Altany i wiaty drewniane

@mw®

materiałoznawstwo

str. 1

Wg „Budownictwo ogólne – materiały i wyroby budowlane” – tom 1 / 2005 r.

Drewno jako materiał budowlany

Gatunki drewna stosowane w budownictwie

Gatunki iglaste

Sosna pospolita (Pinius silvestris). Biel sosny pospolitej o kolorze jasnożółtym lub

ółtoszarym jest szeroki. Twardziel ma zabarwienie czerwonobrunatne i charakteryzuje się

intensywnym  zapachem  żywicy.  Słoje  roczne  sosny  są  wyraźne  z  szeroką  strefą  drewna  późnego.
Najlepsze  właściwości  techniczne  ma  drewno  sosny  z  drzew  ściętych  w  wieku  80-120  lat.  W
drzewach  starszych  drewno  jest  mniej  spoiste.  Drewno  sosny  jest  średnio  ciężkie,  ma  dobre
właściwości wytrzymałościowe, a dzięki dużej zawartości żywicy jest stosunkowo trwałe, odporne
na działanie umiarkowanej wilgoci i dobrze zachowuje się pod wodą. Biel daje się dobrze nasycać
impregnatami,  podczas  gdy  twardziel  jest  praktycznie  nieprzesiąkliwa.  Drewno  sosnowe  ma
uniwersalne  zastosowanie  w  budownictwie.  Wykonuje  się  z  niego  konstrukcje  nośne  (dachowe,
stropy,  ściany, słupy, ramy, kratownice itp.), tarcicę jako surowiec do dalszego przerobu, stolarkę
budowlaną,  podłogi,  sklejki,  okleiny,  obłogi  i  wyroby  drewnopochodne.  Drewno  sosnowe  dobrze
przyjmuje farby i lakiery z wyjątkiem miejsc żywicznych.

Świerk (Picea excelsa). Drewno świerka jest słabo żywiczne, ma twardziel białą z żółtym

odcieniem  u  odmiany  białej  lub  czerwonobiałą  u  odmiany  czerwonej.  Ma  wyraźne  słoje  roczne
(odmiany  północne  i  wysokogórskie  są  wąskosłoiste).  Najlepsze  właściwości  techniczne  ma
drewno  z  drzew  ściętych  w  wieku  80-120  lat.  Drewno  świerka  jest  lekkie,  miękkie,  ma  średnie
parametry  wytrzymałościowe.  Jest  łupliwe  i  „trudne”  w  obróbce  mechanicznej.  Przeważnie  ma
wiele sęków rozmieszonych w regularnych okółkach oraz pęcherze żywiczne. Drewno świerkowe
jest  materiałem  trwałym,  gdy  jest  stosowane  w  miejscach  suchych  i  przewiewnych  lub  gdy  stale
znajduje się pod wodą. Świerk wysokogórski i północny ma lepsze właściwości wytrzymałościowe
i jest trwalszy od świerka nizinnego. Drewno świerkowe nie nadaje się do nasycania ciśnieniowego,
natomiast  można  go  impregnować  w  kąpielach  lub  innymi  metodami.  Nadaje  się  do  malowania  i
bejcowania,  lecz  nie  do  polerowania.  Świerk  ma  zastosowanie  podobne  jak  sosna,  jest  jednak
materiałem od niej gorszym.

Jodła (Abies pectinata). Drewno jodły zawiera najmniej żywicy spośród wszystkich drzew

iglastych.  Ma  twardziel  jednolicie  białą  lub  żółtawobiałą  różowiejącą  ku  rdzeniowi,  czasem  z
odcieniem  szarym  lub  zielonkawo-szarym.  Drewno  jodły  ma  kwaśny  zapach  garbników.
Wzrokowo  trudno  je  odróżnić  od  świerka.  Najlepsze  właściwości  techniczne  ma  drewno  z  drzew
ś

ciętych w wieku ok. 100 lat. Drewno jodłowe ma średnie parametry wytrzymałościowe. Jest

miękkie, łupliwe, ma wiele sęków wypadających z tarcicy, skłonność do pękania i paczenia. Jest
twardsze i trudniejsze w obróbce od świerka, bardzo trwałe w wodzie. Drewno jodłowe ma
zastosowanie w budownictwie wodnym, mostowym i budownictwie ogólnym.

Modrzew (Larix europaea). W przekroju poprzecznym modrzewia wyróżnia się wąski,

ółtawobiały biel, czerwonobrązową twardziel oraz wyraźne słoje roczne z szeroką strefą drewna

późnego. Najlepsze właściwości techniczne ma drewno z drzew ściętych w wieku 100-120 lat.
Drewno modrzewiowe jest ciężkie, żywiczne, twarde i łupliwe. Jest trudne w obróbce i skłonne do
pękania. Ma zapach silnie żywiczny i wyraźny połysk. Drewno modrzewiowe jest najlepszym i
najtrwalszym drewnem budowlanym.

Gatunki liściaste

Dąb (Quercus robur, Quercus petraea). Biel u dębu jest wąski, żółtawobiały, twardziel zaś

ółtobrunatna z odcieniem zielonkawym lub zielonkawo-szarym. Na przekroju poprzecznym

widoczne są jasno połyskujące promienie rdzeniowe, które na przekroju promieniowym przyjmują
postać wysokich błyszczących smug (błyszcz). Najlepsze właściwości techniczne ma drewno z
drzew ściętych w wieku ok. 180 lat. Drewno szerokosłoiste jest twarde, trudne w obróbce, ma dużą
wytrzymałość i odporność na ścieranie. Drewno wąskosłoiste jest miękkie i łatwe w obróbce. Biel

www.lech-bud.org

Str. 2

Rodzaje drewna budowlanego

Data utworzenia 2005-12-20 17:33

Data ostatniego wydruku 2006-06-06 14:29

jest nietrwały i nieużyteczny, gdyż łatwo może być zaatakowany przez owady. Drewno dębowe ma
silny  i  trwały  kwaśny  zapach  garbników,  w  wodzie  twardnieje  i  z  czasem  czernieje,  w  wyniku
reakcji  chemicznych  między  garbnikami  znajdującymi  się  w  drewnie,  a  związkami  żelaza
znajdującymi  się  w  wodzie.  Elementy  z  drewna  dębowego  łatwo  ulegają  pękaniu  i  paczeniu,
dlatego materiał przed użyciem powinien być dobrze wysuszony. Drewno dębowe ma zastosowanie
w budownictwie lądowym i wodnym. Wykonuje się z niego podkłady kolejowe, podwaliny ścian,
stolarkę budowlaną, posadzki, używa się go w szkutnictwie, kołodziejstwie i bednarstwie.

Jesion (Fraximus excelsior). Jesion ma wąski biel i twardziel o jednolitej barwie

cytrynowobiałej  u  drzew  młodych  i  brunatnożółtej  u  drzew  starszych,  wyraźne  słoje.  Drewno
szerokosłoiste  jest  ciężkie,  twarde,  o  dużej  wytrzymałości,  trudne  w  obróbce,  natomiast
wąskosłoiste  jest  lżejsze,  miękkie,  o  mniejszej  wytrzymałości  i  łatwe  w  obróbce.  Drewno  jesionu
jest  elastyczne.  Świeże  drewno  pod  wpływem  parzenia  łatwo  się  wygina,  dobrze  się  poleruje.  W
warunkach  suchych  drewno  jesionu  jest  trwałe,  a  w  zmiennych  wilgotnych  szybko  ulega
zniszczeniu. Stosuje się je do wyrobu stolarki budowlanej, boazerii, robót posadzkarskich itp.

Buk (Fagus silvatica). Drewno buka jest bez-twardzielowe, jasno-zielonkawożółte z

różowym  odcieniem,  a  słoje  wyraźne.  W  drewnie  buka  często  występuje  szarobrunatna  fałszywa
twardziel. W przekrojach są wyraźnie widoczne błyszczące promienie rdzeniowe. Buki wycina się
w wieku ok. 110 lat. Drewno buka jest ciężkie, łupliwe, o dużej kurczliwości, skłonne do pękania i
paczenia.  Trudno  je  konserwować;  jest  trwałe  w  warunkach  suchych,  także  wówczas  gdy  stale
znajduje się pod wodą. Pod wpływem wilgoci i zmiennych warunków atmosferycznych drewno to
staje  się  nietrwałe.  Trwałość  i  właściwości  mechaniczne  buka  są  lepsze  niż  dębu.  Drewno  buka
łatwo ulega zniszczeniu przez owady. Daje się łatwo nasycać pod ciśnieniem. Wykonuje się z niego
stolarkę budowlaną, posadzki, schody i balustrady.

Wiąz (Ulmus campestris, Ulmus montana). Biel wiązu jest jasnożółty, twardziel od jasno-

do  ciemnobrunatnej  z  żółtymi,  fioletowymi  lub  zielonkawymi  odcieniami.  Naczynia  i  promienie
rdzeniowe są widoczne gołym okiem. Drewno wiązu jest ciężkie, trudno łupliwe, trudne w obróbce,
trwałe  na  powietrzu  i  pod  wodą,  twarde  i  charakteryzuje  się  dobrymi  parametrami
wytrzymałościowymi.  Dobrze  się  toczy,  trudno  poleruje,  parzone  dobrze  –  dobrze  się  wygina.  Z
drewna wiązu wykonuje się stolarką budowlaną, boazerię, posadzki.

Olcha (Alnus glutinosa). Drewno olchy jest beztwardzielowe o zabarwieniu

pomarańczowobiałym  w  stanie  świeżym  i  różowobrunatnym  po  wysuszeniu.  Czasem  w  drewnie
olchy  występuje  szaro  zabarwiona  fałszywa  twardziel.  Słoje  są  niewyraźne.  Są  widoczne  liczne
brunatne  plamki  rdzeniowe.  Drewno  olchy  jest  lekkie,  miękkie  i  łupliwe,  łatwo  się  obrabia  i
poleruje.  Ma  przeciętne  właściwości  mechaniczne.  Dzięki  dużej  zawartości  garbników  drewno
olchy  znajdujące  się  stale  pod  wodą  jest  bardzo  trwałe,  zaś  w  zmiennych  warunkach
atmosferycznych  mało  odporne.  Łatwo  ulega  zniszczeniu  przez  owady.  Ma  zastosowanie  do
produkcji sklejek, płyt pilśniowych, wiórowych itp.

Brzoza (Betula verrucosa, Betula pubescens). Beztwardzielowe drewno brzozy jest białe z

ółtawym lub czerwonym odcieniem. Słoje są niewyraźne. Widoczne są liczne plamki rdzeniowe.

Ma średnią gęstość, jest średnio twarde i łupliwe. Właściwości mechaniczne brzozy są dobre. Jej
trwałość i odporność na grzyby domowe jest mała. Drewno brzozy jest stosowane do produkcji
sklejek, oklein, narzędzi itp.

Grab (Carpinus betulus). Drewno grabu jest beztwardzielowe o zabarwieniu białym z

szarym  odcieniem.  Czasem  występuje  szarobrunatna  fałszywa  twardziel.  Słoje  są  niewyraźne,  o
falistym  zarysie.  Na  przekroju  poprzecznym  są  widoczne  szerokie  promienie  rdzeniowe.  Drewno
grabu  ma  dużą  gęstość,  jest  trudno  łupliwe,  bardzo  twarde.  Charakteryzuje  się  korzystnymi
właściwościami  mechanicznymi.  Jest  trudno  ścieralne.  Stosuje  się  je  na  deszczułki  posadzkowe  i
jako drewno narzędziowe.

@mw®

materiałoznawstwo

str. 3

Wg „Budownictwo ogólne – materiały i wyroby budowlane” – tom 1 / 2005 r.

Materiały drzewne (ogólnie)

Podział drewna budowlanego

Drewno budowlane najogólniej można podzielić na dwie podstawowe grupy: drewno okrągłe i tarcicę
(iglastą i liściastą). Oprócz tych materiałów wyodrębnić należy jeszcze grupę obejmującą wyroby z drewna i
z materiałów drewnopochodnych.

Drewno okrągłe

Z  części  pnia,  po  odcięciu  wierzchołka,  usunięciu  kory  oraz  odcięciu  gałęzi  i  sęków  równo  z
obwodem  drzewa,  otrzymuje  się  drewno  okrągłe.  W  zależności  od  średnicy  i  długości  drewno
okrągłe dzieli się na następujące sortymenty: grubiznę, dłużyce, kłody, wyrzynki, żerdzie, szczapy i
wałki.  Drewno  okrągłe  ma  zastosowanie  do  wyrobu  takich  elementów  jak:  pale  słupy,  podpory  i
belki mostowe, słupy do rusztowań, stemple oraz stanowi surowiec tartaczny.

rednice drewna okrągłego nie może być mniejsza niż 7 cm. Długość dłużyc z drzew iglastych

wynosi minimum 9 m, z drzew liściastych zaś minimum 6 m. Długość kłód z drzew iglastych wynosi 2,5 ÷
8,9 m, a z drzew liściastych 2,5 ÷ 5,9 m. Długość wyrzynków nie przekracza 2,5 m. Żerdzie mają długość do
6 m, a średnicę 7 ÷ 14 cm.

W przypadku elementów z drewna okrągłego lepiej wykorzystuje się przekrój oraz zachowuje się

części tkanki łyka chroniącej biel przed wpływami atmosferycznymi i zakażeniami. Wadą drewna okrągłego
stosowanego do budowy konstrukcji może być trudniejsze wykonywanie połączeń lub jego zbieżystość. W
belkach złożonych można wyrównać różnice w grubości elementów i uzyskać jednakową wysokość
przekroju przez naprzemianległy układ dłużyc. Wymagania w zakresie wymiarów i jakości drewna
okrągłego są podane w BN-75/9220-01.

Drewno okrągłe przeciera się w tartakach na elementy o różnych wymiarach. Zależnie od kształtów i
wymiarów przekroju poprzecznego uzyskuje się poszczególne rodzaje sortymentów tarcicy, np. deski, bale.

Tarcica

Materiał  przetarty  z  drewna  okrągłego  nazywa  się  tarcicą.  Przecieranie  drewna  odbywa  się  w
tartakach.  Drewno  zwykłe  miękkie  lub  mniej  wartościowe  przeciera  się  na  trakach  pionowych
jedno-  lub  wielopiłowych.  Cenniejsze  rodzaje  drewna  twardego  przeciera  się  piłami  taśmowymi
blokowymi  na trakach poziomych. W zależności od sposobu przetarcia, tarcicę dzieli się na grupy,
a  w  grupach  na  sortymenty.  Drewno  okrągłe  może  być  przecierane  jednokrotnie  –  na  ostro,  lub
dwukrotnie  –  z  pryzmowaniem.  Materiał  uzyskany  z  przetarcia  na  ostro  nosi  nazwę  tarcicy
nieobrzynanej.  Przecieranie  dwukrotne  polega  na  uformowaniu  pryzmy  przez  odcięcie  materiału
bocznego,  a  następnie  na  przetarciu  pryzmy  obróconej  o  kąt  90º  .  Materiał  uzyskany  z  przetarcia
dwukrotnego z pryzmowaniem lub z przetarcia na ostro i następnie obrzynania równoległego do osi
wzdłużnej  nosi  nazwę  tarcicy  obrzynanej.  Materiał  przetarty  na  ostro  i  następnie  obrzynany
nierównolegle  do  osi  wzdłużnej  nosi  nazwę  tarcicy  zbieżyście  obrzynanej.  Jeśli  na  narożach
przekrojów  poprzecznych  tarcicy  pozostają  części  obwodu  okrąglaka,  tzw.  obliny  lub  oflisy,  to
materiał drzewny określa się jako obliniasty.

Rys. 1-1. Tarcica: a) nieobrzynana; b) obrzynana.

Podział tarcicy oraz nazwy i określenia są podane w PN-75/D-01001. Sortymenty tarcicy obejmują

deski, bale, łaty, krawędziaki i belki. Podział tarcicy iglastej, wymiary poszczególnych sortymentów oraz
charakterystykę klas jakości wg wad drewna podane są w PN-75/D-96000, a tarcicy liściastej w PN-72/D-
96002. Podział wg długości obejmuje tarcicę: długą (2,4 ÷ 6,3 m) i tarcicę średniej długości (0,9 ÷ 2,3 m).