Katedra i Zakład Chemii Medycznej 

UM w Lublinie 

 

str. 1 

 

Ćwiczenie 3: Iloczyn rozpuszczalności 

 
 
1. Czynniki wpływające na rozpuszczalność osadów. 
 
Zależność rozpuszczalności substancji od temperatury 
W 2 probówkach wirówkowych umieścić po 0,5 ml roztworu Pb(CH

3

COO)

2

. Do pierwszej z 

nich dodawać kroplami roztworu 2M HCl, a do drugiej K

2

CrO

4 

do  momentu  pojawienia się 

osadu  (2-5  kropli!!!).  Poczekać  chwilę,  aż  wytrącone  osady  osiądą  na  dnie  probówek,  a 
następnie je odwirować (5 min). Przesącz zlać znad osadów, a do probówek z osadami wlać 
znaczną  ilość  wody  destylowanej,  a  następnie  przenieść  ją  wraz  z  osadem  do  czystych 
probówek  szklanych.  Probówki  ogrzewać  na  wrzącej  łaźni  wodnej  przez  ok.  10  minut, 
okresowo wstrząsając.  
Podać  wyniki  obserwacji.  Przebiegające  reakcje  zapisać  w  formie  jonowej.  Sformułować 
wnioski. Co obserwuje się po oziębieniu roztworów? 
 
Zależność rozpuszczalności substancji od pH 
W  dwóch  oddzielnych  probówkach  strącić  osad  szczawianu  wapnia,  używając  po  5  kropli 
roztworów  CaCl

2

  i  (NH

4

)

2

C

2

O

4

.  Do  jednej  probówki  dodać  2  ml  2M  HC1,  a  do  drugiej 

roztworu  CH

3

COOH.  Zmierzyć  pH  roztworów  w  obu  probówkach  za  pomocą  papierka 

wskaźnikowego. 
Podać  wyniki  obserwacji.  Przebiegające  reakcje  zapisać  w  formie  jonowej.  Sformułować 
wnioski. 
 
Zależność rozpuszczalności od stężenia 
W  trzech  jednakowych  probówkach  umieścić  po  jednej  kropli  roztworu  Pb(CH

3

COO)

2

.  Do 

dwóch z nich dodać wody destylowanej - do pierwszej ok. 4 ml, a do drugiej 8 ml. Następnie 
do każdej z próbówek dodać po jednej kropli roztworu KI i wymieszać zawartość. 
Przebieg zachodzącej reakcji zapisać w formie jonowej. Podać wyniki obserwacji. 
 
Wpływ wspólnego jonu i efekt solny 
Do  dwóch  probówek  dodać  po  2  ml  roztworu  CaCl

2

  i  0,5  ml  roztworu  H

2

SO

4

.  Probówki 

wstrząsać 20 sekund, obserwując powstawanie pierwszych kryształków  osadu, następnie do 
probówki  pierwszej  dodać  2  ml  roztworu  Na

2

SO

4

,  a  do  drugiej  roztworu  NaCl.  Probówki 

wstrząsać 1 minutę i porównać ilości powstałych osadów.  
Zapisać  jonowo  przebieg  reakcji  wytrącania  osadu.  Opisać  wpływ  dodanych  jonów  na 
przebieg reakcji. Sformułować wnioski. 
 
2. Badanie kolejności strącania osadów 
 
Przeprowadzić w dwóch probówkach następujące reakcje: 
probówka 1:  AgNO

3

 + K

2

CrO

4

,  

probówka 2:  AgNO

3

 + NaCl. 

Zanotować kolor i jakość powstających osadów. 
Następnie w trzeciej probówce umieścić po 2 krople roztworów NaCl i K

2

CrO

4

. Dolać ok. 4 

ml wody destylowanej i wymieszać. Dodawać kroplami roztwór AgNO

3

 mieszając dokładnie 

po dodaniu każdej kropli. Obserwować kolejność strącania osadów. 
Zapisać jonowo przebieg reakcji. Sformułować wnioski. 
 

 

Katedra i Zakład Chemii Medycznej 

UM w Lublinie 

 

str. 2 

 

Tabela 1. Wartości iloczynu rozpuszczalności dla soli otrzymywanych w ćwiczeniach 1-2 

Związek 

Iloczyn rozpuszczalności 

Związek 

Iloczyn rozpuszczalności 

PbCl

2

 

1,7∙10

-5 

CaC

2

O

4

 

2,6∙10

-9

 

PbCrO

4

 

1,8∙10

-14

 

CaSO

4

 

6,3∙10

-5

 

PbI

2

 

8,7∙10

-9

 

Ag

2

CrO

4

 

4,1∙10

-12

 

 

 

AgCl 

1,6∙10

-10

 

 
3. Rozpuszczalność kwasu moczowego i jego soli 
 
Do  trzech  probówek  dodać  niewielką  ilość  kwasu  moczowego,  a  następnie  1  ml  wody 
destylowanej  i  energicznie  wytrząsać.  Większość  kwasu  moczowego  pozostaje 
nierozpuszczone, ponieważ słabo rozpuszcza się w wodzie (25 mg/l w 18°C). 
Pierwszą  probówkę  zostawić  jako  kontrolę.  Następnie  do  drugiej  probówki  dodać  1  ml 
wodorotlenku  sodu,  a  do  trzeciej  1  ml  stężonego  amoniaku.  Porównać  rozpuszczalność 
powstałych soli. Zawartość drugiej probówki zakwasić dodając kroplami rozcieńczony HCl. 
Obserwować wypadanie kwasu moczowego z roztworu. 
Sformułować wnioski. 
 
 
4. Kolorymetryczne oznaczanie stężenia kwasu moczowego w surowicy i moczu 
 
Kwas moczowy jest końcowym produktem katabolizmu nukleotydów purynowych u ssaków.  
Kwas  moczowy  redukuje  kwas  fosforowolframowy  (odczynnik  Folina-Denisa)  w  obecności 
węglanu  sodowego  do  tlenku  wolframu  barwy  niebieskiej.  Intensywność  barwy  jest  wprost 
proporcjonalna do zawartości kwasu moczowego w badanej próbie. 
 
Wykonanie: 
Krzywa  wzorcowa:  Do  sześciu  czystych  szklanych  probówek  odpipetować  kolejno  po  3  ml 
wody  destylowanej  do  pierwszej  probówki,  a  do  probówek  2-6  kolejno  roztworu  kwasu 
moczowego o stężeniach 2,5 mg%, 3 mg%, 4 mg%, 4,5 mg% i 5 mg %. Następnie do każdej 
z nich dodać 0,6 ml roztworu Na

2

CO

3

 z mocznikiem oraz 0,15 ml odczynnika Folina-Denisa, 

wymieszać,  pozostawić  na  10  minut  w  temperaturze  pokojowej,  a  następnie  odczytać 
absorbancję  przy  długości  fali  635  nm.  Sporządzić  wykres  zależności  stężenia  roztworu 
kwasu moczowego od absorbancji. 
 
Przygotowanie próby badanej: Do probówki wirówkowej odpipetować 0,9 ml surowicy, 5 ml 
2%  roztworu  Na

2

WO

3

  oraz  3,6  ml  roztworu  0,16  N  H

2

SO

4

  i  wymieszać  a  następnie 

odwirować (5 min przy 3000 rpm). Zlać supernatant znad osadu. 
 
Próba badana: Do szklanej probówki odpipetować 3 ml supernatantu (X

1

, X

2

, X

3

), dodać 0,6 

ml  roztworu  Na

2

CO

3

  z  mocznikiem  oraz  0,15  ml  odczynnika  Folina-Denisa,  wymieszać  i 

pozostawić  na  10  minut  w  temperaturze  pokojowej.  Następnie  odczytać  absorbancję  próby 
badanej przy długości fali 635 nm. Stężenie kwasu moczowego w próbce należy odczytać z 
krzywej kalibracyjnej wykonanej dla roztworów kwasu moczowego o znanym stężeniu. 
 
Prawidłowe stężenie kwasu moczowego w surowicy u osób dorosłych wynosi 2,5-7 mg.