Podatek – jest to jedna najbardziej
podstawowych kategorii ekonomicznych
funkcjonuj
ą
cych we współczesnej
gospodarce. Dlatego poj
ę
ciem szerszym
jest poj
ę
cie danin publicznych.
Danina publiczna to wszelkie formy
przejmowania wart. Mat. b
ą
d
ź
usług przez
pa
ń
stwo od mieszka
ń
ców jego terytorium
oraz ró
ż
nego rodzaju organizacji,
działaj
ą
cych b
ą
d
ź
maj
ą
cych siedzib
ę
na
tym terytorium. przymiotnik publiczna
wskazuje i
ż
beneficjentem jest podmiot
sprawuj
ą
cy władz
ę
. 3 podst. rodzaje danin
publicznych: osobiste, np. obowi
ą
zek
słu
ż
by wojskowej; rzeczowe np. obowi
ą
zek
nieodpłatnego dostarczania pa
ń
stwu
rozmaitych rzeczy, zwłaszcza
ż
ywno
ś
ci;
pieni
ęż
ne, podatki opłaty cła, dopłaty.
Klasyfikacja podatku
kryterium przedmiotowe: pod doch (PIT i
CIT); pod maj
ą
tkowe (od nier.); pod
przychodowe (obrotowe); pod
konsumpcyjne (akcyza); kryterium
ź
ródła
pokrycia
ś
wiadczenia pod: pod
bezpo
ś
rednie (PIT I CIT); pod po
ś
rednie
(VAT); kryterium podmiotu którego
dochód stanowi pod: podatki pa
ń
stwowe,
podatki lokalne
Przychodowe –
ś
wiadczenia, które
obci
ąż
aj
ą
wszystkie przychody osi
ą
gane
przez dany podmiot, bez uwzgl
ę
dnienia
kosztów ich uzyskania. (Koszty uzyskania
to koszty które ponosi podatnik w celu
uzyskania przychodu np. dojazd do pracy).
Podstaw
ą
opodatkowania jest z reguły
suma nale
ż
no
ś
ci uzyskanych z tytułu
działalno
ś
ci podlegaj
ą
cej opodatkowaniu.
Przykładem takiego podatku jest podatek
od towarów i usług lub podatek od gier.
Dochodowe – przedmiotem
opodatkowania jest dochód tj. nadwy
ż
ka
przych. nad kosztami ich uzyskania. W
odniesieniu do okre
ś
lonych rodzajów
przychodów koszty uzyskania przychodu
nie s
ą
w ogóle stosowane (renty,
emerytury, odsetki od po
ż
yczek,
dywidendy) i wówczas zbli
ż
aj
ą
si
ę
one do
podatków przychodowych. W
obowi
ą
zuj
ą
cym systemie do podatków
dochodowych nale
ż
y zaliczy
ć
podatek
dochodowy od osób fizycznych, prawnych,
wpłaty z zysku przedsi
ę
biorstw
pa
ń
stwowych i jednoosobowych spółek
Skarbu Pa
ń
stwa.
Maj
ą
tkowe – obci
ąż
aj
ą
samo władanie
maj
ą
tkiem oraz jego przyrost. Do podatków
tych nale
ż
y zaliczy
ć
podatek od
nieruchomo
ś
ci, rolny, le
ś
ny –władanie
maj
ą
tkiem, natomiast przyrost maj
ą
tku i po
cz
ęś
ci jego obrót nim obci
ąż
a podatek od
spadków i darowizn oraz opłata skarbowa
od czynno
ś
ci cywilnoprawnych.
Od wydatków (konsumpcyjne) –
obci
ąż
aj
ą
dochód podmiotów, które
ponosz
ą
okre
ś
lone wydatki. S
ą
one
opłacane wraz z cen
ą
za dany towar czy
usług
ę
. Przy opodatkowaniu wydatków
cz
ę
sto si
ę
zdarza,
ż
e kto inny ponosi jego
ekonomiczny ci
ęż
ar. Z reguły przy
podatkach konsumpcyjnych formalnie płaci
je wytwórca i (lub) handlowiec, a w
rzeczywisto
ś
ci ich ci
ęż
ar ponosi nabywca
towaru czy usługi, gdy
ż
podatek
wkalkulowany jest w cen
ę
. Przykładem
takich podatków w Polsce jest: podatek od
towarów i usług, podatek akcyzowy
Bezpo
ś
rednie przedmiotem jest dochód
lub wielko
ść
zbli
ż
ona do dochodu, S
ą
obliczane do indywidualnego dochodu lub
maj
ą
tku
i po
ś
rednie przedmiot podatku nie jest
zjawiskiem, które mogłoby
ś
wiadczy
ć
o
istnieniu dochodu.Podział ten zakłada,
ż
e
ź
ródłem pod. mo
ż
e by
ć
albo dochód albo
maj
ą
tek. Pierwotnym
ź
ródłem, w uj
ę
ciu
ekonomicznym, jest zawsze i tylko dochód.
Pod. Pa
ń
stwowe i samorz
ą
dowe czyli do
jakiego bud
ż
etu trafiaj
ą
wpływy z
okre
ś
lonych podatków. Własne podatki
posiada jedynie gmina. Województwo i
powiat nie maj
ą
ustawowo przyznanych
samodzielnych dochodów podatkowych,
otrzymuj
ą
jedynie udziały w podatkach
stanowi
ą
cych dochód bud
ż
etu pa
ń
stwa..
Czasami ze wzgl
ę
du na specyficzn
ą
organizacj
ę
poboru podatków
samorz
ą
dowych, dzieli si
ę
je na 2 grupy,
realizowane przez samorz
ą
dowe organy
podatkowe oraz przez urz
ę
dy skarbowe
(pod od spadków darowizn, opł skarbow
ą
i
pod doch opłacany w formie karty podatk.
Podatkowymi dochodami gminy s
ą
: pod od
nieruch, rolny, le
ś
ny, od dział gosp osób fiz
opłacany w formie karty pod, od spadków i
darowizn, od posiadania psów, opłaty
lokalne (miejsca, administracyjna i
targowa) oraz opłata skarbowa. Podatkami
pa
ń
stwowymi s
ą
: oba podatki dochodowe,
podatek od towarów i usług (VAT),
akcyzowy, od gier, ryczałt
ewidencjonowany i pozostałe formy
ryczałtów, z wyj
ą
tkiem karty podatkowej.
podmiot, a wi
ę
c podmiot zobowi
ą
zany do
zapłaty podatku (podatnik) – jest to
podmiot bierny oraz podmiot uprawniony
do otrzymania
ś
wiadczenia podatkowego
(pa
ń
stwo lub jednostka samorz
ą
du
terytorialnego, reprezentowane przez
okre
ś
lone organy) – podmiot czynny.
Stosunek zobowi
ą
zaniowy ł
ą
cz
ą
cy te dwa
podmioty okre
ś
lany jest mianem
prawnopodatkowego, cecha
charakterystyczn
ą
tego stosunku jest jego
administracyjny charakter wyra
ż
aj
ą
cy si
ę
nierównorz
ę
dno
ś
ci
ą
podmiotów. Stron
ą
uprawnion
ą
, wierzycielem podatkowym jest
zwi
ą
zek publicznoprawny, dysponuj
ą
cy
ś
rodkami przymusu zabezpieczaj
ą
cymi
wykonanie przez podatnika ci
ążą
cego na
nim zobowi
ą
zania podatkowego.
przedmiot, to stan faktyczny lub prawny, z
wyst
ą
pieniem którego ustawa ł
ą
czy
obowi
ą
zek podatkowy. Innymi słowy,
przedmiotem podatku to prawne okre
ś
lenie
tego, od czego ma by
ć
płacony podatek.
Stanem faktycznym b
ę
d
ą
cym przedmiotem
podatku jest np. posiadanie nieruchomo
ś
ci,
uzyskanie dochodu, przychodu, obrotu, a
stanem prawnym – nabycie własno
ś
ci
nieruchomo
ś
ci, przyj
ę
cie spadku, zawarcie
umowy sprzeda
ż
y.
podst opod, jest to ilo
ś
ciowo lub
warto
ś
ciowo uj
ę
ty przedmiot
opodatkowania. Tak wi
ę
c podstaw
ą
opodatkowania osi
ą
ganych dochodów jest
dochód w okre
ś
lonej kwocie, władanie
gruntami – powierzchnia gruntu, nabycia
własno
ś
ci rzeczy – czysta warto
ść
tych
rzeczy. Prawie zawsze podstawa
opodatkowania ma wymiar matematyczny,
liczbowy. Wyj
ą
tek stanowi podstawa
opodatkowania od
ś
rodków transportu czy
psów.
podst obl. Podstawa wymiaru podatku to
konkretna wielko
ść
przyj
ę
ta przez organ
podatkowy w decyzji wymierzaj
ą
cej
podatek lub przez podatnika
zobowi
ą
zanego do samodzielnego
obliczenia podatku w deklaracji,
uwzgl
ę
dniaj
ą
ca wszystkie odliczenia i
pomniejszenia podstawy opodatkowania.
stawka– to współczynnik okre
ś
laj
ą
cy
wysoko
ść
podatku w stosunku do
podstawy opodatkowania; stosuje si
ę
ró
ż
ne kryteria klasyfikacji stawek
podatkowych, z uwagi na ich form
ę
rozró
ż
nia si
ę
stawki: kwotowe, np. w
podatku od nieruchomo
ś
ci, w podatku od
ś
rodków transportu, itp.); procentowe,
VAT w pod. doch. od oósb prawnych. –
19%, itp.; mieszane, kwotowo-procentowe,
np.. w pod doch od osób fizycznych .
stawki do podst opod: proporcjonalne,
wyst
ę
puj
ą
gdy w miar
ę
zmiany podstawy
opodatkowania stawka pozostaje
niezmienna, np. w podatku od spadków i
darowizn. Stawki te cz
ę
sto okre
ś
la si
ę
liniowymi; progresywne, rosn
ą
wraz ze
wzrostem podstawy opodatkowania.
Stawki progresywne mog
ą
mie
ć
przy tym
ró
ż
ne formy: stawki progresji globalnej lub
skokowej wyst
ę
puj
ą
wówczas, gdy ,mamy
do czynienia ze skokami podatku w miar
ę
zwi
ę
kszania si
ę
skali podatkowej. Ze
wzgl
ę
du na niesprawiedliwe skutki jest ona
bardzo rzadko stosowana. W
obowi
ą
zuj
ą
cych systemach podatkowych
zastosowanie maj
ą
powszechnie: stawki
progresji szczeblowej, zwanej ci
ą
gł
ą
, gdzie
nie nast
ę
puj
ą
gwałtowane skoki stawki po
przekroczeniu danego szczebla w skali
podatkowej; regresywne, s
ą
przeciwie
ń
stwem stawek progresywnych,
gdy
ż
malej
ą
procentowo w miar
ę
wzrostu
podstawy opodatkowania. Stosowane do
ść
rzadko, gdy
ż
ich istot
ą
jest wy
ż
sze
opodatkowanie przy ni
ż
szej stopie
podatku; degresywne, malej
ą
przy
zmniejszaniu si
ę
podstawy opodatkowania
i s
ą
wła
ś
ciwie odmian
ą
stawek
progresywnych, ich odwrotno
ś
ci
ą
;
skala - to zestawienie tabelaryczne w
którym ujmuje si
ę
poszczególne zakresy
skal podatkowych wraz z
odpowiadaj
ą
cymi im stawkami
podatkowymi; skala proporcjonalna- tj.
liniowa – wyst
ę
puje gdy nale
ż
no
ść
podatkowa ro
ś
nie w takim stopniu w jakim
ro
ś
nie podstawa opodatkowania tzn ka
ż
dej
wysoko
ś
ci podstawy opodatkowania
odpowiada ta sama stawka procentowa.
Skala progresywna – nale
ż
no
ść
podatkowa ro
ś
nie szybciej ni
ż
podstawa
opodatkowania. Jest to rodzaj skali
najcz
ęś
ciej stosowanej, (w szczególno
ś
ci
w podatkach dochodowych)
Zwolnienia polegaj
ą
na całkowitym b
ą
d
ź
cz
ęś
ciowym pomini
ę
ciu dochodów
uzyskiwanych z niektórych
ź
ródeł przy
ustalaniu podstawy opodatkowania.
Ulgi podatkowe polegaj
ą
na zmniejszeniu
podatku ju
ż
po dokonaniu jego wymiaru.
Zwy
ż
ki podatkowe s
ą
przeciwie
ń
stwem
ulg i zwolnie
ń
ich stosowanie powoduje
zwi
ę
kszenie obci
ąż
e
ń
podatkowych
Warunki wspólnego opodatkowania
mał
ż
onków 1. Oboje mał
ż
onkowie musz
ą
pozosta
ć
w zwi
ą
zku mał
ż
e
ń
skim przez cały
rok podatkowy lub musz
ą
pozosta
ć
we
wspólno
ś
ci maj
ą
tkowej przez cały rok
podatkowy. 2.
Ż
aden z mał
ż
onków nie
mo
ż
e prowadzi
ć
działalno
ś
ci gospodarczej
rozliczanej w sposób ryczałtowy (ryczałt,
karta podatkowa), a tak
ż
e działalno
ś
ci
rozliczanej na zasadach ogólnych z
wykorzystaniem 19% stawki liniowej. 3. Od
01.01.2007
ż
adne z mał
ż
onków nie mo
ż
e
podlega
ć
pod przepisy o podatku
tona
ż
owym. 4. Od 01.01.2009 osoby
maj
ą
ce w Polsce miejsce rezydencji i
osi
ą
gaj
ą
ce swoje dochody w wysoko
ś
ci
75% (dot. to UE, EWG, Szwajcarii) 5.
Samotnie wychowuj
ą
cy dzieci (małoletnie
bez wzgl
ę
du na wiek pobieraj
ą
rent
ę
socjaln
ą
, studiuj
ą
ce do 25 roku
ż
ycia lub
nie uzyskuj
ą
cy dochodów opodatkowanych
do kwoty 3.091 zł.) 6. Od 01.01.2011 –
osoby
ż
yj
ą
ce w konkubinacie i razem
wychowuj
ą
cy dzieci
Przedmiot opodat pod doch. PIT
wszelkiego rodzaju dochody, z wyj
ą
tkiem
dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a
i 52c oraz dochodów, od których na
podstawie przepisów Ordynacji podatkowej
zaniechano poboru podatku.
Je
ż
eli podatnik uzyskuje dochody z wi
ę
cej
ni
ż
jednego
ź
ródła, przedmiotem
opodatkowania w danym roku podatkowym
jest suma dochodów ze wszystkich
ź
ródeł
przychodów.
Dochodem ze
ź
ródła przychodów, je
ż
eli
przepisy nie stanowi
ą
inaczej, jest
nadwy
ż
ka sumy przychodów nad kosztami
ich uzyskania osi
ą
gni
ę
ta w roku pod. Je
ż
eli
koszty uzyskania przekrocz
ą
sum
ę
przychodów, ró
ż
nica jest strat
ą
ze
ź
ródła
przychodów.
O wysoko
ść
straty ze
ź
ródła przychodów,
poniesionych w roku podatkowym, mo
ż
na
obni
ż
y
ć
dochód uzyskany z tego
ź
ródła w
najbli
ż
szych kolejno po sobie
nast
ę
puj
ą
cych 5 latach podatkowych, z tym
ż
e wysoko
ść
obni
ż
enia w którymkolwiek z
tych lat nie mo
ż
e przekroczy
ć
50% kwoty
tej straty (dot to dział gosp)
Ź
ródła przychodów stosunek słu
ż
bowy,
stosunek pracy; członkowstwo w
spółdzielni produkcyjnej; emerytura, renta;
działalno
ść
wykonywana osobi
ś
cie;
pozarolnicza działalno
ść
gospodarcza;
działy specjalne produkcji rolnej; najem,
dzier
ż
awa, umowy podobne; kapitały
pieni
ęż
ne (odsetki, dywidendy, zyski
kapitałowe); odpłatne zbycie
nieruchomo
ś
ci lub ich cz
ęś
ci, prawo
wieczystego u
ż
ytkowania gruntu
Przychody otrzymane lub postawione do
dyspozycji podatnika w roku
kalendarzowym pieni
ą
dze i warto
ś
ci
pieni
ęż
ne oraz warto
ść
otrzymanych
ś
wiadcze
ń
w naturze i innych
nieodpłatnych
ś
wiadcze
ń
.
Pobór podatku wg ust pod doch od os fiz
mo
ż
e by
ć
: potr
ą
cany w trakcie roku
podatkowego przez płatnika w formie
zaliczek lub podatku zryczałtowanego;
uiszczany w trakcie roku podatkowego
bezpo
ś
rednio przez podatnika w formie
zaliczek; uiszczany w formie zaliczek
kwartalnych przez podatników b
ę
d
ą
cych
małymi podatnikami oraz przez podatników
rozpoczynaj
ą
cych prowadzenie
działalno
ś
ci gospodarczej, bez obowi
ą
zku
składania deklaracji, uiszczany przez
podatnika przy rozliczeniu rocznym
Mały podatnik - podatnik, u którego
warto
ść
przychodu ze sprzeda
ż
y (wraz z
kwot
ą
nale
ż
nego podatku od towarów i
usług) nie przekroczyła w poprzednim roku
podatkowym wyra
ż
onej w złotych kwoty
odpowiadaj
ą
cej równowarto
ś
ci 1 200 000
euro. Przeliczenia kwot wyra
ż
onych w euro
nale
ż
y dokona
ć
wg
ś
redniego kursu euro
ogłaszanego przez NBP na pierwszy dzie
ń
roboczy pa
ź
dziernika poprzedzaj
ą
cego
roku pod z zaokr
ą
gleniu do 1000 zł.
Pozytywnym skutkiem tej instytucji jest
mo
ż
liwo
ść
wyboru kwartalnego opłacania
zaliczek przez małych podatników oraz
mo
ż
liwo
ść
skorzystania z nowej metody
amortyzacji jednorazowej
ś
rodków
trwałych.
Przedmiot opod. CIT dochód, bez
wzgl
ę
du na rodzaj przychodów, z jakich
dochód ten został osi
ą
gni
ę
ty. Niekiedy
jednak przedmiotem opodatkowania jest
przychód. Dotyczy to np. niektórych
rodzajów przychodów osi
ą
ganych na
terytorium RP przez podatników maj
ą
cych
swe siedziby za granic
ą
np. z praw
autorskich, dywidend oraz podmiotów
krajowych np. w wypadku przychodów z
tytułu dywidend i innych udziałów w
zyskach osób prawnych.
Ustawa nie wymienia
ź
ródeł przychodów,
definiuje natomiast przychód, który
stanowi
ć
b
ę
d
ą
wszystkie otrzymane przez
podatnika pieni
ą
dze, warto
ś
ci pieni
ęż
ne w
tym równie
ż
ró
ż
nice kursowe, warto
ś
ci
otrzymywanych nieodpłatnie
ś
wiadcze
ń
,
warto
ść
przychodów w naturze, warto
ść
umorzonych zobowi
ą
za
ń
, warto
ść
zwróconych wierzytelno
ś
ci. Dochodem jest
nadwy
ż
ka sumy przychodów nad kosztami
ich uzyskania osi
ą
gni
ę
ta w roku
podatkowym. Je
ś
li natomiast koszty
uzyskania przychodów przekraczaj
ą
sum
ę
przychodów, to ró
ż
nica jest strat
ą
.
