2011-10-23
1
OKRES DOJRZAŁOŚCI PŁCIOWEJ - POKWITANIE
Rozwój biologiczny – wieloetapowy proces ciągłych przemian zachodzących
w organizmie, charakteryzujący się powiększaniem wymiarów i masy ciała
oraz doskonaleniem struktury i funkcji narządów i układów, a więc
procesami wzrastania, różnicowania
i dojrzewania
Okresy rozwoju
Niemowlęcy
Wczesnego dzieciństwa
Przedszkolny
Wczesnoszkolny
Pokwitania
Młodzieńczy
Zmiany hormonalne i somatyczne
BIOLOGICZNA
DOJRZAŁOŚĆ ORGANIZMU
(dojrzałość płciowa i płodność)
Rozpoczyna się
Około 10 roku życia
1,5 do 2 lat później
Symptomy pokwitania
Pokwitaniowy skok wzrostu i masy ciała
Rozwój gonad i narządów płciowych
Rozwój wtórnych cech płciowych i dodatkowych narządów płciowych
Zmiany w budowie ciała
Pokwitaniowy skok rozwoju narządów i układów
Pokwitaniowy wzrost siły i wytrzymałości
POKWITANIE
BURZA HORMONALNA
PODWZGÓRZE (JĄDRO ŁUKOWATE)
PRZYSADKA
1
2
3
4
5
1
2
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
2
21
22
23
24
1
2
25
26
27
28
29
30
31
2011-10-23
2
GONADY
GENERATOR PULSÓW GnRH gonadoliberyna
PRZYSADKA wydzielania gonadotropin
LH – luteotropina i FSH – folitropina
GONADY wydzielania testosteronu, estradiolu i progesteronu
Stopniowy spadek wrażliwości podwzgórzowych receptorów na hamujące
działanie steroidów płciowych
podwyższenie progu wrażliwości
zwiększenie aktywności generatora pulsów GnRH
zwiększenie wydzielania gonadotropin
i steroidów płciowych
Gonadarche – zmiany w tkankach i narządach wywołane przez stężenia steroidów
płciowych
(n.p. owłosienie charakterystyczne dla płci)
Adrenarche – zmiany wywołane przez stężenia androgenów i estrogenów (n.p.
wzrastanie kośćca)
Rozwój owłosienia łonowego — podział na stadia (wg Tannera).
Rozwój gruczołów sutkowych — podział na stadia (wg Tannera)
Podział FINKELSTEINA
1. Późny okres przedpokwitaniowy
2. Bardzo wczesny okres pokwitania
3. Wczesny okres pokwitania
4. Środkowy okres pokwitania
5. Późny okres pokwitania
6. Okres pełnej dojrzałości płciowej
1
2
3
4
5
1
2
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
2
21
22
23
24
1
2
25
26
27
28
29
30
31
2011-10-23
3
6. Okres pełnej dojrzałości płciowej
1F i 2F
Nie ma somatycznych cech pokwitania
wydzielania GnRH i gonadotropin zwłaszcza w 2F
3F
II faza rozwoju narządów płciowych (wg Tannera)
Wzrastanie
Tempo rośnie Tempo nadal wolne
4F
III – IV faza rozwoju narządów płciowych
Mutacja i tempa wzrastania
Owłosienie pachowe i menarche (pierwsza
miesiączka); szczyt tempa wzrastania
5F
IV – V faza rozwoju narządów płciowych
Owłosienie pachowe, zarost; szczyt tempa
wzrastania
Menarche; tempa wzrastania
6F – zakończenie zmian rozwojowych zarówno
u chłopców jak i u dziewcząt
Przedwczesne dojrzewanie płciowe
przed 8 r. ż. przed 10 r. ż.
PRAWDZIWE =Zależne od generatora pulsów GnRH :
1. Guzy OUN
2. Zmiany pozapalne
3. Pourazowe
4. Bywa idiopatyczne
RZEKOME
=Niezależne od generatora pulsów GnRH:
1. Guzy wydzielające gonadotropiny lub steroidy płciowe
2. Pierwotna niedoczynność tarczycy
3. Jatrogenne
Łagodne warianty przedwczesnego dojrzewania płciowego
Thelarche praecox - izolowany przedwczesny rozwój gruczołów piersiowych
Menarche praecox – przedwczesne izolowane krwawienie miesięczne
OPÓŹNIONE DOJRZEWANIE PŁCIOWE
Jeśli do 13 r. ż. nie ma cech rozwoju gruczołów piersiowych lub do 15 r. ż. brak
1
2
3
4
5
1
2
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
2
21
22
23
24
1
2
25
26
27
28
29
30
31
2011-10-23
4
Jeśli do 13 r. ż. nie ma cech rozwoju gruczołów piersiowych lub do 15 r. ż. brak
menarche
Jeśli do 14 r. ż. nie ma rozwoju jąder lub do 16 – 17 r. ż. brak pokwitaniowego skoku
wzrastania
Bardzo charakterystyczne jest u obu płci wieku kostnego poniżej 13 lat oraz
adekwatne do wieku kostnego stężenie gonadotropin (na poziomie 2F)
Większość przypadków opóźnionego dojrzewania ma podłoże
konstytucjonalne, związane jest z indywidualnym wolnym tempem rozwoju
JEDNAKŻE U CZĘŚCI DZIECI WYNIKA Z :
1. Pierwotnych zaburzeń w układzie podwzgórze-przysadka
2. Pierwotnego defektu gonad
Jednostki chorobowe występujące częściej w okresie pokwitania
Reumatologia
1. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
2. Zespół Reitera
3. Choroby tkanki łącznej – kolagenozy
4. Idiopatyczna osteoporoza młodzieńcza
Dolegliwości ze strony układu krążenia
1. Niewinne niemiarowości rytmu serca
2. Szmery niewinne
3. Objawy dystonii neurowegetatywnej:
Łatwe męczenie
Duszność
Kłucia w okolicy serca
Omdlenia ortostatyczne
Inne częściej występujące choroby
Istotny wzrost występowania wola młodzieńczego
Nowotwory
Otyłość i jadłowstręt psychiczny (anoreksja)
ADOLESCENCJA TO NIE TYLKO DOJRZAŁOŚĆ GONAD I NARZĄDÓW
PŁCIOWYCH, ZMIANY W WYGLĄDZIE I PROPORCJACH CIAŁA; TO TAKŻE
ROZWÓJ PSYCHICZNY PROWADZĄCY DO OSIĄGNIĘCIA DOJRZAŁOŚCI
PSYCHOSPOŁECZNEJ I EMOCJONALNEJ
Dojrzewanie płciowe Adolescencja
DORASTANIE
Zaburzenia psychiczne
Zachwianie równowagi emocjonalnej
Pogorszenie samopoczucia psychicznego
Labilność uczuć podobna do tej w okresie wczesnego dzieciństwa
Osłabienie pamięci, zmniejszenie koncentracji uwagi
Konflikty
Ról
1
2
3
4
5
1
2
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
2
21
22
23
24
1
2
25
26
27
28
29
30
31
2011-10-23
5
Ról
Zależności
Identyfikacji
Konflikty
Frustracje
Zachowania patologiczne
Dalszy rozwój intelektualny
Doskonalenie funkcji poznawczych
Rozwój pamięci logicznej
Myślenie abstrakcyjne
Rozwój siły woli
Ustalenie systemu wartości
CZYLI TWORZENIE CHARAKTERU
W OKRESIE DORASTANIA OSIĄGNIĘTA ZOSTAJE DOJRZAŁOŚĆ PSYCHICZNA
CZYLI EMOCJONALNA I SPOŁECZNA TO ZNACZY NASTĘPUJE
PRZYSTOSOWANIE DO ŻYCIA SAMODZIELNEGO, NIEZALEŻNEGO,
CHARAKTERYSTYCZNEGO DLA CZŁOWIEKA, KTÓRY SAM DECYDUJE O SOBIE
I PONOSI KONSEKWENCJE SWEGO POSTĘPOWANIA
1
2
3
4
5
1
2
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
1
2
21
22
23
24
1
2
25
26
27
28
29
30
31