Istota tragedii i tragiczność 

Poprzednie spotkania wykazały nieprzystawalność kategorii Arystotelesa do zrozumienia 

współczesnego teatru, albo przynajmniej powinny nauczyć nas pewnego dystansu do tych 

starożytnych propozycji. 

Jedna z propozycji: wizja tragiczna, charakter tragiczny, wybór i protest – jako niezbędne 

części składowe tragedii. 

 

W tej interpretacji dla zaistnienia tragedii jest konieczne zarysowania konfliktu między tym, 

co konieczne, a tym, co wynika z wolnego wyboru. Rodzi się pytanie – czy mamy z tym do 

czynienia w tragedii antycznej. Czy bohater jest wolny, czy też podlega konieczności? W 

myśli A. raczej jest tak, że bohater jest obdarzony wolnością. Może uczynić coś innego, ale 

pod wpływam poznania, ze względu na swoje właściwości myślenia i działania dokonuje 

takich a nie innych wyborów. Edyp – jest zdeterminowany swoimi wcześniejszymi dziejami, 

ale dochodzenie do poznania i reakcje na to poznanie – to jest obszar wolności Edypa. 

W sztukach współczesnych – jednym z podstawowych przykładów – Śmierć komiwojażera. 

Przykład tragedii. 

Tragedia klasycznego teatru hiszpańskiego – Pedro Calderon de la Barca, Lope de Vega czy 

Tirso de Molina. Jednym z podstawowych problemów jest pytanie – czy jest możliwa 

tragedia w świecie chrześcijańskim (pogląd o wolnej woli człowieka) nie będzie konfliktu: 

konieczność-wolność. 

Wybór tragiczny: 

 

Do istotnych elementów tragizmu należy zaliczyć protest: 

 

 

I teraz pomyślmy o tragediach Szekspira: Hamlet i Makbet. Na czym polegałby protest 

Makbeta? Przeciwko czemu? Albo Hamleta? Czy Hamlet faktycznie protestuje? Może tak. 

Ale Makbet? 

A Romeo i Julia? Gdzie tutaj tkwiłaby istota protestu i tragizmu? 

 

Inny pomysł: 

wina, los i wolność 

Zauważmy – wina jest bliższa A. 

 

 

Tragizm wpisuje się pomiędzy los (konieczność) a wolność (protest) 

 

Ocalenie jednej wartości następuje kosztem innej. Tak jest i u starożytnych Greków 

(Antygona). 

Absurd tragiczny – grzech bez Boga, grzech bez stałego, akceptowalnego dla wszystkich 

systemu wartości (można by powiedzieć w świecie wielokulturowości tragizm nie jest 

możliwy.) 

 

Upadek tragedii: 

 

 

Brak wspólnego języka, komunikacji jako źródło tragizmu: 

 

 

Czy do zaistnienia tragedii potrzebna jest religia? 

Czy może odwrotnie – niektóre religie wykluczają możliwość powstania tragedii 

(chrześcijaństwo)? 

Czy potrzebny jest jeden spójny, akceptowany przez wszystkich (postacie + widzowie) 

światopogląd, albo co jest jeszcze ważniejsze – normy moralne.  

Shopping and fucking? 

Sztuki brutalistów – czy dopiero przekroczenie najbardziej podstawowych norm może być 

źródłem tragedii? 

Othello – problem takiej fikcyjnej zdrady. 

Sztuki Ibsena – ten rodzaj nieaktualnej moralności. Dlatego większą popularnością cieszy się 

nierealistyczny Peer Gynt.