We współczesnym Lublinie na każdym kroku czuje się otwar-
tość i życzliwość, właściwą miastom wtopionym przez wieki w
żywioły różnych kultur.
Historie zapisane w kamieniacH
Wędrówkę po Lublinie warto rozpocząć od Wieży Trynitarskiej,
z której widać malownicze stare miasto, rozciągnięte na wzgórzach:
Czwartek, Grodzisko, Zamkowym i Staromiejskim.
Na Wzgórzu Zamkowym stoi kamienna baszta obronna, najstarszy
zabytek (XIII w.) i znak długowieczności miasta. Zamek Lubelski, zbu-
dowany w manierze neogotyckiej (1828 r.) na ruinie siedziby królew-
skiej do 1954 r. był wiezieniem - miejscem kaźni Polaków w XIX wieku,
podczas II wojny światowej i w latach terroru stalinowskiego 1948 - 54.
Obecnie w murach Zamku ma siedzibę Muzeum Lubelskie.
Lubelskie Stare Miasto jest najlepiej zachowanym miastem śre-
dniowiecznym w Polsce. Na wzgórzu o pow. 7 ha mieści się 100
zabytkowych kamienic i budowli. Drogę do nich otwiera Brama
Krakowska (XIV), znak kulturowy Lublina i siedziba Muzeum
Historii Miasta.
Pośrodku Rynku Staromiejskiego stoi klasycystyczny Stary Ratusz
- niegdyś siedziba Trybunału Koronnego, a wokoło kamienice o rodo-
wodzie z XV wieku. Każda z nich, to osobna księga dziejów zapisana
w murach, bramach, oknach, podwórcach i piwnicach.
Pod Starym Miastem wije się podziemna trasa turystyczna,
prowadząca przez piwnice dawnych składów kupieckich i winiarni
i epoki rozwoju miasta.
modlitwa i sztuka
Bazylika Dominikanów pw. św. Stanisława B. M., należy do
najcenniejszych i najpiękniejszych zabytków sakralnych w Polsce.
Zadziwia renesansowa kaplica Firlejów z kunsztownie rzeźbionymi
nagrobkami i fresk Sąd Ostateczny namalowany na kopule kaplicy
Tyszkiewiczów. W barokowej Archikatedrze Lubelskiej (XVII w.)
ozdobą świątyni jest monumentalny fresk Józefa Mayera (1757)
i jeden z najwyższych w Polsce ołtarzy głównych, wyrzeźbiony
w czarnej gruszy libańskiej. Katedralny skarbiec kryje dzieła sztuki
złotniczej najwyższej klasy. W kryptach katedry są chowani dostoj-
nicy kościelni i zasłużeni obywatele miasta.
uliczny salon miasta
Krakowskie Przedmieście, reprezentacyjna ulica Lublina, to ulu-
bione miejsce spotkań i zabaw mieszkańców i turystów. Do wyboru
jest wiele kawiarni, piwnic artystycznych i restauracji oraz słynna
cukiernia Semadeniego, założona przed 160 laty.
Nieopodal, przy Placu Łokietka stoi klasycystyczny Nowy Ratusz
- siedziba władz miasta. Z balkonu wieży ratuszowej, w południe
trębacz miejski gra hejnał lubelski.
Od wieków Lublin pełni ważną rolę kulturową na pograniczu
Europy Zachodniej i Wschodniej. Przed wiekami krzyżowały się tu
szlaki kupieckie i dyplomatyczne, a dzisiaj trakty kulturowe, spoty-
kają się artyści, naukowcy, studenci i przemysłowcy.
Kiedy w 1317 r. Lublin otrzymał prawa miejskie, umocnił swoją
pozycję wśród ważnych miast Polski i Europy. Słynne jarmarki lubel-
skie przyciągały kupców z krain zakaukaskich, czarnomorskich, z
Litwy i z głębi Rusi. W 1569 roku została podpisana Unia Lubel-
ska - wiążąca Polskę i Litwę we wspólny organizm państwowy
istniejący aż do końca XVIII w. W tym samym czasie król Stefan
Batory ustanowił w Lublinie siedzibę Trybunału Koronnego – sądu
najwyższego dla szlachty.
W 1918 roku, po blisko 130 latach niewoli, powstał w Lublinie
Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej, dając początek nowożytnej
państwowości, erygowano Katolicki Uniwersytet Lubelski.
Jeden z najważniejszych ruchów społecznych w historii XX
wieku - „Solidarność” ma swój początek w Lublinie i pobliskim
Świdniku, gdzie, na miesiąc przed słynnymi strajkami w Gdańsku
i w Szczecinie, robotnicy lubelscy zbuntowali się przeciw rządom
„komunistycznej” partii.
pod wspólnym dacHem miasta
Lublin przez wieki dawał szlachetny przykład tolerancji; w mie-
ście mieszkali Żydzi, Rusini, Protestanci, Katolicy i inne nacje. Pod-
zamcze - dzielnica staromiejska - przez wieki było siedzibą Żydów,
intelektualnym centrum żydowskiej kultury o skali międzynarodo-
wej. Od 1544 roku działała żydowska drukarnia, od 1567 słynna
Akademia Mędrców, od 1580 r. Sejm Czterech Ziem (Waad Arba
Aracot) - główne przedstawicielstwo Żydów w I Rzeczypospolitej,
a mędrzec, zwany Widzącym z Lublina był prekursorem chasydz-
kiego mistycyzmu. Żydzi mieli tu swój dom ponad 400 lat - do
straszliwego roku 1939.
W okresie reformacji (XVII w.) obok katolickich parafii, działał
w mieście zbór kalwiński i ariański. Spory religijne rozwiązywano
w duchu tolerancji i uczonej debaty, a wojny religijne, które tra-
wiły ówczesną Europę ominęły Lublin. Rusińska społeczność ma
bogatą kartę w kulturowych dziejach miasta; w 1588 r. powstało
bractwo cerkiewne, którego członkami byli przedstawiciele zna-
nych i wpływowych rodów magnackich. Widomym symbolem ich
dziedzictwa jest Kaplica Zamkowa pw. Trójcy Świętej, ozdobiona
freskami rusko - bizantyńskimi z pocz. XV w. oraz cerkiew prawo-
sławna (ul. Ruska), należąca do wspólnoty kościoła wschodniego.
Na największej nekropolii lubelskiej sąsiadują: cmentarz rzymsko-
katolicki, ewangelicko-augsburski i prawosławny. Stary Cmentarz
Żydowski znajduje się na wzgórzu Grodzisko.
w ogrodacH i na wsi lubelskiej
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej urzeka
urodą krajobrazu i bogactwem zgromadzonych okazów - ponad
6 000 gatunków roślin ze wszystkich stref klimatycznych świata.
W tym ukwieconym krajobrazie wyjątkowo urokliwie prezentuje
się staropolski dworek rodziny Kościuszków.
Muzeum Wsi Lubelskiej (skansen) – przechowuje i prezen-
tuje unikatowe zabytki budownictwa drewnianego subregionów
etnicznych Lubelszczyzny. Można tu zobaczyć kryte strzechą chaty
i zagrody, barokowy dwór szlachecki, karczmę, wiejski kościółek,
krytą gontem cerkiew greko-katolicką, oryginalny wiatrak „holen-
der” i warsztaty wiejskie: olejarnię, kuźnię.
kalendarium kulturalne (wybór)
• Koncerty Kolęd i Pastorałek Ars Chori (I), ul. Wallenroda 4a,
tel./fax 525 17 67, www.pzchio.lublin.pl
• Lubelskie Forum Sztuki Współczesnej im. Witolda Lutosławskiego (IV),
tel. 534 84 25, www.filharmonialubelska.pl
• Festiwal Teatrów Europy Środkowej Sąsiedzi (VI), ul. Peowiaków 12,
tel. 536 03 20, www.festiwal-sasiedzi.pl
• Festiwal Muzyki Dawnej Muzyka dawna w Lublinie (VI) -
ul. Bernardyńska 14a, tel./fax 53-208-53, www.mdk2.lublin.pl
• Międzynarodowy Festiwal Organowy (VI), ul. Jana Pawła II 11,
tel. 081 526 51 31, www.par.sw-rodziny.lublin.pl
• Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne im. I. Wachowiaka (VII),
ul. 1 Armii WP 3, tel. 532 78 43, www.zpit.lublin.pl
• Ogólnopolski Przegląd Hejnałów Miejskich (VIII),
ul. Nowo Rybna 4/28, tel. 532 37 86
• Z zagrody na jarmark... (IX), Muzeum Wsi Lubelskiej,
Al. Warszawska 96, tel. 533 85 13, www.skansen.lublin.pl
• Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Paderewskiego dla
Niewidomych (co 3 lata – IX 2007), Rynek 17, tel./fax 532 84
19, www.wieniawski.lublin.pl
• Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Konfrontacje Teatralne” (X),
ul. Peowiaków 12, tel. 532 75 83, www.konfrontacje.pl
• Międzynarodowy Nieustający Festiwal Gitarowy (X),
ul. Okopowa 12/6a, tel./fax 534 92 80
• Wschodni Salon Sztuki (X), ul. Grodzka 3, tel./fax 532 20 76,
www.zpaplublin.pl
• Międzynarodowy Festiwal Kultury i Muzyki Orientalnej Orient Lublin
(X), ul. Radziszewskiego 16, tel. 533 32 01 wew. 121,
www.ack.lublin.pl
• Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca (XI), ul. Peowiaków 12,
tel. 536 03 23, www.dancefestival.lublin.pl
• Międzynarodowy Festiwal Najstarsze Pieśni Europy (XI),
ul. Jezuicka 4/5, tel. 532 61 35
• Międzynarodowy Festiwal Młodego Kina Pełny Metraż (XI),
ul. Peowiaków 12, tel. 536 03 23,www.ck.lublin.pl
Pobliski Plac Litewski jest syntetycznym albumem historii
nowożytnej. Na początku XIX w. służył wojskowym defiladom,
a dzisiaj świętom państwowym i religijnym. Historyczne wyda-
rzenia symbolizują stojące tu pomniki: Konstytucji 3 Maja, Unii
Lubelskiej, Józefa Piłsudskiego i Nieznanego Żołnierza.
W sąsiedztwie placu zabytkowe hotele: „Europa” i „Lubli-
nianka”, pałace arystokracji i wiele pięknych kamienic z początku
XX wieku.
miasto nauki
Najstarszą uczelnią Lublina była założona w 1567 żydowska
akademia talmudyczna, zwana w XX wieku Akademią Mędrców.
W 1918 roku powstał Katolicki Uniwersytet Lubelski, uczelnia o
wybitnych zasługach dla kultury humanistycznej. Jej studentem i
profesorem był Karol Wojtyła, późniejszy Papież Jan Paweł II. Od
ponad pół wieku w Lublinie mają siedzibę inne cenione uczelnie:
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Akademia Medyczna oraz
Akademia Rolnicza. Od 2001 roku działa Europejskie Kolegium
Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów - zaczyn Uniwersytetu
Polsko-Ukraińskiego.
Przez cały rok studenckie kluby i centra kultury organizują nie-
zwykłe spotkania, konferencje, koncerty i festiwale, a kulminacją
są święta juvenaliowe: Kulturalia, Kozienalia i Feliniady.
w tHeatrum mundi
Od wieków Lublin jest theatrum mundi - miastem spotkania
kultury i artystów: ludzi wrażliwych i poszukujących. Ma wie-
lokulturowe genius loci i rewolucyjną energię współczesnych
artystów. Teatr NN, usytuowany w Bramie Grodzkiej, wpisuje
kulturę Żydów we ...współczesność miasta, odkrywa jego korze-
nie. Nagradzany na wielu festiwalach spektakl Teatru Proviso-
rium - Kompanii Teatr – „ Ferdydurke” wg Gombrowicza - to
osobne zjawisko w światowej kulturze teatru niezależnego
– off. Międzynarodowy Festiwal „Konfrontacje Teatralne”, co
roku prezentuje wybitne spektakle teatru autorskiego z róż-
nych kontynentów.
W starych murach klasztoru Dominikanów ma siedzibę lal-
kowy Teatr im. Andersena, który tworzy wybitne spektakle, o
oryginalnej formie i symbolicznej treści. Z Lublinem jest zwią-
zany Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice” - teatr etnicz-
nych źródeł kultury.
Natomiast autorski teatr Leszka Mądzika należy do najwy-
bitniejszych zjawisk współczesnego teatru ...i sztuk wizualnych
na świecie. Posługując się uniwersalnym znakiem plastycznym
Mądzik tworzy spektakle bez słów. Używa światła, ruchu, kom-
pozycji odcieni bieli i czerni oraz muzyki.
