5
Zarz
ą
dzanie zapasami
Dlaczego utrzymujemy zapasy ?
Jak duże utrzymywać ?
5
Zarz
ą
dzanie zapasami
Dlaczego utrzymujemy zapasy ?
Jak duże utrzymywać ?
Dlaczego powstaje zapas ?
Rozbie
ż
no
ść
mi
ę
dzy tempem dopływu (dostaw)
i odpływu materiałów (zu
ż
ycia zapasu)
Tempo odpływu
(popytu)
Tempo dopływu
(dostaw)
Zapas rotuj
ą
cy
Zapas nierotuj
ą
cy
PRZEPŁYWOWY MODEL POWSTAWANIA ZAPASÓW
The Material Flow Cycle
Produkt finalny -
deski
Materiały (surowce) -
drewno
Istota i funkcje zapasów
1. FUNKCJE ANTYCYPACYJNE
Zapewnianie dost
ę
pno
ś
ci produktów poprzez wyprzedaj
ą
ce zaspokajanie
potrzeb odbiorców
2. FUNKCJE EKONOMICZNE
Produkcja i zakupy w seriach/partiach ekonomicznych,
Oszcz
ę
dno
ś
ci w zakupach przy ofertach rabatowych,
Oszcz
ę
dno
ś
ci z zapasów spekulacyjnych przy fluktuacji cen i inflacji
3. FUNKCJE ZABEZPIECZAJ
Ą
CE
Ochrona przed niepewno
ś
ci
ą
popytu i skutkami opó
ź
nie
ń
w dostawach poprzez
tworzenie buforów bezpiecze
ń
stwa
ZAPAS
Zasób materialny znajduj
ą
cy si
ę
w ró
ż
nych fazach procesu gospodarczego
(w sferze zaopatrzenia, produkcji i dystrybucji
)
Klasyfikacja zapasów
1. Struktura ilo
ś
ciowa (warto
ś
ciowa) zapasów
2. Stopie
ń
przetworzenia zapasów
3. Sposób tworzenia zapasów
KRYTERIA KLASYFIKACJI
4. Charakter popytu na zapas
(system MRP)
Struktura ilościowa (wartościowa) zapasów –
kształtowanie się zapasów w czasie
Czas
Ilo
ść
(warto
ść
)
Zapas bezpiecze
ń
stwa
ZAPAS NIEROTUJ
Ą
CY
(cz
ęść
nieobrotowa zapasów)
Zapas nadmierny (martwy)
Zu
ż
ycie zapasu
ZAPAS ROTUJ
Ą
CY
(cz
ęść
obrotowa zapasów)
Odnowienie zapasu
Zapas
ś
redni
Stopień przetworzenia zapasów
Zaopatrzenie
ZAPASY
KUPOWANE
surowce
materiały
elementy
z zakupu
Produkcja
elementów
ZAPASY PRZETWARZANE
(produkcji niezako
ń
czonej)
produkcja w toku
(elementy w magazynach)
roboty w toku
(elementy w trakcie realizacji)
Monta
ż
wyrobów
Dystrybucja
ZAPASY
SPRZEDAWANE
wyroby
towary
cz
ęś
ci zamienne
(serwisowe)
D
O
S
T
A
W
C
Y
K
L
I
E
N
C
I
Faza
zaopatrzenia
Faza produkcji
Faza
dystrybucji
Sposób tworzenia zapasów (decyzje zakupowe,
decyzje produkcyjne)
Zaopatrzenie
Produkcja
elementów
Monta
ż
wyrobów
Dystrybucja
D
O
S
T
A
W
C
Y
K
L
I
E
N
C
I
Zapas kupowany
Zapas produkowany
Faza
zaopatrzenia
Faza produkcji
Faza
dystrybucji
Ilo
ść
Czas
Odnawianie zapasu
Odnawianie zapasu
Czas
Ilo
ść
Zarządzanie zapasami w przedsiębiorstwie
Funkcja zarz
ą
dzania produkcj
ą
kształtuj
ą
ca ilo
ś
ciowo-czasowe parametry przepływów materiałowych
Zarz
ą
dzanie produkcj
ą
(zapasami i zdolno
ś
ci
ą
produkcyjn
ą
)
Zarz
ą
dzanie
zapasami
Faza
zaopatrzenia
Faza produkcji
Faza
dystrybucji
Zaopatrzenie
Produkcja
elementów
Monta
ż
wyrobów
Dystrybucja
D
O
S
T
A
W
C
Y
K
L
I
E
N
C
I
Cele zarządzania zapasami
Równowaga
w rozwi
ą
zaniach
kompromisowych
w zarz
ą
dzaniu
zapasami
Redukcja kosztów
poprzez minimalizacj
ę
stanów zapasów materiałowych
Dost
ę
pno
ść
wła
ś
ciwych materiałów,
w wystarczaj
ą
cych ilo
ś
ciach,
we wła
ś
ciwym miejscu i czasie
CELE ZARZ
Ą
DZANIA ZAPASAMI
ORIENTACJA RYNKOWA
MAKSYMALIZACJA POZIOMU OBSŁUGI
ORIENTACJA EFEKTYWNO
Ś
CIOWA
MINIMALIZACJA K OSZTÓW
Sprzeczno
ść
celów
100 %
Poziom obsługi odbiorcy
Ryzyko niedoboru
Poziom
dost
ę
pno
ś
ci zapasu
Poziom zapasu
bezpiecze
ń
stwa
Zadania zarządzania zapasami
Zapas kupowany
ODPOWIED
Ź
NA PYTANIA
Zapas produkowany
Ustalenie wielko
ś
ci
zamówie
ń
(partii zakupu)
ILE ZAMAWIA
Ć
?
ILE ZAMAWIA
Ć
?
KIEDY ZAMAWIA
Ć
?
KIEDY ZAMAWIA
Ć
?
Ustalenie terminów
uruchomienia zamówie
ń
KIEDY ZLECA
Ć
?
KIEDY ZLECA
Ć
?
Ustalenie terminów
uruchomienia zlece
ń
produkcyjnych
ILE ZLECA
Ć
?
ILE ZLECA
Ć
?
Ustalenie wielko
ś
ci
zlece
ń
produkcyjnych
(serii / partii produkcyjnej)
Określanie popytu na zapas
Obliczanie zapotrzebowania materiałowego na podstawie:
harmonogramów produkcji wyrobów
specyfikacji (zestawie
ń
) materiałowych wyrobów
METODY OKRE
Ś
LANIA POPYTU (ZAPOTRZEBOWANIA) NA ZAPAS
OKRE
Ś
LANIE DETERMINISTYCZNE
(dokładne)
OKRE
Ś
LANIE PROBABILISTYCZNE
(przybli
ż
one)
Szacowanie intuicyjne stosowane przy braku mo
ż
liwo
ś
ci wykorzystania
metod poprzednich
OKRE
Ś
LANIE SUBIEKTYWNE
(najmniej dokładne)
Prognozowanie zapotrzebowania materiałowego na podstawie:
statystyki zu
ż
ycia w porównywalnych okresach w przeszło
ś
ci
przewidywanych trendów zmian w przyszło
ś
ci
Określanie podaŜy zapasów
Cykliczne ustalanie stanu zapasu na koniec ustalonego okresu czasu
☺
☺
☺
☺
brak konieczno
ś
ci informatyzacji systemu
(mniejsze koszty inwestycyjne)
brak bie
żą
cej informacji o stanie zapasu
wi
ę
ksze zapasy bezpiecze
ń
stwa
(wi
ę
ksze koszty eksploatacji)
SYSTEMY KONTROLI (MONITOROWANIA) STANÓW ZAPASÓW
SYSTEM KONTROLI OKRESOWEJ
(Periodic Inventory Monitoring System)
Bie
żą
ce monitorowanie stanu zapasu w trybie on-line
WYMAGANIA – konieczno
ść
informatyzacji
(wi
ę
ksze koszty inwestycyjne)
☺
☺
☺
☺
bie
żą
ca informacja o stanie zapasu
☺
☺
☺
☺
mniejsze zapasy bezpiecze
ń
stwa
(mniejsze koszty eksploatacji)
konieczno
ść
okresowej inwentaryzacji rzeczywistych stanów zapasów
SYSTEM KONTROLI CI
Ą
GŁEJ
(Continuous Inventory Monitoring System)
Koszty zapasów
KOSZTY ZMIENNE
zale
ż
ne od wielko
ś
ci zamówie
ń
/ zlece
ń
niezale
ż
ne od wielko
ś
ci zamówie
ń
/ zlece
ń
KOSZTY STAŁE
Jednostkowe koszty zakupu lub produkcji pozycji zapasu
Koszty utrzymania pomieszcze
ń
i urz
ą
dze
ń
magazynowych
Koszty osobowe (utrzymania słu
ż
b magazynowych i zaopatrzenia)
Koszty zamawiania / zlecania (tworzenia zapasu)
Koszty utrzymania zapasu (zamro
ż
enia kapitału)
Koszty niedoboru zapasu (wyczerpania zapasu)
Koszty nadmiaru zapasu (ryzyka zwi
ą
zanego z zapasami)
Koszt tworzenia i utrzymania zapasu
Koszt zwi
ą
zany z procesem tworzenia zapasu
zlecenie zakupu – koszt realizacji zaopatrzenia (Purchasing Cost)
zlecenie produkcyjne – koszt uruchomienia produkcji (Setup Cost)
KOSZT ZAMAWIANIA / ZLECANIA
(Ordering Cost) [zł/zamówienie]
Koszt zamro
ż
enia kapitału (Capital Cost),
Koszt oprocentowania (Interest Cost)
Koszt utraconych mo
ż
liwo
ś
ci (Opportunity Cost)
KOSZT UTRZYMANIA ZAPASU
(Holding Cost) [zł/szt/okres]
Sposób ustalania – warto
ść
kwotowa (stała) lub procentowa (% ceny)
Koszty utrzymania zapasu (Holding Costs)
(ustalanie)
• Magazynowanie 3%
• Starzenie ekonomiczne 6%
• Ubezpieczenie 3%
• Dodatkowy personel 2%
• Oprocentowanie kredytów 5%
• Zniszczenie 4%
Ł
ą
czny koszt utrzymania 23% warto
ś
ci zapasu
H = % * cena/sztuk
ę
Cz
ęść
kosztu utrzymania
% warto
ś
ci zapasu
Koszt niedoboru i nadmiaru zapasu
Koszt wyczerpania zapasu (Stockout Cost)
niedobór przenoszony na nast
ę
pne okresy (zamówienia zaległe)
koszt obsługi zaległych zamówie
ń
, obni
ż
enia poziomu obsługi
niedobór nieprzenoszony na nast
ę
pne okresy (utracona sprzeda
ż
)
koszt utraconych zysków, obni
ż
enia poziomu obsługi
KOSZT NIEDOBORU ZAPASU
(Shortage Cost) [zł/szt/okres]
KOSZT NADMIARU ZAPASU
(Excess Cost) [zł/szt/okres]
Koszt ryzyka zwi
ą
zanego z zapasami (Inventory Risk Cost)
nadmiar przenoszony na nast
ę
pne okresy
koszt przedłu
ż
onego utrzymania zapasu, obni
ż
enia zysku (obni
ż
ka cen)
nadmiar nieprzenoszony na nast
ę
pne okresy (utracona sprzeda
ż
)
koszt straconych nakładów, likwidacji zapasu
SYSTEMY ZARZĄDZANIA ZAPASAMI
SYSTEMY UZUPEŁNIANIA ZAPASU
MRP
SYSTEMY
STAŁEGO
OKRESU
ZAMAWIANIA
SYSTEM PLANOWANIA POTRZEB
MATERIAŁOWYCH
SYSTEMY ZARZ
Ą
DZANIA ZAPASAMI
SYSTEMY
STAŁEJ
WIELKO
Ś
CI
ZAMÓWIENIA
ZASADA:
Uzupełnianie zapasu
– punkt ponawiania zamówienia
ZASADA:
Obliczanie planowanych potrzeb w
fazach czasowych
Brak powi
ą
zania wielko
ś
ci i czasu
zamówienia z przyszłym
zapotrzebowaniem
Powi
ą
zanie wielko
ś
ci i czasu
zamówienia z przyszłym
zapotrzebowaniem
