PYŁY

PYŁY

•

W warunkach przemysłowych w bardzo wielu 
środowiskach pracy spotykamy zanieczyszczenia 
powietrza, które w zdecydowanej większości 
przypadków stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia 
człowieka.

człowieka.

•

Zanieczyszczenia te, działając bezpośrednio mogą 
być przyczyną wielu schorzeń lub pogorszenia stanu 
zdrowia wskutek zredukowania ilości promieni 
nadfioletowych. 

PYŁY

•

Zadymienie bowiem powoduje ich pochłanianie w 
ilości od 25% do 50%.

•

Pyły także przyczyniają się do rozpraszania i 

•

Pyły także przyczyniają się do rozpraszania i 
absorpcji światła.

•

Powodują również zmianę jonizacji powietrza, co 
pogarsza jego elektrohigieniczny charakter.

•

Pyły mogą być także przyczyną nasilenia się 
występowania mgieł.

PYŁY

•

Zasadniczymi źródłami pyłów w środowisku pracy 
są procesy:

1. wytwarzania w procesach produktów, których 

materiałem lub składnikiem jest pył;

materiałem lub składnikiem jest pył;

2. transportu materiałów pylistych;

3. pakowania, odważania i magazynowania 

materiałów pylistych;

PYŁY

4. uboczne skutki stosowanego procesu 

technologicznego;

–

rozdrabniania i kruszenia materiałów;

–

rozdrabniania i kruszenia materiałów;

–

mieszania i przesiewania materiałów pylistych;

–

spalania paliw i śmieci;

–

prac rolniczych;

PYŁY

5. zestalania się par metali lub innych związków, np. 

pyły kondensacyjne;

6. pylenia wtórnego (pył zalegający powierzchnie).

6. pylenia wtórnego (pył zalegający powierzchnie).

7. pyły wprowadzane do środowiska w wyniku 

działania wentylacji lub występowania infiltracji 
powietrza;

8. personel wykonujący pracę w tych 

pomieszczeniach.

PYŁY

•

Zanieczyszczone powietrze w pomieszczeniach 
pracy jest wchłaniane do organizmu człowieka 
trzema drogami:

1. przez skórę. Przenikanie zachodzi wtedy, gdy pył 

1. przez skórę. Przenikanie zachodzi wtedy, gdy pył 

jest rozpuszczalny w tłuszczach. Ten sposób 
przedostawania się pyłów ma charakter 
marginalny, ale nawet mechaniczne oddziaływanie 
powoduje zakłócenie czynności fizjologicznych 
skóry;

PYŁY

2. przez przewód pokarmowy. Przedostają się w ten 

sposób niewielkie ilości pyłów. Jeśli pył nie reaguje 
z sokami żołądkowymi i nie daje połączeń 
toksycznych, to jego działanie nie jest specjalnie 
groźne. 

groźne. 

Tłumaczy się to stosunkowo małą powierzchnią 
stykania, zapewniającą przenikanie pyłów do 
ustroju. Wchłanianie odbywa się w sposób 
przypadkowy poprzez połknięcie dużej dawki lub w 
sposób długotrwały, poprzez ciągłe przyjmowanie 
małych dawek;

PYŁY

3. przez układ oddechowy, który jest najbardziej 

niebezpieczną drogą atakowania organizmu 
człowieka. 

PYŁY

Zapotrzebowanie organizmu człowieka na ilość 
powietrza w środowisku pracy wzrasta w miarę 
zwiększania się uciążliwości wykonywanej pracy. 
Człowiek dorosły w stanie spoczynku wdycha 
około 5 litrów powietrza na minutę, a człowiek 

około 5 litrów powietrza na minutę, a człowiek 
pracujący, około 20 litrów lub więcej.

Ponadto powierzchnia pęcherzyków płucnych 
wynosiod 90 do 100 m2. Pyły rozpuszczalne w 
cieczach fizjologicznych mają więc dobre warunki 
dla przenikania bezpośrednio do krwi.

PYŁY

Do płuc mogą przedostać się tylko pyły unoszące się 
w powietrzu, a o ich stopniu szkodliwości decydują 
następujące czynniki:

•

wymiary ziarna pyłu;

wymiary ziarna pyłu;

•

kształt ziarna pyłu;

•

rodzaj pyłu;

•

stężenie zapylenia;

•

czas działania zapylenia;

•

czynniki wewnętrzne, zależne od układu 
oddechowego.

PYŁY

•

Klasyfikacja oparta na biologicznych właściwościach
pyłu

przemysłowego

pozwala

na

poznanie

sposobów

jego

oddziaływania

na

organizm

człowieka.

•

Wyróżnia się:

1. pyły o działaniu drażniącym, które obejmują takie

substancje jak węgiel, żelazo, karborund, szkło,
aluminium, związki baru.

PYŁY

•

Substancje te wdychane do płuc z powietrzem
zostają

częściowo

składowane

w

układzie

limfatycznym oraz w płucach.

•

Nie

zwiększają

one

predyspozycji

organizmu

człowieka w kierunku gruźlicy płuc i innych chorób o
charakterze infekcyjnym, a także nie powodują
czynnościowego uszkodzenia płuc.

•

Wywołują natomiast podrażnienie mechaniczne
błony śluzowej dróg oddechowych;

PYŁY

2. pyły o działaniu zwłókniającym, do których należą

takie substancje jak krystaliczne formy dwutlenku
krzemu:

kwarc,

krystrobalit,

trydynamit

oraz

krzemiany np.: azbest, kaolin, pył z kopalni węgla
lub rud żelaza.

lub rud żelaza.

Związki te prowadzą do uszkodzenia układu
oddechowego i krążenia.

PYŁY

•

Zwiększają one predyspozycje ustroju ludzkiego w
kierunku gruźlicy i innych chorób o charakterze
infekcyjnym, jak również w kierunku nowotworów
układu oddechowego (azbest), a także pylicy płuc,
krzemienicy czy rozedmy płuc;

krzemienicy czy rozedmy płuc;

PYŁY

3. pyły o działaniu uczulającym, mające pochodzenie

organiczne: bawełny, wełny, konopi, lnu, drewna,
sierści,

jedwabiu

itp.

oraz

niektóre

pyły

pochodzenia chemicznego: pyły leków i niektórych
metali jak: arsenu, miedzi, chromu.

metali jak: arsenu, miedzi, chromu.

PYŁY

•

Zwiększają one predyspozycje organizmu ludzkiego
w kierunku chorób pochodzenia infekcyjnego oraz
są przyczyną anatomicznego i czynnościowego
uszkodzenia narządu oddechowego i krążenia

PYŁY

4. pyły o działaniu toksycznym: związki arsenu, cynku

miedzi.

Najczęściej

pyły

te

zostają

wyłączone

z

Najczęściej

pyły

te

zostają

wyłączone

z

problematyki pyłochłonnych uszkodzeń zdrowia,
ponieważ nie pozostają one długo w formie
cząsteczek stałych w płucach. Ich działanie, typowe
dla

trucizn

omawia

się

w

odpowiednich

rozdziałach toksykologii przemysłowej.

PYŁY

•

Eliminację lub ograniczenie narażenia pracowników 
na pyły można osiągnąć m.in. :

1. takie usytuowanie stanowisk pracy i maszyn, aby 

pył nie przedostawał się na inne stanowiska pracy;

pył nie przedostawał się na inne stanowiska pracy;

2. zastosowanie rozwiązań technicznych, 

uniemożliwiających przedostawanie się pyłu do 
innych pomieszczeń pracy;

PYŁY

1. zastosowanie pokryć ochronnych, 

uniemożliwiających absorpcję i gromadzenie się 
pyłów na ścianach, sufitach i innych elementach;

pyłów na ścianach, sufitach i innych elementach;

•

zastosowanie wyciągów miejscowych przy 

urządzeniach, z których mogą wydostawać się pyły;

PYŁY

3. stosowanie mokrych procesów technologicznych;

4. stosowanie odpowiedniej wentylacji ogólnej;

5. skracanie czasu narażenia pracowników;

6. zakaz spożywania i przechowywania posiłków na 

stanowiskach pracy.

PYŁY

•

Na terenie zurbanizowanym coraz większego 
znaczenia nabierają rośliny zielone jako naturalne 
czynniki oczyszczające powietrze. 

•

Zieleń spełnia funkcje filtrujące i absorbcyjne. 
Dzieje się tak, ponieważ 1 ha lasu to 60 ha 
powierzchni liści zdolnych do zatrzymywania 
znacznych ilości pyłów.

•

Oczyszczanie liści następuje samoczynnie podczas 
opadów atmosferycznych.

PYŁY

•

Zieleń spełnia też ważną rolę sanitarną i higieniczną 
na terenach zurbanizowanych przy jednoczesnej 
wysokiej koncentracji przemysłu. Jak znaczny jest 
wpływ roślinności na oczyszczanie powietrza 
wskazują liczne wyniki badań. Zanieczyszczenie 

wskazują liczne wyniki badań. Zanieczyszczenie 
powietrza spowodowane H2S i CO2 po przejściu 
przez 500 m odcinek 20-letniego lasu obniża się do 
poziomu 1/3 w porównaniu do stężenia 
wyjściowego. 

PYŁY

•

Natomiast na terenie niezadrzewionym, stężenie 
tych samych gazów zmniejsza się tylko o połowę na 
przestrzeni 1 500 m.

przestrzeni 1 500 m.