30
Farmakoterapia
Kofeina przyspiesza pracę serca
i zwiększa siłę jego skurczu (działa-
nie chrono- i inotropowe dodatnie),
rozszerza także naczynia wieńcowe
serca i działa moczopędnie. Pod jej
wpływem dochodzi do zwiększenia
wrażliwości zwojów autonomicznych
– zatokowego i przedsionkowo-ko-
morowego.
Kofeina jest znanym lekiem pobu-
dzającym w stanach zmęczenia
psychicznego i fizycznego, zwięk-
sza sprawność myślenia poprzez
pobudzenie kory mózgowej.
Wzrost koncentracji kofeiny w mózgu,
co następuje po wypiciu kilku filiżanek
kawy, może znacznie zwiększyć oscy-
lacje fal gamma, polepszając w ten
sposób funkcje poznawcze mózgu.
Substancja ta przyspiesza przemianę
materii i zwiększa zapotrzebowanie na
tlen. Stosuje się ją w problemach z niskim
ciśnieniem krwi, choć jego podwyższe-
nie jest kompensowane przez wpływ
na rozszerzanie naczyń krwionośnych
– działa bowiem rozkurczowo na na-
rządy gładkomięśniowe, szczególnie
oskrzela i naczynia krwionośne. Tak
więc nie każdy, kto wypije filiżankę ka-
wy, ma wyższe ciśnienie niż zazwyczaj.
Kofeina pobudza także wydzielanie
soku żołądkowego, prawdopodobnie
poprzez hamowanie fosfodiesterazy
i zwiększenie stężenia cAMP lub GMP,
biorących udział w wydzielaniu kwasu
solnego. Działanie to jest najczęściej
przyczyną dolegliwości spowodowa-
nych przez produkty spożywcze za-
wierające kofeinę, u osób wrażliwych
lub z nadmiernym wydzielaniem kwasu
solnego.
Kofeina jest również częstym skład-
nikiem mieszanek przeciwbólowych,
choć sama nie wykazuje takiego dzia-
łania. Udowodniono, że zwiększa ona
skuteczność preparatów przeciwbólo-
wych dzięki łagodnemu pobudzające-
mu działaniu ośrodkowemu i polepsza-
niu samopoczucia.
•
nasienie kakaowca –
Semen Cacaco
z rośliny
Theobroma cacao
– kaka-
owiec właściwy (drzewo kakaowe),
•
ziele Mate (herbata paragwajska)
–
Herba Mate
z rośliny
Ilex paragu-
ariensis
(ostrokrzew paragwajski),
•
liść Katy –
Folium Cathae
z rośliny
Catha edulis
(czuwaliczka jadalna).
Ziarna kawy
przeznaczone do celów
spożywczych praży się w temperatu-
rze 200–250°C, co nadaje im cha-
rakterystyczny smak i zapach wskutek
procesów karmelizacji cukrów, zmian
w garbnikach, fenolokwasach i biał-
kach. Zmiany te powodują powsta-
wanie związków lotnych. Filiżanka
kawy z jednej łyżeczki zawiera oko-
ło 100 mg kofeiny.
Z zielonych, wysuszonych nasion róż-
nych gatunków kawy, upalonych aż
do silnego zbrunatnienia i zwęglenia
zewnętrznych warstw nasion, a na-
stępnie zmielonych otrzymuje się wę-
giel kawowy –
Coffea carbo
. Węgiel
kawowy zalecany jest w ostrej biegun-
ce, w lekkich stanach zapalnych błony
śluzowej jamy ustnej i gardła.
Liść herbaty
uzyskiwany z krzewu herba-
cianego pochodzi z Chin i Indii, ale jest
uprawiany w wielu rejonach świata. Liście
przeznaczone do użytku są w specjalny
sposób fermentowane, wskutek czego
zmieniają się ich pierwotne składniki –
powstaje olejek eteryczny. Herbata sta-
nowi używkę o światowym znaczeniu,
produkowaną w ilości ponad miliona ton
rocznie. Napar z liści herbaty, uzyskany
przez zalanie ich wrzącą wodą na 2–3
minuty, stosuje się jako
analepticum
(do-
bra rozpuszczalność alkaloidów), nato-
miast napar z herbaty parzonej przez 10
minut – jako
antidiarrhoicum
(synergizm
działania ściągającego garbników oraz
moczopędnego teofiliny).
Zarodek kola
to dojrzałe nasienie,
pozbawione łupiny i wysuszone. Pod-
czas suszenia następuje utlenianie
garbników i zarodki zabarwiają się
na brunatnoczerwony kolor. Służą do
Kofeina to alkaloid purynowy o szeroko udokumentowanej
aktywności farmakologicznej. Rośliny zawierające kofeinę
ludzkość zna i stosuje od przeszło 4000 lat. Substancja
ta jest otrzymywana również syntetycznie.
Kofeina – czy wiemy ju¿ wszystko?
Badania naukowe ostatnich lat dono-
szą o jeszcze innych możliwościach
zastosowania kofeiny. W
Journal of
Alzheimer’s Disease
ukazała się infor-
macja, że picie kawy może pomóc
w walce z chorobą Alzheimera.
Do najpopularniejszych surowców ro-
ślinnych zawierających kofeinę należą:
•
nasiona kawy –
Semen Coffeae
z rośliny
Coffea arabica
– krzew ka-
wowy, kawa arabska,
•
zarodek kola (nasienie) –
Embryo
(Semen)
Colae
z rośliny
Cola acumi-
nata
i
Cola nitida
– kola zaostrzona
(kończysta) i kola błyszcząca,
•
guarana –
Semen Pauliniae
z rośliny
Paullinia cupana
(
Paulinia guarana
),
•
liść herbaty –
Folium Theae
z rośliny
Thea sinensis
(Camelia sinensis)
–
herbata chińska, krzew herbaciany,
