plik

PROBLEM NARKOTYKOWY W AMERYCE ŁACIŃSKIEJ

Produkcja i sprzedaż narkotyków, obok handlu bronią, stanowi najbardziej lukratywne

źródło dochodu na świecie. W narkotykowym biznesie jest bardzo wyraźny podział na kraje
produkujące  narkotyki  i  kraje  je  konsumujące.  Dodatkowo  kraje  producenckie  możemy
wyróżnić  kraje  specjalizujące  się  w  poszczególnych  etapach  produkcji.  W  Ameryce
Łacińskiej  narkotyki  produkowane  są  na  dużą  skalę:  kokaina  w  Kolumbii,  Peru  i  Boliwii,
marihuana  w  Kolumbii,  Meksyku,  Brazylii  i  Jamajce.  Coraz  większego  znaczenia  nabiera
Ekwador, służący za terytorium przerzutowe dla bazy kokainowej z północy na południe oraz
gotowej kokainy z południa na północ.

Narkobiznes zaczął odgrywać istotną rolę w Ameryce Łacińskiej w latach 70. XX w.,

a narkotykowy boom miał miejsce w latach 80. wraz ze spadkiem cen głównych towarów
eksportowych Ameryki Łacińskiej oraz wybuchem światowego kryzysu zadłużeniowego.

Obecnie podział na bogatą Północ jako konsumenta narkotyków i biedne Południe

jako producenta zaczyna się zacierać. Stany Zjednoczone nadal są głównym rynkiem zbytu
dla latynoamerykańskiej produkcji narkotyków ale są również dużym producentem substancji
narkotycznych takich jak marihuana i amfetamina

Biznes narkotykowy znajduje się w rękach mafii. Ich rola polega nie tylko na

dystrybucji ale również na opracowywaniu i kontrolowaniu tras przerzutowych towaru.
Ważną rolę odgrywa organizacja międzynarodowego aparatu ochrony procederu
narkotykowego, którą tworzą osoby opłacane celem podejmowania współpracy z mafią. Są to
m.in. policjanci, sędziowie, adwokaci, celnicy itp. Dół piramidy Narkobiznes zajmują rolnicy
uprawiający rośliny służące do produkowania narkotyków

Siła oddziaływania narkotykowej produkcji jest tak duża, że wpływa nie tylko na

gospodarkę ale również na politykę w skali całego kontynentu. W Amerykach produkcja oraz
sprzedaż  nielegalnych  narkotyków  generuje  dziesiątki  miliardów  dolarów  rocznie.  Wiele
państwa  latynoamerykańskich  zarabia  na  narkobiznesie  więcej  niż  na  jakiejkolwiek  innej
gałęzi przemysłu.

Głównym narkotykiem produkowanym w krajach latynoamerykańskich jest kokaina.

Uprawa  koki,  z  której  liści  uzyskiwany  jest  główny  alkaloid  –  kokaina,  koncentruje  się  w
Ameryce  andyjskiej.  Żucie  koki  w  niektórych  krajach  latynoamerykańskich  (Peru,  Boliwii,
Ekwadorze,  Kolumbii  i  Brazylii)  jest  do  dziś  rozpowszechniane.  Koka  często
wykorzystywana  jest  jako  lekarstwo  w  różnych  chorobach,  ma  status  rośliny  świętej,  bez
której  nie  może  się  odbyć  żadna  ważniejsza  uroczystość.  Kokaina  wyodrębniana  jest  z  liści
koki  (na  produkcję  1  kilograma  kokainy  wykorzystuje  się  ponad  200  kg  liści)  w
kilkuetapowym procesie chemicznym. Kokaina ze względu na swoje właściwości stała się w
latach  80.    narkotykiem  poszukiwanym  przez  odbiorców  w  krajach  uprzemysłowionych.
W  Wiedniu  w  1988  r.  ONZ  przyjęła  rozróżnienie  pomiędzy  koką  a  kokainą,  uznając  za
narkotyk tylko kokainę

. W 1998 r. podczas specjalnej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w

Nowym Jorku przyjęto za  główny  cel  eliminację  upraw koki i maku opiumowego do końca
2008  r.  Do  dziś  za  rozwiązanie  narkotykowego  problemu  uważa  się  skierowanie  niszczącej
ofensywy  na  uprawiane  w  krajach  Trzeciego  Świata  rośliny  nieuznawane  za  substancje
narkotyczne  ale  służące  do  ich  produkcji.  Jako  jeden  z  trzech  światowych  ośrodków
produkujących narkotyki uznaje się obszar obejmujący Boliwię, Kolumbię i Peru

U. Ługowska, Boom kokainowy w Ameryce Łacińskiej. Casus Boliwii, Warszawa 2002, s. 49.

Ibidem, s. 15-26.

U. Ługowska Problem narkotykowy w Ameryce Łacińskiej [w:] M.F. Gawrycki Ameryka Łacińska we

współczesnym świecie, s. 196.

W 1989 r. prezydent Stanów Zjednoczonych George Bush ogłosił, że narkotyki są

centralnym  obiektem  zainteresowania  polityki  zagranicznej  USA,  ponieważ  przyczyniły  się
do plagi przemocy i korupcji na najwyższych szczeblach władzy w wielu państwach Ameryki
Łacińskiej. Powoduje to destabilizację obu Ameryk i zagraża bezpieczeństwu USA. Od tego
czasu  walka  z  narkotykami  w  Ameryce  Łacińskiej  jest  prowadzona  z  niesłabnącą
intensywnością.

Głównym organem rządowym w USA walczącym z narkobiznesem jest Agencja

Wywiadowcza  ds.  Narkotyków.  Najważniejszym  instrumentem  walki  z  narkotykami  w
krajach je produkujących lub dostarczających jest tzw. certyfikacja. Jest to potwierdzenie, że
kraj spełnił wymagania postawione mu przez rząd USA w ciągu mijającego roku. Kryteriami
które kwalifikują na listę państw poddanych certyfikacji to:  uprawa ponad tysiąca ha krzewu
kokainowego  i/lub  ponad  5  tys.  ha  marihuany  lub  „istotna  rola  w  tranzycie  narkotyków”.
Odmowa  przyznania  certyfikacji  wiąże  się  z  zatrzymaniem  pomocy  z  MFW  i  Banku
Światowego, a nawet z sankcjami handlowymi.

W 2005 r. na liście państw poddanych certyfikacji znalazło się dwadzieścia państw, z

czego  to  kraje  Ameryki  Łacińskiej.  Są  to:  Wyspy  Bahama,  Boliwia,  Brazylia,  Kolumbia,
Dominikana,  Ekwador,  Gwatemala,  Haiti,  Jamajka,  Meksyk,  Panama,  Paragwaj,  Peru  i
Wenezuela.

Rekordowa produkcja koki miała miejsce w 2000 r. W roku 2007 powierzchnia upraw

koki w Boliwii, Kolumbii i Peru wzrosła o 16% do 181 tys. ha (wciąż jednak wynosi 18%
mniej niż powierzchnia upraw w 2000 r., kiedy to osiągnęła rozmiar 221,3 tys. ha).

Wykres 1. Uprawa koki w latach 1990-2007 (w ha)

Źródło: World Drug Report 2008.

Według najnowszego raportu przedstawionego przez Biały Dom z 2008 r. – produkcja

kokainy w Kolumbii wzrosła aż o 27%, a całkowita powierzchnia upraw wynosi 221,3 tys.
ha

. Obecnie 55% upraw koki koncentruje się w Kolumbii, 30% w Peru i 16% w Boliwii. W

2007 r. Kolumbia stała się największym krajem uprawiającym kokainę z 99 tys. ha
powierzchni upraw koki. (Wykres 1).

United Nations, World Drug Report, New York 2008 – The White House, s. 67.

Mapa 2. Potencjalna produkcja kokainy w latach 2005-2007 (w tonach)

Źródło: World Drug Report 2008.

Głównym rynkiem zbytu dla latynoamerykańskiej kokainy są Stany Zjednoczone.

Głównymi  punktami  przerzutowymi  są  kraje  Ameryki  Środkowej  i  Meksyk,  w  2007  r.
ok.  80%  kokainy  trafiło  na  amerykański  rynek  właśnie  tą  drogą.  Druga  trasa  wiedzie  przez
wyspy karaibskie, skąd w 2007 r. przybyło do USA ok. 20% kokainy (Wykres 3).

Wykres 3. Przemyt kokainy przez trasy przerzutowe do USA i Kanady w latach
1985-2006

Źródło: UNODC, Annual Reports Questionnaire Data/DELTA, s.74.

W roku 2006 do Europy trafiło ponad 140 ton kokainy. Znaczenie krajów

europejskich  jako  konsumenta  tego  narkotyku  wykazuje  tendencję  wzrostową.  Kokaina
dostaje  się  do  Europy  głównie  przez  Hiszpanię  i  Holandię.  Do  Hiszpanii  kokaina  jest
wysyłana  bezpośrednio  z  krajów  producenckich  lub  z  Wenezueli  i  Brazylii.  Natomiast  do
Holandii kokaina napływa przez Karaiby, zwłaszcza Antyle Holenderskie (Wykres 4).

Wykres 4. Tranzyt kokainy do Europy w latach 1985-2006 (w tonach).

Źródło: UNODC, Annual Reports Questionnaire Data/DELTA, s.74.

Trzecim wielkim europejskim konsumentem kokainy jest Wielka Brytania, dokąd

towar trafia przez wyspy karaibskie, głównie Jamajkę, oraz jest sprowadzany z Hiszpanii
i Holandii.

Kolumbia

Kolumbia często jest nazywana krajem wielu narkotyków - multidrug country,

z  których  przoduje  kokaina.  Ze  względu  na  dogodne  położenie  Kolumbii  i  długą  tradycję
przemytniczą mafie kolumbijskie zdominowały pośrednictwo w światowym handlu kokainą.
Do  ich  znaczącej  pozycji  przyczyniły  się  również  słabość  państwa  kolumbijskiego,  brak
kontroli nad częścią obszarów i zjawisko powszechnego posiadania broni przez obywateli.

W latach 70. Kolumbia była istotnym producentem marihuany. W 1974 r. sześciu

wielkich przemytników marihuany postanowiło przerzucić się na bardziej dochodowy handel
kokainą. Ze względu na właściwości stała się ona narkotykiem szczególnie poszukiwanym
przez odbiorców w latach 80. W Kolumbii powstały laboratoria produkujące czystą kokainę,
do wytwarzania której nie zatrudnia się prostych robotników lecz wykształconych chemików i
laborantów

Jednym z największych karteli kolumbijskich był kartel z Medellín, z Pablo

Escobarem na czele. W roku 1986 nasilił on walkę zarówno z konkurentami jak i z państwem
kolumbijskim. Wymusił na konstytuancie z lat 1990-1991 brak zapisu o ekstradycji do USA
po zamordowaniu przez członków kartelu kandydata na prezydenta Luisa Carlosa Galana i

U. Ługowska, Problem narkotykowy..., s. 200.

dokonaniu wielu innych aktów przemocy. Przez biedotę do dziś jest postrzegany jako
dobroczyńca ponieważ znaczną część swoich dochodów przeznaczył dla biednych.

W cieniu kartelu z Madellin rozwijał się kartel z Cali, wsławił się on skutecznym

stosowaniem strategii łapówka lub śmierć wobec policjantów i urzędników wyższego
szczebla. Jego liderem był Gilberto Rodriguez Orejuela, po którym została potężna machina
do prania brudnych pieniędzy: największa w Kolumbii sieć aptek, stacja radiowa,
pierwszoligowa drużyna piłkarska czy bank w Panamie.

Liberalny prezydent Ernesto Samper doszedł do władzy w 1994 r., został oskarżony o

finansowanie  jego  kampanii  przez  karter  z  Cali.  Za  jego  prezydentury  odbył  się  słynny
„proces  8000”  w  1996  r.  –  tyle  nazwisk  zostało  podejrzanych  o  współpracę  z  mafią.  Sam
prezydent  został  oczyszczony  z  zarzutów  o  współpracę  z  mafią,  ale  to  właśnie  za  jego
kadencji  Kolumbia  nie  uzyskała  certyfikacji  USA.  Nieprzyznanie  certyfikacji  pogłębiło
kryzys gospodarczy w Kolumbii i przyniosło wygraną konserwatysty Andresa Pastrany.

Po rozbiciu dwóch wielkich karteli powstało wiele innych karteli m.in. kartel z

Bogoty, kartel Tysiąclecia, Kartel z Llanos, kartel z Pereiry. Ich szefowie pozostają jednak
nieznani opinii publicznej, nie mają ambicji politycznych i wybierają anonimowość.

Istotną kwestią jest uwikłanie się w przemysł narkotykowy wielu ruchów

partyzanckich  takich  jak  Rewolucyjne  Siły  Zbrojne  Kolumbii  (FARC)  i Armia  Wyzwolenia
Narodowego (ELN). FARC zaczęły się układać z handlarzami narkotyków w 1984 r. od tego
czasu w wielu regionach kontrolowanych przez partyzantów handlarze mogli uprawiać kokę i
budować  tajne  laboratoria  w  zamian  za  opłacanie  FARC.  Jednak  przywódcy  FARC
konsekwentnie  zaprzeczają  jakimkolwiek  powiązaniom  z  przemysłem  narkotykowym.  W
rzeczywistości  nie  ma  wątpliwości  co  do  czerpania  korzyści  przez  FARC  z  upraw
narkotykowych.  FARC  pełniły  funkcję  pośrednika  i  mediatora  pomiędzy  baronami
narkotykowymi  z  Cali,  Medellin  i  Bogoty.  Po  rozbiciu  owych  karteli  FARC  przejął  kilka
etapów  produkcji  kokainy  i  włączył  się  w  handel  kokainą  i  makiem  nadal  zaprzeczając
czerpaniu  z  nich  korzyści  (nie  były  jednak  w  stanie  ukryć  istnienia  upraw  narkotyków  na
kontrolowanych  przez  siebie  terenach).  Kontakty  z  narkotykowym  biznesem  są  udziałem
również części prawicowych grup paramilitarnych.

W 1990 r. został wprowadzony tzw. plan Kolumbia zakładający ograniczenie

dotychczasowej produkcji koki i maku oraz produkcji narkotyków o 50% w ciągu kolejnych 6
lat.  a  tym  samym  podcięcie  źródła  dochodów  partyzantki  kolumbijskiej  i  zmuszenie  jej  do
bardziej  ugodowego  stanowiska  w  rozmowach  z  rządem.  Realizacja  tego  zadania  miała  się
opierać  na  militaryzacji  walki  z  narkotykami,  wzmocnieniu  wymiaru  sprawiedliwości,
zwalczaniu  korupcji  itd.  Jednak  większość  środków  finansowych  w  planie  Kolumbia  była
skierowana na opcję militarną. Sukcesy pojawiły się gdy prezydentem został Alvaro Uribe w
2002  r.  pozwalający  na  niszczenie  upraw  koki  na  szeroką  skalę.  Uprawy  spryskiwano
herbicydami, a nawet niszczono ręcznie. W ciągu dwóch lat obszar upraw koki zmniejszył się
z  e  163,3  tys.  ha  do  80  tys.  ha  w  2004

. Doprowadziło to do znacznego spadku produkcji

kokainy – prawie o 50%. Jednak efekt był krótkotrwały ponieważ w roku 2005 nastąpił
gwałtowny wzrost o 26% w stosunku do roku poprzedniego. Wynika stąd, że plan Kolumbia
nie przyniósł istotnych zmian w dziedzinie zmniejszenia produkcji narkotyków

. Pociągnął

jednak za sobą liczne przypadki naruszania praw człowieka, zintensyfikowała migrację osób
zamieszkujących obszary objęte konfliktem do wielkich miast, przyczynił się do problemów
ekologicznych  (do  rzek  dostało  się  tysiące  ton  szkodliwych  substancji  chemicznych  i
zniszczony  milion  hektarów  lasu  przygotowując  ziemię  pod  uprawy  narkotykowe).  Jest  to
tym  bardziej  istotne  ponieważ  dokonuje  się  w  puszczy  amazońskiej  „płucach  świata”.

United Nations, World Drug Report 2008, s. 214.

Washington Office on Latin America, The Colombian Conflict. Regional Impact and Policy Responses.

Washington 2005.

Niszczone  uprawy  koki  na  jednych  obszarach  były  zastępowane  kolejnymi  w  innych
miejscach.  W  Kolumbii  programy  rozwoju  alternatywnego  nie  przyniosły  na  razie
zadowalających efektów, pomimo zwiększania nakładów na ten cel. Być może przyczyną jest
brak rynków zbytu dla produktów innych niż narkotyki.

W 2006 roku przechwycono na obszarze Kolumbii ok. 181 ton kokainy, co stanowi

26% światowej produkcji kokainy

. Prezydent Uribe zgodził się na ekstradycję wielu

kolumbijczyków powiązanych z narkobiznesem. Jednak plan Kolumbia przyczynił się
znacznie do rozprzestrzenienia się upraw koki poza granice państwa m.in. do Boliwii i Peru.

Peru

Od końca lat 70. Peru było rezerwuarem koki jako surowca używanego do produkcji

kolumbijskiej kokainy. Obecnie Peru samodzielnie produkuje i eksportuje kokainę przez
Meksyk do Europy i Stanów Zjednoczonych.

Głównym regionem uprawy koki w Peru jest Alto Huallaga, dolina od końca lat 60.

odcięta  od  reszty  kraju  przez  ukształtowanie  terenu  i  bujną  roślinność  lasów  deszczowych.
Kryzys  gospodarczy  lat  80.  sprawił  że  ludność  zaczęła  przestawiać  się  na  uprawę  koki.
Wzrost produkcji tego narkotyku w Peru była bardzo szybki: w 1973 r. było 200 ha upraw w
1979 r. aż 200 tys. ha. Niektóre źródła donoszą iż w latach 80. uprawianych było nawet 300
tys. ha koki, a przy całym procesie produkcji zatrudnione było prawie 300 tys. osób. Wartość
dochodu przekraczała łączny dochód z dwóch głównych produktów – miedzi i ropy naftowej.
W 1987 r. kontrolę nad Alto Huallaga przejął Świetlisty Szlak pod przywództwem Abimela
Guzmana.  Na  początku  lat  90.  uprawy  koki  w  Alto  Huallaga  zaaakowała  choroba
pasożytnicza  niszcząca  niemal  całą  monokulturę  w  regionie.  Świetlisty  Szlak  stracił  źródło
finansowania.

10-letni reżim Alberto Fujimoriego (1990-2000) oparty był głównie na służbach

specjalnych,  których  szefem  był  Vladimiro  Montesinos.  Po  autozamachu  stanu  z  1992  r.
Montesinos  podporządkował  sobie  cały  aparat  sprawiedliwości  i  rozwinął  działalność
narkotykową.  W  1996  r.  jeden  z  aresztowanych  narkoprzemytników  wyjawił,  że  płaci
Montesinesowi 50 tys. USD miesięcznie w zamian za tolerancję państwa dla tej działalności
przestępczej.  Wywołało  to  skandal,  posypały  się  zarzuty  wobec  prezydenta.  W  2001  r.
Montesines został skazany na 15 lat więzienia za przestępstwa narkotykowe i pranie brudnych
pieniędzy, a czeka go jeszcze kilka innych procesów.

Obecnie uprawa koki w Peru obejmuje czternaście dużych i osiem mniejszych dolin

m.in. dolinę Alta Huallaga, Aqurimac i La Convencion y Lares. Obecnie w Peru policja
przechwytuje więcej czystej kokainy niż bazy. W latach 2003/2004 zniszczono ponad 1700
laboratoriów kokainowych.

Zwrot na produkcję czystej kokainy dokonał się pod wpływem meksykańskich grup

narkotykowych,  wspomaganych  przez  Montesinosa.  Dla  Meksykanów  zakup  gotowej
kokainy  jest  tańszy  i  mniej  ryzykowny.  Duża  część  towaru  ukryta  wśród  legalnego  towaru
jest  wywożona  statkami  do  Meksyku  lub  Hiszpanii.  W  2005  r.  wykryto  700  kg  kokainy  w
zamrożonych kalmarach.

W 2004 r. powierzchnia uprawy kokainy wynosiła 50,3 tys. ha, a w 2007 r. 53,7 tys.

ha więc niewiele się zwiększyła. W roku 2004 peruwiański rząd ogłosił zniszczenie 10,3 tys.
ha  upraw.  Peru  nie  pozwoliło  na  chemiczne  niszczenie  upraw  koki.  Władze  peruwiańskie
zastosowały  metodę  ręcznego  wyrywania  krzewów  z  zachęcaniem  farmerów  do  rozwijania
alternatywnych upraw takich jak kawa, kakao czy  banany. Jednak pomysł ten spotkał się ze
sprzeciwem  chłopów,  więc  USA  przewidziały  cięcie  w  budżecie  przeznaczonym  na  rozwój
upraw alternatywnych, co oznacza położenie nacisku na przymusowe niszczenie upraw.

United Nations, World Drug Report 2008, s. 80.

Obecnie w Peru produkuje się 290 ton kokainy co stanowi 26% światowej produkcji

tego narkotyku

Boliwia

Boliwia jest kraje indiańskim. Indianie, głównie Keczua i Ajmara stanowią ponad

50% jej ludności. Boliwia wraz z Peru wyspecjalizowała się w eksporcie liści koki lub bazy
kokainowej do Kolumbii, gdzie produkowana jest z nich kokaina. Boliwia eksportuje również
gotową kokainę wykorzystując jako kraje tranzytowe Brazylię, Argentynę, Paragwaj,
Urugwaj i Chile.

Obecnie poziom upraw koki pozostaje dużo poniżej szczytowego okresu z lat 90. W

1990 r. powierzchnia upraw koki wynosiła 50,3 tys. ha i poziom ten do roku 1998 praktycznie
się nie zmniejszał. W roku 2007 powierzchnia upraw wynosiła 28,9 tys. ha, a więc prawie o
połowę mniej niż n początku lat 90

. W Boliwii całość uprawy koki koncentruje się w dwóch

regionach: w Chapare (8,8 tys. ha) i w Yungas (19,8 tys. ha)

Gospodarka narkotykowa została zapoczątkowana w okresie rządów gen. Hugo

Banzera  (1971-1978),  który  ułatwił  rozwój  uprawy  koki  i  produkcję  kokainy,  przyznając
rozległe  tereny,  dając  dostęp  do  wojskowych  chemikaliów,  samolotów  i  lotnisk.  Za
panowania  kolejnego  dyktatora  Luisa  Garcii  Mezy  (1980-1982)  Boliwia  stała  się  typowym
przykładem  tzw.  narkopaństwa,  charakteryzującego  się  tym,  iż  struktury  państwowe
korzystają z pieniędzy narkotykowych dla swojego funkcjonowania

Boom narkotykowy w Boliwii zbiegł się z kryzysem cen cyny. W 1982 r inflacja

sięgnęła  2117%,  średnie  zarobki  spadły  do  13  USD  miesięcznie.  W  efekcie  zamykania
kopalni cyny  i masowych zwolnień rozpoczęły się migracje ludności do regionu Chapare by
zająć się nielegalną uprawą koki. Wielu ekonomistów twierdzi, że właśnie koka była w latach
80.  i  90.  towarem  na  którym  opierała  się  gospodarka  Boliwii.  Kolejne  boliwijskie  ekipy
rządowe  w  walce  z  narkotykami  pozostawały  bierne.  Pod  koniec  lat  90.  Hugo  Banzera
rozpoczał  realizację  tzw.  Planu  Godność,  siłowej  strategii  niszczenia  upraw  krzewu
kokainowego, co doprowadziło do unicestwienia większości nielegalnych upraw. Przyczyniło
się to zwolnienia rozwoju gospodarki i niezadowolenia opinii publicznej, którego kulminacją
było obalenie w 2003 r. proamerykańskiego prezydenta Gonzalo Sancheza de Lozady.

W 2004 r. kolejny prezydent Carlos Mesa osiągnął porozumienie z cocaleros z

Chapare,  pozwalając  im  na  zachowanie  2300  ha  nielegalnej  uprawy  koki  w  zamian  za
zniszczenie  reszty  nielegalnych  upraw.  Władze  odmówiły  jednak  zniszczenia  upraw  krzewu
kokainowego  w  Yungas  gdzie  nielegalna  uprawa  koki  cały  czas  się  rozszerza.  Prawie
wszystkie  uprawy  koki  w  Chapare  zlokalizowane  są  w  parkach  narodowych.  Dużym
osiągnięciem  cocaleros  jest  niestosowanie  w  Boliwii  substancji  chemicznych  do  niszczenia
upraw.

Ciekawym zjawiskiem jest siła boliwijskich rolników uprawiających kokę.

Podkreślają  tradycyjne  znaczenie  „świętej  rośliny”  i  swoją  walkę  branżową  wpisują  w
panamerykański  ruch  indiańskiej  tożsamości  etnicznej.  Na  fali  tej  walki  wyrosło  dwóch
najważniejszych  przywódców  związkowych  Boliwii  –  Evo  Morales  Ayma  i  Felipe  Quise.
Pierwszy z nich założył partię polityczną Ruch na rzecz Socjalizmu i powiązał walkę o prawo
do uprawiania koki z walą z neoliberalizmem. Poprowadził on ludność do rebelii, której iskrą
zapalną  była  prywatyzacja  wody  w  Cochabambie.  Cocaleros  organizowali  liczne
demonstracje,  marsze,  blokady  dróg  i  wielokrotnie  byli  represjonowani  przez  policję  i

Ibidem, s. 250.

Ibidem, s. 234

Ibidem, s. 236.

U. Ługowska, Problem narkotykowy w Ameryce Łacińskiej [w:] W. Dobrzycki ,System międzyamerykański,

Wyd. Scholar, Lublin 2002, s. 209.