1 

 

Rola intelektualisty w instytucjach państwowych. 

Robert  MERTON 

 

Status intelektualisty i polityka społeczna. 
INTELEKTUALISTA rozumiany jest jako człowiek zajmujący się uprawianiem i formułowaniem wiedzy. 
Termin odnosi się do określonej roli społecznej. 
 
W tekście Merton  zajmuję się tylko szczególnym typem intelektualistów: specjalistami z zakresu 
wiedzy społecznej, ekonomicznej i politycznej. 
 
Trudny obszar działania: 
W odróżnieniu od specjalistów z innych dziedzin(„ścisłowców”) trudno jest określić jaki odgrywają oni 
wpływ na obiekt swoich badań.  Ciężko jest również wykluczyć wszystkie inne zmienne, które mogą 
zaburzać nasze postrzeganie rzeczywistości. 
W ocenie pracy takiego eksperta istnieje duży zakres niejednoznaczności, wskutek czego w jego roli 
zawarty jest istotny element zaufania. Często decyzję podejmuje się na podstawie opinii wielu 
ekspertów.  Decydentom wydaję się że wiedzą więcej od ekspertów. 
Eksperci w tej dziedzinie rzadko są uznawani za niezastąpionych. Praca dotycząca ludzkich zachowań, 
implikuję konieczność podejmowania wyborów odnoszących się do sfery wartości, a ta jak wiadomo 
będzie różna u różnych  specjalistów. 
 
 

Intelektualiści niezależni 

Intelektualiści biurokratyczni 

Praca poza sektorem administracji państwowej 

Praca w administracji państwowej 

Klient= społeczeństwo 

Klient= decydent w instytucji 

Wyobcowani z założeń i wartości 
charakteryzujących  świat biznesu 

Są bliżsi realnych ośrodków podejmowania 
doniosłych decyzji (z pkt. Wiedzenia np. polityki 
społecznej). 

Orientacja na problematykę społeczną 

socjotechnik 

Jego podejście do problemu może być uzależnione 
od pozycji zajmowanej w strukturze klasowej 
(niezależny od instytucji i kaprysów klientów) 

Jego podejście zależy w dużej mierze od wymogów 
klienteli 

Ma mniejsze szanse na wpłyniecie na realne 
decyzję oraz dotarcie do ośrodków władzy 
Mały wpływ na kształt polityki społ. 

Musi się godzić na to że decydent wyznacza mu 
zakres badań.  
On sam jest raczej stawiany w roli „służącego” 
wiedzą i kwalifikacjami.  

Jest innowatorem ale bez władzy wykonawczej 

Wykonuję co mu karzą 

Zorientowany teoretycznie 

Zorientowany bardziej praktycznie  (pragmatyzm, 
instrumentalność programów) 

CZĘSTO BUJAJĄCY W SFERZE WYOBRAŻEŃ, 
TRUDNYCH DO REALIZACJI 

OGRANICZONY W DZIAŁANIU: 

1.

 

Musi dostosowywać wiedzę i wartości do 
decydentów 

2.

 

Może próbować zmieniać politykę (często 
bez sensu) 

3.

 

 Może dokonać wewn. rozczepienia 
wartości na własne i instytucjonlane (gdy 
te wartości się kłócą) Rozszczepienie ról. 

Może krytykować politykę społeczną. 

Może jedynie poszukiwać  lepszych rozwiązań i 
sugerować zmiany, inne możliwości działań 

(ale nie 

koniecznie zostanie wysłuchany)

 

 

2 

 

To  klienci w dużej mierze kształtują rolę intelektualisty. 
 Dlatego na intelektualistę wpływa: 

1.

 

Stopień szczegółowości żądań  klienta (od zakreślenia obszaru badawczego po konkretne 
działania.) Im mniej sprecyzowane żądania tym więcej swobody w działaniu ma 
intelektualista 

2.

 

Zorientowanie na praktykę i  realne wprowadzanie zmian, w związku z tym opracowane przez 
niego programy muszą być tworzone w kategoriach realnych programów przygotowanych do 
realizacji.  

  
Ważnym i podkreślanym (przez autora) aspektem pracy specjalisty, jest fakt że podejmowane przez 
niego działania często oscylują w obrębie sfery wartości, a co za tym idzie, kwestie jego wyborów 
związane są z zajmowaną pozycją społeczną (czyli syst. wartości ukształtowanym  przez konkretne 
środowisko). 
 
Rolę decydentów oraz intelektualistów często są sprzeczne. W roli decydentów najczęściej występują 
biznesmani, którzy krytykują intelektualistów za nieznajomość życia, oderwanie od rzeczywistości, 
funkcjonowanie w sferze idei. Dodatkowo obrażają się na intelektualistów, za to że Ci krytykują jakąś 
rzeczywistość która jest przecież efektem ich działań (biznesmenów). 
 
Frustracje intelektualistów pozostających na służbie instytucji państwowej: 

•

 

Intelektualna zależność 

•

 

Brak swobody w projektowaniu badań 

 
1). Wynikające z konfliktu wartości między intelektualistami a decydentami: 

o

 

Np. decydent zarządza porzucenie projektu a, intelektualista wie że to mogło być coś 
istotnego w perspektywie czasu… 

o

 

Wyniki badań wykorzystywane są do celów sprzecznych z wartościami I. 

o

 

Decydent nalega na podjęcie decyzji kiedy I. jeszcze jej nie zna 

o

 

Zmuszanie do pracy w dziedzinie nie związanej z jego kompetencjami 

 
2). Wynikające z samej organizacji biurokratycznej. 

o

 

Problem musi być rozwiązany w nierealnym terminie 

o

 

Zła struktura komunikacyjna (info. nie docierają lub są zniekształcane) 

o

 

Niewykorzystanie obiektywnych wyników badań zgromadzonych przez intelektualistę, lub ich 
odrzucenie gdyż nie spodobały się, lub nie są zgodne z „polityką” instytucji.