowiedź na wniosek zainteresowanego podmiotu



terminy:



miesiąc od dnia opublikowania materiału prasowego



3 miesiące od dnia opublikowania materiału prasowego – gdy
zainteresowany nie mógł zapoznać się wcześniej z treścią publikacji

Reguły publikowania



Wspólne:



w tekście nie wolno bez zgody wnioskodawcy dokonać skrótów ani innych zmian, które
by osłabiały jego znaczenie lub zniekształcały intencję autora sprostowania



tekst nie może być dłuższy od dwukrotnej objętości fragmentu materiału prasowego,
którego dotyczy



redaktor naczelny nie może wymagać, aby były krótsze niż pół strony
znormalizowanego maszynopisu



mogą być podpisane pseudonimem, gdy podstawą sprostowania lub odpowiedzi jest
zagrożenie dobra związanego z pseudonimem; nazwisko podaje się wtedy tylko do
wiadomości redakcji



Dotyczące wyłącznie sprostowania:



w drukach periodycznych powinno być opublikowane lub przynajmniej
zasygnalizowane w tym samym dziale równorzędną czcionką oraz pod widocznym
tytułem



w pozostałych publikacjach powinno być nadane w zbliżonym czasie i w analogicznym
programie



tekst sprostowania nie może być komentowany w tym samym numerze lub audycji

Odmowa publikacji



Obligatoryjne przesłanki odmowy:



treści karalne lub naruszające dobra osobiste osób trzecich (np.
cześć, prywatność)



treść lub forma nie jest zgodna z zasadami współżycia
społecznego (np. wulgaryzmy)



Fakultatywne przesłanki odmowy publikacji:



wystosowanie przez osobę, której nie dotyczą fakty przytoczone
w prostowanym materiale



wyjątek: po śmierci osoby bezpośrednio zainteresowanej, osoba
zainteresowana w związku ze stosunkiem służbowym, wspólną pracą lub
działalnością albo w związku z więzami pokrewieństwa lub powinowactwa



nadesłanie po terminie

Odpowiedzialność prasy

Cywilne i karne granice działalności prasowej

Szkolenie:

Prawo prasowe w działalności organów administracji publicznej

Kielce,

18 czerwca 2012 r.

Odpowiedzialność cywilna



Odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa
spowodowane opublikowaniem materiału prasowego lub
ujawnieniem materiału prasowego przed jego publikacją,
ponoszą:



autor



redaktor



inna osoba, która spowodowała opublikowanie tego materiału



wydawca



w zakresie odpowiedzialności majątkowej
odpowiedzialność tych osób jest solidarna

Odpowiedzialność „pozaprasowa”



Art. 54b. Przepisy o odpowiedzialności prawnej i
postępowaniu w sprawach prasowych stosuje się
odpowiednio do naruszeń prawa związanych z
przekazywaniem myśli ludzkiej za pomocą innych niż
prasa środków przeznaczonych do rozpowszechniania,
niezależnie od techniki przekazu, w szczególności publikacji
nieperiodycznych oraz innych wytworów druku, wizji i fonii

Pomówienie



Art. 212. §1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną
lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie
postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub
narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub
rodzaju działalności,
podlega grzywnie, karze ograniczenia albo pozbawienia wolności do roku



ścigane z oskarżenia prywatnego



nie ma przestępstwa pomówienia, jeśli:



zarzut czyniony niepublicznie jest prawdziwy



zarzut czyniony publicznie jest prawdziwy i jego podniesienie lub rozgłaszanie
służy obronie społecznie uzasadnionego interesu



w części obejmującej zwrot „służący obronie społecznie uzasadnionego interesu”,
gdy zarzut dotyczy postępowania osób pełniących funkcje publiczne, jest
niezgodny z Konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2008 r., SK
43/2005)

Zniewaga



Art. 216 §1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo
choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze,
aby zniewaga do osoby tej dotarła,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności



ścigane z oskarżenia prywatnego

Odpowiedzialność karna



Przestępstwa przeciwko prasie:



Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia
dziennikarza do opublikowania lub zaniechania opublikowania
materiału prasowego albo do podjęcia lub zaniechania
interwencji prasowej
- podlega karze pozbawienia wolności do lat 3



Kto utrudnia lub tłumi krytykę prasową
- podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności