tech_obuw_311[25].Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Przykładowe scenariusze zajęć

Ćwiczenia

5.1. MontaŜ cholewek

5.1.1. Ćwiczenia

5.2. Sporządzanie wykazu czynności technologicznych występujących przy

szyciu cholewek

5.2.1. Ćwiczenia

5.3. Sporządzanie instrukcji technologicznych i ocena procesu montaŜu

cholewek

5.3.1. Ćwiczenia

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia

7. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Przekazujemy Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie technik obuwnik.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które uczeń
powinien mieć opanowane przed przystąpieniem do realizacji tej jednostki modułowej,

−

cele kształcenia, jakie uczeń powinien osiągnąć w czasie zajęć edukacyjnych tej jednostki
modułowej,

−

przykładowe scenariusze zajęć,

−

przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami nauczania–
–uczenia oraz środkami dydaktycznymi,

−

ewaluację osiągnięć ucznia,

−

wykaz literatury, z jakiej uczeń moŜe korzystać podczas nauki.

Wskazane jest, aby zajęcia dydaktyczne były prowadzone róŜnymi metodami ze

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania.

Formy organizacyjne pracy uczniów mogą być zróŜnicowane, począwszy od

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej.

Schemat układu jednostek modułowych

311[25].Z2.03

Dokonywanie montaŜu i wykończania

cholewek

311[25].Z2

Technologia wytwarzania

cholewek

311[25].Z2.01

Stosowanie technik łączenia

elementów obuwia

311[25].Z2.02

Przygotowanie elementów

do montaŜu cholewek

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−

identyfikować formy i elementy konstrukcyjne obuwia,

−

charakteryzować typy i rodzaje obuwia,

−

charakteryzować kopyta obuwnicze,

−

określać zasady doboru kopyt w zaleŜności od grupy wiekowej, typu cholewki i systemu
montaŜu obuwia,

−

charakteryzować materiały podstawowe i pomocnicze,

−

stosować techniki łączenia elementów obuwia,

−

przygotowywać elementy cholewek do montaŜu,

−

określać budowę i przeznaczenie oraz wyjaśniać zasadę działania maszyn szyjących,

−

przygotowywać maszyny szyjące do pracy, określać zasady doboru smarów, regulacji
i konserwacji maszyn i urządzeń,

−

posługiwać się dokumentacją konstrukcyjną i technologiczną.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

–

zastosować systemy oraz metody montaŜu i wykończania cholewek,

–

ustalić parametry operacji technologicznych procesu montaŜu i wykończania cholewek,

–

sporządzić wzorce pracy oraz instrukcje wykonania operacji montaŜu i wykończania
cholewek,

–

skontrolować przebieg procesu produkcyjnego oraz ocenić jakość wykonania operacji
technologicznych,

–

ustalić techniki i zasady łączenia podszewek, wierzchów i wierzchów z podszewkami,

–

ustalić techniki wygładzania i wzmacniania szwów,

–

ustalić zasady oraz techniki montaŜu elementów funkcjonalnych i zdobniczych,

–

ustalić

sposoby

łączenia

cholewek

podpodeszwami

lub

wyściółkami,

w niekonwencjonalnych systemach montaŜu obuwia,

–

ustalić procesy zdobienia i wykończania zmontowanych cholewek,

–

skorzystać z dokumentacji technologicznej procesu montaŜu i wykończania cholewek,

–

zaplanować

proces

technologiczny

wytwarzania

róŜnych

typów

cholewek

z zastosowaniem współczesnych rozwiązań technicznych i organizacyjnych,

–

przygotować materiały pomocnicze do procesu montaŜu i wykończania cholewek,

–

wykonać operacje montaŜu i wykończania cholewek,

–

określić przyczyny wadliwej produkcji cholewek oraz zastosować działania
profilaktyczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

Scenariusz zajęć 1

Osoba prowadząca

………………………………………………………..

Modułowy program nauczania: Technik obuwnik 311[25]
Moduł:

Technologia wytwarzania cholewek 311[25].Z2

Jednostka modułowa:

Dokonywanie montaŜu i wykończania cholewek

311[25].Z2.03

Temat: Techniki łączenia tylnych brzegów obłoŜyn.

Cel ogólny: kształtowanie umiejętności łączenia tylnych brzegów obłoŜyn.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−

zorganizować stanowisko pracy do łączenia tylnych brzegów obłoŜyn,

−

sporządzić wykaz czynności technologicznych wykonania operacji,

−

dobrać maszynę, urządzenia i narzędzia pomocnicze,

−

dobrać odzieŜ ochronną obowiązującą na stanowisku pracy,

−

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowisku i podczas
uŜytkowania maszyny,

−

pobrać obłoŜyny,

−

wyregulować i sprawdzić stan techniczny maszyn,

−

ustalić parametry i techniki łączenia tylnych brzegów obłoŜyn,

−

wykonać łączenie tylnych brzegów obłoŜyn,

−

dokonać samooceny wykonanej pracy.

Metody nauczania–uczenia się:

−

wykład,

−

pokaz,

−

wiczenia praktyczne.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−

praca w zespołach dwuosobowych.

Czas: 2 godziny dydaktyczne.

Środki dydaktyczne:

−

obłoŜyny,

−

instrukcja czynnościowa dotycząca łączenia tylnych brzegów obłoŜyn,

−

maszyna plaska 1 –igłowa,

−

maszyna zygzak,

−

komplet kluczy,

−

oliwiarka,

−

nici i igły,

−

przybory piśmiennicze,

−

papier formatu A4,

−

literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg zajęć:
1.

Sprawdzenie listy obecności.

Określenie tematu zajęć.

Wyjaśnienie uczniom tematu i szczegółowych celów kształcenia.

Podział uczniów na zespoły i wybór lidera.

Grupa losuje jaką techniką ma łączyć tylne brzegi obłoŜyn.

Wykonanie przez uczniów ćwiczenia praktycznego:

−

kaŜdy zespół otrzymuje obłoŜyny do wykonania ćwiczenia,

−

uczniowie sporządzają opis wylosowanej techniki łączenia obłoŜyn,

−

posługując się maszyną płaską 1- igłową lub maszyną zygzak łączą tylne brzegi obłoŜyn.

Po wykonaniu ćwiczenia wybrany uczeń z grupy prezentuje wykonaną pracę omawiając
zasady łączenie tylnych brzegów obłoŜyn wybraną techniką.

Nauczyciel sprawdza zgodność wykonanej pracy z opisem technologicznym wykonania
czynności.

Uczniowie pozostałych zespołów wspólnie z nauczycielem oceniają jakość wykonanej
pracy.

Zakończenie zajęć:

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy wykonywania ćwiczenia sprawiły

im trudności. Nauczyciel podsumowuje zajęcia, wskazując jakie umiejętności były ćwiczone,
jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać w przyszłości. Nauczyciel zadaje pracę
domową.

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:

−

nauczyciel ocenia uczniów podczas prowadzonych zajęć metodą obserwacji, zwracając
uwagę na stopień ich aktywności, zaangaŜowanie w wykonywanie ćwiczenia,
poprawność wykonywania ćwiczenia,

−

ocenia efekty końcowe pracy,

−

przeprowadza anonimowe ankiety ewaluacyjne dotyczące sposobu prowadzenia zajęć,
trudności podczas realizowania zadania i zdobytych umiejętności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Scenariusz zajęć 2

Osoba prowadząca

…………………………………………………

Modułowy program nauczania: Technik obuwnik 311[25]
Moduł:

Technologia wytwarzania cholewek 311[25].Z2

Jednostka modułowa:

Dokonywanie montaŜu i wykończania cholewek

311[25].Z2.03

Temat: Techniki zdobienia cholewek

Cel ogólny: kształtowanie umiejętności zdobienia cholewek

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−

zorganizować stanowisko pracy do zdobienia cholewek,

−

sporządzić opis czynności technologicznej wykonania operacji,

−

dobrać urządzenia i narzędzia pomocnicze,

−

dobrać odzieŜ ochronną obowiązującą na stanowisku pracy,

−

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowisku i podczas
uŜytkowania maszyny,

−

wymienić metody zdobienia cholewek,

−

dobrać metodę zdobienia do danej cholewek,

−

wykonać zdobienie cholewki,

−

dokonać samooceny wykonanej pracy.

Metody nauczania–uczenia się:

−

pokaz z objaśnieniem,

−

wiczenia praktyczne.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−

praca w zespołach 2–4 osobowych.

Czas: 2 godziny dydaktyczne.

Środki dydaktyczne:

−

cholewki,

−

sita do sitodruku,

−

maszyna hafciarka sterowana komputerowo,

−

stemple i farba drukarska,

−

taśmy pasmanteryjne,

−

paski kolorowe ze skóry, tkanin, tworzyw skóropodobnych,

−

zdobiny metalowe takie jak: haki, nity, klamry, sprzączki itp.

−

przybory piśmiennicze, papier formatu A4,

−

literatura zgodna z punktem 7 Poradnika dla nauczyciela.

Przebieg zajęć:
Zadanie dla ucznia

Wykonaj zdobienie cholewki wybraną techniką.

Faza wstępna
1.

Określenie tematu zajęć.

Sprawdzenie listy obecności.

Wyjaśnienie uczniom tematu i szczegółowych celów kształcenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyjaśnienie uczniom zasad pracy metodami pokazu z objaśnieniem i ćwiczeń
praktycznych.

Podział uczniów na grupy.

Faza właściwa
Praca metodami pokazu z objaśnieniem i ćwiczeń praktycznych.
Informacje
Pytania prowadzące:
1.

Jakie są metody zdobienia cholewek?

Na co naleŜy zwrócić uwagę dobierając metodę zdobienia?

W jaki sposób zdobimy cholewki techniką sitodruku?

W jaki sposób zdobimy cholewki poprzez naszywanie elementów zdobniczych?

W jaki sposób zdobimy cholewki poprzez haftowanie?

W jaki sposób zdobimy cholewki poprzez stemplowanie?

W jaki sposób zdobimy cholewki poprzez tłoczenie?

W jaki sposób zdobimy cholewki poprzez przeplatanie?

Planowanie
1.

Zaplanuj technikę zdobienia cholewki.

Zaplanuj rozmieszczenie motywu zdobniczego.

Ustalenie
1.

Uczniowie pracując w zespołach zastanawiają się nad technikę zdobienia cholewki.

Uczniowie pracując w zespołach proponują technikę zdobienia cholewki.

Uczniowie konsultują z nauczycielem poprawność wyboru techniki zdobienia cholewki.

Wykonanie
1.

Wykonują opis zdobienia cholewki wybraną techniką.

Uczniowie wykonują zdobienia cholewki.

Sprawdzanie
1.

Uczniowie sprawdzają w grupach poprawność i dokładność wykonania pracy pod
względem zastosowanej techniki i jakości wykonania.

Uczniowie zapisują uwagi odnośnie sposobu i jakości wykonania pracy.

KaŜdy uczeń przedkłada nauczycielowi wykonaną pracę do oceny wraz z naniesionymi
uwagami.

Analiza końcowa

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy wykonywania ćwiczenia sprawiły

im najwięcej trudności. Nauczyciel podsumowuje zajęcia, wskazując jakie nowe, waŜne
umiejętności zostały wykształcone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać
w przyszłości. Nauczyciel zadaje pracę domową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. ĆWICZENIA

5.1. MontaŜ cholewek

5.1.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj połączenie wierzchu z podszewką cholewki z jednoczesnym obcinaniem

nadmiaru materiału.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  zaprezentować  wzory  cholewek  po  połączeniu  wierzchu
z  podszewkami.  Uczeń  powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału  Materiał
nauczania z Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie powinno być wykonywane samodzielnie, przez
kaŜdego  ucznia.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  dokładność  i  precyzję  wykonania  czynności.  Po
prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

sprawdzić stan techniczny maszyny,

ocenić sprawność działania noŜyka do obcinania nadmiaru materiału,

posmarować klejem kauczukowym górne brzegi wierzchu i podszewki,

skleić wierzch z podszewką,

dokonać obszycia górnych brzegów obłoŜyn z jednoczesnym obcięciem nadmiaru
podszewki,

dokonać samooceny wykonania ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna,

−

pokaz z instruktaŜem,

−

pokaz z objaśnieniem.

rodki dydaktyczne:

−

maszyna słupkowa z wmontowanym noŜykiem do obcinania nadmiaru podszewki,

−

pędzel, klej kauczukowy,

−

wierzch i podszewka cholewki, cholewka po wykonanej czynności,

−

instrukcja wykonania czynności i obsługi maszyny,

−

literatura z rozdziału 7

Ćwiczenie 2

Wykonaj wygładzenie i wzmocnienie szwu łączącego tylne brzegi obłoŜyn.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia, pokazać wzory prawidłowo połączonych, wygładzonych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wzmocnionych taśmą lub rozszytych tylnych brzegów obłoŜyn. Uczeń  powinien przeczytać
odpowiedni  fragment  rozdziału  Materiał  nauczania  z  Poradnika  dla  ucznia.  Ćwiczenie
powinno  być  wykonywane  samodzielnie,  przez  kaŜdego  ucznia.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na
dokładność  i  precyzję  wykonania  czynności.  Po  prezentacji  ćwiczeń  powinna  wywiązać  się
w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

sprawdzić stan techniczny maszyny,

dokonać wygładzenia szwu,

wzmocnić szew taśmą samoprzylepną lub rozszyć,

dokonać samooceny wykonania ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna,

−

pokaz z instruktaŜem,

−

pokaz z objaśnieniem.

rodki dydaktyczne:

−

prasowarka szwów, rozszywarka, instrukcja wykonania czynności i obsługi maszyny,

−

tylne brzegi obłoŜyn połączone przez zszywanie ściegiem zwartym,

−

młotek, taśma wzmacniająca samoprzylepna,

−

literatura z rozdziału 7.

Ćwiczenie 3

Dokonaj analizy porównawczej czynności technologicznych występujących w czasie

naszywania obłoŜyn derbowych z czynnościami występującymi w czasie naszywania
przyszwy okładowej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  pokazać  wzory  prawidłowo  uszytych  cholewek  derbowych
oraz  okładowych.  Uczeń  powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału  Materiał
nauczania z Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie powinno być wykonywane samodzielnie, przez
kaŜdego  ucznia  lub  w  zespołach  dwuosobowych.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  dokładność
wykonania ćwiczenia. Po prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

dokonać analizy czynności technologicznych występujących w czasie naszywania
obłoŜyn derbowych na przyszwę,

dokonać analizy czynności technologicznych występujących w czasie naszywania
przyszwy okładowej na obłoŜyny,

porównać czynności technologiczne występujące przy łączeniu przyszew z obłoŜynami,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dokonać samooceny wykonania zadania,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna.

rodki dydaktyczne:

−

uszyta cholewka derbowa,

−

uszyta cholewka okładowa,

−

artykuły piśmiennicze, arkusz papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 7.

Ćwiczenie 4

Wykonaj ręczne krąŜkowanie obłoŜyn. Sporządź wykaz wykonanych czynności

technologicznych.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia, pokazać wzory obłoŜyn z prawidłowo osadzonymi krąŜkami.
Uczeń powinien przeczytać odpowiedni fragment rozdziału Materiał nauczania z Poradnika
dla ucznia. Ćwiczenie powinno być wykonywane samodzielnie, przez kaŜdego ucznia. NaleŜy
zwrócić uwagę na dokładność i precyzję wykonania ćwiczenia. Po prezentacji ćwiczeń
powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

sprawdzić stan techniczny narzędzi,

nanieść oznaczenia miejsc krąŜkowania na brzegi obłoŜyn,

wybić otwory i wmontować krąŜki,

dokonać samooceny wykonania zadania,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna,

−

pokaz z objaśnieniem.

rodki dydaktyczne:

−

obłoŜyny obszyte z podszewką,

−

dziurkacz, ręczny krąŜkowacz, podkład do wybijania, młotek,

−

artykuły piśmiennicze, arkusz papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 7.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Dokonaj łączenia tylnych brzegów obłoŜyn znanymi Ci metodami. Porównaj sposoby

łączenia tylnych brzegów obłoŜyn pod względem trwałości i wytrzymałości szwu.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  pokazać  wzory  prawidłowo  połączonych  tylnych  brzegów
obłoŜyn.  Uczeń  powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału  Materiał  nauczania
Poradnika  dla  ucznia.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonywane  samodzielnie,  przez  kaŜdego
ucznia. NaleŜy zwrócić uwagę na dokładność i precyzję wykonania ćwiczenia. Po prezentacji
ć

wiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

sprawdzić sprawność maszyn szyjących,

wykonać połączenie tylnych brzegów obłoŜyn szwem zszywanym,

wykonać połączenie tylnych brzegów obłoŜyn szwem zygzakowym,

dokonać porównania wykonanych połączeń,

przeprowadzić samoocenę wykonanej pracy,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna,

−

pokaz z objaśnieniem,

−

pokaz z instruktaŜem.

rodki dydaktyczne:

−

komplet obłoŜyn,

−

komplet obłoŜyn z paskiem tylnym,

−

maszyna szyjąca płaska jednoigłowa, instrukcja wykonania czynności i obsługi maszyny,

−

maszyna szyjąca zygzak, instrukcja wykonania czynności i obsługi maszyny,

−

artykuły piśmiennicze, arkusz papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 7.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.2. Sporządzanie wykazu czynności technologicznych

występujących przy szyciu cholewek

5.2.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie wzoru cholewki czółenka damskiego otrzymanego od nauczyciela sporządź

wykaz operacji technologicznych szycia tej cholewki.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  pokazać  wzory  prawidłowo  uszytych  cholewek.  Uczeń
powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału  Materiał  nauczania  Poradnika  dla
ucznia.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonywane  samodzielnie,  przez  kaŜdego  ucznia  lub
w zespołach dwuosobowych. NaleŜy zwrócić uwagę na dokładność wykonania ćwiczenia. Po
prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

dokonać oceny i analizy czynności technologicznych, które wystąpiły przy szyciu
wybranej cholewki czółenka damskiego,

wypisać czynności w kolejności chronologicznej,

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna.

rodki dydaktyczne:

−

uszyte cholewki czółenek damskich,

−

artykuły piśmiennicze, arkusz papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 7.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj w Internecie na stronach związanych z obuwiem wzory obuwia męskiego

wizytowego. UłóŜ czynności technologiczne szycia cholewki dla wzoru wybranego przez
nauczyciela.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  pokazać  wzory  prawidłowo  uszytych  cholewek  i  omówić
czynności  technologiczne.  Uczeń  powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału
Materiał  nauczania  Poradnika  dla  ucznia.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonywane
samodzielnie, przez kaŜdego ucznia lub w zespołach dwuosobowych. NaleŜy zwrócić uwagę
na dokładność wykonania ćwiczenia. Po prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie
dyskusja.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

dokonać analizy elementów składowych wybranej cholewki,

dokonać analizy czynności technologicznych, które mogą wystąpić przy szyciu tej
cholewki,

wypisać czynności w kolejności chronologicznej,

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna.

rodki dydaktyczne:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

artykuły piśmiennicze, arkusz papieru formatu A4,

−

literatura z rozdziału 7.

Ćwiczenie 3

Dokonaj analizy porównawczej czynności technologicznych występujących przy szyciu

dwóch wzorów cholewek przydzielonych przez nauczyciela. WskaŜ czynności podobne i te,
które są róŜne dla poszczególnych wzorów.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i sposób wykonania ćwiczenia, pokazać wzory cholewek i omówić czynności technologiczne
występujące przy ich szyciu. Uczeń powinien przeczytać odpowiedni fragment rozdziału
Materiał nauczania Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie powinno być wykonywane
samodzielnie, przez kaŜdego ucznia lub w zespołach dwuosobowych. NaleŜy zwrócić uwagę
na dokładność wykonania ćwiczenia. Po prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie
dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

dokonać analizy elementów składowych przydzielonych cholewek,

dokonać analizy czynności technologicznych, które mogą wystąpić przy szyciu obydwu
cholewek,

wypisać czynności w kolejności chronologicznej,

dokonać analizy porównawczej czynności technologicznych dla obydwu wzorów,

wypisać czynności podobne i te, którymi się wzory róŜnią,

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

dyskusja dydaktyczna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.3. Sporządzanie instrukcji technologicznych i ocena procesu

montaŜu cholewek

5.3.1.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dysponując zbiorem elementów i półproduktów obuwia poddanego procesowi montaŜu

cholewek dokonaj oceny ich jakości i wskaŜ zauwaŜone błędy technologiczne powstałe
w czasie szycia.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i  sposób  wykonania  ćwiczenia,  pokazać  wzory  cholewek  i  przedstawić  przykładowe  błędy
powstałe  przy  ich  szyciu.  Uczeń  powinien  przeczytać  odpowiedni  fragment  rozdziału
Materiał  nauczania  Poradnika  dla  ucznia.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonywane
samodzielnie,  przez  kaŜdego  ucznia.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  dokładność  wykonania
ć

wiczenia. Po prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeanalizować otrzymany zbiór elementów i półproduktów,

określić nazwę wykonywanych czynności związanych z montaŜem cholewki,

dokonać oceny jakości otrzymanego półproduktu,

wskazać i opisać zauwaŜone błędy i wady popełnione w procesach montaŜu cholewki,

dokonać samooceny wykonania ćwiczenia,

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

pokaz z instruktaŜem,

−

dyskusja dydaktyczna.

rodki dydaktyczne:

−

zbiór elementów i półproduktów poddanych procesom montaŜu cholewki,

−

instrukcje czynnościowe w procesie montaŜu,

−

kartki papieru format A4, przybory piśmiennicze,

−

dokumentacje techniczno-technologiczne procesów montaŜu cholewki,

−

literatura z rozdziału 7.

Ćwiczenie 2

Przygotuj instrukcję technologiczną do wykonania czynności związanej z procesem

montaŜu  cholewki  według  wskazań  nauczyciela.  W  instrukcji  powinieneś  uwzględnić  opisy
dotyczące:  wyposaŜenia  stanowiska  pracy,  parametrów  i  warunków  technicznych
wykonywanych czynności, obsługi maszyn, technologii wykonywanych czynności oraz zasad
regulacji i konserwacji stosowanych maszyn, urządzeń i narzędzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

wiczenia. Po prezentacji ćwiczeń powinna wywiązać się w klasie dyskusja.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeanalizować przykłady instrukcji czynnościowych zawartych w rozdziale 4.3.1.
Poradnika dla ucznia,

dobrać maszyny, urządzenia i narzędzia,

określić parametry techniczne obróbki i warunki techniczne,

zapoznać się z zasadami bezpiecznej pracy,

uściślić warunki eksploatacyjne maszyn i urządzeń,

opisać technologie wykonania czynności,

wskazać zasady regulacji i konserwacji maszyn i urządzeń,

przygotować kompleksowo instrukcje technologiczną do wykonania czynności
i warunków wskazanych przez nauczyciela, według zasad zawartych w rozdziale 4.3.1.
Poradnika dla ucznia,

dokonać samooceny wykonania pracy,

10)

zaprezentować wykonaną pracę.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−

wiczenie,

−

pokaz z instruktaŜem,

−

dyskusja dydaktyczna.

rodki dydaktyczne:

−

dokumentacja techniczna procesu montaŜu cholewki,

−

prospekty maszyn i urządzeń,

−

instrukcje czynnościowe do procesu montaŜu cholewki,

−

wzorce pracy,

−

przybory piśmienne, papier formatu A4,

−

literatura rozdziału 7.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego

TEST 1

Test dwustopniowy do jednostki modułowej „Dokonywanie montaŜu
i wykończania cholewek”

Test składa się z zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−−−−

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 są poziomu podstawowego,

−−−−

zadania 15, 16, 17, 18, 19, 20 są poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące
oceny szkolne:

−−−−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 2 z poziomu ponadpodstawowego,

−−−−

bardzo dobry – za rozwiązanie 20 zadań, w tym 2 z poziomu ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. b, 2. a, 3. a, 4. c, 5. a, 6. b 7. d, 8. a, 9. c, 10. a, 11. c,
12. b, 13. a, 14. d, 15. a, 16. b, 17. d, 18. c, 19. d, 20. a.

Plan testu

zad.

Cel operacyjny

(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

1. Wskazać ścieg do łączenia elementów podszewki

2. Wskazać szew do łączenia elementów podszewki

w miejscu pięty

3. Wskazać szew do łączenia tylnych brzegów

obłoŜyn

4. Określić nazwę maszyny do łączenia tylnych

brzegów obłoŜyn szwem zszywanym

5. Określić cel naszywania pasków tylnych i tylników

6. Określić w jaki sposób łączymy nosek z przyszwą

7. Wskazać klej do wklejania podszewek

8. Określić sposób wszywania języka w cholewce

derbowej

9. Nazwać czynność wbijania krąŜków

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10. Określić w jaki sposób łączymy przyszwę

z obłoŜyną w obuwiu okładowym

11. Dobrać nici do szycia cholewki z materiałów

skóropodobnych

12. Określić czynność przedstawioną na rysunku

13. Określić do jakiego typu cholewki przyszyty jest

język

14. Nazwać maszynę stosowaną do obszywania

15. Przeanalizować proces wygładzania szwu

16. Zaprojektować odległość szwu od brzegu przy

obszywaniu

17. Przeanalizować

proces

łączenia

wierzchu

z podszewką

18. Zaprojektować rozstaw igieł w maszynie słupkowej

do wszywania zamka błyskawicznego

19. Zaprojektować odległość szwu od brzegu przy

łączeniu tylnych brzegów obłoŜyn szwem
zszywanym

20. Zastosować zasady sporządzania instrukcji

czynnościowych

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z co najmniej jednotygodniowym
wyprzedzeniem.

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania.

Przeprowadź z uczniami próbę udzielania odpowiedzi na takie typy zadań testowych,
jakie będą w teście.

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi (karta odpowiedzi).

Zapewnij uczniom moŜliwość samodzielnej pracy.

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych i karty odpowiedzi, podaj czas przeznaczony
na udzielanie odpowiedzi.

Postaraj się stworzyć odpowiednią atmosferę podczas przeprowadzania pomiaru
dydaktycznego (rozładuj niepokój, zachęć do sprawdzenia swoich moŜliwości).

Kilka minut przed zakończeniem sprawdzianu przypomnij uczniom o zbliŜającym się
czasie zakończenia udzielania odpowiedzi.

10.

Zbierz karty odpowiedzi oraz zestawy zadań testowych.

11.

Sprawdź wyniki i wpisz do arkusza zbiorczego.

12.

Przeprowadź analizę uzyskanych wyników sprawdzianu i wybierz te zadania, które
sprawiły uczniom największe trudności.

13.

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności.

14.

Opracuj wnioski do dalszego postępowania, mającego na celu uniknięcie niepowodzeń
dydaktycznych – niskie wyniki przeprowadzonego sprawdzianu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań o róŜnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.

Za kaŜdą poprawną odpowiedź moŜesz uzyskać 1 punkt.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla kaŜdego zadania podane
są cztery moŜliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna; wybierz
ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. JeŜeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz
odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz ponownie odpowiedź, którą uwaŜasz za
poprawną.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie
zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

10.

Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi w KARCIE
ODPOWIEDZI.

11.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Najtrwalszym ściegiem przy łączeniu elementów podszewek jest ścieg
a)

zwarty.

łańcuszkowy podwójny.

zygzakowy.

naszywany.

W celu uniknięcia zachodzenia na siebie dwóch szwów: szwu łączącego elementy
wierzchu i szwu łączącego elementy podszewki stosujemy szew
a)

boczny.

naszywany.

zszywany.

zygzakowy.

Łączenie tylnych brzegów obłoŜyn wykonujemy za pomocą szwów
a)

zygzakowego i zszywanego.

zygzakowego i dublowanego.

zszywanego i dublowanego.

łańcuszkowego i zygzakowego.

Dołączenia tylnych brzegów obłoŜyn szwem zszywanym stosujemy maszynę
a)

płaską 2-igłową.

ryglowarkę.

płaską 1-igłową.

dublerkę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Paski tylne i tylniki naszywamy na tylne brzegi obłoŜyn w celu
a)

wzmocnienia tylnego szwu obłoŜyn i utrwalenia prawidłowego kształtu obuwia.

wyłącznie podniesienia walorów estetycznych obuwia.

zwiększenia trwałości obuwia.

usztywnienia cholewki w miejscu pięty.

Nosek łączy się z przyszwą szwem
a)

zygzakowym.

naszywanym jednym lub kilkoma rzędami ściegów zwartych.

zszywanym jednym rzędem ściegów zwartych.

łańcuszkowym dwunitkowym.

Do wklejania podszewek stosujemy klej
a)

rozpuszczalnikowy.

topliwy.

poliuretanowy.

lateksowy.

Język w cholewce derbowej przyszywa się do
a)

przyszwy.

obłoŜyny.

tylnika.

zapiętka.

Montowanie krąŜków w cholewce nosi nazwę
a)

sznurowania.

nitowania.

krąŜkowania.

dublowania.

10.

W obuwiu okładowym naszywamy
a)

przyszwę na obłoŜyny.

obłoŜyny na przyszwę.

przyszwę na nosek.

tylnik na obłoŜyny.

11.

Do szycia cholewki z tworzyw skóropodobnych stosujemy nici
a)

lniane i bawełniane.

lniane.

poliamidowe i poliestrowe.

bawełniane.

12.

Rysunek zamieszczony obok przedstawia
a)

łączenie obłoŜyn szwem naszywanym

łączenie obłoŜyn szwem zygzakowym

łączenie obłoŜyn szwem zszywanym

łączenie obłoŜyn szwem łańcuszkowym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Rysunek zamieszczony obok przedstawia sposób przyszywania języka w cholewce
a)

a. derbowej, b. okładowej.

a. okładowej, b. derbowej.

a. derbowej, b. czółenkowej.

a. czółenkowej, b. derbowej.

14.

Do obszywania słuŜy maszyna
a)

płaska 1-igłowa.

ryglowarka.

dublerka.

słupkowa 1-igłowa lub 2-igłowa z urządzeniem do obcinania nadmiaru podszewki.

15.

Rysunek zamieszczony obok przedstawia schemat wygładzania szwu. Nazwij
w kolejności od lewej strony etapy tej czynności:
a)

brzeg zszyty, brzeg rozgładzony,
brzeg wzmocniony tasiemką.

brzeg wzmocniony tasiemką, brzeg
rozgładzony, brzeg zszyty.

brzeg zszyty, brzeg wzmocniony
tasiemką, brzeg zszyty.

brzeg rozgładzony, brzeg zszyty,
brzeg zalamowany.

16.

Odległość szwu od brzegu przy obszywaniu powinna wynosić
a)

0–1 mm.

1–2 mm.

2–3 mm.

3–4 mm.

17.

Etap łączenia wierzchu z podszewką przebiega w następującej kolejności
a)

sznurowanie, wklejanie podszewki, obszywanie obłoŜyn z jednoczesnym obcinaniem
nadmiaru podszewki, krąŜkowanie.

obszywanie obłoŜyn z jednoczesnym obcinaniem nadmiaru podszewki, krąŜkowanie,
wklejanie podszewki.

krąŜkowanie, obszywanie obłoŜyn z jednoczesnym obcinaniem nadmiaru podszewki,
wklejanie podszewki.

wklejanie podszewki obszywanie obłoŜyn z jednoczesnym obcinaniem nadmiaru
podszewki, krąŜkowanie.

18.

Zamki błyskawiczne wszywa się na maszynie szyjącej 2-igłowej, w której rozstaw igieł
wynosi
a)

5–6 mm.

10–15 mm.

11–24 mm.

5–20 mm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19.

Przy zszywaniu tylnych brzegów obłoŜyn stosuje się odległość od krawędzi obłoŜyn
wynoszącą
a)

0–1 mm.

2–4 mm.

1–5 mm.

1,5–2 mm.

20.

Do głównych opisów zawartych w instrukcjach czynnościowych zaliczamy
a)

wyposaŜenie stanowiska pracy, warunki techniczne, technologię wykonania.

zasady konserwacji maszyn, opis technologiczny, projekt konstrukcyjny wyrobu.

znakowanie elementów, rysunki złoŜeniowe, gabaryty maszyn.

narysowane linie, do których zawijana jest krawędź elementu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Dokonywanie montaŜu i wykończania cholewek

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

TEST 2

Test praktyczny typu – „próba pracy” do jednostki modułowej
„Dokonywanie montaŜu i wykończania cholewek”

Treść zadania

Sporządź wykaz czynności technologicznych występujących przy szyciu cholewki

trzewika męskiego derbowego przedstawionego na rysunku poniŜej.

Rysunek do zadania typu próba pracy.

Instrukcja dla nauczyciela

W badaniu osiągnięć ucznia w nabywaniu umiejętności praktycznych przewidzianych

w celach jednostki modułowej zalecane jest przeprowadzenie zadania testowego typu „próba
pracy”. Zadanie jest tak dobrane aby pozwoliło sprawdzić poziom umiejętności w zakresie
wiedzy teoretycznej i sprawności praktycznego wykonywania opracowania konstrukcyjnego
wybranego wzoru obuwia.

Uczniowie powinni wykonywać zadanie indywidualnie. Jest to jednocześnie moŜliwość

samodzielnego sprawdzenia przez ucznia poziomu nabytych umiejętności i dokonania analizy
wykonanych ćwiczeń.

Zadaniem nauczyciela jest stworzenie warunków umoŜliwiających uczniowi wykonanie

zadania zgodnie z dokumentacją technologiczną. NaleŜy zapewnić uczniowi warunki do
samodzielnego opracowania poszczególnych etapów wykonania zadania:

−

zorganizowania stanowiska pracy,

−

opracowania wykazu czynności technologicznych występujących przy szyciu elementów
podszewki trzewika,

−

opracowania wykazu czynności technologicznych występujących przy szyciu elementów
wierzchu trzewika,

−

opracowania wykazu czynności technologicznych występujących przy łączeniu
podszewki z wierzchem,

−

przeprowadzenia analizy sporządzonego wykazu czynności technologicznych.

Uczeń powinien mieć udostępnione:

−

stanowisko pracy do wykonania zadania,

−

uszytą cholewkę trzewika derbowego,

−

przykładową dokumentację technologiczną szycia cholewki trzewika,

−

regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przed rozpoczęciem wykonywania zadania nauczyciel powinien:

−

zadbać o przygotowanie odpowiedniego stanowiska pracy,

−

zabezpieczyć uszyte cholewki trzewika derbowego,

−

przydzielić uczniom cholewki,

−

zatwierdzić ustaloną przez uczniów kolejność czynności technologicznych,

−

określić kryteria oceny wykonywanego zadania,

−

na bieŜąco kontrolować pracę uczniów,

−

dokonać oceny wykonanej pracy.

Instrukcja dla ucznia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

−

przygotować stanowisko pracy do wykonania zadania,

−

rozpoznać elementy wchodzące w skład podszewki i wierzchu trzewika,

−

ustalić czynności technologiczne występujące przy szyciu elementów podszewki
trzewika,

−

ustalić czynności technologiczne występujące przy szyciu elementów wierzchu trzewika,

−

ustalić czynności technologiczne występujące przy łączeniu podszewki z wierzchem
trzewika,

−

zapisać kolejność czynności technologicznych szycia cholewki trzewika. Wykaz
czynności przedstawić do zatwierdzenia nauczycielowi,

−

zaprezentować wykonane zadanie, wykaz czynności technologicznych i przedstawić na
forum klasy,

−

przedstawić dokumentację do oceny.

Umiejętności podlegające ocenie

Lp.

Czynność wykonywana przez ucznia

Punkty

uzyskania

Punkty

przyznane

Przygotowanie stanowiska pracy

Rozpoznanie elementów wchodzących w skład
podszewki i wierzchu trzewika

Ustalenie czynności technologicznych występujących
przy szyciu elementów podszewki trzewika

Ustalenie czynności technologicznych występujących
przy szyciu elementów wierzchu trzewika

Ustalenie czynności technologicznych występujących
przy łączeniu wierzchu z podszewką trzewika

Sporządzenie wykazu czynności technologicznych
występujących przy szyciu cholewki trzewika

Uporządkowanie stanowiska pracy

Zaprezentowanie i omówienie wykonanego zadania

Razem

100

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. LITERATURA

Borzeszkowski A., Borzeszkowski W., Persz T.: Obuwnictwo przemysłowe część I
WSIP, Warszawa 1979

Christ J.W.: Obuwnictwo. WPLIS, Warszawa 1965

Grabkowski M.: Obuwnictwo, Podręcznik dla ZSZ. WSiP, Warszawa 1992

Grabkowski M.: Technika wytwarzania obuwia t II, Politechnika Radomska, Radom
2000

Grabkowski M.: Technologia obuwia. Ćwiczenia laboratoryjne, Skrypty uczelniane
WyŜszej Szkoły InŜynierskiej w Radomiu, Radom 1982

Liszka R., Rerutkiewicz J., Uliasz H.: Cholewkarstwo, WsiP, Warszawa 1996

Skrzyńska B.: „Program rozwoju produkcji obuwia wtryskowego realizowany w latach
1984–1986”, praca badawcza Zakładu Funkcjonalności Obuwia, 1986

Czasopisma fachowe
Przegląd Skórzany (wydania archiwalne)
Ś

wiat Butów (wydania archiwalne i numery bieŜące)

Strony Internetowe:
http://www.bata.pl/catdetail.php
http://www.allegro.pl/item170403353

Literatura metodyczna
1.

Dretkiewicz-Więch J.: ABC nauczyciela przedmiotów zawodowych. Operacyjne cele
kształcenia. Zeszyt 32. CODN, Warszawa 1994

Ornatowski T., Figurski J.: Praktyczna nauka zawodu. ITeE, Radom 2000