Tatarak

Jarosław Iwaszkiewicz

TATARAK

Andrzejowi Brustmanowi

Tatarskie ziele ma dwa zapachy. Je

eli si

potrze w pal-

cach zielon

jego wst

ąŜ

, miejscami przymarszczon

, po-

czuj

zapach, łagodn

„wierzbami ocienionej wo-

dy", jak mówi Słowacki, troch

tylko zatr

caj

wschod-

nim nardem. Ale kiedy si

takie pasmo tataraku rozetrze,

kiedy si

wło

y nos w bruzd

, wyło

jak gdyby wat

czuje si

obok kadzidlanej woni zapach błotnistego iłu,

gnij

cych rybich łusek, po prostu błota.

Zapach ten na pocz

tku mojego

ycia skojarzył si

z obrazem gwałtownej

mierci. W dzieci

stwie tatarakiem

wykładano podłogi sieni i balkonu, panował on niepodziel-
nie w dniach wesołych i naprawd

Zielonych

t. A jed-

nocze

nie przypomina mi on zawsze

mier

mojego pierw-

szego przyjaciela, który nosił dziwaczne imi

Gracjan i uto-

pił si

maj

c trzyna

cie lat.

To było o

witaniu mojego

ycia, we wczesnym dzieci

st-

wie. Ale i dzisiaj wywołuje ten podwójny zapach niewesołe
my

li. Koniec ma jakie

tajemnicze zwi

zki z pocz

tkiem.

Ton, d

k, wo

jak echo odpowiadaj

z ko

ca w koniec

ywota. Zapach dzieci

stwa odnajduje odpowiednik w za-

pachu staro

ci, młodo

ść

odbija si

w zielonym lustrze wieku

dojrzałego. Tak

jest w moim

yciu historia tataraku.

Na ogół ludzie si

dziwi

e aby uciec od zgiełku miast

i podró

y, aby oderwa

od nu

Ŝą

cych i jałowych zaj

ęć

dzam cz

ęść

lata (raczej pó

nej wiosny) w małym mias-

teczku Z., poło

onym nad wielk

rzek

. Oprócz rzeki i ł

nadrzecznych, oprócz nadbrze

nej wikliny, oprócz lekkiej

konstrukcji mostu, który ł

czy dwa brzegi — w miasteczku

nie ma dosłownie nic. Zakurzony rynek, par

domów

i domków — owszem, jest du

o ogrodów i sadów, które s

jedyn

ozdob

osiedla. Dla mnie najwi

ksz

atrakcj

jest

to,

e mog

tam mieszka

(w przytułku dla starców!) nie

podaj

c nikomu mego adresu, nie m

czony telefonami

i depeszami, otrzymuj

c codziennie listy od

ony.

Mam te

jeszcze jedn

atrakcj

, której ludzie mniej mnie

znaj

cy przypisuj

ksze ni

ma naprawd

znaczenie: jest

przyja

źń

z doktorow

M. Jest to prawdziwa przyja

źń

poparta wielkim argumentem tego,

e widujemy si

raz na

rok dwa lub trzy tygodnie, nie pisujemy do siebie i nie
jeste

my zupełnie zainteresowani w naszych

ywotach. Po-

maga to zarówno szczero

ci naszych wyzna

, jak te

pew-

nemu wzajemnemu egzaltowaniu swoich charakterów. Jes-
te

my dla siebie zawsze czym

osobliwym, w ci

gu całych

dwudziestu pi

ciu lat naszej znajomo

ci.

Doktorowa M. — p. Marta — straciła w czasie okupa-

cji dwóch synów i teraz jest zupełnie samotna. M

ąŜ

po-

twornie zapracowany. Oprócz szpitala ma olbrzymi

prak-

tyk

wokół miasteczka. Dawniej widywałem go na chłops-

kich furkach jad

cego po 15, 20 kilometrów do chorych.

Teraz ma samochód i mo

e odwiedzi

w ci

gu dnia zna-

czn

ilo

ść

pacjentów. Wpływa to dodatnio na poziom

codziennego

ycia doktorostwa. Mimo tego „poziomu",

pewnej łatwo

yciowej, pani Marta odczuwa bardzo

swoje opuszczenie. Par

tygodni mojego pobytu w mia-

steczku Z. nie mo

e zaradzi

jej uczuciu zb

dno

ci istnie-

nia. Trzeba zreszt

doda

e pani Marta nigdy nie na-

rzeka, nie daje wyrazu swoim uczuciom. Pilnie zajmuje si

domem, przyjmuje telefony, zapisuje pacjentów i stara si

aby zziajany doktor przychodz

c do domu zastawał ład,

spokój i zewn

trzny wygl

d mieszkania doprowadzony do

najwy

szego porz

dku.

Dom doktorstwa — to staro

wiecki dworek, jakich jest

wiele w miasteczku. Niewygodny rozkład obszernych pokoi
sprawia,

e nikt nie mo

e tu mieszka

oprócz doktorstwa.

Pokój chłopców zamkni

ty jest na klucz i nikt tam nie

zagl

da. A inne pokoje, niskie, ale jasne, zastawione s

mnóstwem staro

wieckich mebli i doniczek z egzotycznymi

linami.

Doktorowa przyjmowała mnie zawsze w salonie, gdzie
stoi garnitur simmlerowskich mahoniowych mebli, krytych
szafirowym pluszem, gdzie wisi na

cianie par

oleodruków

i portret pani Marty, sporz

dzony przez miejscowego mala-

rza, który pow

chał kiedy

paryskiego powietrza. W czar-

nych

ardinierach g

sto zieleniały ro

liny, jakby zrobione

z jedwabiu i blachy. Ogromny fortepian, przez nikogo od
wieków nie tykany, stał tu tak

e. Na podłodze le

ał czer-

wonawy dywan, przedstawiaj

cy kobiet

nios

dwa wiad-

ra wody na koromy

le.

Nie był to pokój stworzony do zwierze

. A jednak tu mi

opowiadała pani Marta histori

swego

ycia. Tu te

—

ostatnio, kiedy skonstatowano u niej objawy chronicznej
a nieuleczalnej choroby — opowiedziała mi spraw

, która

jest przedmiotem niniejszej relacji. Oczywi

cie, spisałem to

wszystko jak literat, uzupełniaj

c, dodaj

c to, co sobie

wyobra

ałem — i nawet czasami, prawem od bardzo dawna

conym, a w gruncie rzeczy nie umotywowanym, za-

daj

c do wn

trza działaj

cych osób. By

e potrak-

towałem cał

spraw

zbyt dramatycznie, jak gdyby było tu

wyj

tkowego. A przecie

to historia codzienna, jakich

tysi

ce zdarzaj

po naszych miastach i miasteczkach.

Pani Marta nigdy nie bywa na „przystani".
Tak si

nazywa do

ść

y drewniany budynek, stoj

w pewnym oddaleniu od rzeki. Składa si

on z dwóch sal.

W jednej z nich stoi bufet, gdzie sprzedaj

papierosy, piwo

i znakomity tutejszy „płynny owoc" — gospodarcz

pod-

staw

tego pełnego sadów rejonu — a obok sal istnieje du

taras, a raczej drewniany pomost, na którym odbywaj

ce. Wszystko to stoi jak chatka na kurzej nó

ce na

wysokim podmurowaniu, które zabezpiecza „przysta

przed porwaniem przez wezbrane wody powodzi.

Ten taras wła

nie jest najwi

ksz

atrakcj

miasteczka Z.

Tu przychodzi wyta

czy

i wyszumie

młodzie

znudzo-

na monotoni

pracy czy nauki w poło

onym daleko od

wszelkich centrów kulturalnych mie

cie. Dzieje si

to zwyk-

le w soboty i niedziele. Przy czym w soboty obowi

zuje

chłopców strój bardziej swobodny, kolorowe kraciaste ko-
szule i potargane „egzystencjalistycznie" czupryny. W nie-
dziel

natomiast włosy s

pobo

nie przygładzone, koszule

białe i marynarki ciemne. W jednym i drugim stroju

chłopcy pij

„płynny owoc" i wbrew temu, co si

mówi

o pija

stwie w Polsce, wódki z sob

nie przynosz

. S

na to

za ubodzy. Graj

tak

e w brid

a, po pół grosza punkt.

Dziewcz

t jest zazwyczaj bardzo mało, tyle tylko, ile do

ca potrzeba.

Gdzie

mogła zaprowadzi

pani Marta przybył

ze stoli-

cy przyjaciółk

? Có

jej miała pokaza

w zrujnowanym

przez wojn

miasteczku? Oczywi

cie zaprowadziła j

„przysta

Ksi

ęŜ

wiecił, rzeka połyskiwała, czasami gło

niej klap-

ła fala o brzeg. Ale nikt nie patrzył w tamt

stron

. Na

drewnianym tarasie ta

czyły pary, chocia

megafon chry-

piał niemiłosiernie. W

rodku prawie wszystkie stoliki były

zaj

te. Młodzie

cy grali w brid

Panie zaj

ły wolny stolik z boku i rozejrzały si

po sali.

W k

cie za „szynkwasem" uprzejma blondyna sprzedawała

wod

sodow

i ów „płynny owoc", sław

miejscowej prze-

twórni. Trzeba było sobie samemu przynosi

te butelki.

Pani Marta skierowała si

do bufetu i wzi

ła dwie butelki

jabłecznego soku. Wracaj

c do swojego stolika mijała grup

graj

cych. Jeden z chłopców, uderzaj

c kart

o stół, wysoko

podniósł r

i tr

cił butelk

niesion

przez pani

Mart

Butelka omal nie wy

lizn

ła si

jej z r

k, a chłopak podniósł

na ni

oczy i przeprosił uprzejmie.

Pani Marta usiadła obok przyjaciółki i milczała przez
chwil

. Potem rozlała do szklanek płyn o pi

knej, dojrzałej

barwie i znowu si

zamy

liła. Spojrzała w stron

, gdzie

siedział ów chłopiec, który j

potr

cił. Zwrócony do niej

bokiem, ukazywał swój profil nieregularny, o zgniecionym
nieco, jak u boksera, nosie. Miał obfite włosy, zaczesane do
góry. R

ka, w której trzymał karty, palce drugiej r

ki,

którymi przebierał po damach i waletach wahaj

c si

, czym

ma zabi

lew

, były pi

kne i smukłe. Znajdowały si

one

w wyra

nym kontra

cie ze złamanym nosem, do

ść

Ŝą

masywn

głow

i wulgarnie rze

bion

szyj

, wynurzaj

z czerwonej koszuli (była sobota).

Pani Marta szybko spotrzegła,

e z ow

„przyjaciółk

niewiele maj

sobie do powiedzenia. Ł

czyły je kiedy

wspomnienia młodo

ci, ale pani Marta zauwa

yła,

e od

jakiego

czasu nie znosi wspomnie

. Postarzały j

one —

i mówiły o wszystkim, co si

obróciło w proch. A w pani

Marcie

yły jeszcze jakie

niejasne nadzieje na dzie

dzisiej-

szy. Słuchała wi

c opowiada

przyjaciółki, która miała

czworo dzieci rozsianych po wszystkich cz

ęś

ciach

wiata,

otrzymywała od nich paczki i listy i uwa

ała za stosowne

poinformowa

pani

Mart

o tym wszystkim bardzo szcze-

gółowo. Doktorowa słuchała pi

te przez dziesi

te, od czasu

do czasu zadawała jakie

pytanie, a nudz

c si

obserwowała
chłopców graj

cych w karty.

W pewnej chwili zobaczyła niezwykle urocz

dziewczyn

jak szybkim krokiem weszła na sal

(o ile tak mo

na nazwa

niskie i drewniane pomieszczenie „przystani") i zatrzymu-
j

c si

przy tamtym stoliku poło

yła r

na ramieniu

chłopca, który uderzył w butelk

pani Marty. Chłopiec si

odwrócił — i wtedy pani Marta ujrzała jego twarz en face.
Nie odpowiadała ona zupełnie — jak to czasem bywa —
jego profilowi. Szeroka, o wystaj

cych ko

ciach policz-

kowych, miała ta twarz w oczach jaki

specjalny błysk,

który zainteresował pani

Mart

Powiedział par

słów do przybyłej dziewczyny, potem

znowu zwrócił si

ku kartom. Ona postała chwilk

nad nim,

jakby si

wahała. Potem powoli odeszła.

Ubrana była w czarny sweter i kolorow

spódnic

. Miała

nawet włosy upi

te w modny „ko

ski ogon" — a jednak

było w niej co

opuszczonego i zaniedbanego, jaka

omd-

lało

ść

ruchów, jakie

zniech

cenie w całej postaci. Obci

ty sweter ukazywał pi

kne linie ciała, ruchy miała troch

kocie, skradaj

ce si

a oboj

tne. Mogła bardzo interesowa

Chłopak przerwał gr

w karty i ku oburzeniu kolegów

wybiegł za dziewczyn

. Zast

pił go mały, chudy, przebiegły

chłopaczek, który kibicował przez cały czas przy brid

i widocznie tylko czekał na nadarzaj

okazj

, aby

wpakowa

na opuszczone miejsce przy stoliku.

Pani Marta z przyjaciółk

tak

e wkrótce wyszły.

Nazajutrz poszły na daleki spacer wałami ochronnymi
rozci

gaj

cymi si

wzdłu

rzeki na całe kilometry. Jedyn

rzecz

, która miała w miasteczku jaki

charakter, była ta

rzeka. Jej pi

kno mogło okupi

kurz, brud i pospolito

ść

małomiasteczkowych uliczek. Kiedy si

schodziło nad wo-

, zapominało si

nie tylko o domach, ale i o ludziach.

Szeroka i majestatyczna, płyn

ła rzeka wielkim ło

yskiem,

obrze

ona z obu stron zaro

lami wiklin. I to nawet,

e zaraz

z pocz

tkiem lata wyłaniały si

z szarawej wody mielizny,

niby obłe grzbiety potworów, nie pozbawiało jej owego
majestatu. Gdy si

stało na brzegu, czuło si

sił

i wartko

ść

du, który po deszczach wzbierał pian

i szybko po-

krywał wyłonione piaski.
Widok rzeki był zbyt pot

ęŜ

ny i jakby nieludzki. Pani

Marta wolała, id

c wałami ochronnymi, poło

onymi do

ść

daleko od głównego koryta, ogl

zielone ł

ki wynurza-

ce si

spod wiklin jak inna, łagodniejsza woda. Wzdłu

wału ci

ły si

nie zaro

la, ale gaiki wierzbowe, gdzie

odró

niało si

poszczególne osobniki. Od czasu do

czasu spo

ród wierzb strzelał ku górze olbrzymi, stuletni

pie

białodrzewu. Gdy si

przechodziło koło takiego olb-

rzyma nawet w bezwietrzny pozornie dzie

— koron

jego

napełniał zawsze swoisty, muzykalny szelest, nie tak suchy,
jak szelest starych palm.
Zreszt

i tu tak

e znajdowały si

okr

głe zaro

la wikliny

i iwy. To było w tych miejscach, gdzie na ł

ce tworzyły si

e stawki, „oka" poro

te rz

i trzcinami, pełne

wodnych lilii i gr

ąŜ

eli.

Pani Marta specjalnie lubiła zatrzymywa

przy tych

wodnych zbiornikach, ciemnych i niezmiernie gł

bokich.

Czasami na dnie takiego jeziorka biło podwodne

ródło,

zaznaczaj

c si

na powierzchni b

blami i kr

gami na

wodzie. Zwłaszcza poci

gały j

te „oka", które, otoczone

gmatwanin

wiklin, na brzegach zarosłe tatarakiem,

ukryte jak gdyby przed człowiekiem, poci

gały go tajem-

niczo

i tym,

e na ich brzegu osi

gało si

zupełn

samotno

ść

. Zdawało si

nad takim jeziorkiem,

e si

jest

zupełnie poza

yciem.

Kiedy pani Marta ze swoj

przyjaciółk

wyszły na wał,

było ol

niewaj

ce majowe popołudnie. Niebo było bez-

chmurne, a wierzby stały nieruchomo. Tylko białodrzewy
szele

ciły.

Przyjaciółki szły w sło

cu po mi

kko wygi

tej linii wału.

Po lewej stronie ku ł

kom spadało zbocze niebieskie od

niezapominajek, po prawej w kwitn

cych sadach stały

domki ogrodników i błyszczały okna inspektów. Pani
Marta znowu oboj

tnie słuchała słów swej dawnej kole-

anki.

W pewnym momencie ujrzała siedz

na skraju wału

par

. Byli to owi znajomi z przystani. Dziewczyna miała na

sobie jasn

sukienk

, chłopiec koszul

koloru khaki, byli

codzienni, powszedni. Dziewczyna mówiła co

przekony-

waj

co, chłopiec gryzł trawk

i odwracał si

w stron

rzeki,

która w tym miejscu przebijała niebiesko przez zaro

wikliny.
Pani Marta ujrzała ich z daleka i zwróciła uwag

na styl

ich rozmowy. Kiedy dwie kobiety zrównały si

z siedz

cy-

mi, młodzi zamilkli. Gdy panie wracały ze spaceru —ju

ich

na brzegu wału nie było. Pani Marta wiedziała, w jakim
miejscu siedzieli, i ujrzała tam zgniecione koniczynki i nie-
zapominajki.
Po paru dniach przyjaciółka wyjechała. Które

z jej dzieci

miało przyjecha

z Ameryki, musiała by

w Warszawie.

Pani Marta znowu została sama.
I pewnego popołudnia wybrała si

na przechadzk

wa-

łem. Zdawało jej si

e znowu spotka t

par

, która j

fascynowała swoj

urod

i młodo

. I rzeczywi

cie, pra-

wie w tym samym miejscu, co wtedy, siedział ów młodzie-
niec, ale bez dziewczyny. Pani Marta ju

wiedziała, jak si

nazywa i co robi: był to Bogusław K. i pracował od do

ść

dawna, cho

miał mo

e dwadzie

cia pi

ęć

lat zaledwie,

w zarz

dzie wodnym. Bogu

był bardzo popularny w mie

cie i znał go ka

dy. Pani Marta te

była wszystkim znana.

Tote

, kiedy uwa

nie popatrzyła na chłopca, ten zarumienił

i pozdrowił j

. Pani Marta zatrzymała si

przy nim.

— I có

to dzisiaj pan sam?

Bogu

zarumienił si

jeszcze bardziej i chciał wsta

— Niech pan siedzi, niech pan siedzi — powiedziała pani
Marta — ja te

usi

. To jest prze

liczne miejsce.

Usiadła na trawie i popatrzyła. Przed nimi stał wysoki
rozło

ysty białodrzew. Wiatr ukazywał jasn

podszewk

jego li

ci.

— Sam pan? — powtórzyła swe pytanie pani Marta.
— Halinka wyjechała — niech

tnie b

ł Bogu

Pani Marta z przyjemno

skonstatowała,

e głos ma

niski i bardzo uroczy.
Było bardzo gor

co i Bogu

miał na sobie tylko sportow

koszulk

. Miał pi

kne ramiona — ale twarz z załamanym

nosem z bliska zdawała si

bardzo brzydka, a nawet dzika.

Pani Marta przygl

dała si

uwa

nie Bogusiowi.

— Kto to jest Halinka? — spytała.
— To niewa

ne — powiedział Bogu

tym uroczym gło-

sem, u

miechaj

c si

Mimo ró

nicy wieku pani Marta, siedz

c obok Bogu-

sia, pocz

ła my

o swoim ciele. Czy on by mógł zna-

źć

jak

przyjemno

ść

w jej rozkwitłej — i przekwitłej —

urodzie? Odczuła nagle, a tak dawno o tym nie my

lała,

swoje biodra, uda; pomy

lała o swoich piersiach. „On

nawet nie wie, jak ja wygl

dam." I przypomniała sobie,

e nałogowa po prostu mania gimnastykowania si

po-

zwoliła jej zachowa

do dojrzałego wieku pr

ęŜ

ść

mus-

kułów i elastyczno

ść

skóry. Piersi miała zawsze niedu-

e, st

pała szybko i równo. Czy to by si

jeszcze podo-

bało?
Zawstydziła si

swoich my

li, panowało mi

dzy nimi

chwilowe milczenie.
— Ona jest studentk

— powiedział nagle Bogu

nie

patrz

c na Mart

— i strasznie si

drzy. A ja przecie

jestem prosty chłopak...
W głosie jego brzmiał wyra

al. Marta nie miała

ochoty wysłuchiwa

jego zwierze

— Czy pan ma rodziców? — spytała.
— Nie mam — odpowiedział — zgin

li w powstaniu.

Babcia mnie wychowała.
— Wychowała chłopca na schwał — powiedziała z prze-
konaniem pani Marta i zaraz si

połapała. „Sk

d mi do

głowy przychodz

takie głupie rzeczy?"

— Gdzie si

pan uczył? — spytała rzeczowo, dla zatarcia

tamtego niem

drego zdania.

Bogu

popatrzył na ni

z niech

. Wygl

dał, jakby

lał: „Przecie

nie jestem na egzaminie."

— W Elbl

gu — powiedział — na wodniaka.

— A nie chciałby pan czego innego?
— Zaczyna pani — do

ść

niecierpliwie powiedział Bogu-

sław — jak Halina. Nic ze mnie innego nie b

dzie, rozumie

pani? Nic. Jestem urodzony na wodniaka — mierniczy
wodny i ju

— A ona czego chce od pana? — spytała Marta, ucieszo-
na ostrym tonem chłopca. Nie zauwa

ył nawet tamtego

idiotyzmu.
— No, chce,

ebym czytał ksi

ąŜ

ki i chodził z ni

nad

rzek

przy ksi

ęŜ

ycu.

— A pan woli brid

— Pewnie.
— Widziałam pana wówczas na „przystani".
— No, wła

nie.

Dołem, u stóp wału p

dzili krowy. Objedzone, z poziele-

nionymi wysok

traw

wymionami szły pomału i nie

poddawały si

woli poganiaczy, wołaj

cych co chwila:

„a nu!" Jedna z nich trzymała w pysku p

k niezapomina-

jek — i nie połykała go.
Pani Marta poło

yła sw

dło

na r

ce Bogusia.

— Ja bym te

chciała,

eby pan si

uczył,

eby pan czytał

ksi

ąŜ

ki.

Bogu

nie zabrał swej r

ki, komar gryzł go w rami

, pani

Marta zabiła go, kropla krwi ukazała si

na pi

knej okr

ło

ci muskułu.

— Ja czasem czytam — gł

bokim basem powiedział

Bogusław — ale nie mam sk

d bra

. Kupowa

nie mog

Jeszcze babce musz

posyła

fors

— dodał jak gdyby dla

wyja

nienia.

— Niech pan bierze ksi

ąŜ

ki ode mnie — powiedziała

niespodziewanie dla samej siebie Marta. — My mamy
troch

ksi

ąŜ

ek. Mój m

ąŜ

sprowadza i kupuje w Domu

Ksi

ąŜ

ki, a sam nie ma czasu na czytanie. Le

Ŝą

najcz

ęś

ciej

nie rozci

te.

— Dzi

kuj

— zmieszał si

Bogu

, który bynajmniej do

ksi

ąŜ

ki si

nie palił.

— Kiedy pan przyjdzie? — spytała Marta.
Nic jej nie powiedział. Siedział nachmurzony i gryzł
trawk

. Dotkn

ła jego przedramienia. Nie zauwa

ył tego,

lał o swoim. Nagle wybuchn

ł:

— Bo jej si

zdaje Bóg wie co. Ona b

dzie profesorem

uniwersytetu i powiada,

e jej wstyd takiego nieuka. Niech

sobie b

dzie nieuk. Mnie tam

adnej filozofii nie trzeba.

Mnie jest dobrze, jak jest. Chce i

ść

za mnie za m

ąŜ

, to

dobrze, a nie chce, to drugie dobrze.
Marta zdziwiła si

— Pan jeszcze za młody na mał

stwo.

Bogu

spojrzał na ni

z pewn

irytacj

— Za młody, za młody — powtórzył — ona tak samo
mówi. Ja inny nie b

— Niech pan przyjdzie jutro — powiedziała na to do

ść

natarczywie Marta i wstała. Bogu

zerwał. — Pan

wie, gdzie my mieszkamy? Za Krakowsk

Bram

Podała mu r

. Widziała w wyci

ciu koszulki, jak mu

drgała skóra na piersi.
— Pan pływa? — spytała.
— Pływam, oczywi

cie — odpowiedział i pocałował j

w r

— To mo

e spotkamy si

kiedy nad rzek

? — spytała.

Bogu

nic nie odpowiedział. Był troch

zdziwiony, ale nie

zmieszany.
Pani Marta okazała niezły humor przy kolacji. Doktor
był bardzo zm

czony, ale si

rozchmurzył. Mówili o bie

Ŝą

cych sprawach, ale z pewnym o

ywieniem, którego ju

dawno nie było przy ich smutnym stole.
Wspólne ich po

ycie od dawna ju

nie miało sensu.

Pani Marta spełniała wszystkie obowi

zki dobrej gospo-

dyni, ale w kuchni panowała stara Zosia, która wycho-
wywala chłopców — i teraz jakby z lito

ci została przy

rodzicach. Układanie kwiatów w wazonach i przyjmowa-
nie telefonów to nie była zbyt absorbuj

ca praca. Pani

Marta odczuwała t

pustk

, ale nie umiała jej zaradzi

Od czasu do czasu sprowadzała jak

ąś

dawn

kole

ank

ze stolicy, ale najcz

ęś

ciej taka osoba uciekała z domu

doktorostwa po kilku dniach. Jedna z nich pu

ciła tak

gadk

po Warszawie: „Nie mog

wytrzyma

w takim

ibsenowskim nastroju." I okre

leniem atmosfery domu pa-

ni Marty odp

dziła ch

tne jeszcze do tej wizyty przyja-

ciółki. A doktor nie miał wielkich wymaga

: lubił dobrze

zje

ść

, a niedzielami czytał gazety i pisma medyczne.

nie rozmawiał na

adne tematy, zreszt

był tak

ogłupiony nadmiern

prac

i zbijaniem pieni

dzy,

e po

prostu nie miał do

ść

sił wieczorami, aby usta otwo-

rzy

Tego dnia jednak co

dzy nimi odmieniło. To

chwilowe o

ywienie obojgu sprawiło niespodziank

— i sie-

c naprzeciwko siebie jak gdyby ujrzeli siebie na nowo.

Doktora to bardzo zainteresowało. Ujrzał, jak Marta pod-
nosi obie r

ce do głowy i poprawia sobie włosy z tyłu. Był to

dawny, zapomniany gest młodo

ci.

Doktor westchn

ł, odwrócił oczy i znowu patrzył w ta-

lerz. Jedzenie dzisiaj wieczór było bardzo dobre: potrawka
z raków i krem przypalany. I nagle po kolacji pani Marta
wstała i wyj

ła klucz z szuflady małego stolika, stoj

cego

przy fortepianie. M

ąŜ

popatrzył na ni

zdziwiony. Ale ona

krokiem, który usiłowała uczyni

oboj

tnym (pomy

lała,

e Bogu

chodzi tak rytmicznie, jakby ta

czył), podeszła

do drzwi pokoju chłopców, otworzyła je kluczem i weszła
do

rodka. Zapaliła

wiatło. Pokój był martwy i pusty

i mało w nim zostało z dawnej atmosfery. Pani Marta
usiadła przy stole, który chłopcom słu

ył do nauki. Par

lat temu sp

dzała przy tym stole po par

godzin dzien-

nie, teraz nie przychodziła tu bardzo dawno.
Doktor nie ruszył si

od stołu i popijał na pozór spo-

kojnie herbat

. Drzwi do pokoju chłopców miał przed

sob

i widział przy stole sylwetk

ony. Po chwili ukry-

ła twarz w dłoniach i siedziała tak z łokciami wspartymi
na stole. Gdy wypił herbat

, wstał ci

ęŜ

ko i podszedł do

Marty.
— Chod

— powiedział kład

c jej r

na ramieniu —

nie sied

tutaj.

Marta drgn

ła. Odwróciła do niego twarz.

— Czy ty nie masz uczucia wstydu — powiedziała do
m

ęŜ

a — czy ty nie wstydzisz si

yjesz?

Doktor wzruszył ramionami.
— Bo mnie jest wstyd mojego

ycia wobec wszystkich

zmarłych — powiedziała Marta i wstała z miejsca. Zacz

ła

chodzi

po obszernym i pustawym pokoju. — Mnie jest

wstyd wobec wszystkich zmarłych, a có

dopiero wobec

naszych...
Doktor bezradnie stał po

rodku pracowni chłopców.

ce jak kamienne opadły mu ku dołowi.

— I pomy

l sobie, taka masa jest młodych — mówiła

Marta — a naszych nie ma.
— Nie byliby ju

tacy młodzi — westchn

ł stary lekarz.

— Jak my

lisz? Byliby ju

onaci? — spytała.

— No, na pewno. Mieliby

my prócz nich młode kobiety

w domu.
— Och, to okropne — wzdrygn

ła si

. — Nie cierpi

młodych kobiet — dodała — to takie pretensjonalne.

Doktor znowu podszedł do niej. Wzi

ł j

pod r

— No, chod

d — powiedział — niepotrzebnie si

denerwujesz.
Marta poddała si

jego namowom.

— Mnie zawsze ogarnia taki straszny wstyd, kiedy widz

jakie

młode

ycie. Bo młodo

ść

jest bezwstydna. Prawda?

— powiedziała id

c z m

ęŜ

em do sypialni.

Ale doktor zaprzeczył głow

— Zapominasz o jednej rzeczy — powiedział —

ycie

tak łatwo mo

e si

sta

mierci

Nazajutrz przyszedł Bogu

. Pani Marta nie zdawała sobie

nawet sprawy z tego,

e fakt ten bardzo j

ucieszył. Po

chwili dopiero zrozumiała, czego chciał od niej: oczywi

cie

wzi

ł na serio to wszystko, co mu wczoraj mówiła o ksi

ąŜ

kach. Chciał po

yczy

do czytania. Nie umiał tylko

powiedzie

co. Powiedział tak dziwacznie: co

z polonistyki.

Pani Marta domy

liła si

e chodziło o takie ksi

ąŜ

ki, jakimi

interesowała si

Halina.

Okazało si

jednak,

e nic nie czytał, a je

eli czytał, to

nawet nie pami

tał tytułów przeczytanych ksi

ąŜ

ek. Mo

mu było wetkn

ąć

byle co w r

, ale pani Marta chciała

wreszcie wydoby

z niego jakie

wyznanie literackie. Pytała

go, co lubi czyta

, i nie bardzo chciała si

zorientowa

on
nic nigdy nie czytał i

e nie umie po prostu wyrazi

swego

yczenia.

Siedzieli jaki

czas w tym saloniku z szafirowymi meblami,

znowu było pi

knie i znowu był zachód sło

ca. Przed

oknami
mieszkania od strony ulicy rosły olbrzymie ja

miny, praw-

dziwe ja

minowe drzewa — jak mawiała pani Marta. Były

teraz w pełnym kwiecie i zakrywały

wiatło zachodz

cego

sło

ca biało-zielonymi, na wpół przejrzystymi bukietami.

— Widział pan nasze ja

miny? — spytała pani Marta. —

Prawdziwe ja

minowe drzewa.

Było to jedno z jej ulubionych powiedze

, powiedzenie jej

młodo

ci. Wtedy ja

miny nie były takie wielkie, chocia

nie

bardzo urosły przez tych dwadzie

cia lat. Ale i wtedy

nazywano je ja

minowymi drzewami.

Bogu

nie wiedział, zdaje si

, o jakich krzakach czy

drzewach mowa. Miał wła

ciwo

ść

niektórych prawdziwych

ęŜ

czyzn,

e nie umiał zapami

tywa

nazw kwiatów

i drzew. Nie wiedział dokładnie, co to s

miny. Wiedział

tylko, co to jest bez — i to z powodu głupiej a ordynarnej
elbl

skiej anegdotki.

— Rzeczywi

cie — powiedział i patrzył na pani

Mart

nie rozumiej

cymi oczami.

— Pan jest strasznie młody — powiedziała Marta nie-
spodziewanie dla samej siebie — ile pan ma lat?
— Ju

pani mówiłem: dwadzie

cia pi

ęć

Pani Marta pomy

lała,

e sprawia jej specjaln

przyjem-

ść

, je

eli kto

w jej obecno

ci powiada,

e ma

dwadzie

cia

ęć

lat. Sama ta liczba przyprawia j

o rado

ść

. To,

e jest

kto

wiecie, kto ma tak

dziwn

i tak

liczb

lat.

Przez chwil

chciała powiedzie

o tym Bogusiowi, ale

wiedziała,

e on nic z tego nie zrozumie. Wi

c zaniechała

tego zamiaru.
Ale tematu do rozmowy nie brakowało. Znowu wrócili
do kwestii pływania i do powodzi, która niedawno nawie-
dziła miasteczko Z. Jako

im szło dzisiaj gładziej z rozmow

ani

eli zeszłym razem na wale. Jednak wspomnieli i wał.

— Czy pan cz

sto tam chodzi? — spytała pani Marta.

— Nie mam z kim — powiedział Bogu

i zaczerwienił si

— Jak to? — zdziwiła si

Marta.

Bogu

nabrał oddechu i wypalił:

— Chyba

eby pani chciała ze mn

ść

na spacer.

Pani Marta zdziwiła si

— Ale

bardzo ch

tnie — powiedziała, a potem doda-

ła: — Có

to, Halinka wyjechała?

— Wyjechała do ciotki i wcale si

ze mn

nie po

egnała —

powiedział Bogu

tonem dziecka. Był to u niego zupełnie

nowy ton i pani Marta popatrzyła na niego

yczliwie.

— No, chyba — powiedziała. — A wi

c dobrze. Jutro

o dwunastej w dzie

ma pan czas? To spotkamy si

pla

nad rzek

, pod samym mostem. Spróbujemy razem

popływa

Bogu

zgodził si

skwapliwie. Zaraz potem poszedł sobie.

I ostatecznie nie po

yczył

adnej ksi

ąŜ

ki do czytania.

Nazajutrz pani Marta otrzymała list. Był to kawałek
papieru bez koperty, przyniósł go jaki

chłopaczek z za-

du wodnego.

„Szanowna Pani,
Wczoraj byłem taki speszony,

e umówiłem si

z Pani

południe, ale ja przecie

pracuj

. Wolny b

dopiero koło

czwartej. Czy pani mo

e by

o tej godzinie na pla

w umówionym miejscu? Ł

wyrazy prawdziwego sza-

cunku
Bogusław K."
List był napisany (przepisany?) starannym i dziecinnym
pismem i sformułowany bez zarzutu. „Czy to Halinka
pisała?" — pomy

lała pani Marta.

Około czwartej poszła wi

c na pla

Ŝę

pod mostem. Pla

była niedu

a i o tej porze zupełnie pusta. Bogusia nie było.

Pani Marta rozebrała si

w krzaczkach — jak wszyscy to

robili bez wzgl

du na wiek i sytuacj

społeczn

— i w kos-

tiumie weszła do rzeki. Siła wody była tak pot

ęŜ

na,

o płyni

ciu pod pr

d nie mogło by

mowy. Trzeba było pły-

ąć

jaki

czas z pr

dem, potem wychodziło si

na brzeg

i szło si

z powrotem ł

i piaskiem. Doktorowa zrobiła

par

takich przechadzek. Nie chciała si

przyzna

przed so-

e nieobecno

ść

Bogusia była dla niej du

Ŝą

przykro

Za trzecim razem popłyn

ła troch

dalej, za most, i wra-

caj

c piechot

zauwa

yła na mo

cie, od przeciwnej strony

ała pla

a, znajom

sylwetk

i taneczny krok. Bogu

szedł mostem razem z Halink

— wida

Halinka do cioci

jeszcze nie wyjechała. Szli w stron

stacji rozmawiaj

wesoło.
Pani Marta wróciła do miejsca, gdzie zostawiła swoje
ubranie, pod du

ym krzakiem je

yn, obok zaro

li wikli-

nowych. Usiadła zmia

ona i nie mogła oprzytomnie

Zdała sobie spraw

z charakteru swoich uczu

do Bogusia

i skonstatowanie tego faktu spowodowało uderzenie jak
obuchem w łeb. Trz

sła si

jak w febrze.

Tyle lat spokój i smutek panowały w jej sercu. I teraz,
kiedy czuła w sobie zarodek

miertelnej choroby, posta

(bo

co innego?) młodego chłopca, który był młodszy od jej
dzieci, sprowadziła taki zam

t w jej duszy. Gotowa była

przeklina

Bogusia. Chocia

z drugiej strony powtarzała

sobie: a co on winien?
Siedziała tak długo. Przez pla

Ŝę

przechodziły ró

ne oso-

by,

ołnierze k

cy si

w gaciach, dzieci. Chłopcy nie

ki tataraku, stamt

d, z ł

k, gdzie le

ały małe relikty

wodne, resztki chronicznych powodzi. Jutro miały by

Zielone

ta, tatarak niesiono do umajenia domów.

Siedziała długo. „I po tym trzeba b

dzie jeszcze

? —

lała. — To straszne, lepiej umrze

od razu."

Nagle usłyszała jaki

głos nad sob

— Prosz

pani, prosz

pani.

Spojrzała w gór

, na mo

cie stał u

miechni

ty Bogu

— Przepraszam,

e si

spó

niłem — wołał do niej prze-

chylaj

c si

przez krat

— ja zaraz zejd

. Narwiemy

tataraku.
Pani Marta skin

ła ku niemu r

. Podniosła zielone

pasmo wodnej ro

liny, któr

upu

ciło przechodz

ce dziec-

ko. Pow

chała wonny li

ść

. Przepadała za tym zapachem.

Potem podniosła si

i poszła w stron

, sk

d miał przyj

ść

Bogu

. Czekała chwilk

, a

wyłonił si

spomi

dzy wiklin.

Zdołał si

rozebra

i szedł ku niej swoim tanecznym

krokiem, zupełnie nagi w malutkich slipach cytrynowego
koloru. Nie był opalony i ciało jego było białe i mi

kkie jak

jedwab. Mimo to spostrzegła,

e jest niebywale pi

knie

zbudowany. Harmonia linii opisuj

cej jego piersi i uda była

tak doskonała,

e pani Marcie odebrało mow

. W milczeniu

podała Bogusiowi r

, której ten nie ucałował. Patrzył jej

prosto w oczy. Jego brzydka twarz, osadzona na tak
pi

knym ciele, nabierała innego wyrazu. „Byle tylko nic nie

mówił" — pomy

lała Marta.

Ale Bogu

mówił.

— Przepraszam,

e si

spó

niłem. Ale musiałem od-

prowadzi

Halink

na dworzec.

— Wi

c ona nie wyjechała?

— Nie miała pieni

dzy na bilet. Musiałem jej odda

wszystko, co miałem, i zostałem bez grosza.
U

miechn

ł si

tak promiennym u

miechem,

e twarz mu

odmieniła. U

miech opromieniał całe ciało.

— Dam ci pieni

dzy — powiedziała Marta.

— Naprawd

? — ucieszył si

Bogu

To było okropne.
Marta chciała jak najpr

dzej zamaza

pospolit

, stra-

szn

rozmow

. Chciała jego i siebie odosobni

od całego

wiata. Chciała go okry

zielonym namiotem li

ci. I

eby

milczał. Nagle pla

a, most, wołaj

ce przeci

gle dzieci,

cy si

ołnierze stali si

nie do zniesienia. Nie chciała

spojrze

na widoczne st

d domy miasteczka.

Gdzie

w dole rzeki wołała wilga. Na białodrzewie,

niedaleko mostu, migała złota jej łuska. Pani Marta trzy-

mała Bogusia za r

— Chod

my, narwiemy na jutro tataraku — powiedzia-

ła i poci

ła go w stron

k. Wzdłu

rzeki, mi

dzy

brzegami poro

tymi wiklin

a szerokimi połaciami tra-

wy, pokrytymi w tej chwili g

sieci

stokroci — ci

ły

owe wi

ksze i mniejsze „oczka" stoj

cej wody. Były to

resztki jakich

dopływów, których uj

cia si

zamuliły, lub

dziury, które wypełniały wezbrane fale powodzi. W

ród

tych „oczek" niektóre tworzyły prawdziwe jeziorka, malo-
wnicze, zaro

te tatarakiem i okryte wachlarzami płas-

kich li

ci lilii wodnych. Odbijały si

w ich zielonawej wodzie

jak w lustrze wysokie, przystrzy

one wierzby, zaro

la wik-

linowe i białe obłoki — w wodzie zabarwiały si

one

zielonkawo — spokojnie sun

ce po wysokim niebie. Mijali

je w milczeniu.
Nad jednym z tych jeziorek, poło

onym daleko od drogi

i oddalonym nieco od innych, stał wielki białodrzew. Kiedy
przechodziło si

koło niego, nawet w bezwietrzny dzie

cie drzewa szele

ciły bezustannie.

Była to osobliwa muzyka, któr

nade wszystko lubiła

pani Marta.
Tam si

c skierowała teraz z Bogusiem. W jednym

cu długiego, ciemnego i zapewne bardzo gł

bokiego

jeziorka na brzegu było nieco białego piasku — taka mała
pla

a. Tam rzucili zabrane ze sob

ubrania i zostali w kos-

tiumach. Dzie

był gor

cy, ale

wie

y. Była ju

jaka

szósta

po południu.
Bogu

miał na sobie tylko te w

skie slipy cytrynowego

koloru. Pani Marta wci

ąŜ

była wstrz

ąś

ta doskonało

jego kształtów, do których tak nie pasowała twarz per-
gamo

skiego barbarzy

cy z małym, wzniesionym w gór

nosem. Bogu

ał płasko na piasku, patrz

c na rzadkie

obłoki, wypływaj

ce nad jeziorko.

aby skrzeczały gwał-

townie, ale w innych jeziorkach, troch

dalej. W wiklinach

nad rzek

bez

adnej przerwy kwiliły z przesadnym patosem

słowiki. Milczeli.
— O czym my

lisz? — spytała pani Marta.

— O niczym — z nieprzyjemnym po

piechem powiedział

Bogu

— O Halinie? — powiedziała ona.
— O Halinie — potwierdził chłopak i usiadł.
— Masz całe plecy w piasku — oburzyła si

Marta. —

Daj, oczyszcz

. — I zacz

ła otrzepywa

skór

Bogu-

sia.
— Przecie

zaraz si

o p łuk

— zniecierpliwił si

Bogu

Marta nie słuchała i starannie gładziła plecy chłopca.
Potem mocno przytuliła do nich policzek.
— Co pani robi? — zaniepokoił si

Bogusław. Szybko si

odwrócił. Marta cofn

ła głow

i odchyliła si

w tył. Przez

chwil

patrzyli sobie w oczy, a

wreszcie Bogu

przyci

głow

Marty do siebie i pocałował w usta. Pocałunek trwał

długo.
Kiedy oderwali wargi od warg, z kolei pani Marta
powiedziała:
— Co ty robisz, Bogu

Bogu

miechn

ł si

i powiedział leciutko:

— Pani jest taka dobra.
Marta zapłon

ła rumie

cem. Zirytowało j

to powiedze-

nie.
— M

ęŜ

czyzna nigdy nie powinien mówi

kobiecie,

e jest

dobra...
— A co ma mówi

? — naiwnie, ale z pewnym zniecierp-

liwieniem powiedział Bogu

— Nic — przez z

by sykn

ła pani Marta i odwróciła si

Siedzieli przez chwilk

naprzeciwko siebie w milczeniu.

Wreszcie Bogu

westchn

ł.

— Trzeba nabra

tego zielska — zdecydował.

Zerwał si

i wskoczył do jeziorka. Z miejsca była tutaj

gł

bina. Nurkował, wypłyn

ł na

rodek i po chwili znaj-

dował si

w drugim ko

cu, gdzie rosły zielone p

wonnej ro

liny.

Pani Marta została sama na brzegu. Serce jej

cisn

ło si

rozpacz

. Wła

ciwie, tak przynajmniej my

lała, nie zostało

jej nic innego, jak popełni

samobójstwo. Wszystko przepa-

dło. Kiedy Bogusław przepłyn

ł jeziorko z powrotem i zja-

wił si

przed ni

z p

kiem tataraku, spojrzała na niego jak

na jak

ąś

obc

, nie znan

istot

„Jedno z nas musi umrze

" — pomy

lała. I wyobraziła

sobie, jak niesko

czon

ulg

uczułaby, gdyby tego chłopca

nie było. Nie byłoby wtedy człowieka na ziemi, który by
znał jej tajemnic

. Piek

ca m

ka i piek

cy wstyd ust

piłyby,

nie istniałyby po prostu.
— Niech pani trzyma — zawołał Bogu

wesoło i bynaj-

mniej nie zmieszany tym, co zaszło. — Ja jeszcze przynios

I rzucił do stóp Marty cały p

k zielonych p

dów.

„Przyzwyczajony do takich rzeczy" — z gorycz

pomy

lała Marta i nie chciała spojrze

na Bogusława. Patrzyła na

snop zielonej ro

liny le

Ŝą

cy na piasku.

— Chyba b

dzie dosy

— powiedziała.

— Nie, za mało. Potem pani b

dzie narzeka

e jestem

leniwy — za

miał si

Bogu

i nagle obj

ł j

za szyj

i lekko

musn

ł wargami jej wargi. Marta chciała go zatrzyma

— Zaraz, zaraz — powiedział porozumiewawczo —
tylko przynios

jeszcze tego

stwa.

Oderwał si

od niej i z rozbiegu skoczył do ciemnej wody.

Znikł pod ni

i długo si

nie wynurzał. Wreszcie Marta

ujrzała jego głow

w samym

rodku wodnego oka. Posuwał

naprzód powoli i jak gdyby z trudem.

— Co mu jest? — powiedziała do siebie Marta.
Ale Bogu

dopłyn

ł spokojnie do ko

ca. Jego ramiona

klasycznie wynurzały si

z wody i dłonie elegancko klepały

powierzchni

. Drobne bryzgi wylatywały spod jego palców.

Marta widziała, jak osi

ł dno, stan

ł przy tatarakach

i wyrywał długie pasma. Oczywi

cie z zielonym snopem

trudno mu było płyn

ąć

z powrotem. Mógł wiosłowa

tylko

jedn

. Tote

posuwał si

powoli.

— Co mu jest? — powtórzyła Marta.
Nagle w

rodku jeziorka poszedł pod wod

— Po co on nurkuje? — zaniepokoiła si

doktorowa.

Głowa Bogusia wynurzyła si

na chwil

z topieli. Było to

ść

daleko, ale Marta spostrzegła w jego oczach co

jakby

przestrach. Zerwała si

na równe nogi.

Bogu

znowu si

schował. A kiedy si

wynurzył, uczynił

w stron

Marty gest przera

cy. Ton

ł.

Marta wskoczyła do wody i płyn

ła w jego kierunku. Nic

nie wida

było nad wod

. Na samym

rodku jeziorka Marta

zanurzyła si

w gł

bok

, zimn

wod

. Otworzyła oczy

i ujrzała owo zielonawe, m

tne

wiatło, jakie zazwyczaj

widzi si

nurkuj

c. R

kami falowała tu i ówdzie staraj

c si

natkn

ąć

na ciało topielca. Ale nic nie znajdowała.

Poszła jeszcze gł

biej. Nie mogła wytrzyma

bez oddechu

i ju

szła ku górze zamkn

wszy powieki, kiedy o ciało jej

musn

ły bezwiednie i bezsensownie przebieraj

ce r

ce. Po-

ąŜ

yła za nimi i chwyciła jakie

ciało. W tej chwili dwa

mocne ramiona otoczyły jej szyj

. Chciała wraz z nimi

wypłyn

ąć

na powierzchni

. Ale ramiona ci

ąŜ

yły, cisn

ły

i ci

ły j

w dół, na dno. Traciła oddech i za chwil

mogła

napi

wody.

Wówczas jednym uchyłem głowy w dół wyci

ła szyj

z dławi

cych ramion i podbiwszy si

lekko w gór

wy-

płyn

ła. Była pod samym brzegiem. Nie pami

tała, jak

wyskoczyła na piasek. Obejrzała si

na jeziorko: po

rodku

czerniej

cej wody bulgotało co

przez chwil

i pojawiły si

cherze. Zakryła oczy r

kami. Gdy je odj

ła, woda była

gładka.
Wskoczyła na wał nadbrze

ny i biegła nim krzycz

— Ratujcie, ratujcie!
Zza wierzb wyleciało dwóch chłopaków, którzy tam
kosili ł

. Krzykn

ła do nich, wskazuj

c na jeziorko.

— Tam, pod wysokim drzewem! Bogu

utopił! —

wołała.
Chłopcy biegli pr

dzej od niej i kiedy doleciała do

jeziorka, ju

rozebrali i skakali do wody. Zacz

li nur-

kowa

, systematycznie obszukuj

c dno. Wynurzaj

c si

pohukiwali na siebie.
— Po samym

rodku, po samym

rodku! — wołała

Marta.
Chłopcy przemierzyli całe „oko" wodne do ko

ca i po-

tem ruszyli z powrotem. Nagle jeden z nich, Stasiek,
zakrzykn

ł wynurzaj

c si

— Jest, jest!
— Ci

g za włosy, ci

g! — wołał drugi.

Obaj zanurzali si

i wynurzali w jednym miejscu, a

potem razem płyn

li ku Marcie ci

c pod wod

jaki

ęŜ

ar. Dobili do brzegu i wylazłszy na wierzch wyci

Bogusia. Przewalili go przez cembrowin

i wyci

li ze

strasznym trudem na piasek. Trwało to wszystko z pół
godziny.
Zacz

li mu robi

sztuczne oddychanie.

Woda wylewała si

z ust topielca, ale nie dawał znaku

ycia.

— Czekaj— powiedział Stasiek — polec

po chłopaków,

trzeba go pobuja

— Ja z tob

— krzykn

ł drugi, niepewnie zerkaj

c na

ciało. Widział chyba,

e daremne ich trudy. Bogu

był

zreszt

dobrym pływakiem. Musiało go chwyci

serce.

A wtedy wszelkie „bujanie" było zb

dnym trudem.

— Pani tu popilnuje — powiedział Stasiek.
Wrzucili na mokre ciała bielizn

i pognali. Słycha

było

jeszcze przez chwil

ich pokrzykiwania. Bose ich stopy

dudniły po ubitej powierzchni ochronnego wału.
I oto nad jeziorkiem zapanowała

miertelna cisza, której

nie m

ciły okrzyki oddalaj

cych si

chłopców. Ciało Bo-

gusia le

ało na piasku obok p

ków tataraku, tak jak je

porzucili ratownicy. Ramiona miał rozrzucone na krzy

i na

włosach pod pachami błyszczały okr

głe, zielonawe krople.

Otwarte oczy nie patrzyły i były matowe jak u staro

ytnych

pos

gów. Z rozdziawionych ust wyciekał w

ski strumie

wody czy

luzu.

Pani Marta siedz

c w kucki w pobli

u ciała przypatry-

wała mu si

z napi

ciem, jakby na wieki chciała zawrze

w oczach zarysy nieprawdopodobnej pi

kno

ci. Cała posta

topielca powlekała si

jakby celofanem obco

ci i sztywno-

ci, ciało to z minuty na minut

przestawało by

człowie-

kiem.
W jasnym sło

cu czerwcowego dnia błyszczały ostrym

kolorem

ółte, szczelnie obci

te k

pielówki, których

barw

tylko nieco przełamywał zielony nalot zgniłej wody.

„Dlaczego nie utopiłam si

z nim razem? — my

lała po-

chylaj

c si

nad ciałem. — Czy chciałam

dalej —

po co?"
I bez przerwy powracała w jej pami

ci chwila, gdy

jednym gwałtownym ugi

ciem wy

lizn

ła szyj

z jego dła-

cych u

cisków.

—

? — powtarzała. —

Zrazu ostro

nie dotkn

ła jego piersi. Skóra topielca

szybko wysychała, cho

sło

ce zni

yło si

ku zachodo-

wi. Poczuła pod palcami co

zimnego, jak gdyby marmur.

gni

te mi

ęś

nie wypinały skór

. Ka

da linia przeprowa-

dzona po tych wypukło

ciach była sko

czenie pi

kna. Pani

Marta przyło

yła usta w miejscu, gdzie na przeł

czy pomi

dzy dwoma wzgórkami porastał delikatny puszek. Ju

i on

wysechł.
Kobieta stopniowo przeniosła swoje wargi poni

ej piersi,

gdzie przebiegały najpi

kniejsze mi

ęś

nie gorsu, a potem

nagłym poruszeniem zacz

ła całowa

piersi, przepon

brzuch, p

pek i w gwałtowno

ci pocałunków, którymi

obsypywała zmarłego, schodziła coraz ni

ej. Całe to zimne

i kształtne jak rze

ba ciało pachniało tatarakiem.

Ale kiedy pani Marta poczuła pod wargami r

bek

ół-

tych slipów, do nozdrzy jej doleciał zapach błotnistego iłu,
gnij

cych rybich łusek i wo

błota — aromat

mierci, która

miała si

sta

niebawem równie

jej udziałem.

1958