operator_obrabiarek_skrawa_722[02].Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI
NARODOWEJ

Marceli Konfederak

Obróbka powierzchni płaskich i kształtowych narzędziami
ręcznymi 722[02].Z1.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
mgr inŜ. Andrzej Zych
mgr inŜ. Marek Olsza

Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. Paweł Krawczak

Konsultacja:
mgr Małgorzata Sienna

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 722[02].Z1.02
„Obróbka powierzchni płaskich i kształtowych narzędziami ręcznymi”, zawartego
w modułowym programie nauczania dla zawodu operator obrabiarek skrawających.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Organizacja stanowiska pracy do obróbki ręcznej

4.1.1.  Materiał nauczania
4.1.2.  Pytania sprawdzające
4.1.3.  Ćwiczenia
4.1.4.  Sprawdzian postępów

7
9
9

4.2. Cięcie ścinanie i wycinanie metali

4.2.1.  Materiał nauczania
4.2.2.  Pytania sprawdzające
4.2.3.  Ćwiczenia
4.2.4.  Sprawdzian postępów

11
16
17
18

4.3. Gięcie i prostowanie prętów oraz blach

4.3.1.  Materiał nauczania
4.3.2.  Pytania sprawdzające
4.3.3.  Ćwiczenia
4.3.4.  Sprawdzian postępów

19
22
22
24

4.4. Piłowanie. Klasyfikacja i dobór pilników. Technika piłowania

4.4.1.  Materiał nauczania
4.4.2.  Pytania sprawdzające
4.4.3.  Ćwiczenia
4.4.4.  Sprawdzian postępów

25
30
31
32

4.5. Skrobanie

4.5.1.  Materiał nauczania
4.5.2.  Pytania sprawdzające
4.5.3.  Ćwiczenia
4.5.4.  Sprawdzian postępów

33
36
36
37

4.6. Docieranie. Polerowanie

4.6.1.  Materiał nauczania
4.6.2.  Pytania sprawdzające
4.6.3.  Ćwiczenia
4.6.4.  Sprawdzian postępów

38
40
40
41

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy dotyczącej obróbki powierzchni

płaskich i kształtowych narzędziami ręcznymi.

W poradniku zamieszczono:

– wymagania wstępne określające umiejętności, jakie powinieneś posiadać, abyś mógł bez

problemów rozpocząć pracę z poradnikiem,

–

cele kształcenia czyli wykaz umiejętności, jakie opanujesz w wyniku realizacji programu
jednostki modułowej,

–

materiał nauczania, czyli wiadomości teoretyczne konieczne do opanowania treści
jednostki modułowej,

–

zestaw pytań sprawdzających, czy opanowałeś juŜ materiał nauczania,

–

ćwiczenia zawierające polecenia, sposób wykonania oraz wyposaŜenie stanowiska pracy,
które pozwolą ukształtować określone umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów pozwalający sprawdzić Twój poziom wiedzy po wykonaniu
ćwiczeń,

–

sprawdzian osiągnięć opracowany w postaci testu, który umoŜliwi sprawdzenie Twoich
wiadomości i umiejętności opanowanych podczas realizacji programu danej jednostki
modułowej,

–

literaturę  związaną  z  programem  jednostki  modułowej  umoŜliwiającą  pogłębienie  Twej
wiedzy z zakresu programu tej jednostki.
Materiał  nauczania  został  podzielony  na  sześć  części.  W  pierwszej  części  znajdują  się

informacje związane z organizacją stanowiska pracy ślusarza oraz bezpieczeństwem i higieną
pracy.  W  części  drugiej  zawarte  zostały  informację  na  temat  cięcia,  ścinania  i  wycinania
metali.  Informacje  na  temat  gięcia  i  prostowanie  prętów  oraz  blach  zawarte  zostały
w  części  trzeciej.  Czwarta  część  poświęcona  została  piłowaniu  i  pilnikom.  W  piątej  części
zawarto  materiał  nauczania  poświęcony  skrobaniu.  Ostatnia  część  zawiera  informacje
związane z techniką docierania i polerowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

722[02].Z1.02

Obróbka powierzchni płaskich

i kształtowych narzędziami

ręcznymi

722[02].Z1.03

Wykonywanie otworów okrągłych

722[02].Z1

Trasowanie i obróbka ręczna

722[02].Z1.01

Wykonywanie trasowania

722[02].Z1.04

Wykonywanie połączeń

rozłącznych i nierozłącznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

stosować zasady bezpiecznej pracy podczas eksploatacji maszyn i urządzeń,

−

dobierać sprzęt ochrony indywidualnej w zaleŜności od prowadzonych prac,

−

posługiwać się PN i dokumentacją techniczną,

−

wykonywać pomiary warsztatowe,

−

wykonywać trasowanie na płaszczyźnie i trasowanie przestrzenne,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

korzystać z poradników i norm,

−

analizować treść zadania, dobierać metody i plan rozwiązania,

−

komunikować się i pracować w zespole.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zorganizować stanowisko pracy,

−

scharakteryzować podstawowe prace z zakresu obróbki ręcznej,

−

rozpoznać narzędzia do obróbki ręcznej skrawaniem oraz określić ich przeznaczenie,

−

posłuŜyć się narzędziami ręcznymi z napędem elektrycznym i pneumatycznym
stosowanymi do obróbki skrawaniem,

−

dobrać narzędzia i przyrządy do ścinania, przecinania i wycinania,

−

wykonać przecinanie, ścinanie i wycinanie,

−

wykonać cięcie piłką ręczną oraz noŜycami,

−

dobrać narzędzia, przyrządy i urządzenia do gięcia oraz prostowania,

−

wykonać gięcie i prostowanie prętów oraz elementów wykonanych z blachy,

−

dobrać pilniki do obróbki w zaleŜności od: rodzaju materiału obrabianego, wymiarów,
kształtów i wymaganej chropowatości obrabianej powierzchni,

−

zamocować obrabiany przedmiot do piłowania,

−

wykonać piłowanie powierzchni płaskich i kształtowych,

−

scharakteryzować skrobanie,

−

wykonać skrobanie powierzchni płaskich,

−

scharakteryzować docieranie,

−

wykonać docieranie powierzchni płaskich, wałków i otworów,

−

wypolerować powierzchnie,

−

zakonserwować i przechować pilniki i skrobaki,

−

sprawdzić jakość wykonanej pracy,

−

skorzystać z dokumentacji technicznej, norm i poradników,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska podczas wykonywania pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Organizacja stanowiska pracy do obróbki ręcznej

4.1.1. Materiał nauczania

Obróbka ręczna wchodzi w zakres prac ślusarskich i ma na celu nadanie przedmiotom

Ŝądanych kształtów i właściwych wymiarów oraz poprawę jakości powierzchni, najczęściej
poprzednio obrobionych mechanicznie. Często prace ślusarskie wiąŜą się z pracami
montaŜowymi, które mają na celu dopasowanie składanych części i zapewnienie prawidłowej
ich współpracy.

Stanowisko robocze ślusarza wyposaŜone jest w drewniany lub metalowy stół. Do płyty

stołu  jest  umocowane  imadło  słuŜące  do  zamocowywania  w  nim  przedmiotów  podczas
róŜnych  operacji  ślusarskich.  Stół  ślusarski  jest  zaopatrzony  w  szuflady  do  przechowywania
w  nim  narzędzi.  W  czasie  pracy  potrzebne  narzędzia,  przyrządy  i  materiały  powinny  być
rozłoŜone  na  stole  ślusarskim  w  takim  porządku,  Ŝeby  wszystkie  czynności  moŜna  było
wykonać bez wysiłku i zbędnych ruchów.

W skład podstawowego kompletu narzędzi wchodzą: młotki, pilniki, piłki ręczne,

przecinaki, wycinaki, wkrętaki, punktaki, skrobak (rys. 1) i oraz takie przyrządy pomiarowe,
jak suwmiarka, kątowniki, liniał krawędziowy i inne.

Rys. 1. Stanowisku ślusarskie [1].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest bardzo waŜnym

obowiązkiem ucznia. Pracując na stanowisku ślusarskim naleŜy bezwzględnie stosować się
do instrukcji stanowiskowej bhp, której znajomość jest niezbędnym warunkiem dopuszczenia
do pracy. NaleŜy równieŜ pamiętać o następujących zasadach bezpiecznego uŜytkowania
stanowiska pracy:

−

ubiór pracownika nie powinien mieć Ŝadnych zwisających części, mankiety powinny być
obcisłe, a głowa nakryta,

−

przed rozpoczęciem piłowania naleŜy sprawdzić zamocowanie przedmiotu w imadle,

−

podczas piłowania nie naleŜy uŜywać pilników pękniętych oraz bez rękojeści lub
z wadliwie osadzoną rękojeścią,

−

podczas piłowania przedmiotów o ostrych krawędziach nie naleŜy podginać palców pod
pilnikiem przy powrotnym ruchu pilnika,

−

młotek powinien być osadzony pewnie i sztywno, w razie pojawienia się zadziorów na
obuchu młotka lub na łbie przecinaka naleŜy je usunąć na szlifierce,

−

podczas ścinania materiałów kruchych naleŜy uŜywać okularów ochronnych,

−

podczas cięcia noŜycami ręcznymi naleŜy blachę dobrze uchwycić, a podczas cięcia na
noŜycach dźwigniowych stosować przytrzymywacz blachy,

−

w czasie cięcia metali noŜycami bardzo często zdarzają się okaleczenia rąk o zadziory na
krawędziach blach. W związku z tym zadziory naleŜy natychmiast usuwać specjalnym
skrobakiem lub pilnikiem,

−

podczas gięcia i prostowania blach trzeba szczególnie uwaŜać, Ŝeby nie skaleczyć rąk
o ostre krawędzie blach,

−

do pracy naleŜy uŜywać noŜyc naostrzonych. Właściwy stan noŜyc zapobiega tworzeniu
się zadziorów i przeginaniu.
O niebezpieczeństwach i zagroŜeniach dla zdrowia i Ŝycia informują równieŜ znaki

ochrony i higieny pracy umieszczane w widocznym miejscu (rys. 2 i 3).

Zakaz uruchamiania maszyny

(urządzenia)

Zakaz smarowania urządzeń

w ruchu

Ogólny znak ostrzegawczy

OstrzeŜenie przed

niebezpieczeństwem obcięcia

palców

Rys. 2. Wybrane znaki ochrony i higieny pracy (zakazu i ostrzegawcze) [3].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nakaz stosowania ochrony oczu

Nakaz stosowania ochrony słuchu

Nakaz stosowania osłony

Rys. 3. Wybrane znaki ochrony i higieny pracy (nakazu) [3].

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie wyposaŜenie powinno znajdować się na stanowisku pracy ślusarza?
2.  Jakie są podstawowe narzędzia ślusarskie?
3.  Jakie środki ochrony osobistej naleŜy stosować podczas wykonywania obróbki ręcznej?
4.  Jakie zasady bhp powinieneś stosować podczas piłowania?
5.  Jakie zasady bhp powinieneś stosować podczas cięcia materiałów?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ czynności związane z przestrzeganiem przepisów bhp powinieneś podjąć podczas

piłowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określ, jakie czynności związane z przestrzeganiem przepisów bhp powinieneś podjąć

podczas piłowania,

2) zapisać wszystkie pomysły na kartce (burza mózgów – nie krytykując Ŝadnego

z pomysłów Twoich koleŜanek/kolegów),

3) uporządkować zapisane pomysły – odrzucić ewentualnie nierealne lub budzące

wątpliwości członków grupy,

4) zaprezentować efekty pracy grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

duŜe arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flipchart.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dokonaj przeglądu pracowni obróbki ręcznej znajdującej się w Twojej szkole. Określ,

w jakie narzędzia i przyrządy powinno być wyposaŜone stanowisko pracy ślusarza.
Zorganizuj stanowisko pracy ślusarza.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  dokonać przeglądu wyposaŜenia pracowni,
2)  zapoznać się ze stanowiskiem pracy ślusarza,
3)  rozpoznać  narzędzia  i  przyrządy  wchodzące  w  skład  wyposaŜenia  stanowiska

ślusarskiego,

4) pobrać i rozmieścić na stanowisku pracy narzędzia i przyrządy niezbędne do wykonania

operacji piłowania,

5) przedstawić nauczycielowi swoje spostrzeŜenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stanowiska ślusarskie,

−

narzędzia ślusarskie,

−

arkusze papieru,

−

mazaki.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróŜnić podstawowe narzędzia niezbędne podczas obróbki ręcznej?

2) zorganizować stanowisko pracy?

3) wymienić, jakie zagroŜenia dla pracownika występują na stanowisku

pracy ślusarza?

4) określić zasady bhp podczas obróbki powierzchni płaskich

i kształtowych narzędziami ręcznymi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Cięcie, ścinanie i wycinanie metali

4.2.1. Materiał nauczania

W praktyce warsztatowej przy wykonywaniu prac ślusarskich do przecinania materiałów

uŜywamy:

−

piłkę do metali (rys. 4 a),

−

noŜyce ręczne (rys. 4 b),

−

noŜyce dźwigniowe (rys. 4 c),

−

noŜyce gilotynowe (rys. 4 d, e).

Rys. 4. Narzędzia do przecinania: a) piłka, b) noŜyce ręczne, c) noŜyce dźwigniowe, d) noŜyce gilotynowe

ręczne, e) noŜyce gilotynowe elektryczne [4].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Piłka ręczna do przecinania metali zbudowana jest z trzech podstawowych elementów:

oprawki (jednolitej lub rozsuwanej), brzeszczotu, rękojeści (rys. 5).

Brzeszczot jest wykonany z cienkiej taśmy stalowej z naciętymi na jednej lub obu

krawędziach  ostrzami  w  postaci  zębów.  Aby  zapobiec  zakleszczaniu  się  brzeszczotu
w  przecinanym  materiale  uzębienie  brzeszczotu  jest  rozwierane,  zgrubiane  lub  falowane,
dzięki  czemu  szerokość  powstającego  przecięcia  jest  większa  od  grubości  brzeszczotu.
Dobór  brzeszczotu  jest  uzaleŜniony  od  rodzaju  materiału  przecinanego:  do  przecinania
materiałów  twardych  uŜywa  się  brzeszczotów  o  uzębieniu  drobnym,  do  przecinania  metali
miękkich oraz tworzyw sztucznych – brzeszczoty o uzębieniu grubym.

W oprawce piłki ręcznej wykonane są dwa uchwyty do mocowania brzeszczotu: uchwyt

stały i przesuwny. W uchwytach znajdują się dwa prostopadłe przecięcia, w które wsuwa się
brzeszczot  (pionowo  lub  poziomo)  oraz  otwory  zabezpieczające,  przez  które  przetyka  się
kołki..  Brzeszczot  mocuje  się  w  oprawce  w  taki  sposób,  aby  ząbki  piłki  miały  kierunek
nachylenia ku przedniemu uchwytowi.

Rys. 5. Piłka ręczna do metali: a) budowa piłki: 1 – oprawka jednolita, 2 – oprawka rozsuwana, 3 – brzeszczot,

4 – rękojeść, 5, 6 – uchwyty do mocowania brzeszczotu, 7 – kołek zabezpieczający; b) uzębienie
brzeszczotu [1].

Podczas przecinania piłką ręczną waŜna jest prawidłowa postawa ślusarza oraz trzymanie

piłki (rys. 6). NaleŜy pamiętać o następujących zasadach:

−

przecinanie rozpoczyna się lekko pochyloną od siebie piłką z małym naciskiem,

−

nacisk na piłkę naleŜy wywierać podczas ruchu roboczego (w kierunku do imadła),

−

ruch powrotny odbywa się bez nacisku,

−

ruch piłki powinien być płynny,

−

przedmioty płaskie przecina się wzdłuŜ szerszej krawędzi.

Rys. 6. Technika przecinania piłką [1].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przedmioty przeznaczone do przecinania mocuje się najczęściej w imadle zwracając

uwagę  na  to,  aby  linia  cięcia  znajdowała  się  jak  najbliŜej  szczęk  imadła.  Taki  sposób
mocowania zapobiega występowaniu drgań w czasie przecinania, dzięki czemu zwiększa się
dokładność  przecięcia.  Przedmioty  o  długiej  linii  cięcia  przecina  się  brzeszczotem
zamocowanym w oprawce pionowo a następnie, aby uniknąć uderzania oprawki o przedmiot
brzeszczot obraca się o kąt 90° (rys. 7 a).

Cienkie blachy do przecinania mocuje się w imadle pomiędzy dwiema drewnianymi

nakładkami (rys. 7 b). W podobny sposób mocuje się przedmioty okrągłe np. rury i przecina
się je z jednoczesnym obracaniem o kąt 45–60

po przecięciu ścianki, co zapobiega

wyłamaniu ząbków piłki (rys. 7 c).

Rys. 7. Przecinanie piłką przedmiotów: a) płaskich, b) blach, c) rur [1]

Cięcie blach wykonuje się za pomocą noŜyc ręcznych lub gilotynowych. NoŜycami

ręcznymi przecina się blachy do grubości l mm, a blachy grubsze – noŜycami dźwigniowymi.
NoŜyce równoległe (gilotynowe) o napędzie mechanicznym stosowane są do cięcia blach
o grubości do 32 mm.

Rys. 8. Kształty ręcznych noŜyc do blach; a) noŜyce uniwersalne, b) noŜyce do cięcia arkuszy blach, c) noŜyce

do wycinania otworów, d) noŜyce do wycinania łuków [1].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W zaleŜności od połoŜenia szczęki górnej podczas cięcia rozróŜniamy noŜyce prawe lub

lewe. NoŜyce ręczne zbudowane są z dwóch noŜy, które w pierwszej fazie cięcia wciskają się
w materiał i tną, a następnie przerywają go. Podczas cięcia noŜyce powinny być tak
ustawione, aby nie zasłaniały wytrasowanej linii cięcia (rys. 9).

Rys. 9. Cięcie blachy noŜycami [1].

Do przecinania blach grubych i płaskowników słuŜą noŜyce dźwigniowe, których

powierzchnie noŜy są nachylone względem płaszczyzny cięcia pod kątem 2–3° (rys. 10).
Dolny nóŜ noŜyc dźwigniowych jest nieruchomy i połączony na stałe z dolną częścią
korpusu. Ruchomy nóŜ górny jest połączony z dźwignią.

Rys. 10. Budowa noŜyc dźwigniowych: 1 – nóŜ górny, 2 – nóŜ dolny, 3 – podtrzymywacz, 4 – zderzak [1].

Wartość kąta ostrza β zaleŜy od przecinanego materiału i wynosi:

−

60–65° dla materiałów miękkich,

−

75° dla materiałów o średniej twardości,

−

80– 85 dla materiałów twardych.
Podczas ciecia naleŜy pamiętać by ustawienie podtrzymywacza zapewniało prostopadłe

ustawienie

powierzchni

materiału

względem

powierzchni

ruchu

noŜa

górnego.

W  przeciwnym  przypadku  powierzchnia  materiału  w  miejscu  cięcia  będzie  zagięta
a  w  skrajnym  przypadku  materiał  moŜe się zakleszczyć pomiędzy ostrzami. Niedogodnością
przy cięciu materiałów noŜycami dźwigniowymi jest niekiedy zbyt krótka długość cięcia przy
jednym  ruchu  noŜa.  Tę  niedogodność  moŜna  wyeliminować  uŜywając  do  cięcia  noŜyc
gilotynowych.  NoŜyce  gilotynowe  umoŜliwiają  przecinanie  materiałów  wzdłuŜ  linii  prostej.
NoŜyce  gilotynowe  ręczne  (stołowe)  słuŜą  do  cięcia  długich  pasków  blach  o  bardzo  małej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

grubości.  Do  cięcia  duŜych  arkuszy  blach  o  grubości  nawet  do  32  mm  są  stosowane  noŜyce
gilotynowe  mechaniczne.  NóŜ  dolny  jest  mocowany  nieruchomo  w  dolnej  części  korpusu.
NóŜ  górny  zaś  jest  mocowany  w  korpusie  suwaka,  który  przesuwa  się  w  górę  i  w  dół
w  prowadnicach,  a  jest  poruszany  mechanizmem  mimośrodowym  od  wału  roboczego
napędzanego silnikiem elektrycznym.

Do cięcia blach o grubości do 3 mm o skomplikowanym kształcie i małych krzywiznach

stosuje  się  noŜyce  elektryczne  (rys.  11  a).  W  czasie  pracy  operator  trzyma  noŜyce  w  rękach
i  prowadzi  wzdłuŜ  linii  cięcia.  NóŜ  ruchomy  zamocowany  jest  na  końcówce  suwaka  i  jest
napędzany  silnikiem  elektrycznym  wbudowanym  w  korpus.  Suwak  wraz  z  noŜem  wykonuje
ruch  postępowo-zwrotny  kilkaset  razy  w  ciągu  minuty.  Do  cięcia  płaskowników,  prętów,
kształtowników  bardzo  często  uŜywa  się  elektrycznych  przecinarek  do  metalu  (rys.  11  b).
Narzędzie  (tarcza)  wykonuje  ruch  obrotowy  i  jest  zamocowana  na  ruchomym  ramieniu
korpusu.  Materiał  przeznaczony  do  cięcia  jest  mocowany  w  specjalnym  imadle
umieszczonym  w  podstawie  przecinarki.  Po  zamocowaniu  przedmiotu  i  uruchomieniu
przecinarki  tarczę  za  pośrednictwem  ruchomego  ramienia  opuszcza  się  w  dół  przecinając
przedmiot.

Rys. 11. Narzędzia elektryczne do cięcia: a) elektryczne noŜyce do cięcia blach, b) przecinarka do metali [5].

Do ręcznego przecinania cienkich płaskowników, prętów i blach uŜywa się przecinaków,

których część robocza wykonana jest w kształcie klina o kącie rozwarcia 8–12

zakończonego

ostrzem o kącie zaleŜnym od skrawanego materiału. Dla obróbki stali kąt ostrza β wynosi 60

dla Ŝeliwa i brązu 70

, dla aluminium 35

, dla mosiądzu i miedzi 45

. Przecinaków uŜywa się

równieŜ do operacji ścinania. Przedmioty poddawane operacji ścinania mocuje się w imadle,
następnie przystawia się w odpowiednim miejscu narzędzie i uderzeniami młotka powoduje
usuwanie nadmiaru materiału. Ścinanie moŜna wykonać na dwa podstawowe sposoby: na
poziomie szczęk imadła lub według wytrasowanych na przedmiocie rys traserskich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 12. Ścinanie wąskich płaszczyzn materiału: a) na poziomie szczęk imadła, b) według traserskich [1].

W przypadku ścinania na poziomie szczęk imadła materiał mocuje się w imadle

w  taki  sposób,  aby  nad  poziom  szczęk  imadła  wystawała  jedynie  warstwa  materiału
przeznaczona  do  ścięcia  (nie  więcej  niŜ  4  mm).  JeŜeli  konieczne  jest  zebranie
z  przedmiotu  warstwy  grubszej,  ścinanie  wykonuje  się  kilkakrotnie  –  po  ścięciu  pierwszej
warstwy przedmiot naleŜy wysunąć z imadła na grubość warstwy kolejnej.

Ścinanie według rys traserskich wykonuje się uprzednio nanosząc na przedmiot

obrabiany równoległe rysy traserskie, wzdłuŜ których kolejno naleŜy ścinać materiał.
Przedmiot powinien być zamocowany w imadle tak, aby wszystkie rysy znajdowały się
powyŜej szczęk i były do nich równoległe.

Operacja wycinania polega na wykonywaniu wgłębień lub rowków za pomocą narzędzia

zwanego wycinakiem. Do wycinania uŜywa się wycinaków prostych, wygiętych oraz
czterokrawędziowych. Przed wycinaniem naleŜy pamiętać o wytrasowaniu wycinanego
kształtu.

Rys. 13. Wycinanie rowków: a) w płytce, b) w tulei [1].

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakich narzędzi uŜyjesz do przecinania przedmiotów płaskich?
2.  Jakiego brzeszczotu uŜyjesz do przecinania materiałów miękkich?
3.  Jakich narzędzi uŜywa się do cięcia blach?
4.  Do czego słuŜą noŜyce dźwigniowe?
5.  Na czym polega wycinanie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj cięcie płaskownika stalowego na odcinki zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z zasadami cięcia płaskowników,
2)  dobrać narzędzie do cięcia płaskowników,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzia do cięcia,
4)  wytrasować linie cięcia,
5)  wykonać cięcie płaskownika na odcinki o długości wskazanej w instrukcji do ćwiczenia,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

piłka ręczna do metali,

–

płaskownik,

–

stół ślusarski z imadłem,

–

narzędzia traserskie,

–

kątownik ze stopą,

–

suwmiarka.

Ćwiczenie 2

Wykonaj wycinanie blachy zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z zasadami cięcia blach,
2)  dobrać narzędzie do cięcia blachy,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzia do cięcia,
4)  wytrasować blachę,
5)  wykonać cięcie blachy,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia zawierająca dokumentację zadania,

–

noŜyce ręczne róŜnego typu,

–

noŜyce dźwigniowe,

–

wycinaki,

–

młotki ślusarskie,

–

narzędzia traserskie,

–

blacha stalowa o roŜnej grubości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować narzędzia do przecinania?

2) dobrać narzędzia do cięcia w zaleŜności od kształtu, rodzaju

i wielkości materiału ciętego?

3) wykonać cięcie piłką ręczną i noŜycami?

4) wykonać ścinanie?

5) wykonać wycinanie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Gięcie i prostowanie prętów oraz blach

4.3.1. Materiał nauczania

Gięcie ma na celu nadanie wytwarzanym przedmiotom poŜądanego kształtu i właściwych

wymiarów na skutek działania odpowiednich sił bez skrawania materiału. Gięcie
i prostowanie moŜna wykonywać ręcznie lub maszynowo z uŜyciem pras lub walców.

Podstawowymi narzędziami uŜywanymi do gięcia ręcznego i prostowania są: kowadło,

płyta  Ŝeliwna,  imadło,  prasa  dźwigniowa  ręczna,  prasa  śrubowa,  giętarka  trójwalcowa, prasa
krawędziowa  ręczna,  przyrząd  do  ręcznego  gięcia  rur  i  prętów,  przyrząd  do  ręcznego  gięcia
płaskowników.  Wyginanie  przedmiotów  wykonanych  z  cienkich  płaskowników  i  drutu
wykonuje się za pomocą szczypiec z końcówkami płaskimi i okrągłymi.

Rys. 14. Przykłady urządzeń do gięcia ręcznego; a) kowadło kowalskie, b) imadło ślusarskie, c) przyrząd do

gięcia płaskowników, d) zaginarka, e) szczypce z okrągłymi końcówkami [6].

Podczas gięcia materiał zostaje odkształcony w miejscu zginania (rys. 15): zewnętrzne

warstwy materiału są rozciągane (wydłuŜają się) a wewnętrzne ściskane (ulegają skróceniu).
Warstwy środkowe leŜące na linii obojętnej, przechodzącej przez środek grubości materiału,
nie ulegają rozciąganiu ani ściskaniu. Warstwę tą nazywamy warstwą obojętną.

Rys. 15. Odkształcenia warstw w materiale giętym [1].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do  wykonywania  przedmiotu  konieczna  jest  znajomość  długości  materiału  wyjściowego.
Długość  materiału  wyjściowego  musi  być  równa  długości  linii  obojętnej  w  wygiętym
przedmiocie.  Do  wykonania  przedmiotu  przedstawionego  na  rysunku  16  oblicza  się  ją
korzystając ze wzoru:

⋅

Rys. 16. Szkic do określenia długości materiału [1].

W przypadku gięcia bez zaokrąglenia po stronie wklęsłej lub z zaokrągleniem mniejszym niŜ
0,3 grubości zginanego płaskownika długość części wygiętej przyjmuje się równą
0,5 grubości zginanego płaskownika.

Druty cienkie wygina za pomocą szczypiec okrągłych lub płaskich. Gięcia grubszych

prętów dokonuje się zamocowując uprzednio pręt w imadle (wyposaŜonym w specjalne
wkładki szczękowe) i uderzając młotkiem poprzez klocek metalowy ze specjalnym wcięciem.
Grube pręty moŜna wyginać równieŜ na kowadle za pomocą młotka szczególnie w przypadku
wyginania prętów na gorąco. Do gięcia prętów stosuje się równieŜ specjalne przyrządy
(rys. 17 d).

Rys. 17. Gięcie drutu szczypcami: a) płaskimi, b) okrągłymi, c) wyginanie pręta okrągłego w imadle,

d) wyginanie pręta okrągłego w przyrządzie [1].

Gięcie płaskowników wykonuje się podobnie jak prętów zamocowując płaskownik

w  imadle.  NaleŜy  przy  tym  pamiętać  o  zastosowaniu  wkładek  chroniących  szczęki  imadła
i  powierzchnię  przedmiotu  giętego  przed  uszkodzeniem.  Grube  płaskowniki  wygina  się
(zwykle  po  uprzednim  nagrzaniu)  najczęściej  na  prasach  śrubowych  lub  giętarkach  do
płaskowników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Przykład gięcia zetownika i skobla prostokątnego w imadle: a) rysunek zetownika, b) zaginanie ramienia

m, c) zaginanie ramienia n, d) rysunek skobla prostokątnego, e) zaginanie ramienia h, f) zaginanie
ramienia k za pomocą klocka A, g) odginanie końcówek ramion h i k za pomocą klocka B [1].

Blachy cienkie wygina się ręcznie w szczękach imadła, w przypadku gięcia blach o duŜej

szerokości  lub  długości,  blachy  mocuje  się  w  dwóch  kątownikach  osadzonych  w  szczękach
imadła  (rys.  19).  Podczas  gięcia  blach  naleŜy  zwrócić  uwagę  na  kierunek  włókien  w  blasze,
powstałych  podczas  jej  walcowania.  Linia  gięcia  powinna  przebiegać  prostopadle  do
kierunku włókien ze względu na moŜliwość pęknięcia blachy na krawędzi gięcia.

Rys. 19. Zamocowanie blachy w imadle za pomocą dwóch kątowników [1].

Celem

prostowania

jest

przywrócenie

pierwotnych

kształtów

materiałom

zniekształconym. Zgięty pręt lub płaskownik moŜna wstępnie wyprostować poprzez
umieszczenie jego wygięcia pomiędzy szczękami imadła ślusarskiego a następnie zaciśniecie
szczęk imadła. Końcowy etap prostowania wykonuje się za pomocą młotka, kładąc przedmiot
wygięciem do góry na płycie Ŝeliwnej lub kowadle i uderzając w nie młotkiem. Czynność tę
przeprowadza się wielokrotnie aŜ do uzyskania przez powierzchnię przedmiotu linii prostej.

Prostowanie blach jest znacznie trudniejsze od operacji prostowania prętów lub

płaskowników. Do prostowania układa się blachy na płycie wypukłością ku górze i następnie
miejsca  wygięte  oznacza  się  kredą  lub  ołówkiem.  UłoŜoną  na  płycie  blachę  prostuje  się
częstymi  uderzeniami  młotka,  zmieniając  miejsca  uderzeń  wzdłuŜ  linii  prostej  biegnącej  od
brzegu  blachy  ku  wypukłości.  Po  dojściu  do  linii  otaczającej  wypukłości  wykonuje  się
następną  serię  uderzeń,  rozpoczynając  ją  od  brzegu  blachy  w  pewnej  odległości  od
poprzednio  uderzonych  miejsc.  Siła  uderzeń  w  miarę  zbliŜania  się  do  wypukłości  powinna
maleć,  a  liczba  uderzeń  wzrastać.  Do  prostowania  blach  grubych  uŜywa  się  młotków
metalowych, a do blach cienkich – młotków drewnianych. Bardzo cienkie blachy prostuje się
na  płaskiej  płycie  za  pomocą  klocka  drewnianego,  uderzanego  młotkiem  i  przesuwanego
ręcznie po blasze (rys. 20).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 20. Schemat uderzeń przy prostowaniu blachy [1].

Prostowanie blach wykonuje się równieŜ w sposób mechaniczny za pomocą walców lub na
prasach za pomocą specjalnych przyrządów.

Rys. 21. Prostowanie blachy: a) młotkiem, b) na walcach, c) w przyrządzie [1].

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz podstawowe narzędzia do gięcia?
2.  W jaki sposób obliczysz długość materiału wyjściowego na gięty element?
3.  Jakie znasz sposoby gięcia prętów, płaskowników i blach?
4.  Jakie znasz sposoby prostowania prętów, płaskowników i blach?
5.  Jakich narzędzi uŜyjesz do prostowania płaskowników?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj gięcie pręta stalowego zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką gięcia prętów,
2)  obliczyć długość materiału potrzebną na element gięty,
3)  dobrać narzędzia do gięcia,
4)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
5)  wykonać gięcie pręta,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

imadło ślusarskie,

–

przyrząd do gięcia prętów,

–

szczypce,

–

suwmiarka,

–

przymiar kreskowy.

Ćwiczenie 2

Wykonaj gięcie blachy stalowej zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką gięcia blach,
2)  dobrać narzędzia do gięcia,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
4)  wykonać gięcie blachy,
5)  uporządkować stanowisko pracy,
6)  zagospodarować odpady,
7)  dokonać oceny wykonanej pracy,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

imadło ślusarskie,

–

szczypce,

–

suwmiarka,

–

przymiar kreskowy.

Ćwiczenie 3

Wykonaj prostowanie elementu wykonanego z blachy zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką prostowania blach,
2)  dobrać narzędzia do prostowania,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
4)  wykonać prostowanie blachy,
5)  uporządkować stanowisko pracy,
6)  dokonać oceny wykonanej pracy,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

płyta stalowa,

–

klocki drewniane,

–

wygięty element blaszany,

–

młotki,

–

kreda,

−

pisaki,

−

kartki papieru.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dobrać narzędzia do gięcia płaskowników, prętów i blach?

2) wykonać gięcie płaskowników?

3) wykonać gięcie blach?

4) wykonać gięcie prętów?

5) wykonać prostowanie prętów, płaskowników i blach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Piłowanie. Klasyfikacja i dobór pilników. Technika piłowania

4.4.1. Materiał nauczania

Piłowanie ma na celu usunięcie za pomocą narzędzia zwanego pilnikiem nadmiaru

materiału z obrabianego przedmiotu, aby nadać mu właściwy kształt i wymiary.
Pilnik (rys. 22) składa się z następujących elementów:

−

część robocza,

−

chwyt,

−

rękojeść.

Rys. 22. Budowa pilnika: 1) część robocza, 2) uchwyt, 3) drewniana rękojeść, 4) linia kolejnych zębów

utworzonych przez przecięcie nacięcia górnego z dolnym [1].

Wielkość pilnika jest określona długością części roboczej L i waha się w granicach

od  50  do  500  mm.  Na  części  roboczej  są  wykonane  nacięcia,  czyli  zęby  (rys.  23).  Na
powierzchniach  płaskich  pilników  mogą  być  nacięcia  jednorzędowe  pojedyncze
i jednorzędowe  podwójne.  Na  powierzchniach  wypukłych  pilników  mogą  być  nacięcia
wielorzędowe  pojedyncze,  nacięcia  wielorzędowe  śrubowe  albo  nacięcia  wielorzędowe
podwójne. Pilniki o nacięciu jednorzędowym są uŜywane do piłowania materiałów miękkich
(tworzyw  sztucznych).  Zbierają  one  wiór  równy  szerokości  pilnika,  co  przy  piłowaniu
twardych materiałów wymagałoby bardzo duŜego wysiłku.

Rys. 23. Nacięcia pilników: a) pojedyncze jednorzędowe b) pojedyncze wielorzędowe, c) pojedyncze

wielorzędowe śrubowe, d) podwójne jednorzędowe, e) podwójne wielorzędowe [1].

Podstawowym parametrem pilnika jest jego podziałka (liczba nacięć przypadająca na

10 mm długości części roboczej pilnika). Liczba nacięć zaleŜy od długości L pilnika. Im
większa liczba nacięć tym gładsza powierzchnia po piłowaniu, jednak mniejsza grubość

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

warstwy skrawanej. Ze względu na liczbę nacięć na długości 10 mm rozróŜniamy następujące
rodzaje pilników:

–  nr 0 – zdzieraki – liczba nacięć od 4,5 do 10,
–  nr 1 – równiaki – liczba nacięć od 6,3 do 28,
–  nr 2 – półgładziki – liczba nacięć od 10 do 40,
–  nr 3 – gładziki – liczba nacięć od 14 do 40,
–  nr 4 – podwójne gładziki – liczba nacięć od 25 do 80,
–  nr 5 – jedwabniki – liczba nacięć od 40 do 80.

PoniewaŜ pilniki uŜywane są do piłowania powierzchni o róŜnych kształtach wykonuje

się je o róŜnych przekrojach poprzecznych części roboczej (rys. 24).

Rys. 24. Przekroje poprzeczne pilników [7].

Dobór pilników do operacji piłowania uzaleŜniony jest od wymiarów, kształtu

i  wymaganej  chropowatości  piłowanej  powierzchni.  Do  piłowania  zgrubnego  stosuje  się
pilniki  zdzieraki,  które  skrawają  warstwę  metalu  grubości  ok.  l  mm.  Po  piłowaniu
powierzchni  pilnikiem  zgrubnym  zdzierakiem  stosuje  się  pilnik  równiak,  który  zbiera

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 26. Rodzaje i zastosowanie pilników: a) i b) płaskie, c) i d) trójkątne, e) i f) półokrągłe, g) mieczowe,

h) trójkątne spłaszczone, k) noŜowe, l) trójkątne do ostrzenia pił, m) okrągłe [1].

WaŜną rolę podczas piłowania odgrywa prawidłowy sposób zamocowania obrabianego

przedmiotu.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  zabezpieczenie  szczęk  imadła  miękkimi  wkładkami
podczas  mocowania  powierzchni  juŜ  obrobionych  (lub  ze  stopów  miękkich)  w  celu
zabezpieczania  ich  przed  skaleczeniem.  NaleŜy  pamiętać  takŜe  o  zastosowaniu  specjalnych
wkładek podczas mocowania w imadle przedmiotów okrągłych.

Właściwa technika piłowania ma decydujący wpływ na dokładność obróbki oraz

wydajność  pracy.  Podczas  piłowania  zgrubnego  pilnikiem  zdzierakiem  (wymagającym
duŜego  nacisku)  powinno  się  wykorzystać  cięŜar  własnego  ciała,  przesuwając  tułów  wraz
z  ramionami  do przodu i z powrotem, przy czym cięŜar ciała przesuwa się z nogi prawej na
lewą.  Inaczej  jest  podczas  piłowania  wykańczającego,  kiedy  cięŜar  ciała  powinien  być
rozłoŜony równomiernie na obie nogi a ruchy robocze wykonują tylko ramiona.
Podczas piłowania ruch pilnika powinien być ciągły i równomierny na całej długości roboczej
pilnika.  Nacisk  na  pilnik  wywiera  się  tylko  podczas  ruchu  do  przodu  (ruchu  roboczego).
W  czasie  ruchu  pilnika  do  przodu  nacisk  prawej  ręki  powinien  się  zwiększać,  a  lewej
zmniejszać,  co  zapewnia  równomierny  nacisk  na  piłowaną  powierzchnie  przedmiotu.  Ma  to
duŜy wpływ na otrzymanie prostej i równej powierzchni.

Rys. 27. Prawidłowe uchwycenie pilnika [1].

DuŜe płaszczyzny piłuje się zgrubnie metodą krzyŜową (rys. 28). Płaszczyzny wąskie

naleŜy piłować w kierunku poprzecznym. Obróbkę wykańczającą powierzchni moŜna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonać pilnikiem o drobnym nacięciu. Wyniki piłowania naleŜy, co pewien czas
kontrolować za pomocą liniału krawędziowego.

Rys. 28. Piłowanie duŜych płaszczyzn metodą krzyŜową [1]

Przed piłowaniem płaszczyzn pochylonych względem siebie pod kątem naleŜy

wytrasować  wcześniej  płaszczyzny  piłowane.  Przedmiot  piłowany  mocuje  się  imadle  w  taki
sposób,  aby  jedna  z płaszczyzn  tworzących  kąt  zajęła  połoŜenie  poziome  (równoległe  do
szczęk  imadła).  Po  opiłowaniu  zgrubnym  pierwszej  płaszczyzny  zmienia  się  zamocowanie
i w podobny sposób piłuje drugą płaszczyznę. Piłowanie wykańczające przeprowadza się dla
obu płaszczyzn według rys traserskich.

W podobny sposób wykonuje się piłowanie płaszczyzn prostopadłych, naleŜy opiłować

jedną płaszczyznę, a następnie po sprawdzeniu płaskości powierzchni obrócić przedmiot o kąt
90°  i przystąpić  do  piłowania  drugiej  płaszczyzny.  Podczas  piłowania  naleŜy  często
sprawdzać  kątownikiem  prostopadłość  obu  płaszczyzn  i  po  osiągnięciu  właściwych
wymiarów  wygładzić  gładzikiem  obie  powierzchnie,  ponownie  sprawdzając  kąt  między
płaszczyznami.

Płaszczyzny równoległe piłuje się po uprzednim wytrasowaniu ich wzajemnego

połoŜenia. Najłatwiej uzyskuje się równoległość płaszczyzn, gdy trasowanie jest poprzedzone
dokładnym doprowadzeniem do płaskości wybranej powierzchni. W czasie piłowania drugiej
powierzchni naleŜy często sprawdzać suwmiarką lub mackami wartość odchyleń od
równoległości.

Powierzchnie kształtowe piłuje się według wytrasowanej linii lub wzornika, który wraz

z obrabianym przedmiotem jest umocowany we właściwym miejscu w szczękach imadła.

Piłowanie kształtów wewnętrznych poprzedza wywiercenie otworów, przez co usuwa się

znaczną część zbędnego materiału i umoŜliwia obróbkę pilnikiem.

Do piłowania powierzchni wypukłych stosuje się pilniki płaskie, a do powierzchni

wklęsłych pilniki półokrągłe, okrągłe, owalne i soczewkowe, zaleŜnie od kształtu wklęsłości.
Przed  przystąpieniem  do  piłowania  naleŜy  nadmiar  materiału  usunąć  piłką.  Piłowania
zgrubnego  powierzchni  wypukłych  naleŜy  dokonywać  w  kierunku  poprzecznym  do
przedmiotu,  a  wykańczającego  wzdłuŜ  przedmiotu,  przy  czym  pilnik  powinien  wykonywać
ruch wahadłowy. Podczas piłowania powierzchni wklęsłych naleŜy przesuwać pilnik ruchem
obrotowym, zaczynając piłowanie końcem pilnika na początku kształtu.
Piłowanie  powierzchni  walcowych  moŜna  wykonywać  po  zamocowaniu  przedmiotu
w  imadle  lub  korzystając  z  podkładki  z  wycięciem  pryzmowym.  Przedmiot  zamocowany
w  imadle  ręcznym  naleŜy  podczas  piłowania  obracać  w  kierunku  przeciwnym  do  ruchu
pilnika.  Podczas  piłowania  powierzchni  walcowych  naleŜy  zwrócić  uwagę  na  takie
prowadzenie  pilnika,  aby  jego  koniec  przesuwał  się  ruchem  półokrągłym  w  kierunku  od
przedmiotu obrabianego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 29. Piłowanie powierzchni kształtowych: a) walcowych, b) wklęsłych, c) wypukłych [1].

Piłowanie ręczne jest obróbką pracochłonną i dlatego bardzo często stosuje się pilnikarki

o  napędzie  elektrycznym  lub  mechanicznym  (rys.  30).  Pilnikarka  składa  się  z  silnika
elektrycznego  i  wału  giętkiego  zakończonego  uchwytem  do  zamocowania  małych  pilników
w postaci frezów o róŜnych kształtach. Pilnikarka z napędem pneumatycznym zamiast silnika
elektrycznego  posiada  przewody  doprowadzające  spręŜone  powietrze  do  uchwytu.  Praca
obsługującego  pilnikarkę  polega  na  dobieraniu  odpowiedniego  pilnika,  zamocowaniu  go
w  uchwycie  i  prowadzeniu  obracającego  się  pilnika  po  powierzchni  przeznaczonego  do
obróbki  materiału.  Pilnikarki  mogą  być  równieŜ  przystosowane  do  mocowania  pilników
płaskich.

Rys. 30. Pilnikarki: a) pilnikarka pneumatyczna do pilników okrągłych (frezów), b) pilnikarka elektryczna do

pilników płaskich [8].

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje pilników?
2.  Jakiego pilnika uŜyjesz do piłowania zgrubnego?
3.  Jakiego pilnika uŜyjesz do wykończania powierzchni?
4.  W jaki sposób piłuje się duŜe powierzchnie płaskie?
5.  W jaki sposób piłuje się powierzchnie kształtowe?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj piłowanie powierzchni równoległych stalowej płytki zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z technika piłowania powierzchni płaskich,
2)  dobrać narzędzia do piłowania,
3)  dobrać przyrządy pomiarowe,
4)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
5)  wykonać piłowanie powierzchni płaskiej,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

płytka stalowa,

–

pilniki róŜnego rodzaju,

–

imadło ślusarskie,

–

liniał krawędziowy,

–

suwmiarka,

–

kątownik.

Ćwiczenie 2

Wykonaj piłowanie powierzchni kształtowej płytki stalowej zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z technika piłowania powierzchni kształtowych,
2)  dobrać narzędzia do piłowania,
3)  dobrać przyrządy pomiarowe,
4)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
5)  wytrasować kształt przedmiotu obrabianego,
6)  wykonać piłowanie powierzchni,
7)  uporządkować stanowisko pracy,
8)  zagospodarować odpady,
9)  dokonać oceny wykonanej pacy,
10)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

płytka stalowa,

–

pilniki róŜnego typu,

–

przyrządy traserskie,

–

wzornik,

–

suwmiarka,

–

kątownik,

–

pisaki,

–

kartki papieru.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować narzędzia do piłowania?

2) rozpoznać rodzaje pilników?

3) dobrać narzędzia do piłowania w zaleŜności od kształtu, wymiarów

i wymaganej chropowatości obrabianej powierzchni?

4) wykonać piłowanie płaszczyzn?

5) wykonać piłowanie powierzchni kształtowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Skrobanie

4.5.1. Materiał nauczania

Skrobanie jest to obróbka wykańczająca powierzchni płaskich i walcowych polegająca na

ręcznym  usuwaniu  nierówności  i  śladów  pozostałych  po  poprzedniej  obróbce,  w  wyniku,
której,  otrzymuje  się  gładkie  i  wzajemnie  do  siebie  przylegające  powierzchnie  elementów
współpracujących  ze  sobą  np.  przesuwające  się  względem  siebie  prowadnice  obrabiarek.
Skrobanie wykonuje się za pomocą narzędzi zwanych skrobakami (rys. 31).

Do skrobania powierzchni płaskich uŜywa się skrobaków płaskich lub skrobaków

płaskich  wygiętych.  Skrobanie  powierzchni  wklęsłych  wykonuje  się  za  pomocą  skrobaka
trójkątnego  pełnego  lub  wygiętego  oraz  skrobaków  łyŜkowych.  Powszechnie  stosowane  są
równieŜ  skrobaki  uniwersalne  z  wymienną  częścią  skrawającą  w postaci płytek wykonanych
ze stali szybkotnącej lub węglików spiekanych.

Do skrobania uŜywane są takŜe skrobaki mechaniczne (rys. 32), w których czynności

pracownika obsługującego skrobak mechaniczny ograniczają się do odpowiedniego
kierowania i dociskanie skrobaka do miejsc, które maja być wyrównane.

Rys. 31. Skrobaki ręczne [7].

Rys. 32. Skrobak mechaniczny [8].

Do skrobania prócz skrobaków uŜywa się równieŜ przyrządów sprawdzających.

Podstawowymi przyrządami sprawdzającymi są:

– płyty kontrolne stałe (rys. 33 a) i przenośne (rys. 33 b) słuŜące do sprawdzania

przedmiotów o róŜnych wymiarach,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– liniały powierzchniowe stosowane do sprawdzania długich, wąskich płaszczyzn

(rys. 33 c),

– liniały trójkątne o róŜnych kątach stosowane do sprawdzania powierzchni wewnętrznych

dwuściennych (rys. 33 d).
Wymienione przyrządy słuŜą do sprawdzania prawidłowości skrobanych powierzchni.

Nierówności  stają  się  widoczne  przy  pocieraniu  skrobanej  powierzchni  o  uprzednio  pokrytą
tuszem  powierzchnię  płyty  kontrolnej  lub  przy  pocieraniu  natuszowanymi  liniałami  (płytą
przenośną) o powierzchnię skrobaną.

Rys. 33. Przyrządy sprawdzające: a) płyta kontrolna stała, b) płyta kontrolna przenośna, c) liniał

powierzchniowy, d) liniał trójkątny [1].

Przed przystąpieniem do skrobania nierówności powierzchni obrabianej naleŜy sprawdzić

liniałem  krawędziowym.  JeŜeli  na  powierzchni  obrabianej  zauwaŜymy  nierówności  to
powierzchnię  trzeba  wstępnie  opiłować  pilnikiem  gładzikiem  do  uzyskania  szczelin
o  szerokości  około  0,05  mm.  Po  dokładnym  oczyszczeniu  opiłowanej  powierzchni  naleŜy
przygotować  płytę  kontrolną  poprzez  nałoŜenie  na  jej  powierzchnię  cienkiej,  równomiernej
warstwy  tuszu.  Po  nałoŜeniu  tuszu,  powierzchnię  przeznaczoną  do  skrobania  kładzie  się  na
płycie kontrolnej i przesuwa kilkakrotnie ruchem kołowym po płycie. Po zdjęciu przedmiotu
z  płyty  na  jego  powierzchni  powstają  widoczne  plamy  od  tuszu  –  są  to  wypukłości,  które
starły  tusz  z  płyty  kontrolnej  i  które  naleŜy  usunąć  wraz  z  warstwą  metalu  skrobakiem.
Po usunięcie nierówności naleŜy ponownie połoŜyć przedmiot na płytę i powtórzyć czynności
pocierania  powierzchni  o  płytę  kontrolną.  Po  zdjęciu  przedmiotu  z  płyty  na  powierzchni
skrobanej  pozostaje  większa  ilość  plamek,  ale  o  mniejszej  powierzchni,  które  naleŜy
zeskrobać.  Omówione  czynności  naleŜy  powtarzać  do  osiągnięcia  Ŝądanej  dokładności
powierzchni,  którą  określa  się  według  liczby  plamek  występujących  na  powierzchni
o wymiarach 25 x 25 mm. Do obliczania plamek wykorzystuje się specjalną ramkę kontrolną.
Najmniej  dokładne  skrobanie  odpowiada  3÷5  plamek  w  ramce,  dokładne  8–12  plamek,
bardzo dokładne 16–25 plamek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 34. Technika skrobania powierzchni płaskich: a) wyznaczanie plamek, b) skrobanie powierzchni,

c) ramka kontrolna, d) ustawienie skrobaka, e) kierunek skrobania [1].

Do zgrubnego skrobania powierzchni uŜywa się skrobaków płaskich szerokich

o  zaokrąglonej  krawędzi  skrawającej,  do  wykańczającego  –  skrobaków  płaskich  wąskich
o  prostej  krawędzi.  Podczas  skrobania  narzędzie  powinno  być  pochylone  do  powierzchni
skrobanej  pod  kątem  30°.  Długość  ruchu  skrobaka  zaleŜna  jest  od  dokładności  skrobania  –
długie  ruchy  stosuje  się  podczas  skrobania  zgrubnego,  krótkie  podczas  wykańczającego.
Kierunek skrobania powinien wynosić ok. 45° w stosunku do obrabianej powierzchni, co parę
ruchów  zmienia  się  go  o  90°.  Podczas  skrobania  płaszczyzn  wzajemnie  równoległych,
prostopadłych  czy  teŜ  pochylonych  pod  pewnym  kątem  obowiązuje  zasada,  Ŝe  najpierw
skrobie  się  wykańczające  jedną  płaszczyznę,  a  dopiero  potem  przystępuje  się  do  skrobania
następnych.  Pierwszą  skrobaną  płaszczyznę  traktuje  się  jako  podstawę  (bazę),  względem,
której wykonuje się następne.

Do skrobania powierzchni wklęsłych uŜywa się skrobaków trójkątnych lub skrobaków

łyŜeczkowych,  a  do  sprawdzania  i  wyznaczania  plamek  stosuje  się  szlifowane  wałki
o średnicach  równych  Ŝądanej  średnicy  otworu,  na  które  nakłada  się  tusz.  Czynności
związane  z  przygotowaniem  powierzchni  do  skrobania  są  takie  same  jak  przy  skrobaniu
powierzchni płaskich.

Rys. 35. Technika skrobania powierzchni wklęsłych: a) wyznaczanie plamek, b) skrobanie powierzchni wklęsłej [1].

Kierunek skrobania powinien być prostopadły do osi podłuŜnej skrobaka. Skrobać naleŜy

w obu kierunkach, czyli w lewo i prawo. Zabieg skrobania i sprawdzania powtarza się tak
długo, póki nie osiągnie się Ŝądanej dokładności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakich narzędzi uŜyjesz do skrobania powierzchni płaskich?
2.  W jaki sposób naleŜy przygotować powierzchnię do skrobania?
3.  W jaki sposób określa się dokładność skrobania?
4.  W jaki sposób wykonuje się skrobanie powierzchni płaskich?
5.  W jaki sposób wykonuje się skrobanie powierzchni wklęsłych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj skrobanie powierzchni płaskiej płyty Ŝeliwnej zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką skrobania powierzchni płaskich,
2)  dobrać narzędzia i przyrządy do skrobania,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi i przyrządów,
4)  przygotować powierzchnie do skrobania,
5)  wykonać skrobanie powierzchni płaskiej,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

materiał skrobany – płyta Ŝeliwna,

–

imadło uniwersalne,

–

skrobaki,

–

płyta kontrolna,

–

liniał trójkątny,

–

tusz,

–

czyściwo.

Ćwiczenie 2

Wykonaj skrobanie powierzchni wklęsłej zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką skrobania powierzchni wklęsłych,
2)  dobrać narzędzia i przyrządy do skrobania,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi i przyrządów,
4)  przygotować powierzchnie do skrobania,
5)  wykonać skrobanie powierzchni wklęsłej,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

materiał skrobany – panewka,

–

imadło uniwersalne,

–

skrobaki,

–

wałek kontrolny,

–

tusz,

–

czyściwo.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować narzędzia do skrobania?

2) dobrać narzędzia do skrobania?

3) przygotować powierzchnię do skrobania?

4) wykonać skrobanie powierzchni płaskiej?

5) wykonać skrobanie powierzchni wklęsłej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Docieranie. Polerowanie

4.6.1. Materiał nauczania

Docieranie polega na wygładzeniu powierzchni szlifowanej za pomocą narzędzia

zwanego docierakiem i luźnego materiału ściernego.

Metodą docierania (ręcznie lub

mechanicznie na docierarkach) moŜna obrabiać wszystkie metale, z wyjątkiem miękkich
stopów łoŜyskowych.

Docieraki wykonane są z materiału o mniejszej twardości od docieranego przedmiotu, np.

z  Ŝeliwa  lub  miedzi  a  nawet  drewna.  Kształt  docieraka  zaleŜy  od  kształtu  docieranej
powierzchni  i  moŜe  być  np.  płaski,  okrągły  lub  pierścieniowy.  Proces  docierania  polega  na
usuwaniu  mikronierówności  powierzchni  przez  ziarna  proszku  ściernego  (w  postaci
zawiesiny  proszku  ściernego  w  oleju  lub  nafcie)  umieszczone  pomiędzy  powierzchnią  ro-
boczą docieraka a powierzchnią docieraną. Ruch docieraka poprzez zawiesinę przekazywany
jest ziarnom ściernym wykonującym pracę mikroskrawania.

Do docierania ręcznego stosuje się docieraki w postaci płyt rowkowanych i gładkich

(rys.  36  a),  wałków,  stoŜków  (rys.  36  b)  oraz  docieraki  o  kształcie  złoŜonym  dostosowane
swoim  kształtem  do  powierzchni  obrabianej  (rys.  36  c,  d).  Przed  przystąpieniem  do
docierania  naleŜy  przygotować  powierzchnie  obrabiane  i  docierak  poprzez  oczyszczenie  ich
z kurzu, pyłu i brudu, oraz dodatkowo uzbroić (zaprawić) docierak materiałem ściernym.

Rys. 36. Narzędzia do docierania: a) płyta, b) docierak stoŜkowy, c) docierak do wałków, d) docierak do

kulistych wgłębień [1].

Docieranie ręczne powierzchni płaskich wykonuje się najczęściej na płycie. Po pokryciu

płyty pastą ścierną naleŜy ułoŜyć przedmiot na płycie płaszczyzną obrabianą. Dociskając
przedmiot z jednakową siłą do płyty wykonuje się ruchy wahadłowe albo postępowo-zwrotne.

Do docierania powierzchni stoŜkowych wewnętrznych stosuje się docieraki stoŜkowe,

natomiast  do  docierania  powierzchni  stoŜkowych  zewnętrznych  –  docieraki  pierścieniowe.
Podobnie  jak  w  przypadku  docierania  płaszczyzn  na  docieraki  stoŜkowe  lub  pierścieniowe
naleŜy  nałoŜyć  materiał  ścierny.  Tak  przygotowany  docierak  wprowadza  się  w  otwór  (przy
docieraniu  wewnętrznym)  lub  pierścień  docieraka  zakłada  się  na  zewnętrzną  powierzchnie
docieraną i ruchami obrotowo-zwrotnymi prowadzi się docieranie.

Docieranie wałków przeprowadza się docierakami pierścieniowymi, a otworów

docierakami rozpręŜnymi. Zaprawione docieraki nakłada się na wałek (pierścieniowe) lub do
otworów (rozpręŜne) i reguluje docisk docieraka do docieranych powierzchni. Prowadząc
docieranie naleŜy pamiętać o tym, aby po kilkunastu ruchach docierakiem usunąć z niego
zuŜytą pastę, oczyścić go i nałoŜyć nowy materiał ścierny.

Obróbką umoŜliwiającą uzyskiwanie połysku i bardzo małej chropowatości powierzchni

przedmiotu obrabianego jest polerowanie. Polerowanie stosuje się zwykle do przedmiotów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szlifowanych bądź docieranych oraz do wykańczania powierzchni elementów dekoracyjnych
i wykonuje się przy pomocy narzędzi w postaci elastycznych tarcz (rys. 37) i past polerskich.

Podczas polerowania powstaje warstwa wierzchnia o własnościach zaleŜnych od ilości

wydzielonego  ciepła  (praca  tarcia)  i  działania  chemicznego  pasty  polerującej.  W  wyniku
działania  ciepła  następuje  rozmazanie  uplastycznionej  warstwy  metalu  i  zmniejszenie
chropowatości  powierzchni.  Uzyskiwana  chropowatość  powierzchni  kształtuje  się  na
poziomie  poniŜej  0,01  µm.  Proces  ten  w  przypadku  polerowania  mechanicznego
wykonywany  jest  za  pomocą  tarcz  polerskich  (krąŜki  z  filcu  nasycone  pastą  polerską
zawierającą  mikroproszki  ścierne)  obracających  się  z  prędkościami  od  10  do  40  m/s.
Najlepszą  podatność  na  polerowanie  wykazują  twarde  stopy  i  stale,  mniejszą  –  metale
nieŜelazne.  Zalecana  prędkość  obwodowa  tarczy  przy  polerowaniu  stali  wynosi  25–40  m/s,
przy  prędkości  ruchu  posuwowego  10–20  m/min.  Przeciętne  naddatki  przy  polerowaniu
wynoszą 0,1–0,2 mm.

Rys. 37. Tarcze polerskie [9].

Rys. 38. Elektryczna polerka do płaszczyzn [10].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakimi narzędziami wykonuje się docierane?
2.  Z jakiego materiału wykonane są docieraki?
3.  W jaki sposób wykonuje się docieranie?
4.  Jakie narzędzia stosuje się do polerowania?
5.  W jaki sposób wykonuje się polerowanie?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj docieranie wałka zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką docierania wałków,
2)  dobrać narzędzia do docierania,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
4)  przygotować docierak,
5)  wykonać docieranie wałka,
6)  uporządkować stanowisko pracy,
7)  zagospodarować odpady,
8)  dokonać oceny wykonanej pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

materiał do docierania – wałek stalowy,

–

imadło uniwersalne,

–

docieraki,

–

materiał ścierny.

Ćwiczenie 2

Wykonaj polerowanie powierzchni płytki stalowej zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z techniką polerowania,
2)  dobrać narzędzia do polerowania,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi,
4)  wykonać polerowanie powierzchni,
5)  uporządkować stanowisko pracy,
6)  zagospodarować odpady,
7)  dokonać oceny wykonanej pracy,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

–

materiał do polerowania – płytka stalowa,

–

imadło ślusarskie,

–

tarcza polerska,

–

pasta polerska,

–

polerka.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować narzędzia do docierania i polerowania?

2) scharakteryzować docieranie?

3) dobrać narzędzia do docierania i polerowania?

4) wykonać docieranie powierzchni?

5) wykonać polerowanie powierzchni?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Instrukcja dla ucznia

1.  Przeczytaj dokładnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Odpowiedzi udzielaj wyłącznie na karcie odpowiedzi.
4.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
5.  Test zawiera 20 zadań.
6.  Do kaŜdego zadania podane są cztery odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.
7.  Zaznacz  prawidłową  według  Ciebie  odpowiedź  wstawiając  literę  X  w  odpowiednim

miejscu na karcie odpowiedzi.

8. W przypadku pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie literą X zaznacz

odpowiedź prawidłową.

9. Za kaŜde poprawne rozwiązanie zadania otrzymujesz jeden punkt.
10. Za udzielenie błędnej odpowiedzi, jej brak lub zakreślenie więcej niŜ jednej odpowiedzi –

otrzymujesz zero punktów.

11. UwaŜnie czytaj treść zadań i proponowane warianty odpowiedzi.
12. Nie odpowiadaj bez zastanowienia; jeśli któreś z zadań sprawi Ci trudność – przejdź do

następnego. Do zadań, na które nie udzieliłeś odpowiedzi moŜesz wrócić później.

13. Pamiętaj, Ŝe odpowiedzi masz udzielać samodzielnie.
14. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Brzeszczot mocuje się w oprawce

a)  tak, aby ząbki piłki miały kierunek nachylenia ku przedniemu uchwytowi.
b)  tak, aby ząbki piłki miały kierunek nachylenia ku rękojeści.
c)  w  zaleŜności  od  rodzaju  przecinanego  materiału:  materiał  twardy  –  ząbki  ku

uchwytowi, materiał miękki – ku rękojeści.

d) w zaleŜności od sposobu zamocowania przedmiotu.

2. Brzeszczoty o uzębieniu grubym stosuje się do przecinania

a)  metali twardych.
b)  metali miękkich.
c)  Ŝeliwa.
d)  tworzyw sztucznych.

3. Do cięcia blach o grubości do 1 mm słuŜą noŜyce

a)  ręczne.
b)  gilotynowe mechaniczne.
c)  gilotynowe stołowe.
d)  elektryczne.

4. Rysunek przedstawia noŜyce

a)  ręczne.
b)  gilotynowe.
c)  dźwigniowe.
d)  kształtowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Rysunek przedstawia

a)  wycinanie.
b)  przecinanie.
c)  ścinanie.
d)  skrobanie.

6. Do piłowania powierzchni kształtowych wypukłych stosuje się pilniki

a)  płaskie.
b)  okrągłe.
c)  soczewkowe.
d)  noŜowe.

7. Podczas piłowania powierzchni płaskich nacisk prawej ręki na pilnik podczas ruchu do

przodu powinien
a)  zwiększać się, a lewej zmniejszać.
b)  zmniejszać się, a lewej zwiększać.
c)  być równomierny.
d)  stopniowo się zmniejszać.

8. Do piłowania zgrubnego powierzchni płaskich stosuje się

a)  równiak.
b)  zdzierak.
c)  jedwabnik.
d)  gładzik.

9. W przypadku gięcia blach znacznej szerokości lub długości naleŜy je mocować

a)  w imadle stosując wkładki chroniące szczęki imadła przed uszkodzeniem.
b)  w dwóch kątownikach osadzonych w imadle.
c)  bezpośrednio w szczękach imadła.
d)  w specjalnym przyrządzie.

10. Rysunek przedstawia

skrobanie.

b)  piłowanie krzyŜowe.
c)  docieranie.
d)  polerowanie.

11. Operacja, która zmniejsza chropowatość i nadaje połysk powierzchniom to

a)  szlifowanie.
b)  docieranie.
c)  polerowanie.
d)  skrobanie.

12. Rysunek przedstawia

a)  docierak do płaszczyzn.
b)  skrobak płaski.
c)  pilnik igiełkowy.
d)  pilnik zdzierak.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Dokładność skrobania określa się według liczby plamek występujących na powierzchni

o wymiarach
a)  25x25 mm.
b)  20x20 mm.
c)  15x15 mm.
d)  10x10 mm.

14. Cienką blachę podczas przecinania piłką mocuje się

a)  w imadle.
b)  w specjalnym przyrządzie.
c)  w imadle między dwiema drewnianymi nakładkami.
d)  na stole ślusarskim.

15. Podstawowym parametrem pilnika jest

a)  rodzaj nacięć.
b)  podziałka.
c)  wymiar.
d)  kształt.

16. Rysunek przedstawia

a)  ścinanie.
b)  przecinanie.
c)  wycinanie.
d)  odcinanie.

17. Podczas przecinania nacisk na piłkę wywiera się

a)  w trakcie ruchu piłki w kierunku imadła.
b)  w trakcie ruchu powrotnego piłki.
c)  w obu kierunkach ruchu.
d)  przy przecinaniu twardych materiałów.

18. Skrobanie polega na

a)  ręcznym usuwaniu nierówności i śladów poprzedniej obróbki.
b)  usuwaniu mikronierówności powierzchni przez ziarna proszku ściernego.
c)  usuwaniu nierówności za pomocą tarcz filcowych.
d)  wygładzeniu powierzchni.

19. Rysunek przedstawia

a)  pilnikarkę.
b)  skrobak mechaniczny.
c)  polerkę.
d)  przecinarkę.

20. W czasie pracy skrobak powinien być pochylony w stosunku do powierzchni roboczej

pod kątem
a)  20°.
b)  30°.
c)  40°.
d)  50°.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ..................................................................................................

Obróbka powierzchni płaskich i kształtowych narzędziami ręcznymi

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem: