plik

Nie my

e jestem szalony, Eliot - wielu ma dziwaczniejsze

uprzedzenia. Dlaczego nie

miejesz si

z dziadka Olivera, który nie

chce je

dzi

motocyklem? Je

li nie lubi

tego przekl

tego metra, to

moja rzecz - jako

szybciej dotarli

my tu taksówk

. Gdyby

my jechali

metrem, musieliby

my wchodzi

na wzgórze z Park Street.

Wiem,

e stałem si

bardziej nerwowy od naszego ubiegłorocznego

spotkania, ale nie potrzebowałe

anga

owa

w to kliniki. Bóg jeden

wie, jak jestem szcz

ęś

liwy,

e w ogóle pozostałem przy zdrowych

zmysłach. Dlaczego a

tak? Nigdy nie byłe

tak ciekawski...

Ale có

, je

li tak pragniesz o tym usłysze

, to chyba nic nie stoi na

przeszkodzie. Chyba jestem ci to winien, gdy

pisałe

do mnie jak

zasmucony ojciec, gdy usłyszałe

e zerwałem z Klubem Artystów i

trzymam si

z dala od Pickmana. Teraz gdy znikn

ł, wpadłem raz do

klubu na chwil

, ale moje nerwy nie s

takie jak dawniej...

Nie, nie wiem co si

stało z Pickmanem i nie chc

nawet zgadywa

esz podejrzewa

e co

ukrywam, skoro go porzuciłem. Ja jednak

zwyczajnie nie chc

o tym, co si

z nim stało. Niech sobie

policja wyszukuje co chce - nie jest tego wiele s

c z faktu,

dot

d nie wiedz

o mieszkaniu w starym North End, które wynajmował

pod nazwiskiem Peters. Nie jestem pewien czy bym tam trafił - zreszt

nie s

ebym próbował, nawet w biały dzie

. Tak, wiem, albo raczej

obawiam si

e wiem dlaczego utrzymywał t

garsonier

. Doszedłem do

tego. My

e sam zrozumiesz, zanim ci wyja

, dlaczego nie

powiedziałem o tym policji. Za

żą

daliby abym ich tam zaprowadził,

jednak nawet gdybym odnalazł drog

, nie odwa

yłbym sie tam ponownie

zapu

. Tam było co

- a teraz nie mog

dzi

metrem (prosz

bardzo, mo

esz si

z tego

mia

) i nigdy ju

nie zejd

do piwnicy.

Wiesz,

e nie odwróciłem si

od Pickmana z powodu jakiej

głupiej

błahostki, jak uczyniły to te stare zgredy w rodzaju doktora Reida,
Joe Minota lub Roswortha. Chorobliwa sztuka mnie nie przera

a, a gdy

kto

był geniuszem, honorem było go zna

bezwzgl

du na to, w jakim

kierunku szła jego twórczo

ść

. Boston nigdy nie miał wi

kszego malarza

od Richarda Uptona Pickmana. Powiedziałem to kiedy

i nadal

podtrzymuj

. Co wi

cej, nie odst

od tego ani o cal, po tym jak

wystawił Posiłek ghoula. To dzieło, jak zapewne pami

tasz, Minot

poci

ł no

em.

Wiesz,

e si

gał do najgł

bszych tajemnic natury. Ka

dy magazyn

zamieszczał ten obraz na okładce nazywaj

c go koszmarem, sabatem

czarownic czy te

wizerunkiem diabła. Lecz powiadam ci: tylko wielki

malarz mógł stworzy

dzieło zdolne naprawd

przerazi

. Dzieje si

tak

dlatego,

e tylko prawdziwy artysta zna dokładnie anatomi

koszmaru,

fizjologi

strachu. Jest w stanie dokładnie dobra

linie i proporcje,

poł

czy

je z przetrwałymi instynktami lub odziedziczonym

pod

wiadomie tkwi

cym w nas przera

eniem i uzyska

wła

ciwy kontrast

barw oraz gr

wiatłocienia słu

żą

ce do poruszenia u

pionego poczucia

obco

ci. Nie powiem ci, dlaczego Fuseli naprawd

przejmuje dreszczem,

podczas gdy okładka zbioru niesamowitych opowie

ci wywołuje tylko

miech. Jest co

nieziemskiego w tych facetach, co sprawia,

e s

zdolni tak nas zaabsorbowa

. Dore miał t

moc. Sime te

. Podobnie

Angarola z Chicago. A Pickman miał j

w stopniu, w jakim nikt nie

miał jej przedtem, ani - pokładam tak

nadziej

w niebiosach - nikt

nie b

dzie miał po nim.

Nie pytaj mnie, co widzieli. Wiesz, w sztuce istnieje ró

nica mi

dzy

pochodz

cym z natury obrazem

ywych, oddychaj

cych istot czy modeli a

sztuczn

podmian

, któr

drobni tandeciarze tworz

w swych studiach.

Có

, powinienem powiedzie

e prawdziwy, niesamowity artysta posiada

pewien rodzaj wizji, która zmusza modela do przywołania realnych scen
z widmowego

wiata, w którym ten pierwszy

yje. W ka

dym razie udało

mu si

osi

ąć

rezultaty ró

ce si

od rezultatów zwykłych malarzy

w taki sam sposób, w jaki osi

gni

cia prawdziwego malarza ró

od wyników rysowników z korespondencyjnego kursu rysunku. Gdybym
kiedykolwiek widział to co widział Pickman... ale nie, wol

o tym

nawet nie my

! No, napijmy si

zanim wejdziemy w to gł

biej. Bo

nie pozostałbym przy

yciu, gdybym kiedykolwiek zobaczył to co

widział ten człowiek - je

li to był człowiek.

Przypominasz sobie,

e mocn

stron

Pickmana były twarze. Nie wierz

by ktokolwiek od czasów Goyi potrafił wło

w rysy tyle czystego

piekła. Przed Goy

esz cofn

ąć

redniowiecznych facetów,

którzy wykonali gargulce i chimery na Notre Dame i Mont Saint-Michel.
Wierzyli we wszystkie rodzaje istot - a mo

e te

widzieli te

wszystkie rodzaje istot; w

redniowieczu działo si

sporo ciekawych

rzeczy. Pami

tam,

e kiedy

zapytałe

Pickmana, na rok przed twoim

odej

ciem, gdzie u diabła znalazł takie pomysły i wizje. Czy

nie

roze

miał si

wtedy? Cz

ęś

ciowo z powodu tego

miechu opu

cił go Reid.

Reid, wiesz, wtedy wła

nie zacz

ł studiowa

patologi

porównawcz

pełen był patetycznych "wewn

trznych materii o znaczeniu biologicznym

czy ewolucyjnym", czy "daj

cych objawy fizyczne albo umysłowe".

Powiedział,

e Pickman odstr

cza go coraz bardziej ka

dego dnia, a w

cu zacz

ł go po prostu przera

- jego rysy i wyraz twarzy

pocz

ły si

zmienia

w nieludzki sposób. Mówił du

o o diecie i

twierdził,

e Pickman musi by

nienormalny i zdziwaczały w najwy

szym

stopniu. Przypuszczam,

e pisałe

kied

Reidowi, je

li w ogóle

korespondowali

cie na ten temat,

e powinien obrazom Pickmana

pozwoli

oddziaływa

na swój układ nerwowy lub wygładzi

wyobra

. Sam mu to mówiłem.

Pami

taj jednak,

e nie odsun

łem si

od Pickmana z

adnego z

podobnych powodów. Przeciwnie, mój podziw dla niego wzrastał, gdy

Posiłek ghoula był straszliwym osi

gni

ciem. Jak wiesz, Klub nie

wystawił tego a Muzeum Sztuk Pi

knch nie przyj

ło go w darze. Mog

tylko doda

e nikt te

nie chciał tego kupi

, wi

c Pickman trzymał

to w domu, a

do swego znikni

cia. Teraz przechowuje to jego ojciec w

Salem - wiesz,

e Pickmanowie pochodz

z patriarchów Salem, a ich

przodka, oskar

onego o czary, powieszono w 1692 roku.

Dzwoniłem cz

sto do Pickmana, szczególnie wtedy, gdy zacz

łem czyni

notatki do monografii sztuki niesamowitej. Prawdopodobnie to jego
dzieło poddało mi t

l, w ka

dym razie stwierdziłem,

e jest

kopalni

danych i sugestii, gdy przyst

piłem do rozwijania pomysłu.

Pokazał mi wszystkie swoje prace dotycz

ce tego tematu, w tym pewne

rysunki piórkiem, za które, jak mi si

wydaje, zostałby przez

kszo

ść

członków klubu wyrzucony bez chwili zastanowienia. Dawno

temu stałem si

jego wyznawc

i słuchałem jak uczniak jego wypowiedzi

na temat teorii sztuki i spekulacji filozoficznych kwalifikuj

cych go

do szpitala dla umysłowo chorych w Denver. S

dy mego bohatera w

poł

czeniu z faktem,

e ludzie pocz

li stopniowo odsuwa

niego, spowodowały,

e wszedł w wielk

yło

ść

ze mn

. Pewnego

wieczoru napomkn

ł,

e gdybym zamkn

ł usta na kłódk

i nie okazywał

zbytniego przewra

liwienia, mógłby pokaza

mi co

niezwykłego -

troch

bardziej niezwykłego ni

wszystko co miał w domu. Jego słowa

zapami

tałem na całe

ycie.

"Wiesz", powiedział, "s

tu rzeczy nie nadaj

ce si

na Newbury Street

- rzeczy, dla których nie ma tu miejsca i w

aden sposób nie mo

ich poj

ąć

. Moj

misj

jest uchwycenie grania duszy, a nie znajdziesz

tego w

ród parweniuszy przemierzaj

cych sztuczne ulice w sztucznych

miastach. To nie Boston - tu nie ma czasu na wspomnienia i
niesamowit

nastrojowo

ść

. Gdyby były tu jakie

upiory, obłaskawiliby

je na słonych bagnach i w płytkich zatoczkach. A ja potrzebuj

ludzkich duchów - duchów istot zorganizowanych na tyle wysoko, by
były zdolne spojrze

w piekło i zrozumie

, z czym maj

do czynienia.

Dla artysty najlepszym miejscem do

cia jest North End. Je

li kto

jest szczerym estet

, odda slumsy na rzecz nagromadzonej tradycji.

e, człowieku! Nie widzisz,

e miejsca podobne do tego w istocie

własnym

yciem? Pokolenie za pokoleniem

yło, czuło i umierało.

Nie wiesz,

e na Copp's Hill w 1632 roku był młyn a połow

z obecnych

ulic wytyczono ju

w 1650 roku? Mog

pokaza

ci domy, które stoj

dwie

cie pi

ęć

dziesi

t lat i dłu

ej. Domy, które były

wiadkiem tego,

jak budowle znacznie od nich nowocze

niejsze rozpadaj

w pył. Co

współcze

ni wiedz

yciu i siłach stoj

cych za nimi? Mo

esz nazwa

czarownice z Salem złudzeniem, ale jestem pewien,

e moja pra-pra-

pra-prababka mogłaby ci co

o tym powiedzie

. Powiesili j

na Gallows

Hill a Cotton Mather przygl

dał si

temu ze

toszkowatym wyrazem

twarzy. Mather, niech go diabli, bał si

e kto

e pó

niej

rozwali

przekl

klatk

monotonii - chciałbym, aby kto

rzucił

zakl

cie na niego albo wyssał mu cał

krew w nocy!

Mog

pokaza

ci dom, w którym mieszkał i inny, do którego bał si

wej

ść

mimo swych wszystkich

miałych wypowiedzi. Wiedział o rzeczach,

których nigdy nie odwa

ył si

umie

w swych głupich Magnaliach czy

dziecinnych Cudach Niewidzialnego

wiata. Wiesz,

e cały North End

miał kiedy

system tuneli, który pozwalał niektórym ludziom na

utrzymywanie ł

czno

ci z innymi domami, cmentarzem i morzem? Niech

ludziska krz

taj

na powierzchni - tam, w dole, rzeczy biegły

swoj

drog

dego dnia, rzeczy, których ci na górze nie mogli

dosi

ąć

Człowieku, mog

ci wskaza

ponad dziesi

ęć

domów zbudowanych przed

1700 rokiem i jestem pewien,

e przynajmniej w o

miu z nich

odnalazłby

niezwykłego w piwnicach. Nie min

ł miesi

c, odk

mogłe

przeczyta

o robotniku, który odkrył ceglane łuki i studnie

prowadz

ce donik

d w takim czy innym, starym domostwie - mo

esz

zobaczy

jedno z takich miejsc w pobli

u Henchman Street, odkryte w

ostatnim roku. Były czarownice i to co przywoływały ich zakl

cia;

piraci i to co przywozili z mórz; przemytnicy, korsarze i wszystko to
co przemycali z dalekich mórz - powiadam ci, ludzie wiedzieli jak

i jak wzmacnia

ycia w tych dawnych czasach. To był

wiat

miałych i m

drych ludzi. Pomy

l tylko o dzisiejszym dniu, z tymi

bladoró

owymi mó

kami, w których nawet Klub Artystów<i> in spe</i>

y i wije si

w konwulsjach, gdy tylko obraz wykracza poza odczucia

herbacianego stolika przy Beacon Street.
Jedyn

łask

współczesno

ci jest to,

e uwa

a ona badanie przeszło

za zbyt głupie. Có

naprawd

mog

powiedzie

mapy, zapiski i

przewodniki o North Endzie? Ba! Zapewniam ci

e jestem w stanie

zaprowadzi

na trzydzie

ci czy czterdzie

ci alei na północ od

Prince Street, gdzie, jak si

podejrzewa, nie mieszka wi

cej ni

dziesi

ęć

ywych istot, nie licz

c imigrantów, którzy roj

tam

tysi

cami. Jak my

lisz, czy maj

oni chocia

blade poj

cie o

yciu

tni

cym w tych dawnych budowlach? Nie, Thurberze, te starodawne

domy

wspaniale, przepełnione cudami, przera

eniem jak

e odległym

od codzienno

ci, jednak nie ma ju

ywej duszy zdolnej to zrozumie

ywej duszy, prócz mnie.

Zobacz wi

c, jeste

przecie

zainteresowany takimi sprawami. Tak jak

ci powiedziałem, wynaj

łem inne studio, gdzie mogłem chwyta

nocne

zjawy prastarego horroru i malowa

rzeczy, o których nie mog

nawet

pomy

na Newbury Street. Oczywi

cie nie warto nawet wspomina

tych przekl

tych, starych ciotach w klubie - niech je szlag trafi

wraz z Reidem - szepcz

cych,

e jestem potworem przywi

zanym do

toboganu wstecznej ewolucji. Tak, Thurberze, dawno ju

postanowiłem,

e kto

musi malowa

groz

ycia, podobnie jak miło

ść

, wi

c podj

łem

pewne badania w miejscach, w których spodziewałem si

e ta groza

yje.

Dotarłem do miejsca, o którym nie s

, by prócz mnie widziało je

jeszcze cho

by trzech

ywych nordyków. To niedaleko st

d, ale o wieki

całe dla duszy. Wynaj

łem je z powodu dziwacznych, starych studni w

piwnicach - takich jak te, o których ci wspominałem. Chałupa prawie
si

rozwalała, wi

c nikt nie chciał w niej zamieszka

; nie b

mówi

, jak

mieszn

sum

za ni

zapłaciłem. Okna były zakryte

okiennicami; nawet lepiej, gdy

niepotrzebne mi było dzienne

wiatło

do tego co robiłem. Malowałem w piwnicy, gdzie inspiracja jest
najmocniejsza, lecz umeblowałem te

pokoje na parterze. Wła

cicielem

był Sycylijczyk, a wynaj

łem to na nazwisko Peters.

li chcesz wzi

ąć

w tym udział, zabior

tam dzi

w nocy. S

e te obrazy zrobi

na tobie wra

enie; jak powiedziałem, jestem w to

troch

zaanga

owany. To nie b

dzie długa wycieczka - czasami odbywam

piechot

, gdy

nie chc

zwraca

uwagi taksówkarza, jad

c do takich

miejsc. Mo

emy wzi

ąć

łódk

przy South Station do Battery Street, a

stamt

d spacer b

dzie ju

krótki."

Tak, Eliocie, niewiele pozostało mi do zrobienia po tej oracji.
Przesiedli

my si

do kolejki naziemnej na South Station i ju

około

dwunastej wspinali

my si

na stare wybrze

e za Constitution Wharf.

Nie byłem w stanie

ledzi

przecznic i nie potrafi

ci powiedzie

gdzie skr

cili

my; wiem tylko,

e nie była to Greenough Lane.

Za zakr

tem trzeba było si

wspi

ąć

na opustoszał

, najstarsz

najbrudniejsz

alej

jak

kiedykolwiek widziałem w

yciu, o domach z

rozpadaj

cymi si

szczytami, male

kimi okienkami i archaicznymi

kominami. Pocz

tkowo nie wierzyłem w to, aby znajdowały si

tam

cho

by trzy domy z czasów Cottona Mathera - jednak mign

ły mi z

pewno

przynajmniej dwa z wystaj

cymi pi

trami i raz wydawało mi

e zobaczyłem lini

dachu ze szczytem prawie ju

zapomnianego

typu, o którym antykwariusz powiedział mi kiedy

e nie ma ju

takich w Bostonie.
Z tej słabo o

wietlonej alei skr

cili

my w lewo, w równie cich

ęż

ulic

w ogóle nie o

wietlon

; po chwili w prawo, w zupełn

ciemno

ść

. Niedługo po tym Pickman zapalił

wiatło i ukazały si

przedpotopowe drzwi z panelem o dziesi

ciu szybkach, które wygl

dały

na prze

arte na wylot przez robaki. Otworzył je i wprowadził mnie do

pustego hallu, który kiedy

posiadał wspaniał

boazeri

z ciemnego

bu - co rzecz jasna sugerowało czasy Androsa, Phippsa i polowa

czarownice. Potem skierował mnie do pokoju po lewej, zapalił olejow

lampk

i powiedział, abym czuł si

jak w domu.

Eliocie, byłem, jakby to powiedział człowiek z ulicy, "ugotowany na
twardo". Musz

przyzna

e to, co zobaczyłem na

cianach,

wstrz

ło mn

. To były jego obrazy - te, których nie mógł wystawi

na Newbury Street.
Nie ma potrzeby, abym próbował ci opowiedzie

do czego to było

podobne, gdy

brak mi słów zdolnych opisa

ten straszliwy,

blu

nierczy horror i niewiarygodn

obrzydliwo

ść

. Nie było tu niczego

z egzotycznych technik, jakie mo

esz zobaczy

u Sidneya Sime'a,

niczego z pozasaturnia

skich krajobrazów i ksi

ęż

ycowych grzybów

Clarka Ashtona Smitha, które miały mrozi

krew w

yłach. Tłem

najcz

ęś

ciej były cmentarze, g

ste lasy, nadmorskie klify, ceglane

tunele, stare pokoje z boazeriami, czy kamienne piwnice. A ulubion

sceneri

był poło

ony niedaleko st

d cmentarz Copp's Hill.

W postaciach pierwszoplanowych było szale

stwo i potworno

ść

- celem

wynaturzonej sztuki Pickmana było głównie portretowanie demonizmu.
Ciała rzadko były całkowicie ludzkie, chocia

sto, w ró

nym

stopniu, przejawiały resztki człowiecze

stwa. Du

o ciał, z grubsza

dwunogich, rzucało si

gwałtownie do przodu, na kształt psów. Tfu!

Jeszcze teraz to widz

! Ich zaj

cia - nie

żą

daj, abym był zbyt

precyzyjny... Lepiej nie mówi

, czym si

ywiły. Ukazane były w

grupach, na cmentarzach, czy w podziemnych lochach, cz

sto w pogoni

za ofiarami - czy raczej w po

cigu maj

cym na celu odzyskanie swej

własno

ci. Jak

przekl

wyrazisto

ść

Pickman nadawał zmartwiałym w

zgrozie twarzom ich zdobyczy... Od czasu do czasu pokazane były jak
skacz

przez okna w nocy czy siedz

na piersiach

cych, si

gaj

im do gardeł. Jedno płótno ukazywało ich pier

cie

otaczaj

powieszon

czarownic

na Gallows Hill, której martwe oblicze było

niezmiernie podobne do ich twarzy.
Nie my

l jednak,

e tylko te straszliwe tematy i sceny spowodowały,

e zrobiło mi si

słabo. Nie jestem trzyletnim dzieckiem i wiele

widziałem ju

przedtem. To te twarze, Eliocie, te przekl

te twarze,

łypi

ce oczami,

lini

ce si

z ka

dym oddechem. Na Boga, człowieku!

Naprawd

wierzyłem,

e one s

ywe. Ten wstr

tny czarownik obudził w

farbach ognie piekielne, a jego p

dzel był ró

zrodzon

przez

koszmary... Podaj mi, prosz

, karafk

...

Było tam co

, nazwane Lekcj

- niech niebiosa zlituj

nade mn

gdy

widok ten pozostanie we mnie na zawsze. Posłuchaj - mo

esz sobie

wyobrazi

przykucni

ty kr

g nieokre

lonych, podobnych do psów istot,

ucz

cych na cmentarzu małe dziecko, jak ma si

ywi

na ich wzór?

Znasz chyba stary mit o tym, jak wied

my pluj

do kołyski w zamian za

ludzkie dzieci, które kradn

. Pickman pokazał co działo si

dalej z

tymi skradzionymi dzie

mi - jak rosn

- i wtedy zacz

łem widzie

straszliwe zale

ci w twarzach ludzkich i nieludzkich postaci.

Potrafił pokaza

wszystkie stopnie degradacji mi

dzy człowiecze

stwem

a całkowitym odczłowieczeniem, pozwolił widzie

te groteskowe

poł

czenia i ewolucj

. Psiopodobne postacie wyewoluowały ze

miertelników!

Zacz

łem si

zastanawia

, co on zrobił ze sw

własn

młodo

, gdy

rozstał si

z ludzko

. Zobaczyłem wówczas obraz uciele

niaj

sam

tego istot

. Było to

rodowisko dawnych purytanów - pokój o

ęż

kim belkowaniu, kratowanym oknie, z ławami i niezdarnymi,

siedemnastowiecznymi meblami. Rodzina siedziała wokół, za

ojciec

czytał Pismo

te. Ka

da twarz, z wyj

tkiem jednej, okazywała

szlachetno

ść

i uszanowanie, za

to jedno oblicze pełne było

niewypowiedzianego szyderstwa. Młodzieniec ten, bez w

tpienia syn

pobo

nego ojca z malowidła, w istocie nale

ał do nieczystych sił. To

był odmieniec - a w duchu najwy

szej ironii Pickman nadał mu własne

rysy.
W mi

dzyczasie Pickman zapalił lamp

w przyległym pokoju i grzecznie

przytrzymał przede mn

drzwi, zach

caj

c, abym obejrzał jego

"nowoczesne studia". Nie byłem w stanie wyrazi

opinii - straciłem

głos ze strachu i obrzydzenia - ale s

e w pełni zrozumiał i był

bardzo zadowolony. Chc

ponownie zapewni

, Eliocie,

e nie jestem

tak zniewie

ciały, aby krzycze

na widok czego

, co wykazuje

niewielkie odchylenie od zwyczajno

ci. Jestem w

rednim wieku,

zostałem dobrze wykształcony i, jak widziałe

we Francji, niełatwo

jest wytr

mnie z równowagi. Pami

taj te

e otrz

łem si

ze strachu i przyzwyczaiłem si

do tych przera

cych obrazów, które

zmieniały kolonialn

Now

Angli

w pewien rodzaj aneksu do piekła.

Mimo wszystko, to co zobaczyłem w nast

pnym pokoju spowodowało,

krzykn

łem i przytrzymałem si

futryny, aby doj

ść

do siebie. Było to

zgromadzenie ghouli i czarownic, szalej

cych niegdy

wiecie

naszych praojców, teraz wnosz

ce groz

we współczesne, codzienne

ycie.

e, jak ten facet potrafił malowa

! Wisiało tam studium

zatytułowane Wypadek w metrze, na którym grupa ohydnych istot wyłazi
ze szczeliny w podłodze jakich

nieznanych katakumb metra przy

Boylston Street i atakuje tłum ludzi na peronie. Potem nast

pował

cały szereg widoków piwnic, w których jakie

monstra wyłaziły z dziur

i szczelin mi

dzy kamieniami i szczerzyły z

by przyczajone za

beczkami czy paleniskami w oczekiwaniu na kolejne ofiary.
Jedno z obrzydliwych płócien wydawało si

przedstawia

ogromny

przekrój Beacon Hill z podobnymi do mrówek armiami smrodliwych
potworów, przeciskaj

cych si

przez nory tego przypominaj

cego

plaster miodu gruntu. Nieprawdopodobnie namalowane były te

ich ta

na współczesnych cmentarzach. Ale pewien pomysł zaszokował mnie
bardziej ni

wszystkie inne - scena w nieznanych lochach, w których

tuziny bezstii tłoczyły si

wokół jednej trzymaj

cej dobrze znany

przewodnik po Bostonie i najwidoczniej czytaj

cej go na głos

pozostałym. Wszystko to działo si

w jakim

podziemnym przej

ciu, a

da twarz wydawała si

wykrzywion

histerycznym i niemal

słyszalnym

miechem. Obraz nosił tytuł: Holmes, Lowell i Longfellow

pogrzebani w Mount Auburn.
Gdy stopniowo si

uspokoiłem i przyzwyczaiłem do tego pokoju, pełnego

diabelstwa i zwyrodnienia, pocz

łem analizowa

moj

chorobliw

nienawi

ść

do tych obrazów. Po pierwsze: przekonałem si

e rzeczy te

odstr

czaj

kra

cow

nieludzko

i nieczułym okrucie

stwem.

Pickman musiał by

niezmordowanym wrogiem ludzko

ci, aby znajdowa

takie zadowolenie w torturowaniu umysłu i degradacji ciała. Po
drugie: przera

ały wielko

. Sztuka ta przekonywała - gdy widzimy

obrazy, widzimy same demony i boimy si

ich. Najdziwniejsze jednak

było to,

e Pickman nie korzystał z

adnych

rodków artystycznych.

Nic nie zostało zatarte, skrzywione, czy przedstawione w przyj

tej

konwencji - kontury były ostre i

ywe a szczegóły bole

nie dokładne.

A twarze!
To nie była zwykła interpretacja artysty - to było pandemonium,
krystalicznie czysty obiektywizm. Wła

nie to, na niebiosa! Facet nie

był fantast

czy romantykiem - nie próbował nawet da

nam

przetrawionych, pryzmatycznych efemeryd czy marze

, ale zimny i

sardonicznie odbity, stabilny, mechanicznie utrwalony

wiat horroru,

który on sam widział w pełni, jasno, rzetelnie i niezachwianie. Bóg
jeden wie, czy istnieje

wiat, w którym podobne blu

niercze kształt

biegaj

, drepcz

i pełzaj

wsz

dzie, gdzie popadnie. Ale gdziekolwiek

by nie le

ało

ródło jego wyobra

, jedno było pewne: Pickman był

pod ka

dym wzgl

dem całkowitym, a

do bólu, naukowym realist

Mój gospodarz poprowadził mnie do piwnicy, do swego obecnego studio i
przygotowałem si

na kolejne piekielne efekty nieuko

czonych płócien.

Gdy dotarli

my na dno wilgotnych schodów, skierował

wiatło latarki w

t du

ej, otwartej przestrzeni, ujawniaj

c okr

gły, ceglany brzeg

czego

, co najwidoczniej było studni

. Podeszli

my bli

ej i

zobaczyłem,

e musi mie

jakie

ęć

stóp

rednicy, o

cianach

grubych na dobr

stop

wstaj

cych na jakie

sze

ść

cali nad ziemi

solidne dzieło z siedemnastego wieku, o ile si

nie myl

. "To",

powiedział Pickman, "jest jedna z tych rzeczy o których mówiłem:
otwór prowadz

cy do sieci tuneli biegn

cych pod wzgórzem".

Zauwa

yłem,

e nie wydaj

wykładane cegłami, a ci

ęż

ki,

drewniany kr

g tworzył najwidoczniej nakrycie. Na my

l o miejscach, z

którymi ta studnia musiała si

czy

, je

li wzmianki Pickmana kryły

w sobie prawd

, przeszył mnie nieprzyjemny dreszcz. Wst

piłem na

stopie

i ruszyłem za nim przez w

skie drzwi do du

ego pokoju z

podłog

z desek, słu

żą

cego mu za pracowni

. Acetylenowa lampa

dostarczyła

wiatła do pracy.

Niedoko

czone obrazy na sztalugach, czy oparte o

ciany były tak

upiorne, jak te uko

czone na górze i ukazywały precyzj

artysty.

Sceneria została opracowana z najwi

ksz

dbało

o drobiazgi, a

narysowane piórkiem zarysy mówiły o dokładno

ci, któr

Pickman

posługiwał si

, aby otrzyma

prawidłow

perspektyw

i proporcje. To

był wielki człowiek - mog

to powiedzie

i teraz, wiedz

c to wszystko

co wiem. Zauwa

yłem na stole wielki aparat fotograficzny. Pickman

powiedział mi,

e u

ywa go do zdejmowania tła i w ten sposób mo

malowa

je w studio z fotografii, zamiast szuka

stosownych scen w

całym mie

cie. Uwa

ał fotografie za tak samo dobre, jak rzeczywiste

sceny czy te

modele dla trwałych dzieł i zdecydował,

e b

dzie je

wykorzystywał regularnie.
Było co

niepokoj

cego w tych obrzydliwych szkicach i na wpół

uko

czonych potworno

ciach, łypi

cych zewsz

d oczami. Gdy Pickman

nagle odsłonił olbrzymie płótno stoj

ce z boku, z dala od

wiatła,

nie mogłem powstrzyma

od okrzyku - drugiego tej nocy. Niósł si

echem po mrocznych piwnicach, a ja zdusiłem w sobie ch

ęć

wybuchni

cia

histerycznym

miechem. Stwórco miłosierny! Eliocie, nie wiem na ile

to, co zobaczyłem było realne, a na ile wytworem rozgor

czkowanej

wyobra

ni. Nie wydaje mi si

jednak, aby na tej ziemi mogły istnie

takie sny!
Ujrzałem monstrualne, niewysłowione wr

cz blu

nierstwo z płon

cymi,

czerwonymi

lepiami, trzymaj

ce w ko

cistych szponach co

, co kiedy

było człowiekiem; po

eraj

ce jego głow

w sposób, w jaki dziecko

nadgryza ciastko. Było przykucni

te i gdy spojrzałe

na nie, wydawało

e w ka

dej chwili mo

e porzuci

ofiar

i poszuka

czego

bardziej soczystego. Ale, do cholery, nie ten diabelski obiekt był

ródłem mego przera

enia - nie to, nie twarz ze szpiczastymi uszami,

nabiegłymi krwi

oczyyma, płaskim nosem i wydatnymi wargami. Nie były

to szpony ani o

lizłe ciało, czy stopy zako

czone kopytami - nic z

tych rzeczy, cho

da z nich doskonale mogła przyprawi

wra

liwego

człowieka o utrat

zmysłów.

To była technika, Eliocie - przekl

ta, bezbo

na, nadnaturalna

technika! Jak

nigdy nie widziałem takiego tchnienia

ycia

wło

onego w płótno. Potwór był tam - patrzył i

uł;

uł i patrzył - i

wiedziałem,

e tylko zawieszenie praw naturalnych mogło pozwoli

człowiekowi namalowa

tak

rzecz bez modela - bez spojrzenia w

piekło, człowiekowi zaprzedanemu ciałem i dusz

diabłu.

Przypi

ty szpilk

do pustej cz

ęś

ci płótna widniał zwini

ty kawałek

papieru - prawdopodobnie, pomy

lałem, fotografia, na podstawie której

Pickman zamierzał namalowa

tło koszmaru. Wyci

łem r

, aby to

rozwin

ąć

i rzuci

okiem, gdy nagle zobaczyłem,

e Pickman ruszył jak

strzała. Nasłuchiwał czego

ze szczególn

intensywno

pierwszego mego okrzyku, który obudził niemiłe echa w ciemnej piwnic
i wydawał si

przera

ony, cho

chyba nie tak, jak ja - był to

raczej strach fizyczny, nie duchowy. Wyci

ł rewolwer i skin

ł na

mnie, abym był cicho, potem wyszedł do głównej piwnicy i zamkn

drzwi za sob

Przez chwil

byłem jak sparali

owany. Na

laduj

c nasłuchiwanie

Pickmana wyobraziłem sobie,

e słysz

dobiegaj

cy sk

delikatny

k ucieczki i szereg pisków czy uderze

, nie mogłem jednak

okre

kierunku. Pomy

lałem o olbrzymich szczurach i wzdrygn

łem

. Potem usłyszałem stłumiony grzechot, który sprawił,

e ciało

moje pokryło si

skórk

- ukradkowy, zbli

cy si

po omacku

odgłos niemo

liwy do opisania słowami. Brzmiało to tak, jakby ci

ęż

kie

drzewo upadło na kamie

lub cegł

. Drzewo na cegł

... Co skłoniło

mnie do pomy

lenia wła

nie o tym?

k rozległ si

znowu, gło

niej. Rozniosła si

wibracja, jakby

drzewo upadło dalej ni

poprzednio. Potem rozległ si

ostry zgrzyt,

krzyk Pickmana i ogłuszaj

ce strzały z rewolweru - sze

ść

, cały

magazynek. Stłumiony pisk, czy skrzek i łoskot. Potem znów zgrzytanie
drewna o mur, chwila ciszy i drzwi si

otworzyły. Pojawił si

w nich

Pickman z dymi

cym rewolwerem - przeklinaj

c szczury zamieszkuj

prastar

studni

"Diabli wiedz

, czym one si

ywi

, Thurber", u

miechn

ł si

. "Te

przedpotopowe tunele si

gaj

cmentarza, jaski

czarownic i morskiego

wybrze

a. Ale gdziekolwiek to nie jest, nie biegły daleko, gdy

diabelnie pospiesznie chciały si

stamt

d wydosta

. Twój krzyk

poruszył je, jak si

domy

lam. Lepiej uwa

aj w tych starych

domostwach. Nasi przyjaciele mog

kogo

przyci

ąć

, cho

czasami

e miałoby to korzystny wpływ na atmosfer

i barw

Có

, Eliocie, to był koniec nocnej przygody. Pickman obiecał pokaza

mi to miejsce i niebiosa wiedz

e zrobił to. Wyprowadził mnie z

tanin uliczek w inn

stron

i kiedy zobaczyli

my lampy uliczne,

znajdowali

my si

na znajomej ulicy z monotonnymi szeregami starych

domów. Okazało si

e to Charter Street, ale byłem zbyt wzburzony,

aby zauwa

, w którym miejscu na ni

wyszli

my. Wrócili

my do miasta

przez Hanover Street. T

drog

pami

tam. Skr

cili

my z Tremont w

Beacon i Pickman zostawił mnie na rogu Joy. Nigdy ju

z nim nie

rozmawiałem.
Dlaczego go porzuciłem? Cierpliwo

ci. Poczekaj, zadzwoni

po kaw

Nie, nie były to obrazy, które tam widziałem, cho

mog

przysi

wystarczyłyby aby skaza

go na ostracyzm w dziewi

ciu dziesi

tych

domów i klubów w Bostonie - domy

lam si

e wiesz ju

dlaczego

unikam metra i piwnic. To było co

, co znalazłem nast

pnego ranka w

kieszeni mego płaszcza. Wiesz, ten zwini

ty papier przypi

ty do

przera

cego obrazu w piwnicy. Co

, co wzi

łem za fotografi

jakiej

sceny, której zamierzał u

jako tła dla tego potwora. O,

jest kawa - napij si

Tak, to z powodu tego papieru opu

ciłem Pickmana. Richard Upton

Pickman, najwi

kszy artysta jakiego znałem - i najobrzydliwsza

istota, jaka przerwała wi

ycia i stoczyła si

w otchła

mitów i

szale

stwa. Eliocie, stary Reid miał racj

- on nie był całkiem

człowiekiem. Albo urodził si

w jakim

obcym cieniu, albo znalazł

sposób otworzenia zakazanej bramy. Teraz to ju

wszystko jedno, gdy

znikn

ł - w legendarnej ciemno

ci, któr

tak lubił nawiedza

. Zapal

yrandol.

Nie

żą

daj ode mnie wyja

nie

ani nawet domysłów dotycz

cych tego, co

spaliłem. Nie pytaj mnie te

, co kryło si

za tym krecim skrobaniem,

tak chytrze zło

onym przez Pickmana na karb szczurów. S

tajemnice,