Nietsche 
 
Z wykształcenia – filolog klasyczny 
Niemiec polskiego pochodzenia „jestem na to dość Polakiem, by całą muzykę świata oddać 
za Szopena” 
Pisał przewaŜnie wolne aforyzmy (dwie ksiąŜki) 
Trzy główne okresy: 
Kult sztuki, - pod wpływem Wagnera 
 nauki, - pod wpływem Darwina 
 Ŝycia (siły i indywidualności) – własne przemyślenia 
 
Najwięcej wykorzystał prac Darwina i Spencera 
A punkt wyjścia znalazł teŜ u Szopenhauera przezwycięŜając jego pesymizm a zachowując 
irracjonalizm i woluntaryzm 
Podobieństwa są teŜ u Heraklita i sofistów 
 
Relatywistyczna teoria poznania 
Wszystkie czynności i wytwory ludzi uwarunkowane są potrzebami Ŝyciowymi 
Poznanie takŜe słuŜy zadaniom praktycznym 
 
Prawdą jest dla nas to i tylko to, czego wymaga od nas Ŝycie, dlatego jest subiektywna i 
względna. 
Obiektywna i bezwzględna prawda jest złudzeniem 
Twierdził ze umysł nie ujmuje wiernie rzeczywistości a wręcz zawsze ją fałszuje 
Bo rzeczywistość jest nieustanną zmiennością 
Nasza prawda jest zawsze utrwalona uporządkowana i uproszczona (jest prawda tylko dla 
nas) 
Urządziliśmy sobie świat tak byśmy mogli w nim Ŝyć, wprowadziliśmy ciała linie ale nie są 
one przez to dowiedzione Ŝycie nie jest takŜe argumentem bo miedzy warunkami Ŝycia teŜ 
moŜe być błąd 
KaŜde nasze pojecie deformuje rzeczywistość chociaŜby przez to Ŝe ją uogólnia 
 
Relatywistyczna teoria wartości 
Jeśli coś uwaŜamy za dobro, za wartość to jest to tym bardziej względne i subiektywne 
zwłaszcza wartości moralne. 
Moralność kaŜdy ma taką, jaka mu do jego celów Ŝyciowych jest potrzebna 
(moralność panów i moralność niewolników) – nasza epoka jest epoką moralności 
niewolników. 
Nietsche chciał zajmować czyste, bezstronne, naukowe stanowisko wobec moralności. Choć 
potem utoŜsamiał się z rasą i moralnością panów. 
 
Krytyka moralności współczesnej 
Moralność opiera się na trzech załoŜeniach: 
- równości – wszyscy są równi, mają równe prawa i obowiązki 
- wolności – kaŜdy powinien być wolny byle nie stawał na drodze ku wolności innych 
- wartości moralnej – wartość moralna jest bezwzględna wskazując Ŝe jest potrzebna do Ŝycia 
lub zdrowia nie musimy jej uzasadniać 
Zasady moralności 
- sprawiedliwości 
- uŜyteczności 

- altruizmu i miłości bliźniego 
- litości 
- prymatu dóbr duchowych 
- prymatu ogółu (dobro ogółu) 
- intencji 
- wychowania 
- nagrody i kary 
 
Moralność ta wywodzi się od Sokratesa i platona, przejęło ją chrześcijaństwo – platonizm dla 
ludu” wraz z jego zgubną ideą dobra. 
 
Przewartościowanie wszystkich wartości 
Jego moralność (moralność panów) była przeciwna moralności dziś panującej 
ZałoŜenia: 
- wartość Ŝycia -  jedyna wartość bezwzględna 
- wolność silnego – wolność ma tylko ten kto ma siłę by sobie ją zapewnić 
- nierówność – miedzy ludźmi są lepsi i gorsi 
 
Podstawowym jego przekonaniem było to iŜ Ŝycie jako fakt biologiczny jest osnową 
ludzkiego istnienia, Ŝycie duchowe tylko jego odroślą 
Min stąd wypłynął jego naturalizm i relatywizm epistemologiczny i etyczny i koncepcja 
nowej moralności, przewartościowanie wszystkich wartości, wyjście poza dobro i zło, walka 
z dekadencją. 
 
Bergson 
 
Jeden z najwybitniejszych filozofów francuskich 
Wydał 4 ksiąŜki 
Zwolennik Spencera i mechanistycznego rozumienia świata. Przemiana w jego sposobie 
myślenia nastąpiła w latach 1881-1883  
 
Jego intuicjonizm był w opozycji zarówno do irracjonalizmu jak i empiryzmu 
Przekształcił poglądy Spencera i spirytualistów francuskich! Naczelnym pojęciem jego nie 
było juŜ pojęcie duszy, lecz Ŝycia, od spirytualizmu przeszedł do witalizmu 
 
Wystąpił zarówno przeciw nauce, jak i przeciw poznaniu potocznemu. UwaŜał, Ŝe w gruncie 
rzeczy mają podobne naturę i podobne wady. 
Intelekt występuje zarówno w postaci potocznej jak i naukowej. W obu postaciach słuŜy 
celom praktycznym Ŝycia i do celów tych dostosowany a będąc dostosowany do celów 
praktycznych nie poznaje rzeczy bezinteresownie i bezstronnie 
Poznaje w nich tylko to co jest dla Ŝycia i działania waŜne a przeto poznaje je tylko 
częściowo, niezupełnie. Co więcej poznaje je fałszywie: przekształca, deformuje, rzeczy. 
Stosuje ogólne i trwałe pojecia choć w rzeczywistości istnieją tylko jednostkowe zmienne 
rzeczy. Deformuje rzeczy tak aby je uczynić bardziej wygodnymi narzędziami działania. 
 
Intelekt ujmując rzeczy, wprowadza do nich deformacje idące aŜ w sześciu kierunkach 
Wyraźnie występują one w  poznaniu potocznym a jeszcze wyraźniej w nauce. 
Intelekt robi z rzeczami: 
- unieruchamia – to co jest w nich zmienne, ruchome bo to co jest zmienne i ruchome jest 
dlań nieuchwytne 

- rozkłada rzeczy na części bo to co jest złoŜone jest dlań nieuchwytne 
- upraszcza i ujednostajnia rzeczy mają bardzo wiele własności i umysł nie moŜe objąć 
wszystkich część ich pomija i ujmuje tylko niektóre 
- kwalifikuje rzeczy, czyli ujmuje je ilościowo, nauka pomija jakości i zostaje przy ilościach 
- umysł takŜe mechanizuje rzeczy, co jest Ŝywe samorzutne i twórcze tego nie moŜe uchwycić 
i pomija 
umysł relatywizuje – kaŜdą rzecz w nauce określa się w stosunku do innych, w zaleŜności od 
innych a przez to traktuje się je zaleŜnie, względnie 
Intelekt nie jest zdolny do pojmowania rzeczywistości jest sztywny i ma swe formy stałe, 
dlatego min intelektualna wiedza nie jest nigdy odzwierciedleniem rzeczywistości moŜe być 
jedynie jej znakiem lub symbolem 
 
Był przeciwnikiem intelektualizmu, – jeśli w ogóle posiadamy wiedzę to nie dzięki 
intelektowi! 
Był przeciwnikiem racjonalizmu, – jeśli istnieje kryterium prawdy to w kaŜdym razie nie jest 
nią racjonalność  
Był przeciwnikiem scjentyzmu, – bo nauka operuje właśnie intelektem i racjonalnymi 
kryteriami 
 
Szukał poznania innego, lepszego praktycznie nie uwarunkowanego! 
Według Bergsona  nie jesteśmy zmuszeni do opierania swojej wiedzy na intelekcie i mamy 
inne moŜliwości moŜemy równieŜ posługiwać się intuicją! 
 
Bergson poprzez poznanie bezpośrednie (intuicję) obejmuje najbardziej złoŜoną konkretną 
rzeczywistość – rozumiał przez nią min. Bezpośrednią znajomość rzeczy i wydrzeń 
Intuicja jest zdolnością niezwyczajną nie tak zrozumiałą jak zdolność postrzegania i myślenia 
Tłumaczył ją jako rodzaj instynktu 
 
Instynkt i intelekt są przeciwieństwami instynkt działa nieświadomie a intelekt świadomie, 
instynkt czerpie swą siłę z organizmu, intelekt jest od organizmu względnie niezaleŜny 
Intuicja jest uświadomionym instynktem. 
 
Tezy Bergsona: 
- poznanie intuicyjne jest róŜne od intelektualnego 
- poznanie intuicyjne jest doskonalsze od intelektualnego 
- poznanie intuicyjne jest jedynym prawdziwym poznaniem  
 
Bergsonizm powstał praktycznie z 10 antytez jakości i ilości, zmiennego trwania i 
jednorodnej przestrzeni, Ŝycia i mechanizmu, pamięci i materii, wolności i konieczności, 
czynników osobistych i społecznych, Ŝywej świadomości i schematycznej mowy, intuicji i 
intelektu, poznania i działania, metafizyki i nauki, 
Nie tylko bronił odrębności ale teŜ większej realności jakości trwania Ŝycia wolności wyŜszej 
wartości czynników osobistych czystego poznania intuicji. Są to naczelne hasła jego filozofii 
Ŝ

ycie i intuicja 

 
 
 
 
 
 

Egzystencjalizm 
 
Kierkegard 
Heidegger 
Sartre 
Najgłębsza rzeczywistość wymyka się z definicji pojęciowej, moŜe być przeŜyta ale nie moŜe 
być przedmiotem wiedzy intersubiektywnej 
Przedmiotem filozofii jest egzystencja mieli na myśli iŜ jest nim byt ludzki  
 
Istotne motywy: 
- humanizmu – Ŝe istnienie ludzkie jest właściwym tematem filozofii 
- infinityzmu – Ŝe człowiek skończony styka się wciąŜ w istnieniu swym z nieskończonością 
- tragizmu – Ŝe istnienie ludzkie jest wypełnione troską i grozą śmierci 
- pesymizmu – Ŝe człowieka otacza nicość, Ŝe nie ma nic na czym mógłby się oprzeć 
 
Według egzystencjalistów esencja nie stanowi o egzystencji nie wyprzedza egzystencji bo nie 
ma w ogóle Ŝadnej esencji. 
Istota czyli esencja ma w rzeczach stanowić czynnik powszechny stały niezmienny określony 
raz na zawsze i jeśli nie ma istoty czyli nie wyprzedza ona istnienia rzeczy to nie ma w nich 
nic powszechnego stałego określonego przesądzającego ich los 
 
Nikt człowieka wedle Ŝadnej idei nie zrobił znalazł się na świecie nic z góry własności jego 
nie przesądza a jaki będzie to zaleŜy od tego co z siebie zrobi moŜe być tym czy innym, 
wszystkim albo niczym 
 
Istnienie ludzkie jest faktem pierwotnym, jest bytem istot świadomych, mających pewien 
stosunek do swego istnienia 
Jest bytem istot dbających o własny byt i poniekąd o nim stanowiących, byt jego nie jest 
izolowany lecz jest zespolony ze światem! 
Człowiek nie tylko istnieje w świecie ale go takŜe poznaje, świadomość bytu nie tylko 
własnego ale i cudzego jest właśnie cechą ludzkiego istnienia 
(byt dla siebie i w sobie) 
torska – cechą egzystencji ludzkiej, 
trwoga 
 
ś

mierć nie jest przejściem do innego istnienia lecz nieodwołalnym końcem istnienia 

 
Ciekawość kaŜe mu wciąŜ nowe rzeczy włączać do swojego otoczenia z nich wszystkich robi 
codzienność i sam zanika w niej. I tylko niezwykły bieg zdarzeń moŜe uczynić Ŝe zostanie 
wytrącony z tego kręgu codzienności dopiero zaś gdy się to stanie poczuje się jak nie u siebie 
wtedy zrozumie swe istnienie Póki zaś Ŝyje w codzienności ona narzuca zewnętrzne obce 
formy jego istnieniu, a przez to przekształca je czyni nieprawdziwym. To złudne poczucie 
codzienności swojskości usypia jego trwogę i jest złe, bo jest oddawaniem się złudzeniu 
ucieczką przed losem! 
Tylko kto widzi obecność bytu poznaje go w całej prawdzie! 
 
Nie zostało nic z tego czego ludzkość pragnęła i w co wierzyła! Zostało istnienie ludzkie 
krótkie i przypadkowe wyczerpujące się w teraźniejszości, która nie jest epizodem, lecz 
wszystkim 
 

Człowiek jest wolny czy tego chce czy nie! 
Jest na to skazany. Ale wciąŜ musi wybierać, decydować 
Wybierać trzeba bo trzeba Ŝyć 
 
Wynikało z tej filozofii Ŝe wybierać trzeba ale takŜe Ŝe nie ma podstaw do wyboru, nie ma 
róŜnicy między dobrem a złem człowiek moŜe wybrać Ŝycie hedonisty tak samo jak ascety 
kaŜdy taki wybór jest zasadniczo równowartościowy jeśli jest dokonany w imię wolności i 
odpowiada konkretnej sytuacji jakiej jednostka jest postawiona 
 
Egzystencjalizm odbijał od innych kierunków filozofii zarówno tematyką  jak terminologią 
metodą nastrojem, a wspólnie z nimi ograniczał wiedzę do zjawiskowej 
 
Egzystencjalizm w szerszym znaczeniu moŜna określić tylko tezą Ŝe istnienie ludzkie nie ma 
swej istoty to znaczy Ŝe nie jest z góry wyznaczone Ŝe człowiek je sam tworzy w tym 
znaczeniu i tylko w nim moŜliwy jest ów drugi chrześcijański egzystencjalizm.