background image

Instalacja sieci WLAN z punktem dostępowym i dostępem do Internetu przez DSL nie jest trudna. 
JeŜeli będziesz przestrzegać kilku zasad, razem z uruchomieniem nie zajmie ci więcej niŜ godzinę.  
 
W ramce "Surfowanie przez ISDN - wspólny dostęp do Internetu" wyjaśniamy równieŜ, jak to 
zrobić, gdy korzystasz z dostępu przez ISDN.  
 
Aby uruchomić dostęp do Internetu dla kilku komputerów, będziesz potrzebować punktu 
dostępowego WLAN, routera i modemu DSL lub ISDN. Punkt dostępowy sieci WLAN rozsyła pakiety 
danych między poszczególnymi komputerami. Router zapewnia wspólny dostęp do Internetu dla 
wszystkich komputerów. Wreszcie modem DSL lub ISDN łączy sieć z dostawcą usług 
internetowych. Najbardziej praktyczne i zarazem eleganckie rozwiązanie to wszystkie trzy 
urządzenia w jednej obudowie. Przed zakupem zwróć uwagę, czy urządzenie realizuje wszystkie te 
funkcje. JeŜeli masz juŜ modem DSL, moŜesz nieco zaoszczędzić, kupując tylko punkt dostępowy z 
routerem.  
 
W dalszym opisie zakładamy, Ŝe dysponujesz punktem dostępowym WLAN ze zintegrowanym 
routerem. To, czy modem DSL jest zintegrowany, czy stanowi oddzielne urządzenie, nie wpływa na 
konfigurację.  
 

1. Podstawy - tak działa WLAN 

 

Zwykle w sieciach bezprzewodowych stosuje się punkt dostępowy, ale moŜna teŜ 

pracować w trybie ad hoc

 

Aby ułatwić ci lekturę podręcznika i konfigurację urządzeń w systemie operacyjnym Windows, 
podamy najpierw kilka podstawowych informacji o technice WLAN. Niektóre fachowe pojęcia 
wyjaśniamy w ramce "Fachowa chińszczyzna".  
 
Sieć w standardzie 802.11b (11 Mb/s) lub 802.11g (54 Mb/s) pracuje w paśmie około 2,4 GHz. W 
celu wyeliminowania wzajemnych zakłóceń działających obok siebie sieci podzielono pasmo 
częstotliwości na trzynaście kanałów. Wszystkie urządzenia muszą pracować na tym samym 
kanale, Ŝeby sieć WLAN działała prawidłowo. Odległości (róŜnice częstotliwości) między kanałami są 
bardzo małe, dlatego jeŜeli kilka sieci pracuje obok siebie, naleŜy zachować odstęp co najmniej 
trzech kanałów, np. gdy jedna sieć pracuje na kanale nr 1, kolejna sieć powinna korzystać z kanału 
nr 4. PoniewaŜ sygnał radiowy WLAN przenika równieŜ przez ściany, w duŜym budynku 
mieszkalnym mogą powstawać zakłócenia.  
 
Środki bezpieczeństwa  

Sterowniki poproszę - podczas pierwszego uruchomienia komputera po 

zainstalowaniu karty WLAN Windows XP poprosi o sterowniki (punkt 2).

 

KaŜda sieć WLAN ma własną nazwę - SSID (Service Set Identification), dzięki czemu karta WLAN 
"wie", kto wysyła sygnał. Powinieneś nadać swojej sieci unikatową nazwę SSID; w naszym 
przykładzie jest to "home-wlan".  
 
Tę nazwę SSID wysyła w regularnych odstępach kaŜda karta sieciowa i punkt dostępowy po to, 
Ŝeby wszystkie urządzenia mogły się wzajemnie identyfikować. Niewielki pakiet danych, 
zawierający SSID oraz inne dane sieci, na przykład informacje o metodzie szyfrowania, fachowcy 
określają mianem "beacon". Dysponując odpowiednim wyposaŜeniem i pewną wiedzą techniczną, 
praktycznie kaŜdy, kto znajduje się w pobliŜu, moŜe odbierać sygnały twojej sieci WLAN i na 
przykład wykradać hasła lub obserwować twoje działania w Internecie.  

background image

 
Z tego względu konieczne jest szyfrowanie przesyłanych danych. Nieco juŜ przestarzała i niezbyt 
pewna metoda szyfrowania to WEP z kluczem o długości 64 lub 128 bitów. Nowsza WPA jest 
bezpieczniejsza, ale na razie nie wszystkie punkty dostępowe i karty sieciowe ją obsługują.  
 
Podczas instalacji i konfiguracji sieci pozostaw szyfrowanie chwilowo wyłączone. W ten sposób 
eliminujesz potencjalne źródło błędów. Gdy juŜ wszystko będzie działać poprawnie, natychmiast 
włącz szyfrowanie we wszystkich urządzeniach. Metoda szyfrowania oraz klucz (decyduje o 
sposobie szyfrowania) muszą być jednakowe dla wszystkich urządzeń.  
 
Wybór trybu pracy  

Logowanie w punkcie dostępowym - okno dialogowe nawiązywania połączeń 

WLAN Windows XP pokaŜe dostępne sieci.

 

Karta WLAN moŜe pracować w trybie infrastruktury lub w trybie ad hoc. W trybie infrastruktury 
karta nawiązuje łączność tylko z jednym punktem dostępowym, ale nie kontaktuje się z innymi 
kartami. Punkt dostępowy działa jak rozdzielnia - przechodzą przez niego wszystkie pakiety 
danych.  
 
W trybie ad hoc karta sieciowa kontaktuje się bezpośrednio ze wszystkimi kartami na tym samym 
kanale. Poszczególne karty wymieniają pakiety danych bezpośrednio między sobą, bez 
pośrednictwa rozdzielni.  
 
Ten tryb pracy nadaje się szczególnie do pracy z dwoma tylko komputerami, choć zasadniczo działa 
równieŜ z większą liczbą maszyn. JeŜeli chcesz porównać i/lub zsynchronizować dane z notebooka i 
komputera biurkowego, jest to właśnie najlepsze rozwiązanie.  
 

2. Rozbudowa komputera PC - instalacja karty WLAN 

 

 
W przypadku notebooka karta WLAN ma postać karty PC - wystarczy włoŜyć ją do gniazda. MoŜna 
to zrobić nawet przy włączonym komputerze. W komputerze PC będzie to karta rozszerzeń, którą 
trzeba umieścić w odpowiednim gnieździe. W tym przypadku musisz najpierw wyłączyć komputer i 
bezwzględnie wyjąć wtyczkę z gniazda sieciowego.  
 
JeŜeli nie chcesz otwierać obudowy, moŜesz zastosować kartę dołączoną przez gniazdo USB. 
Podczas zakupu zwróć uwagę, czy karta obsługuje tryb USB 2.0 (oczywiście twój komputer teŜ 
musi go obsługiwać). Szybkość przesyłania danych w standardzie USB 1.0, około 12 Mb/s, 
wystarczy wprawdzie w standardzie 802.11b, ale praca w trybie 802.11g (54 Mb/s) straci wszelki 
sens.  

Punkt dostępowy pod kontrolą. Większość urządzeń oferuje moŜliwość 

konfiguracji przez standardową przeglądarkę internetową lub własną.

 

Kupując kartę, upewnij się, czy producent zapewnił sterowniki do twojego systemu operacyjnego, 
gdyŜ dopiero Windows XP ma wbudowaną obsługę kart WLAN. Nie jest to jednak rozwiązanie zbyt 
udane, dlatego i w tym przypadku lepiej zainstalować oprogramowanie producenta karty. Test kart 
sieciowych opublikujemy juŜ niedługo.  
 

background image

Zanim zainstalujesz kartę rozszerzeń lub włoŜysz kartę PC, zapoznaj się z podręcznikiem i 
instrukcją instalacji. Czasem zalecana jest najpierw instalacja sterowników, a dopiero potem 
sprzętu. RóŜni producenci posługują się w tym względzie róŜnymi rozwiązaniami. Sposób 
postępowania zaleŜy równieŜ od wersji Windows. JeŜeli będziesz dokładnie przestrzegać zaleceń 
producenta, zaoszczędzisz sobie ewentualnie mozolnego szukania błędów instalacji. Oprócz 
sterowników potrzebujesz jeszcze oprogramowania konfiguracyjnego, które słuŜy do ustalenia 
podstawowych parametrów pracy sieci WLAN. Często jest instalowane oddzielnie, niezaleŜnie od 
sterowników. Postępuj zgodnie ze wskazówkami producenta.  
 

3. Konfiguracja karty WLAN - kanał, SSID & Co. 

 

 
Karta jest w gnieździe, a oprogramowanie zainstalowane. Najpierw sprawdź, czy w otoczeniu działa 
jakaś inna sieć bezprzewodowa. Gdyby tak było, na swoją sieć wybierz koniecznie inny kanał, Ŝeby 
uniknąć zakłóceń.  
 
Uruchom oprogramowanie konfiguracyjne karty WLAN (zapoznaj się najpierw z podręcznikiem). 
Praktycznie wszystkie programy konfiguracyjne zawierają opcję wyszukiwania sieci WLAN w 
otoczeniu. MoŜe nosić nazwę "Site Survey", "Sitemonitor" lub podobną. Zobaczysz wówczas, czy w 
pobliŜu działają inne sieci WLAN, a jeśli tak, to jakie kanały wykorzystują. 

Wybór kanału  
 
Wróć teraz na kartę lub do okna dialogowego, które umoŜliwiają wybór takich parametrów, jak 
kanał, SSID i tryb pracy. Jako tryb pracy (często zwany "network type") wybierz tryb infrastruktury 
- w końcu chcesz przecieŜ ustanowić połączenie z punktem dostępowym.  
 
W razie potrzeby zmień kanał.  
 
JeŜeli sąsiednia sieć korzysta na przykład z kanału 10, wybierz kanał 13 lub 7. Wpisz unikatową 
nazwę sieci (często określaną jako "network name"), czyli SSID - na przykład "home-wlan". Zwróć 
uwagę na małe i wielkie litery, nie stosuj teŜ znaków polskich ani specjalnych - nie kaŜde 
oprogramowanie je akceptuje. Sprawdź, czy szyfrowanie WEP lub WPA jest chwilowo wyłączone. 
JeŜeli dostępne są jeszcze inne opcje, pozostaw je na razie bez zmian.  
 
Opisane powyŜej czynności musisz wykonać we wszystkich komputerach, które mają pracować w 
sieci. Na początek wystarczy odpowiednio skonfigurować jeden komputer. Gdy wszystko będzie 
działać, moŜesz skonfigurować pozostałe maszyny.  
 

4. Instalacja punktu dostępowego - tworzenie połączenia 

 

Nadawanie stałego adresu IP. Na karcie Ogólne właściwości połączenia włączona 

jest domyślnie opcja Uzyskaj adres IP automatycznie. NaleŜy zmienić to ustawienie na UŜyj następującego 
adresu IP.

 

Teraz kolej na konfigurację punktu dostępowego WLAN. PoniewaŜ moŜe być róŜna w róŜnych 
urządzeniach, takŜe w tym przypadku naleŜy najpierw zapoznać się z instrukcją. Czasami 
stosowany jest program instalacyjny do komputera PC, czasami konfiguracja odbywa się za 
pośrednictwem przeglądarki internetowej. W tym ostatnim przypadku punkt dostępowy dostarcza 
odpowiednie pliki HTML - podobnie jak serwer internetowy. Rzadko instalacja przebiega w trybie 
tekstowym przez telnet.  
 

background image

Niektórzy producenci proponują do wyboru wszystkie trzy metody.  
 
W dalszym ciągu opiszemy konfigurację za pomocą przeglądarki internetowej - w naszym 
przykładzie Internet Explorera.  
 
Połączenie między komputerem a punktem dostępowym najlepiej wykonaj za pomocą kabla 
sieciowego - połącz w tym celu odpowiednie gniazda punktu dostępowego i karty sieciowej.  
 
JeŜeli nie masz karty sieciowej w komputerze, powinno się to udać i za pośrednictwem połączenia 
WLAN.  
 
Pamiętaj, Ŝe w takim przypadku pracujesz bez szyfrowania i ktoś moŜe przechwycić dane 
konfiguracji. Ponadto konfiguracja przez WLAN bywa duŜo trudniejsza niŜ z uŜyciem kabla 
sieciowego.  
 
Konfiguracja karty sieciowej  

KaŜda karta sieciowa ma własne narzędzia konfiguracyjne, zwykle lepsze od tych 

w Windows XP.

 

Najpierw sprawdź adres IP punktu dostępowego (podręcznik!). Producent podaje standardowy, 
skonfigurowany fabrycznie, najczęściej w rodzaju 192.168.1.254 (taki adres miało testowane przez 
nas urządzenie firmy Acer).  
 
Następnie musisz jeszcze odpowiednio skonfigurować kartę.  
 
Tak jak punkt dostępowy, równieŜ ona ma swój adres w komputerze. Połączenie jest moŜliwe tylko 
wtedy, gdy oba urządzenia uŜywają adresów z tego samego zakresu - zwanego równieŜ podsiecią. 
Podsieć obejmuje zwykle wszystkie urządzenia, których pierwsze trzy liczby adresu IP są 
identyczne.  
 
W przypadku naszego przykładowego adresu 192.168.1.254 wszystkie adresy z zakresu 
192.168.1.1 do 192.168.1.254 naleŜą do tej samej podsieci.  
 
W Windows XP uruchom Panel sterowania i otwórz Połączenia sieciowe. W innych wersjach 
Windows przebiega to podobnie, choć niektóre punkty menu czy okna dialogowe mogą mieć nieco 
inne nazwy. Kliknij prawym przyciskiem myszy ikonę Połączenie lokalne i przejdź do Właściwości. 
W oknie dialogowym zaznacz wpis Protokół internetowy (TCP/IP), następnie kliknij przycisk 
Właściwości.  
 
Na karcie Ogólne zaznaczona jest domyślnie opcja Uzyskaj adres IP automatycznie. Zmień na UŜyj 
następującego adresu IP. W pole Adres IP wpisz odpowiednią wartość, w naszym przykładzie 
192.168.1.2. Gdy opuścisz to pole, Windows XP automatycznie wprowadzi w pole Maska podsieci 
adres 255.255.255.0. Gdyby tak się nie stało, sam wpisz te liczby. Zatwierdź całość, klikając OK.  
 
Kliknięciem przycisku Zamknij zakończ edycję właściwości połączenia lokalnego.  
 

5. Ustawienia parametrów - najwygodniej w przeglądarce 

 

background image

Połączenie działa - narzędzie WLAN karty sieciowej pokazuje stabilne połączenie 

z punktem dostępowym w trybie infrastruktury.

 

Teraz uruchom przeglądarkę internetową - w naszym przykładzie Internet Explorer - i w pole 
adresu wpisz http:// oraz adres punktu dostępowego, w naszym przykładzie wpiszemy 
http//192.168.1.1.  
 
To, co teraz zobaczysz, zaleŜy od producenta punktu dostępowego - w naszym przykładzie jest to 
strona przeglądarki urządzenia firmy Acer.  
 
Po pierwsze, bezwzględnie zmień hasło dostępu do stron konfiguracji punktu dostępowego. 
Producenci albo nie wprowadzają Ŝadnego hasła, albo stosują coś w rodzaju "default" lub "WLAN". 
To oczywiście Ŝadne zabezpieczenie. Podczas logowania podaj najpierw standardowe hasło, które 
znajdziesz w podręczniku. W urządzeniu firmy Acer hasło moŜna zmienić w sekcji System.  
 
Zwróć uwagę, Ŝe na kaŜdej ze stron przeglądarki nowo wprowadzone dane trzeba przesłać do 
punktu dostępowego. W urządzeniu firmy Acer trzeba w tym celu kliknąć u dołu strony przycisk 
Apply Changes.  
 
Teraz kolej na ustawienia sieci WLAN. Najpierw wybierz kanał i nazwę SSID. Wpisz dane, które 
wybrałeś w punkcie 3. W naszym przykładzie kanał to 13, a SSID - "home-wlan". Teraz sprawdź 
szyfrowanie - często moŜna znaleźć je w punkcie Security.  
 
Upewnij się, Ŝe szyfrowanie WEP względnie WPA jest wyłączone.  
 
Gdyby nawiązanie połączenia z punktem dostępowym za pomocą karty WLAN okazało się 
niemoŜliwe, "winę" za to moŜe ponosić serwer DHCP punktu dostępowego. Rzecz w tym, Ŝe wiele 
punktów dostępowych ma wbudowany serwer DHCP, który automatycznie przydziela waŜne adresy 
IP wszystkim urządzeniom WLAN, które się w nich logują.  
 
Ta funkcja jest w zasadzie bardzo wygodna, poniewaŜ nie musisz wówczas zajmować się adresami 
IP, ale czasem jest źródłem problemów. Tak więc wyłącz na próbę serwer DHCP. JeŜeli teraz 
połączenie działa, wówczas musisz nadać karcie WLAN stały adres IP z zakresu adresów IP punktu 
dostępowego. Sposób postępowania opisaliśmy w punkcie 4. 

Tworzenie połączenia - pierwszy test  
 
Gdy konfiguracja punktu dostępowego jest zakończona, pora sprawdzić, czy połączenie WLAN 
działa. W prawym dolnym rogu ekranu (zasobnik systemowy) widoczna jest ikona sieci, 
przekreślona czerwonym krzyŜykiem. To znak, Ŝe w sieci nie działa Ŝadne połączenie. Kliknij ikonę. 
Windows XP otworzy okno, w którym będą widoczne dostępne połączenia sieciowe. Wśród nich 
powinien się znajdować punkt dostępowy o nadanej przez ciebie nazwie SSID. Aktywuj opcję 
Utwórz połączenie z siecią bezprzewodową, nawet jeśli sieć nie jest bezpieczna. OstrzeŜenie wynika 
stąd, Ŝe na czas konfiguracji wyłączyłeś szyfrowanie. Kliknij Połącz. JeŜeli to nie zadziała, postępuj 
tak, jak w wersjach Windows 95/98/Me, NT i 2000.  
 
JeŜeli masz jedną z wymienionych powyŜej wersji Windows, uruchom narzędzie WLAN, które 
producent dostarczył wraz z kartą.  
 
W prawym dolnym rogu ekranu powinna być widoczna jego ikona. Uruchom program. JeŜeli i to nie 

background image

da efektu, sprawdź ponownie ustawienia kanału, SSID i szyfrowania na karcie (punkt 3) i w 
punkcie dostępowym (punkt 5).  
 

6. Wspólne surfowanie - DSL i router 

 

 
JeŜeli połączenie z punktem dostępowym działa, utwórz połączenie z Internetem przez router i 
DSL. Najpierw koniecznie skonfiguruj szyfrowanie, w przeciwnym razie kaŜdy, kto znajdzie się w 
pobliŜu z komputerem wyposaŜonym w kartę WLAN, uzyska dostęp do Internetu przez twój punkt 
dostępowy.  
 
Teraz połącz kablem sieciowym modem DSL punktu dostępowego z rozdzielaczem w gnieździe 
telefonicznym. W przypadku punktu dostępowego bez modemu DSL połącz wyjście sieciowe 
modemu DSL z punktem dostępowym. Teraz otwórz w przeglądarce - w sposób opisany w punkcie 
5 - strony konfiguracji punktu dostępowego. Sprawdź w instrukcji, gdzie musisz wpisać 
uprawnienia dostępu, podane przez dostawcę usługi DSL.  
 
Miej pod ręką nazwę uŜytkownika i hasło - będziesz musiał wpisać te dane do konfiguracji punktu 
dostępowego. Odwiedź teŜ stronę internetową dostawcy usługi DSL i zapoznaj się tam z działem 
pomocy - być moŜe, zawiera istotne uwagi o stosowaniu routerów.  
 
Wróć do konfiguracji punktu dostępowego. Najpierw przez połączenie kablowe uruchom 
szyfrowanie. Ryzyko, Ŝe ktoś przechwyci konfigurację punktu dostępowego, jest minimalne, ale nie 
moŜna go wykluczyć. JeŜeli punkt dostępowy umoŜliwia konfigurację przez WLAN (podręcznik!), 
moŜesz odłączyć kabel sieciowy.  
 
Ustawienia końcowe  
 
W naszym przykładzie wszystkie ustawienia DSL punktu dostępowego firmy Acer zgromadzone są 
w dziale WAN. WAN to Wide Area Network, czyli sieć rozległa, nieograniczająca się do jednej 
lokalizacji, jak LAN (sieć lokalna).  
 
Sprawdź najpierw rodzaj połączenia (Connection Type). W przypadku połączenia DSL właściwy 
rodzaj to PPPoE. Następnie wprowadź nazwę uŜytkownika i hasło. Inne ustawienia pozostaw bez 
zmian, chyba Ŝe dostawca usługi DSL wyraźnie zaznaczy inaczej. Zatwierdź wpisy na 
poszczególnych stronach, klikając Apply Changes. MoŜesz teraz zamknąć strony konfiguracji 
punktu dostępowego.  
 
Wpisz adres internetowy 

www.pcworld.pl

 - otworzy się odpowiednia strona.

  

Surfowanie przez ISDN - wspólny dostęp do Internetu 

JeŜeli chcesz dzielić dostęp do Internetu z innymi uŜytkownikami, najlepszym wyborem jest niewątpliwie DSL. 
To szybkie łącze, o przepustowości wystarczającej nawet dla kilku uŜytkowników, dostępne są teŜ róŜne 
warianty taryfowe. Jednak w razie potrzeby moŜna równieŜ współdzielić łącze ISDN.  
 
Pierwsza moŜliwość - kup punkt dostępowy lub router z przyłączem ISDN. To dość drogi wariant, ceny 
zaczynają się od około 2000 zł. Przyczyna? Są to urządzenia do celów profesjonalnych. Mogą pracować 
zarówno z łączem DSL, jak i ISDN. ISDN jest w tym przypadku rodzajem rezerwy na wypadek awarii łącza 
DSL. JeŜeli łącza DSL nie ma, urządzenie automatycznie korzysta z łącza ISDN. Zaleta: przechodząc w 
przyszłości na DSL, nie będziesz musiał kupować nowego punktu dostępowego czy routera.  
 
Takim urządzeniem jest na przykład Lancom 1511 Wireless DSL ( http://www.lancom.de ). Pracuje w 
standardzie IEEE 802.11g i ma złącze ISDN, które słuŜy nie tylko do przeglądania stron internetowych. Dzięki 
odpowiednim sterownikom kaŜdy komputer w sieci WLAN moŜe wykorzystywać złącze ISDN na przykład do 
wysyłania faksów - pod warunkiem, Ŝe w danej chwili nie jest aktywne Ŝadne połączenie internetowe.  
 
Druga moŜliwość - utwórz za pomocą punktu dostępowego (w tym przypadku nie potrzebujesz routera ani 
modemu ISDN/DSL) połączenie z komputerem, który ma dostęp do Internetu przez łącze ISDN. W tym 
komputerze uaktywnij udostępnianie połączenia internetowego Windows. Sprawi to, Ŝe wszystkie komputery 
w sieci - równieŜ w sieci WLAN - będą miały dostęp do Internetu. 

 

 

Fachowa chińszczyzna 

PoniŜej wyjaśniamy niektóre waŜne pojęcia związane z WLAN.  
 
Beacon - punkty dostępowe i karty sieciowe WLAN wysyłają sygnał informujący o nich inne urządzenia w 

background image

sieci. Sygnał zawiera nazwę sieci (SSID), informacje o szybkości transmisji oraz metodzie szyfrowania.  
 
DNS - Wszystkie komputery i serwery w Internecie mają jednoznaczny adres IP. PoniewaŜ takie adresy są 
trudne do zapamiętania, większość serwerów ma jeszcze nazwę domeny, w rodzaju "www.pcworld.pl". 
Domain Name Server (serwer DNS) przekształca adresy IP w nazwy domen i odwrotnie. Przeglądarka 
internetowa moŜe nawiązać kontakt z serwerem internetowym tylko za pomocą adresu IP.  
 
DSSS - procedura DSSS (Direct Sequence Spread Spectrum) określa kanały radiowe słuŜące do wymiany 
danych. Połączenie radiowe rozdzielane jest na kilka kanałów, co gwarantuje, Ŝe wszystkie pakiety dotrą do 
odbiorcy.  
 
Kanał - karta WLAN moŜe korzystać z róŜnych częstotliwości, zwanych kanałami, dlatego na tym samym 
terenie moŜe działać kilka sieci WLAN. W jednej sieci WLAN wszystkie urządzenia muszą pracować na tym 
samym kanale.  
 
WAN - Wide Area Network, sieć rozległa, nie ogranicza się do jednej lokalizacji, lecz łączy róŜne lokalizacje 
odległe od siebie. Typowa sieć WAN to Internet.  
 
Komórka - standard IEEE 802.11 definiuje komórkę jako obszar, w którym stacje o określonym zasięgu mogą 
się ze sobą komunikować.