1 

Katedra gotycka jako tekst kultury 

 
Katedra to miejsce modlitwy i 
przechowywania relikwii. Katedry 
są także symbolem średniowiecza. 
Najsłynniejsze katedry gotyckie 
we Francji (XII - XIII w.): 



  Katedra w Chartres 



  Katedra Notre Dame w 

Paryżu 



  Katedra Notre Dame w 

Strasburgu 



  Katedra Notre Dame w 

Amiens 



  Katedra Notre Dame w 

Reims 

Polskie katedry gotyckie (2. 
połowa XIII w. i XIV w.): 



 

Katedra we Wrocławiu 



 

Katedra w Gnieźnie 



  Katedra na Wawelu 

 

Konstrukcja katedry 

gotyckiej - wybrane 

elementy 

Symbolika 

Plan krzyża 
łacińskiego 

Krzyż łaciński odzwierciedlał wg ludzi w średniowieczu proporcje postaci 
ludzkiej. Architektura kościoła jest zatem obrazem ciała Chrystusa - 
Człowieka doskonałego i archetypu stworzenia. 

Koło i kwadrat w 
konstrukcji 

Koło, kwadrat i łączący je krzyż są podstawą orientowania i wytyczania 
fundamentów budowli sakralnej. Koło - symbol nieba, kwadrat oznaczający 
ziemię mają sens mistyczny i eschatologiczny. 
Przejście od koła do kwadratu przedstawia doczesny obrót świata i jego 
zatrzymanie, które jest jednocześnie przeobrażeniem obecnego wieku w 
wiek przyszły. 

Prezbiterium 
skierowane na wschód, 
dwuwieżowa fasada i 
główne wejście zawsze 
od zachodu 

Na wschodzie położona jest Jerozolima. Zatem również modlitwa powinna 
kierowana być w stronę grobu Chrystusa, o czym mówi Orygenes w swoim 
„Traktacie o modlitwie”: „Jakkolwiek istnieją cztery strony świata, północ, 
południe, wschód i zachód, to jednak tylko wschód ujawnia w sposób 
oczywisty, że powinniśmy się modlić zwróceni w tym właśnie kierunku, co 
jest symbolem duszy patrzącej tam, gdzie wschodzi prawdziwe Światło”. 
 

Dzwon i dzwonnica 

Dzwonnica jest obrazem Matki Boskiej i Kościoła (nazywanej np. w litanii 
loretańskiej i Pieśni nad Pieśniami - Wieżą Dawidową). Dzwonnicy i 
dzwonowi przypisywano również inne znaczenie. Dzwon i wieżę 
porównywano do kaznodziejów napominających i pouczających ludzi oraz 
wzywających do modlitwy i pokuty. 

Konstrukcja 
szkieletowa - mury 
wsparte przyporami i 
łukami oporowymi, 
wysokie ostrołukowe 

Budowla mimo swego ogromu musiała sprawiać wrażenie smukłej i 
lekkiej. 
Geometria rządząca proporcjami katedr gotyckich stanowi odbicie 
boskiego ładu, albowiem Bóg stworzył świat „według miary, liczby i 
wagi”. 

2 

okna 
Wysokie, strzeliste 
wieże, płasko ścięte (w 
katedrach francuskich) 
lub zwieńczone 
wysokimi ażurowymi 
hełmami (szczególnie 
w krajach niemieckich) 
o bogatej dekoracji 
rzeźbiarskiej 

Wieża jest symbolem wznoszenia się ku Bogu. Z piramidą i iglicą, które ją 
zwieńczają, pnie się w niebo i staje się obrazem Góry Kosmicznej. 
Bliźniacze wieże umieszczane po bokach zachodniej fasady związane są z 
symboliką solarną i wywodzą się ze starożytnych kolumn słonecznych. 

Brama 
-reprezentacyjny portal 
główny dekorowany 
rzeźbami proroków, 
apostołów i świętych 

Brama to symbol Chrystusa. 
Portal stanowi w symbolice katedry także bramę - pomiędzy światami, 
między sacrum a profanum – i ze względu na tę funkcję wyposażony jest w 
obfite treści symboliczne. 

Rozeta w fasadzie 

Wywodzi się z wpisanego w okrąg monogramu Chrystusa i stanowi 
przetworzenie prastarego symbolu kosmosu - koła kosmicznego, 
obrazującego cykliczny ruch świata. 
Jest także symbolem Maryi - róży duchownej. 

Sklepienie 
krzyżowo-żebrowe o 
przekroju 
ostrołukowym 

Kopuła albo sklepienie wznosi się nad sześcianem nawy, tak jak niebo 
położone jest nad ziemią i dlatego większość dawnych sklepień malowano 
na niebiesko ze złotymi gwiazdami. Wędrując wzrokiem od posadzki do 
sklepienia przechodzimy ze stanu ziemskiego do niebieskiego. Wewnętrzna 
dynamika świątyni staje się przewodnikiem w modlitwie i medytacji. 

Nawa główna 

Oś nawy wyobraża drogę do zbawienia. Od głównych drzwi do wielkiego 
ołtarza, jest płaskim rzutem osi wertykalnej: od posadzki do sklepienia, od 
ziemi do nieba. 

Filary, kolumny 
podtrzymujące 
sklepienie 

Ich ilość jest symboliczna. W katedrze jest 66 filarów. 666 jest liczbą z 
Apokalipsy, będącą liczbą Bestii, którą te filary powinny zmiażdżyć. Ołtarz 
otoczony jest zawsze 8 filarami, bowiem liczba 888 odpowiada imieniu 
Jezus pisanemu po grecku. 
W nawie głównej znajduje się 12 filarów symbolizujących dwunastu 
apostołów - kolumny duchowe Kościoła. 

We wnętrzu podział 
ścian na trzy strefy: 
arkad 
międzynawowych, 
triforiów i okien 

Liczne, wysokie okna sprawiają, że ażurowa konstrukcja świątyni wypełnia 
się światłem, które dla człowieka XII i XIII wieku stanowiło źródło, a 
zarazem istotę wszelkiego widzianego piękna. W symbolice 
chrześcijańskiej Bóg jest Światłością, zaś jego świątynia stanowi ziemskie 
odbicie „niebiańskiego Jeruzalem”. 

Ołtarz 

Najświętszy przedmiot w świątyni. Centrum i serce budowli. Ołtarz jest 
stołem Chrystusa, kamieniem ofiarnym ofiary, która dla upadłej ludzkości 
jest jedynym sposobem nawiązania kontaktu z Bogiem. Poprzez rytuał 
konsekracji ołtarz staje się centrum świata i sytuuje się na osi ziemia - 
niebo. 

 
Polecam fragmenty: 
Otto von Simson: KATEDRA GOTYCKA - 
http://www.staropolska.pl/tradycja/sredniowiecze/Otto_von_Simson.html