ZABURZENIA UWAGI  
Zaburzenia uwagi mimowolnej 



 

Górne części pnia mózgu 



 

Ściany komory III 



 

Układ siatkowaty pnia i śródmózgowia 



 

Śródmózgowie 



 

Międzymózgowie 



 

Okolica limbiczna ( hipokamp, ciało migdałowate, struktury jądra ogoniastego) 

Zaburzone  są  selektywność,  wybiórczość  i  występuje  szybkie  wygasanie  procesów 
psychicznych.  
Rozproszenie  uwagi,  szybkie  znikanie  aktywności  i  ukierunkowanego  działania,  częste 
uboczne skojarzenia, objawy splątania i konfabulacji.  
Zaburzenia uwagi dowolnej 



 

Płaty czołowe 

Działanie jakiegokolwiek czynnika zaburza podjętą czynność, odwraca uwagę, jednocześnie 
intensyfikuje się elementarna postać uwagi 
 
ZABURZENIA PAMIĘCI 

-  objaw osiowy organicznego uszkodzenia mózgu 

Amnezja wsteczna – poprzedzająca uraz 
Amnezja następcza – pourazowa 
Amnezja śródczesna – niepamięć okolic urazu ( chwilę przed urazem i chwilę po nim)  
 
Pierwotne zaburzenie pamięci  ( modalne niespecyficzne) 

-  obniżenie tonusu kory 
-  uszkodzenia  głębokich  części  mózgu  (  tworu  siatkowatego  pnia  mózgu,  wzgórza  i 

struktur limbicznych)  

-  przyśrodkowe części kory 

Zaburzenie wynika z patologicznego hamowania śladów przez uboczne oddziaływania ( zapis 
śladu ok. „siła” śladu ok.)  
 
Modalne specyficzne zaburzenia pamięci  
Są  to  defekty  operacji  zapamiętywania  i  przypominania  nie  wynikające  z  zaburzonej 
struktury,  nie  łączą  się  z  zaburzeniami  świadomości  lecz  zakłócają  przebieg  procesów 
poznawczych lub celowość działania.  
 



 

Zaburzenia pamięci słuchowo – werbalnej – płaty skroniowe 



 

Uszkodzenia  środkowych  części  kory  okolicy  skroniowej  –  brak  możliwości 
utrzymania  w  pamięci  dłuższych  serii  dźwięków  lub  słów,  przy  zachowanym 
zapamiętywaniu serii obrazów wzrokowych i ruchów.  



  Uszkodzenie okolicy ciemieniowej- trudności w dokonywaniu syntez jednoczesnych, 

zaburzenia  w  urzymywaniu  w  pamięci  struktur  wzrokowych  zawierających 
jednoczesne relacje, przy zachowaniu zapamiętywania prostych figur i dźwięków.  



 

Uszkodzenia  płatów  czołowych  –  zaburzenia  czynnego  zamiaru  zapamiętywania 
podanej inf. Czasami zaburzenia świadomości 

 
 
 

ZABURZENIA NASTROJU

  ( „Psychopatologia” Rosenhan, Seligman) 

 
Klasyfikacja zaburzeń nastroju (afektywne) - DSM IV 

1)  zaburzenia depresyjne 
2)  mania 
3)  zaburzenia dwubiegunowe 

 
Depresja duża (jednobiegunowa) – odczuwanie jedynie symptomów depresyjnych (poczucie 
winy, bezradności, smutek i bierność, zaburzenia snu i odżywiania)  
 
Mania  –  skrajnie  podwyższony  nastrój,  gadatliwość,  wzrost  poczucia  własnej  wartości, 
gonitwa myśli, rozdrażnienie 
 
Depresja dwubiegunowa – zarówno stany depresji, jak i manii 
Depresja napadowa – trwa nie dłużej, niż 2 lata, ma wyraźny początek 
Zaburzenie  dystymiczne  –  stanowi  chroniczną  depresję  trwa  przynajmniej  2  lata  w  ciągu 
których  brak  poprawy  na  dłużej,  niż  2  miesiące,  chroniczną  depresję  można  także 
przezwyciężyć 
Depresja podwójna – depresja chroniczna + depresja epizodyczna  
Depresja  z  melancholią  –  z  utratą  przyjemności  czerpanej  z  aktywności,  odrętwienie  lub 
ogólną utratę reakcji na przyjemne sytuacje, wczesne przebudzenie, letarg, spadek wagi ciała 
oraz poczucie winy, spowolnienie mowy i ruchów 
Depresja analityczna – występująca u małych dzieci w konsekwencji oddzielenia na dłuższy 
czas od matki w wieku 6-18 miesięcy  
 
Objawy depresji: 

1)  zaburzenia nastroju – smutek i poczucie winy, niepokój, brak gratyfikacji i czerpania 

radości z życia 

2)  zaburzenia  myślenia  lub  poznawcze  –  negatywny  obraz  siebie,  zniekształcony  obraz 

własnych  sukcesów  i  porażek,  oskarżanie  siebie,  pesymizm,  przekonanie,  że  własne 
działania są z góry przesądzone 

3)  zaburzenia motywacyjne – problemy z wstaniem rano z łóżka, chodzeniem do pracy, 

realizacją  projektów,  podejście  ambiwalentne,  podjęcie  decyzji  jest  przerażające  i 
paraliżujące 

4)  zaburzenia  fizyczne  –  utrata apetytu,  spadek wagi ciała, zaburzenia snu  (  problemy z 

zasypianiem,  przebudzenia  wczesnym  rankiem),  zmęczenie,  brak  zainteresowania 
seksem, problemy z erekcją i podnieceniem, bóle, większa podatność na zachorowania 

 

Gdy pojawi się epizod depresji sytuacja może się rozwijać w 3 kierunkach: 

1)  wyjście bez powrotu – („powrót”- ponowne wystąpienie objawów po przynajmniej 6 

miesiącach  braku  symptomów  depresji,  „nawrót”-  ponowne  pojawienie  się 
symptomów po okresie krótszym niż 6 miesięcy)  

2)  wyjście z powrotem 
3)  chroniczna depresja 

 
 
 
 
 

 

TEORIE ZABURZEŃ DEPRESYJNYCH 
 

Biologiczne ujęcie depresji 
Patogeneza depresji 

 
GENY 
- geny odgrywają dużą rolę w określaniu stopnia podatności człowieka na depresję 
- głównie depresja dwubiegunowa jest uwarunkowana genetycznie 
-  wystąpienie  zaburzenia  dwubiegunowego  u  jednego  członka  rodziny  zwiększa  ryzyko 
wystąpienia obu zaburzeń jedno  i dwubiegunowego u jego krewnych 
 
HORMONY 
- depresji towarzyszą zmiany w strukturach mózgu i gospodarce chemicznej organizmu 
-  osoby  chore  na  depresję  charakteryzuje  niższy  poziom  monoamin:  norepinefryny  (NE), 
dopaminy (DA), i serotoniny ( 5-TH) ale nie jest to przyczyna depresji 
- u ludzi z niedoczynnością tarczycy zaobserwowano wiele cech depresji jednobiegunowej 
- podobnie u mężczyzn z niewystarczającą ilością testosteronu 
-  spadek  estrogenu  u  kobiet  ma  związek  z  epizodami  depresji  u  kobiet  w  czasie  przed 
menstruacją, po porodzie i w menopauzie 
-  występuja  zmiany  hormonalne  na  poziomie  HPA  (osi  podwzgórzowo-przysadkowo-
nadnerczowej)  
- u chorych następuje wzrost kortyzolu we krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym oraz hormonu 
przysadkowego i uwalniającego kortykotropinę (CRH) 
- CRH odgrywa ważną rolę w kształtowaniu się podatności na depresję 
 
OBSZARY MÓZGU 
- przyczyna depresji nadmierna aktywność płata czołowego prawej półkuli lub niedostateczna 
czynności lewego płata czołowego 
 



Koncepcje genetyczne 

    W postaci dwubiegunowej - istotny czynnik dziedziczny 
uwarunkowana(50%chorych miało chorych rodziców na chorobą afektywną). 
Jeżeli dwoje rodziców choruje  to ryzyko zachorowania u dzieci wzrasta do 
75%. ) 
    Koncpecja chromosomowa (5,11,X –istotne są interakcje genów z 
czynnikami środowiskowymi)  



Koncepcje biologiczne  



-  Amin biogennych - wpływ metabolizmu syntetyzowanych w OUN 

neuroprzekaźników: norepinefryny,serotoniny,dopaminy. 
   - katecholaminowa geneza depresji 
   - serotoninowa geneza depresji 
   - monoaminoergiczna geneza depresji 
   Koncepcje  endokrynologiczne – hiper/hiposekrecja kortyzolu 
   Koncepcje  związane ze zmianami w mózgu(zmniejszenie 
hipokampa,zaniki  powodują zaburzenia neuromediacji i 
neuroendokrynologiczne dysfunkcje) 
 



Zjawisko kindlingu(wzniecania – specyficzny stan wzbudzenie czynności 

bioelektrycznej mózgu) –podobnie jak w progu wzniecania w napadzie 

padaczkowym(wzniecanie następuje po pewnym czasie  w odpowiedzi  na 
same myśli i wyobrażenia związane ze stanem zagrożenia)- czynnikiem 
wywołującym depresję 



Zaburzenia neurohormonalne  w genezie depresji(kortykoliberyna 

integrująca  odpowiedź biologiczną na stres oraz wazopresyna – 
stymulująca ACTH,prowadzi do wzmożonej sekrecji glukokortykoidów,a te 
odpowiadają za dysfunkcje neuronów –upośledzenie  neurotransmisji) 
 
 
 

Psychologiczne podejście do depresji 
 

1)  Ujęcie  psychodynamiczne  –  opiera  się  na  nieświadomej  motywacji  i  konflikcie, 

zakłada,  że  depresję  powoduje  gniew  wobec  własnego  „ja”,  uzależnienie  poczucia 
własnej  wartości  od  innych  oraz  bezradność  w  osiąganiu  celu.  Istnieją  dwie  takie 
teorie wyjaśniające depresję.  

2)  Ujęcie poznawcze 

 

Teoria T. Becka

 –  twórca  terapii kognitywnej. Wg niego do depresji przyczyniają się dwa 

mechanizmy: 
Triada poznawcza – negatywne myśli na temat  

a)  własnego „ja” – założenie o własnej ułomności, bezwartościowości 
b)   bieżących doświadczeniach – cokolwiek się dzieje, dzieje się źle, błędne interpretacje 

drognych utrudnień 

c)  Przyszłości – poczucie bezradności 

Błędy  logicznego  myślenia  –  systematyczne  błędy  logiczne  jako  drugi  mechanizm  depresji. 
Rodzaje błędów: 

a)  arbitralne  wnioskowanie  –  wyciąganie  wniosków  na  podstawie  niewielkiej  ilości 

przesłanek lub pomimo ich braku 

b)  abstrakcja  selektywna  –  skupienie  na  nieistotnym  szczególe  przy  jednoczesnym 

pominięciu ważniejszych aspektów danej sytuacji 

c)  nadmierne uogólnianie – wyciąganie ogólnych wniosków dotyczących braku wartości, 

zdolności lub działania na podstawie jednego faktu 

d)  wyolbrzymianie  i  pomniejszanie  –  małe  negatywne  sytuacje  –  powiększanie, 

pozytywne – pomniejszane 

e)  personalizacja  –  branie  na  siebie  odpowiedzialności  za  negatywne  wydarzenia  na 

świecie 

 

Model wyuczonej bezradności 

Podstawową  przyczyną  depresji  jest  oczekiwanie:  jednostka  oczekuje,  że  spotkają  ją 
nieprzyjemne doświadczenia i że nie będzie mogła nic z tym zrobić, aby temu zapobiec.  
Prognoza taka jest przyczyną  2 typów bezradności: 

a)  powoduje deficyt reakcji przez ograniczenie motywacji do działania 
b)  utrudnia dostrzeżenie zależności pomiędzy działaniem a jego wynikami.  

Model ten wskazuje że pesymistyczny styl  wyjaśniania lub  styl  atrybucji ( niepowodzenia= 
czynniki wewnętrzne, globalne i stabilne, powodzenie= zewnętrzne, niestabilne, specyficzne) 
stwarza warunki do wystąpienia depresji.  
Martin  E.P.  Seligmann  –  depresja  jako  skutek  przeświadczenia  o  przyszłej  bezradności, 
które  ma  charakter  permanentny  i  jest  wszechobecne.  Osoba  chora  spodziewa  się 

nieprzyjemnych  doświadczeń,  jest  przekonana,  że  nic  nie  można  zrobić,  by  im  zapobiec  i 
uważa, że zniweczą one wszystko, czego się podejmie i trwać będą przez długi czas 

 

Model poczucia beznadziejności 

Podkreśla rolę wymiaru stabilności i ogólności negatywnych syt. jako determinant poczucia 
beznadziejności,  zakłada  istnienie  pewnego  podtypu  depresji,  mianowicie  depresji 
beznadziejności.  Teoria  ta  obejmuje  też  hipotezę,  że  oczekiwanie  braku  kontroli  oraz 
przekonanie iż nastąpi coś złego lub nie nastąpi nic dobrego prowadzi do depresji.   

 

LECZENIE ZABURZEŃ DEPRESYJNYCH 
 
Biologiczna terapia przeciwdepresyjna 
 
1)  kuracja  farmakologiczna  –  leki  trójpierścieniowe  przeciwdepresyjne,  inhibitory  MAO, 
inhibitory  selektywnego  powtórnego  wychwytu  serotoniny.  Leki  takie,  jak:  fluoksetyna  ( 
prozac), sertalina (zoloft) i paroksetyna (paxil)  
- kuracja taka charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem powrotu i nawrotu choroby 
2)  Eketrowstrząsy  –  w  depresji  jednobiegunowej  mogą  stanowić  skuteczna  formę  terapii  ( 
zarówno dwu, jak i jednostronne – 1 strona mózgu)  
 
Terapia psychologiczna 
Leczenie obejmuje tak terapie poznawcze, jak i psychodynamiczne.  
Terapie poznawcze łagodzą objawy depresji w sposób bezpośredni i w krótkim czasie.  
Terapie  psychodynamiczne  –  zakładają  uświadomienie  pacjentowi  istnienia  w  nim  błędnie 
kierowanego  gniewu  i  konfliktów,  które  doprowadziły  do  jego  powstania  oraz  ich 
rozwiązanie.  
1)Terapia  poznawcza  –  prowadzenie  pacjenta  do  reorganizacji  sposobów  myślenia  i  działań 
dotyczących  nie  przeszłości,  ale  przede  wszystkim  teraźniejszości.  Terapeuta  perswaduje, 
nakłania, prowadzi.  
Terapia  poznawcza  Becka  –  usiłuje  przeciwstawić  się  negatywnym  myślom  i  błędom  w 
logice. Istnieją 4 techniki tej terapii: 
a)  wykrywanie  myśli  automatycznych  (  dyskretne,  negatywne  zdania,  które  pacjenci 
natychmiast  i  automatycznie  sobie  powtarzają)  (Ucząc  się  identyfikować,  analizować  i 
omawiać  własne  wizje  katastroficzne  oraz  odnajdując  dowody  im  przeczące,  pacjent  zdoła 
podważyć podstawy negatywnych myśli automatycznych, które powoli zniknął)  
b) testowanie myśli automatycznych w rzeczywistości  
c) trening zmiany atrybucji (Terapia ta zwraca także uwagę na to, że oprócz niekompetencji 
pacjenta istnieja jeszcze inne czynniki warunkujące negatywne wydarzenia.)  
d) zmiana założeń depresjogennych ( wg. Alberta Eblisa)  
- żeby być szczęśliwym muszę odnieść we wszystkim  sukces 
- żeby być szczęśliwym muszę być zawsze przez wszystkich akceptowany 
- jeśli popełniam błąd tzn. że brak mi kompetencji 
- nie mogę żyć bez miłości 
- jeśli ktoś się ze mną nie zgadza tzn. że mnie nie lubi 
- moja wartość jako człowieka zależy od tego co o mnie myślą inni  
 
Leczenie  wyuczonej  bezradności  –  zmiana  poglądów  pacjenta,  by  poczuł  się  kompetentny  i 
potrafił  unikać  oczekiwanych,  nieprzyjemnych  sytuacji.  Skupianie  się  na  kształceniu 
umiejętności  społecznych  i  asertywności  oraz  krytyki  myśli  automatycznych  i  zmianę  stylu 
atrybucji. Ważne są techniki sprzyjające postawie optymistycznej.  

 
2) Terapia interpersonalna 
Skupia  się  na  teraźniejszych  relacjach  społecznych  i  w  szczególności  dotyczy  obecnych 
problemów  interpersonalnych.  Materiałem  terapii  są  obecne  kłótnie,  frustracje,  niepokoje, 
rozczarowania. Terapia ta zajmuje się 4 obszarami problemów: 
- reakcjami żalu 
- sporami 
- okresami przejściowymi w pełnieniu ról 
- deficytem umiejętności społecz.  
Pacjent przyswaja sobie umiejętności komunikacji, negocjacji i postawę asertywną. Terapeuta 
nakłania  go  do  ponownej  oceny  utraconej  roli,  wyrażenia  uczuć  związanych  ze  stratą  i 
stworzenia  nowych  struktur  wsparcia  społecz.  Terapia  ta  pomaga  zapobiec  powrotom  i 
nawrotom choroby.  
 
ZABURZENIE DWUBIEGUNOWE 
Epizod manii + epizod depresji 
- jest bardziej dotkliwa 
- nadmierne objadanie się 
- nadmierna senność 
- częściej jako pierwszy występuje element manii (nagły)  
 
Symptomy manii 
1)  nastroju  –  ekspansywność  lub  euforia,  albo  pobudliwość,  często  dominuje  rozdrażnienie, 
osoby takie mogą być bliskie łez i w momencie frustracji wybuchają płaczem  
2) poznawcze – wybujałe myśli, szybki przepływ myśli, natłok myśli, myśli o innych skrajne 
w ocenie, wielkościowe myśli 
3)  motywacyjne  –  nadmierna  aktywność,  pośpiech  w  działaniach,  niepohamowany  hazard, 
nieostrożna jazda samochodem, ekstrawagancki ubiór i makijaż, błędne inwestycje finansowe 
4) fizyczne – ograniczenie potrzeby snu 
 
 
 
 
Przebieg 
Nagły początek ( zwykle epizod manii) bez wyraźnych przyczyn. Najczęściej w wieku 20-30 
lat.  Często  powraca.  Depresja  i  mania  rzadko  występują  w  równych  odstępach  czasowych. 
Oba epizody mogą wystąpić razem – epizody mieszane.  
 
Przyczyny 
Nieznane. Mówi się o zachwianiu równowagi w niektórych obszarach mózgu. Podatność na 
tego  typu  zaburzenia  jest  warunkowana  genetycznie,  dlatego  należy  je  rozpatrywać  w 
granicach modelu biologicznego.  
 
Leczenie 
- podawanie węglanu litowego ( zarówno skuteczne dla epizodów manii, jak i depresji)  
- leki przeciwdrgawkowe np. karbamazepina, valproat, lamotrygina, gabapentyna  
 
SEZONOWE ZABURZENIA AFEKTYWNE 
( określnik wzorca sezonowego) 

Charakteryzuje się pojawieniem stanów depresyjnych co roku około października i listopada, 
zanikają  wczesną  wiosną.    Wiążą  się  z  ilością  światła  i  temperaturą.  Poddanie  pacjenta 
działaniu  naturalnego  światła  we  wczesnych  porach  dnia  i  po  zachodzie  słońca  ogranicza 
symptomy depresji.  
 
SAMOBÓJSTWA 
E.  Durkheim  –  czynniki  motywujące  do  samobójstwa,  ściśle  związane  ze  sposobem 
postrzegania przez jednostkę miejsca w społeczeństwie 
a)  motywy  anomiczne  –  przyspieszone  przez  całkowite  zerwanie  związków  jednostki  ze 
społeczeństwem: utrata pracy, depresja ekonomiczna,  
b)  egoistyczna –  gdy jednostkę niewiele łączy z ludźmi, nie przemawiają do nie wymagania 
społeczne, a zwłaszcza konieczność życia mimo wszystko 
c) altruistyczne – popełnione w imię dobra społeczności ( harakiri)  
Współcześni 
d) zaniechanie – proste poddanie się 
e) manipulacja – chęć posiadania ostatniego słowo, chęć zwrócenia na siebie, swoje poglądy 
uwagi, wołanie o zauważenie i pomoc 
 



  Depresja jest zjawiskiem uniwersalnym 



 

Wcale nie nasila się z wiekiem 



 

Dzieci też  na nią zapadają ( np. w wyniku rozwodu i separacji rodziców) 



 

Kobiety chorują częściej niż mężczyźni 



 

Może być skutkiem długotrwałego niedożywienia 



 

Biali i Latynosi częściej chorują, niż czarni  



 

Depresja może być spowodowana nagłą stratą rzeczywistą, bądź  jedynie odczuwaną, 
choroba  fizyczną  lub  gwałtem.  Ważniejszy  jest  jednak  fakt,  czy  jednostka  przeżyła 
wcześniej  epizod  depresji.  Także  śmierć  matki,  zanim  dziecko  osiągnie  wiek  11  lat 
może  być  czynnikiem  warunkującym  depresję  w  wieku  dorosłym.  Nieprzyjemne 
wydarzenia  życiowe  nie  są  jednak  bezpośrednią  przyczyną  depresji,  mają  one 
niewielki,  choć  realny  wpływ.  Depresja  jest  bardziej  problemem  psychicznym,  niż 
problemem obiektywnie negatywnych wydarzeń życiowych.  



  Depresja  zwykle  z  czasem  ulega  rozproszeniu.  Zwykle  ustępuje  nagle.  Można  ją 

całkowicie wyleczyć.  



 

Depresja umiarkowana trwa ok. 3 miesiące, głęboka – ok. 6 miesięcy 



 

Współwystępowanie  zaburzeń  osobowości  i  pesymizm  zwiększa  ryzyko  nawrotu 
depresji 



 

Depresja jest częstą przyczyną samobójstw 

 

SCHIZOFRENIA 



 

W schizofrenii nie mamy do czynienia z pojedynczym zaburzeniem, ale ich zespołem  



  Dla wszystkich jej rodzajów wspólny jest objaw psychotyczny 

objaw  psychotyczny  –  zaburzenie  na  poziomie  myślenia  lub  spostrzegania,  które  utrudnia 
pozostawanie w kontakcie z rzeczywistością.  



 

W chorobie tej podlegają podziałowi niektóre funkcje psychiczne, schizofrenia nie jest 
„rozdwojeniem osobowości”  



 

Schizofrenii często towarzyszy depresja 



 

Pierwszy  epizod  choroby  pojawia  się  zwykle  pod  koniec  okresu  dojrzewania  i  na 
początku dorosłości, sporadycznie u dzieci ( głównie między 12-16 r.ż)  



 

U  mężczyzn  choroba  pojawia  się  wcześniej  przed  25  r.ż.  (  u  kobiet  pierwsze 
symptomy około 25 r.ż.)  



 

Nieco  wyższa  częstotliwość  pojawienia  się  schizofrenii  dotyczy  ubogich  warstw 
społecznych 



 

Wyższa  częstotliwość  pojawienia  się  schizofrenii  dotyczy  ludzi  czarnoskórych,  ale 
bardziej wynika to z przyczyn społecznych 



 

W  przeciwieństwie  do  schizofrenika  u  osoby  z  zaburzeniami  urojeniowymi  nie 
dostrzega  się  całkowitego  rozregulowania  kontaktów  ze  światem  (  a  w  schizofrenii 
tak) 



 

Istnieją  genetyczne  ogniwa  łączące  schizotypowe  zaburzenie  osobowości  ze 
schizofrenią.  



 

Choroba  ta  nie  omija  żadnej  klasy  społecznej  i  żadnej  kultury,  kultura  warunkuje 
charakter objawów i przebieg choroby ( treści urojeń są warunkowane kulturą) 



 

Same  stresujące  wydarzenia  nie  odpowiadają  za  wystąpienie  choroby,  wyniki  badań 
(Fińskie  Badania  Adopcyjne)  odpowiadają  modelowi  podatność-  stres,  jednak 
pozostawanie  pod  wpływem  stresu  może  doprowadzić  do  nasilenia  symptomów 
schizofrenii i przyczynić się do nawrotów choroby 



 

Prognozy  dla  chorych  w  krajach  rozwiniętych  są  gorsze  niż  dla  cierpiących  na  ta 
chorobę w krajach rozwijających.  



 

Leki przeciwschizofreniczne nie leczą, symptomy rezydualne pozostają.  

 
PODGLĄDY HISTORYCZNE 
E. Kraepelin – dementia praecox ( wczesne lub przedwczesne otępienie) 
E.  Bleuer  –  schizofrenia  jako  część  biologicznego  ustroju  jednostki.  Przyczyna:  choroba 
mózgu 
A.  Meyer  -    Przyczyna:  nieprawidłowy  przebieg  wczesnego  uczenia  się.  Choroba 
odzwierciedla niewystarczający poziom dostosowania i utratę nawyków 
 
SYMPTOMY SCHIZOFRENII 
- muszą utrzymywać się przynajmniej 6 miesięcy 
-  znaczne  pogorszenie  w  zakresie  funkcjonowania  w  pracy,  w  relacjach  społecznych  i 
samodzielności 
- następuje rażące upośledzenie odbioru rzeczywistości 
-  zaburzenie  musi  wpływać  na  więcej,  niż  jeden  proces  psychiczny:  myślenie,  sposób 
spostrzegania, emocje, komunikację itd.  
-  do  5  podstawowych  kryteriów  zalicza  się:  urojenia,  halucynacje,  zaburzenia  mowy, 
zachowanie znacznie zdezorganizowane lub katatoniczne, objawy negatywne 
 
Urojenia  –  fałszywe  przekonania,  które  opierają  się  wszelkiej  argumentacji  i  utrzymują  się 
mimo  dowodów  je  obalających.  Są  one  wyrażane,  a  często  chory  także  kieruje  się  nimi  w 
swoich  działaniach.  Urojenia  są  zazwyczaj  nieadekwatne  do  nastroju  i  odczuć.  Rodzaje 
urojeń: 



 

Wielkościowe – przekonanie że jest się kimś wielkim i ważnym np. Napoleonem 



 

Oddziaływania  –  przekonanie  że  własne  myśli  i  zachowania  kontrolowane  są  z 
zewnątrz ( np. przez kosmitów) 



 

Prześladowcze – na nie składają się lęki, że pewne osoby lub ich grupy mają nieczyste 
zamiary i chcą skrzywdzić chorego 



  Idee ksobne – obejmują przekonania, że pewne wydarzenia lub ludzie mają dla kogoś 

specjalne znaczenie ( prezenter telewizyjny mówi tajnym szyfrem tylko do chorego) 



  Hipochondryczne – nieuzasadnione przekonanie, że coś niedobrego dzieje się z ciałem 

chorego ( np. ma robaki w ciele) 

 
Halucynacje  –  percepcyjne  oznaki  psychozy.  Błędne  spostrzeżenia  zmysłowe  mające 
charakter realnych doznań, nawet wobec braku bodźców zewnętrznych. W schizofrenii są to 
zwykle halucynacje słuchowe. („głosy”) czasem wzrokowe, węchowe, czy smakowe.  
 
Zaburzenia mowy  



  Wykolejenie – przeskakiwanie z 1 tematu na inny zupełnie z nim niezwiązany.  



 

Luźne skojarzenia – na bardziej subtelne, nieprawidłowości powiązań dokonywanych 
w wypowiedziach pacjentów.  



 

Skojarzenia dźwięczne – rymowanie słówek  



  Neologizmy – nowe słowa mające znaczenie tylko dla samego chorego 

 
Zachowania zdezorganizowane lub katatoniczne 
 
Zachowania  katatoniczne-  charakteryzuje  spadek  ruchliwości,  czasem  do  bezruchu  (  stupor) 
wraz ze sprzeciwianiem się wszelkim próbom poruszania chorym.  
Zachowania  zdezorganizowane  –  dziwaczna  nieporadność,  podekscytowanie  do  skrajnego 
rozdrażnienia i pobudzenia.  
 
Introspekcja a schizofrenia 
Niezdolność  dokonywania  wglądu  we  własne  „ja”  wizytówką  schizofrenii.  Pacjenci 
zaprzeczają, że są chorzy .  
Anosognozja – nieświadomość obecności symptomów choroby 
 
PODTYPY SCHIZOFRENII 
 

1)  Paranoidalna  –  urojenia  prześladowcze  i  wielkościowe,  halucynacje  słuchowe, 

odczuwają  urojoną  zazdrość,  brak  silnie  zdezorganizowanego  zachowania, 
niespójności, czy luźnych skojarzeń, brak stępionych lub nieadekwatnych uczuć 

2)  Zdezorganizowana – ( hebefreniczna) brak powagi i niespójność ( np. chichoty, nagły 

śmiech, manieryzm, infantylizm, niedorzeczności) czasem gadatliwość, urojenia, czy 
halucynacje  bardziej  zdezorganizowane,  niż  u  chorych  na  paranoidalną  odmianę 
schizofrenii.  Brak  higieny  i  dbania  o  siebie.  Dziwaczne,  często  obsceniczne 
zachowanie.    Występuje  zazwyczaj  w  młodszym  wieku  i  prowadzi  do  większej 
dezorganizacji osobowości.  

3)  Katatoniczna – silne podniecenie lub zaskakujące unieruchomienie, czasem wymiana 

między  tymi  2  stanami.  Pojawia  się  nagle.  Charakteryzuje  ją  też  negatywizm  czyli 
pozbawione  motywów  sprzeciwianie  się  wszelkim  poleceniom  lub  prośbom 
poruszenia.  Bywa,  że  chorzy  krzyczą,  chodzą  szybko  w  te  i  z  powrotem,  otwarcie 
wykonują czynności seksualne, okaleczają się, atakują innych.  

4)  Niezróżnicowana  –  diagnoza  stawiana,  gdy  jednostka  nie  spełnia  kryteriów  innych 

typów schizofrenii, jednak wykazuje symptomy psychotyczne i słabe przystosowanie 
interpersonalne.  Charakteryzuje  ją  mieszanina  szybko  zmieniających  się  wszystkich 
podstawowych  objawów  schizofrenii,  dlatego  nie  mieści  się  w  żadnej  konkretnej 
kategorii.  Ta  postać  występuje  często  w  ostrej,  wczesnej  fazie  lub  w  okresie 
przechodzenia  z  jednej  postaci  w  inna.  Choroba  zaczyna  się  gwałtownie,  choć  nie 
musi wiązać się z dramatycznymi wydarzeniami.  

5)  Rezydualna  –  BRAK  widocznych  symptomów  takich,  jak  urojenia,  halucynacje, 

niespójność lub znaczna dezorganizacja zachowania. O istnieniu zaburzenia świadczy 
wystąpienie przynajmniej 2 z poniższych objawów: 



 

Izolacja społeczna lub wycofanie 



 

Znaczne upośledzenie funkcjonowania w określonych rolach 



 

Poważny spadek poziomu higieny i umiejętności zadbania o siebie 



 

Stępione, spłycone i nieadekwatne wyrażanie emocji 



 

Dziwne, magiczne myślenie 



 

Niezwykłe doświadczenia percepcyjne 



  Apatia lub brak inicjatywy 

 
Schizofrenia  ostra  –  nagła,  pełne  rozwinięte  objawy,  może  wskazywać  na  specyficzny 
poprzedzający ją incydent, zwykle kryzys. 
Schizofrenia  przewlekła  (chroniczna)  –  charakteryzuje  dłuższy  i  bardziej  stopniowy  okres 
pogarszania stanu zdrowia. Brak określonego kryzysu, czy czynnika stresującego.  
Zaburzenia  schizoafektywne  –  mówi  się  o  nim  w  odniesieniu  do  ludzi,  którzy  mają 
jednocześnie objawy schizofrenii i ciężkich zaburzeń afektywnych. DSM IV nie uznaje ich za 
rodzaj schizofrenii.  
Zaburzenie  o  postaci  schizofrenii  –  psychozy  przypominające  schizofrenię,  ale  trwające 
krócej, niż 6 miesięcy. Pierwszy atak prawdziwej schizofrenii jest początkowo kwalifikowany 
jako ten typ zaburzenia.  
 
Timoty Crow – podzielił symptomy schizofrenii na pozytywne i negatywne 
 
Objawy negatywne  –  symptomy, które pociągają za sobą ograniczenie lub brak normalnych 
zachowań takich ja np. ekspresyjność emocjonalna, komunikatywność itp. Zwykle występują 
przed pozytywnymi. Schizofrenię, w której dominują zwie się  Typu II. Etiologia tego typu 
choroby  wiąże  się  ze  zmianami  strukturalnymi  w  obrębie  mózgu,  (  nieprawidłowość  płata 
czołowego i  powiększone komory mózgu)  a także z upośledzeniem intelektualnym.  Typ  II 
ma charakter przewlekły i charakteryzuje się stopniowym rozwojem.  



 

Stępienie, spłycenie afektu ( emocji) 



  Alogia (znacząco zubożona mowa ) lub znaczne ograniczenie mowy, jednowyrazowe 

odpowiedzi na pytania, długie przerwy między słowami 



 

Osłabienie  woli  (  avolition)  widoczna  utrata  energii  lub  zainteresowania  różnymi 
czynnościami 



 

Wycofanie społeczne 



  apatia 

 
Symptomy  pozytywne  –  obok  normalnych  zachowań  pojawiają  się  inne  takie,  jak  przejawy 
zamętu emocjonalnego, pobudzenie motoryczne, urojenia itd. Stanowią one :  



  Urojenia 



  Halucynacje 



 

Pewne formy zaburzenia myślenia ( np. błędne skojarzenia) 



  Dziwaczne zachownie 

Gdy przeważają w schizofrenii mówimy wówczas o Typie I. Ten typ jest bardziej podatny na 
leczenie farmakologiczne i wykazuje nieprawidłowości układu limbicznego, przy normalnych 
komorach mózgu. Typ I charakteryzuje nagły początek i zmienny przebieg.  
 
DEFICYTY FUNKCJONOWANIA 

 
Deficyty poznawcze 
- problemy z myśleniem i wyrażaniem myśli 
-  problemy  z  pamięcią  (  krótko  i  długotrwałą,  a  także  jawną  ,  ukryta,  czyli  bardziej 
automatyczna,  nie  wymagająca  świadomego  wysiłku  jest  u  chorych  niemal  nienaruszona)  
- problemy z uwagą 
- „ nadmierne włączanie” – tendencja do tworzenia pojęć na podstawie informacji istotnych i 
nieistotnych  
- trudności w rozumowaniu abstrakcyjnym ( traktowanie np. przysłów dosłownie)  
-  zaburzenia  myślenia  formalnego  –  osoba  przestaje  mówić  sensownie,  choć  przestrzega 
zasad  semantycznych  i  syntaktycznych.  Chory  łączy  słowa  w  ciągi  pozornie  sensowne,  ale 
niezrozumiałe dla słuchacza)  
-  „dyssymetria  poznawcza”  jako  rodzaj  „słabej  koordynacji  psychicznej”  prowadzącej  do 
trudności w selekcjonowaniu, przetwarzaniu i koordynowaniu inf. oraz reagowaniu na nie 
 
Deficyty percepcyjne 
- trudności w odbiorze informacji za pomocą zmysłów 
-  problemy  z  rozróżnianiem  tonów,  z  oceną  rozmiarów  i  śledzeniu  poruszających  się 
przedmiotów 
-  
Deficyty ruchowe 
- nienaturalne postawy, układy głowy i rąk 
- mimowolne ruchy twarzy i kończyn 
- wyniki w testach zręczności i koordynacji poniżej średniej 
- wydłużony czas reakcji 
- nadaktywność odruchów 
 
Deficyty emocjonalne 
-  kłopoty  z  rozpoznawaniem  niewerbalnych  wskazówek  istotnych  dla  emocji  i  kontaktów 
społecznych lub ich błędne rozpoznanie 
- spłycenie i stępienie afektu 
- w ciężkich przypadkach ahedonia – niezdolnośc doznawania radości, czy przyjemności 
 
 
Zaburzenia poczucia tożsamości 
-  chory  może  mieć  zaburzone  poczucie  tożsamości  lub  całkowicie  zatracić  poczucie  Ja  i 
poczucie własnej odrębności 
- czasem następuje przyjęcie innej tożsamości 
 
Zaburzenia woli 
- zakłócenia działań celowych dotyczące niemal każdej dziedziny życia 
 
PRZYCZYNY SCHIZOFRENII 
 
Czynniki biologiczne 
-  duże  znaczenie  genów  i  dziedziczenia  w  schizofrenii  (  schizofrenia  jako  zaburzenie 
poligeniczne – wynik działania więcej, niż 1 genu)  
- istotna rola komplikacji, do których dochodzi w okresie życia płodowego, zakażenie kobiety 
w ciąży, komplikacje w trakcie porodu w etiologii schizofrenii 

- neurochemiczne podstawy choroby  – „ hipoteza dopaminowa” osoby chore odznaczają się 
większym  wydzielaniem  dopaminy  przez  neurony  w  rejonie  ciała  prążkowanego,  struktury 
podkorowej mózgu  
- niektórzy badacze głoszą że nie bez znaczenia pozostaje także GABA przekaźnik hamujący, 
którego wzrost dostrzega się u chorych na schizofrenię 
- podejrzewa się, że także serotonina może przyczyniać się do przede wszystkim powracania 
schizofrenii 
 
Struktury mózgu 
-  większe  niż  u  zdrowych  komory  mózgowe  u  osób  cierpiących  na  schizofrenię  (  głównie 
lewej) ( Nie jest to jednak przyczyna choroby i nie musi być jej wyróżnikiem, bo jest obecne 
także w innych chorobach np. Alzheimera)  
-  niektóre  obszary  mózgu  są  mniejsze  u  chorych  np.  płaty  czołowe,  skroniowe,  ciało 
migdałowate oraz hipokamp 
- powiększone bruzdy ( szczeliny na powierzchni kory mózgowej)  
-  także  sieć  wzajemnych  połączeń  neuronów    w  mózgu  pacjentów  odbiegają  od  normy 
zwłaszcza w obszarach kory mózgowej i hipokampa 
- behawioralne objawy schizofrenii są wywołane nieprawidłową strukturą mózgu 
 
Czynniki społeczne 
- na przebieg schizofrenii wpływa styl komunikacji w rodzinie. Emocje wyrażone – obejmują 
cyniczne  i  wrogie  komentarze  na  temat  pacjenta  oraz  znaczna  nadopiekuńczość  krewnych. 
„Podwójne  związanie”  –  polega  na  tym,  że  jedno  z  rodziców  przekazuje  dziecku 
wykluczające  się  myśli,  uczucia  i  żądania.  Signer  i  Wynne  wiązali  ze  schizofrenią  2  style 
komunikacji: 
1) styl amorficzny – charakteryzuje niezdolność rozróżniania. Uczucia, przedmioty, czy ludzie 
są słabo zorganizowani, niewyraziści i płynni. 
2)  styl  fragmentaryczny  –  lepsze  rozróżnienie,  ale  gorsza  integracja.  Komunikacja  jest 
szarpana, pełna gwałtownych, nieprzewidzianych zwrotów.  
- także zaburzona komunikacja między rodzicami zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia 
choroby u dzieci 
-  hipoteza  przyczynowości  społecznej  -    pogląd,  że  przeciwności  losu  i  stres  mogą  wywołać 
schizofrenię ( badania nie potwierdziły jej,  ale nie znaczy to  że ubóstwo  nie ma wpływu na 
chorobę, ma na jej przebieg) 
- hipoteza dryfu społecznego – pogląd, że osoby z organicznymi predyspozycjami, u których 
ujawniła  się  choroba,  dryfują  w  kierunku  niższych  klas  społecznych  (  potwierdzony 
badaniami)  
 
Dziecięce zwiastuny schizofrenii 
Metody badawcze: 
Metoda grup wysokiego ryzyka – skupia się na dzieciach ludzi cierpiących na schizofrenię 
Metoda  retrospektywna  –  opiera  się  na  wspomnieniach  z  lat  wczesnego  dzieciństwa 
pacjentów. 
Metoda  wstecznego  śledzenia  –  sięganie  wstecz  do  dokumentów  z  dzieciństwa  chorego  w 
poszukiwaniu wczesnych oznak choroby 
Badania prospektywne – rozpoczynają się w dzieciństwie i toczą przez dłuższy czas. 



 

Dzieci  chorujące  później  na  schizofrenię  wykazywały  problemy  przystosowawcze, 
opóźniony rozwój ruchowy, gorsze wyniki w nauce ( pierwsze oznaki ryzyka dotyczą 
dziedzin zachowania: ruchowej, międzyludzkiej, poznawczej)  

 

METODY LECZENIA SCHOZOFRENII 
 
Terapia farmakologiczna 
J. Delay, P. Deniker – chloropromazyna i haloperidol (nieskuteczne w leczeniu negatywnych 
objawów)  Mają  wiele  skutków  ubocznych:  suchość  w  gardle  i  ustach,  ospałość,  zaburzenia 
wzrokowe, przybieranie lub utrata wagi ciała, zakłócenia w cyklu miesiączkowym, zaparcia, 
depresja, zesztywnienie mięśni, drżenie i skurcze kończyn i reszty ciała, 
 akatyzja  –  osobliwe  drganie  mięśni  powodujące  niemożność  pozostania  w  miejscu  i 
pragnienie ciągłego i szybkiego przemieszczania się.  
Dyskineza opóźniona – zaburzenie ruchowe, do jej objawów zalicza się ssanie, mlaskanie, i 
ruchy języka przypominające łapanie much. Pojawia się np. po 7 latach od leczenia środkami 
neuroleptycznymi.  
- 

inne  leki:  clozapina,  olanzapina,  risperidon,  sertindole,  quetiapina,  środki 

przeciwdrgawkowe, Środki te mają działanie przeciwne do dopaminy. Osiągają swój skutek 
poprzez  blokowanie  receptorów  dopaminowych  zwłaszcza  typu  D2.  Nie  leczą  schizofrenii, 
ale mogą poprawić prognozy na przyszłość.  
 
Terapie psychologiczne 

a)  rehabilitacja poznawcza – osłabienie symptomów i wzmożenie działań adaptacyjnych, 

skupianie się na poprawie pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych 

b)  trening  interpersonalny  –  trening  umiejętności  społecznych,  odgrywanie  ról 

społecznych,  poprawa  zdolności  rozwiązywania  problemów  społecznych,  terapia 
rodzinna,  nauka  sposobów  radzenia  sobie  ze  stresem,  najlepsze  wyniki  przynosi  z 
terapią farmakologiczną 

c)  terapia  rodzin  –  wykrywanie  przypadków  wyrażonej  emocji  oraz  uczenie  członków 

rodziny, jak jej unikać 

 
 
 
 
 
 
 
 

ZABURZENIA NERWICOWE  

J. Aleksandrowicz 

 
Zaburzenia nerwicowe  –  zespoły wielu  występujących  równocześnie objawów  –  dysfunkcji 
narządów,  zakłóceń  procesów  psychicznych  i  patologicznych  form  zachowania.  Należą  one 
do  zaburzeń  psychicznych.  W  odróżnieniu  od  psychoz  pacjent  odróżnia  treści  fantazji  od 
spostrzeżeń.  Charakteryzują  się  zróżnicowaniem  syndromów,  które  z  kolei  wskazują  na 
objawy  wysuwające  się  na  1  plan,  ze  względu  na  swoje  nasilenie.  Syndrom  nie  informuje 
jednak o przyczynach zaburzeń. 
 



 

Szczególny  zespół  objawów  nerwicowych  nie  oznacza  istnienia  specyficznych 
przyczyn, innych niż w innych zespołach. Różne rodzaje wymienianych zaburzeń są 
jedynie rozmaitymi zespołami objawowymi.  

 
Zespoły nerwicowe  
ICD  10  –  zaburzenia  psychiczne  nie  mające  żadnego  widocznego  podłoża  organicznego,  w 
których nie dochodzi do zakłócenia oceny realności. Zachowanie nawet znacznie zaburzone 

pozostaje  w  granicach  akceptowanych  społecznie.  Nie  dochodzi  do  dezorganizacji 
osobowości. Podstawowymi objawami są: 
- silny lęk 
- objawy histeryczne 
- fobie 
- objawy obsesyjne i kompulsyjne 
- depresja 
Zaburzenia te połączono z : 
Zaburzeniami związanymi ze stresem – zespoły objawów o rozmaitym obrazie, powstające u 
osób uprzednio zdrowych w odpowiedzi na wyjątkowo ciężki stres fizyczny i /lub psychiczny 
lub trwałą sytuację urazową.  
Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną  – nie wynikające z choroby i bez udziału 
ukł.  wegetatywnego  zakłócenia  doznań,  funkcji  i  zachowania  ograniczone  do  szczególnych 
systemów  lub  okolic  ciała.  Zakłócenia  te  wiążą  się  ze  stresowymi  wydarzeniami  lub 
problemami.  Ich  główną  cechą  jest  nieustanna  prezentacja  zaburzeń  somatycznych  i 
uporczywe domaganie się badań, pomimo zapewnień lekarzy, że objawy nie mają fizycznego 
podłoża.  
ICD  10  wyłącza  z  grupy  zaburzeń  nerwicowych  nerwicę  depresyjną,  która  to  znajduje  się 
wśród zaburzeń nastroju pod nazwą dystymia.  
 
Dystymia ( nerwica depresyjna) 
ICD 10 - Przewlekłe obniżenie nastroju ( depresja) trwające co najmniej przez kilka lat, które 
nie  jest  wystarczająco  ciężkie,  by  je  rozpoznać  jako  nawracające  zaburzenia  depresyjne  o 
nasileniu ciężkim, umiarkowanym lub łagodnym.  
DSM IV – Obniżenie nastroju utrzymujące się przez większą część dnia, co najmniej przez 2 
lata.  Jej  rozpoznanie  poza  obniżeniem  nastroju  lub  rozdrażnieniem  wymaga  obecności 
przynajmniej 2 z poniższym symptomów: 
- zaburzeń łaknienia 
- zaburzeń snu 
- brak energii i poczucie zmęczenia 
- obniżenie koncentracji, uwagi lub trudności z podejmowaniem decyzji 
- niska samoocena 
- poczucie nieszczęśliwości 
- utrata zainteresowań 
- krytyczna ocena siebie 
- odczucia braku możliwości życiowych 
Za dodatkowe objawy uważa się: 
- poczucie nieadekwatności 
- poczucie winy 
- rozdrażnienie i złość 
W  tej  kategorii  zaburzeń  mieści  się  zespół  wielu  rozmaitych  zaburzeń  czynnościowych,  w 
którym  na  pierwszy  plan  wysuwa  się  przygnębienie  i  smutek  nie  mający  wyraźnego 
uzasadnienia.  Objawy  te  utrzymują  się  przez  wiele  lat,  ich  nasilenie  jest  niewielkie, 
zwiększają się epizodycznie, a nie cyklicznie.  



 

Zaburzenia dystymiczne mają charakter nerwicowy 



 

W dystymii raczej nie występują okresy podwyższenia nastroju 



 

W  dystymii  w  przeciwieństwie  do  epizodów  depresyjnych  reakcje  na  zachowania 
otoczenia są zachowane 



 

Smutek jest bardziej tłem, niż przeżyciem dominującym w świadomości 



 

Obniżeniu  nastroju  towarzyszy  anhedonia  oraz  różnorakie  dolegliwości  somatyczne.  
( np. bólowe w mięśniach i „korzonkowe”) Patologiczne obniżenie nastroju odznacza 
się  brakiem  ewidentnych,  zewnętrznych  powodów  przygnębienia  a  także  relatywnie 
długim okresem zalegania. Bywa on przemieszany z wrogością i pretensjami do siebie 
i świata, powoduje pesymistyczne a zatem nierealistyczne myślenie.  



  Zaburzenia  nastroju  są  wyjaśniane  obniżeniem  stężenia  noradrenaliny  w  przestrzeni 

międzysynaptycznej i obniżeniem transmisji dopaminy w ukł. limbicznym  



 

Płacz jako ekspresja cierpienia jest raczej rzadki 



 

Koncepcja  dystymii  zakłada  że  zaburzenia  nastroju  są  trwałe.    (ciągła  obecność 
objawów)  



 

U  chorych  panują  schematy  poznawcze  zwane  „triadą  depresyjną”  polegające  na 
gotowości  do  spostrzegania  siebie,  świata  i  przyszłości  w  kategoriach  klęsk  i 
niepowodzeń,  dostrzeganie  przede  wszystkim  swoich  błędów  i  niedocenianie 
sukcesów.  



 

Czasami  na  1  plan  wysuwa  się  rozdrażnienie  –  dysforia  (  drażliwość,  agresja, 
wybuchowość) i wrogość. Często smutek przykrywa te uczucia, są one wypierane ze 
świadomości. Wrogość w tego typu zaburzeniu jest zwykle uogólniona i kierowana do 
wszystkich i do nikogo.  



 

W dystymii bardziej niż agresja specyficzna jest autoagresja.  



 

Nerwicowe zaburzenia dystymiczne ujawniają się zwykle w okresie dorastania 



 

Depresja jest mechanizmem reakcji na „utratę obiektu”  

 
Zaburzenia lękowe w postaci fobii 
ICD  10  –  w  zaburzeniach  fobicznych  lęk  wywołany  przez  pewne  sytuacje  i/lub  przedmioty 
zewnętrzne  wobec  osoby,  które  nie  są  obiektywnie  niebezpieczne.  (  lęk  foniczny  jest 
wyraźnie  określony  ale  z  gruntu  irracjonalny  np.  dotyczący  pojęcia  liczby  13,  wyobrażenia 
nierealnego) Osoba unika tych sytuacji i przedmiotów, a w przypadku napotkania przeżywa 
niepokój a nawet przerażenie. Opanowanie lęku przez chorego jest niemożliwe, mimo iż nie 
ma on charakteru natrętnie narzucającego się i nie wiąże się z odczuciem przymusu. Obawy 
mogą  koncentrować  się  też  na  wtórnych,  związanych  z  lękiem  doznaniach  np.  uczucie 
omdlenia  a  w  konsekwencji  na  leku  przed  śmiercią,  przed  utratą  kontroli  nad  swoim 
postępowaniem lub chorobą psychiczną. Także samo wyobrażenie przedmiotu lęku wywołuje 
tą emocję. Lęk fobiczny często współwystępuje z depresją.  
Fobie  –  reakcje  lękowe  powstające  w  sytuacjach  obiektywnie  niezagrażających.  Lęk  przed 
zachorowaniem  nie  jest  włączany  w  tą  grupę  (  należy  do  zaburzeń  hipochondrycznych)  ale 
lęk przed sytuacjami narażającymi na zachorowanie jest już specyficzną fobią.  
DSM IV – Zalicza fobie do zaburzeń lękowych. W grupie tej wyróżnione są agorafobia ( bez 
ataków lęku), lęk z agorafobią, fobie społeczne i fobie specyficzne.  



  Lek antycypacyjny – lęk przed wystąpieniem lęku fobicznego.  



 

fobie  mogą  występować  samodzielnie  mogą  też  stanowić  element  obrazu  zespołu 
natręctw, depresyjnych i innych 



 

Lękom fobicznym towarzyszą reakcje somatyczne: 

- uczucie osłabienia 
- czerwienie się lub bladość skóry 
- przyspiesznie akcji serca i tempa oddechu 
- wysychanie śluzówki jamy ustnej   
- pocenie się 
- nudności 
- napięcie i drżenia mięśniowe 

- utrata kontroli nad zwieraczami odbytnicy i pęcherzem moczowym 
- czasem zastyganie w bezruchu lub ucieczka 
 
Agorafobia 
Lęk  przed  otwartą  przestrzenią,  przed  wyjściem  z  domu,  podróżowaniem,  wejściem  do 
sklepu,  obecnością  w  miejscach  publicznych,  przebywaniem  w  tłumie.  Treścią  agorafobii 
bywa przekonanie, że poza własnym domem może dojść do ataku paniki i że wówczas nikt 
nie  pomoże.  Jest  to  więc  lęk  przed  wystąpieniem  lęku.  Rozpoznanie  opiera  się  na 
stwierdzeniu wystąpienia przynajmniej 2 z wymienionych sytuacji.  
-  czasami  specyficzny  kontekst  fobii  składnia  do  przypuszczenia,  że  wyrażają  one  nie 
uświadomione konflikty między dążeniem do bliskości, a pragnieniem niezależności.  
-  fobia  ta  może  też  łączyć  się  z  przeżyciem  urazowego  epizodu.  Kilkakrotnie  powtórzone 
takie sytuacje bywają przyczyną utrwalenia się reakcji lękowych.  
- wg DSM IV agorafobia bez ataków paniki to rzadkość 
 
Fobie społeczne ( nerwica społeczna) 
Lęk  (  z  reguły  bezzasadny)  dotyczy  kompromitacji  i  krytycznych  ocen.  Lęk,  że  powie  lub 
zrobi  się  coś  głupiego,  ośmieszającego,  okaże  swoją  słabość  i  zostanie  źle  potraktowanym, 
zawstydzonym i upokorzonym przez obserwatorów. Prowadzi to do unikania ludzi i sytuacji 
społecznych.  
- pojawiają się u osób rozpoczynających dorosłe życie 
- nie mają trudności w przebywaniu poza domem, pusta przestrzeń ani anonimowy tłum nie 
wywołują u nich leku.  
- osoby chore mają zwykle niska samoocenę i niską tolerancję na krytykę 
-  wiąże  się  z  następującymi  objawami  somatycznymi:  zaczerwienienia,  parcie  na  mocz  i 
stolec, nudności a nawet wymioty, drżenia rąk itd.  
 
Fobie specyficzne ( izolowane, proste) 
Taka  postać  zaburzeń,  w  której  lęk  pojawia  się  wyłącznie  w  sytuacji  kontaktu  z  jakimiś 
szczególnymi  przedmiotami  lub  w  szczególnych  sytuacjach.  Niezbędny  w  diagnozie  jest 
także  aspekt  ucieczki  przed  źródłem  lęku.  Najczęstsze  z  nich  to  fobie  zwierząt,  obiektów 
nieożywionych, choroby lub uszkodzenia ciała. Lęk pojawia się natychmiast w odpowiedzi na 
pojawienie się lub wyobrażenie lękotwórczego obiektu.  
DSM IV wprowadza pojęcia 5 podtypów fobii: 

1)  dotycząca zwierząt i owadów 
2)  dotycząca pewnych elementów naturalnego otoczenia ( burza, wiatr, woda) 
3)  lęków przed krwią, zastrzykiem, urazem 
4)  sytuacyjne ( mosty, tunele, windy, samoloty itp.) 
5)  inne 

 
Specyficzne fobie często mają charakter nadmiernej generalizacji zagrożeń i często wiążą się 
ze  szczególnymi,  wyjątkowymi  doświadczeniami  jednostki  i  powstają  wskutek 
uwarunkowania  (  wyuczenia  reakcji)  Obiekt  zostaje  skojarzony  z  lękiem  i  tak  utrwala  się 
mechanizm ucieczki od źródła lęku.  
Fobie pełnią często funkcję obronną. Zmieniają niedookreślone, nie uświadamiane zagrożenie 
(  będące  często  konfliktem  wewnętrznym  sprzecznych  dążeń)  na  mniejsze,  zarazem  w 
symboliczny  sposób  oznaczając  to  rzeczywiste.    Lęk  pojawia  się  wówczas  w  przypadku 
napotkania na symbol tego rzeczywistego zagrożenia.  
 
Inne zaburzenia lękowe 

ICD  10  –  głównym  objawem  tych  zaburzeń  jest  lęk,  który  nie  ogranicza  się  do  żadnej 
określonej sytuacji. Występować mogą także objawy depresyjne i natręctwa. Lęk pojawia się 
niezależnie od sytuacji i zazwyczaj towarzyszą mu zaburzenia somatyczne. ( bóle w okolicy 
serca,  zaburzenia  seksualne,  duszność,  pocenie,  bóle,  zawroty  głowy  itp.)  Mogą  one 
przyjmować  formę  ataków  paniki,  może  to  być  „bezprzedmiotowy”  „rozlany”  lęk  lub 
niepokój, lękowe w treści marzenia senne itp. Ich specyficzność polega często na logicznym 
związku  objawu  somatycznego  i  rodzaju  zagrożenia  –  brak  wzwodu  u  mężczyzny 
obawiającego się kompromitacji przed kobietą.  
Lek  i  niepokój  wywołane  są  przez  zagrożenie  wewnętrzne  i  ich  przyczyna  jest  zazwyczaj 
nieuświadomiona.  
Lęk powstaje w sytuacji obiektywnie całkowicie bezpiecznej.  
Oczekiwania chorego są silnie nasycone niepokojem i łączą się z odczuciem zwanym „tremą” 
( lęk przez oceną) 
DSM  IV-  zaburzenia  lękowe  to  niemal  synonim  zaburzeń  nerwicowych,  obejmujący  poza 
atakami lęku także fobie, zespół natręctw i zaburzenia związane ze stresem.  
 
Zaburzenia lękowe z napadami lęku ( lęk paniczny, lęk napadowy) 
To  nawracające,  nieoczekiwane  ataki  paniki,  którym  towarzyszą  lękowe  oczekiwania 
ponownego wystąpienia ataku i/lub obawy przed jego konsekwencjami ( np. utratą kontroli, 
chorobą psychiczną itp.) oraz poczucie konieczności ucieczki.  
Ataki panicznego lęku stanowią w tym rodzaju zaburzenia jedyną, główną formę przejawiania 
lęku. Doznania takie utrzymują się przez kilka  minut  a okres stopniowego zmniejszania się 
lęku może trwać nawet kilka dni.  
DSM  IV-  zespół  paniki  rozpoznaje  się,  gdy  takie  ataki  wystąpiły  co  najmniej  2  razy  bez 
żadnego widocznego powodu. Po ataku co najmniej przez 1 miesiąc utrzymuje się lęk przed 
ponownym jego wystąpieniem. Rozpoznanie ataku paniki wymaga wystąpienia przynajmniej 
4 dodatkowych symptomów pojawiających się nagle i osiągających maximum po ok. 10 min: 
- przyspieszenie akcji serca 
- poty 
- drżenie 
- brak tchu 
- bóle w klatce piersiowej 
- nudności 
- zawroty głowy 
- dławienie się 
- lęk przed utratą kontroli lub „ utratą zmysłów” , śmiercią 
- uderzenia gorąca lub dreszcze 



  W czasie ataku paniki uczucie silnej obawy, przerażenia jest obezwładniające i łączy 

się z poczuciem zagrożenia życia, czy choroby psychicznej.  



 

Błędne schematy  poznawcze uważane są za jedną z przyczyn występowania ataków 
panicznego lęku  



 

Lęk  ten  może  też  być  reakcją  na  czynnik  przywołujący  wyparte,  a  przy  tym 
zagrażające konflikty, fantazje itp.  



 

Często  napady  występują  u  ludzi,  którzy  przez  cały  czas  mają  niewielkie  uczucie 
niepokoju lub lękowe nastawienie 



 

Przyczynami  ataków  lęku  bywa  często  niemożność  poradzenia  sobie  z  uczuciami 
wrogości i tłumienie ich 



 

W  powstawaniu  ataków  paniki  mają  znaczenie  także  zaburzenia  metaboliczne  i 
biochemiczne ( gł. serotonina i dopomina)  

 

Uogólnione zaburzenia lekowe ( nerwica lękowa, reakcja lękowa, stan lękowy) 
Są  to  relatywnie  stałe  stany  „  wolno  płynącego”  niepokoju  i  poczucia  zagrożenia, 
zdenerwowania,  nie  modyfikowane  zewnętrzna  sytuacją.  Trwają  od  kilku  dni  do  miesięcy. 
Obok lęku obecne są: napięcie i rozdrażnienie „ zdenerwowanie” i „troski”. Towarzyszą im 
zaburzenia somatyczne. Chory oczekuje, że stanie się coś złego, ale nie potrafi określić natury 
zagrożenia.  (  co  składnia  do  wyjaśniania  go  jako  wewnątrzpsychicznego)  Przeżycia  obawy 
prowadzą  do  zachowań  stanowiących  próbę  ucieczki  często  o  charakterze  niepokoju 
ruchowego, jako niemożności pozostania w 1 miejscu.  
DSM IV – obok lęku, zamartwianie się lękowe oczekiwania dotyczące rozmaitych wydarzeń 
i zakresów działań jednostki utrzymujące się co najmniej 6 miesięcy. Rozpoznanie wymaga 
obecności jeszcze co najmniej 3 objawów: 
- niemożność wypoczynku 
- łatwe męczenie się 
- Trudności w koncentracji uwagi 
- drażliwość 
- napięcie mięśniowe  
- zaburzenia snu 
 
Zaburzeni depresyjne i lękowe mieszane ( depresja lękowa) 
Lęk i obniżenie nastroju są nieznaczne i podobnym stopniu nasilone. Jest to zespół zaburzeń o 
przewlekłym  przebiegu,  okresowe  nasilenie  dolegliwości  nie  są  związane  z  wydarzeniami 
życiowymi.  
Histeria lękowa 
Objawy lękowe i histeryczne współwystępują w podobnym nasileniu.  
 
Zaburzenia obsesyjno- kompulsyjne ( nerwica natręctw, nerwica anakastyczna) 
ICD  10  –  istotna  cechą  są  nawracające  uporczywe  myśli  natrętne  (  obsesje)  lub  czynności 
przymusowe ( kompulsje)  
Charakterystyczne dla tego typu nerwic jest: 



  Przymus 



 

Krystalizacja lęku – polega na tym, że ogranicza się on tylko do sytuacji związanej z 
tematyka natręctw, lęk jest zawsze niewspółmierny do sytuacji  



 

Magiczne myślenie – przeświadczenie, że pewne formy aktywności bronią przed złem 



  Perseweracje – powtarzanie, w nerwicy - w stereotypowy sposób 

 

Objawy anankastyczne charakteryzuje  
a)  perseweracyjny  przymus  tj.  powtarzanie  w  sposób  stereotypowy  i  zwykle  wbrew  woli 
chorego 
b)  obcość – chory odczuwa je jako coś obcego, z czym usiłuje walczyć, co mu dokucza 
 
Są  obecne  także  w  innych  nerwicach  i  chorobach  np.  schizofrenii,  depresjach.  Przymus 
anankastyczny  polega  na  tym,  że  mechanizm  selekcjonujący  zostaje  osłabiony.  W  nerwicy 
natręctw mogą one wystąpić w 3 formach: 
1)  Myśli  natrętne  –  idee,  wyobrażenia  czy  impulsy  do  działania,  które  pojawiają  się  w 
świadomości w sposób stereotypowo nawracający. Przeżywane są w sposób przykry i pacjent 
próbuje  im  się  bezskutecznie  sprzeciwić.  Pojawiają  się  wbrew  woli,  budzą  wewnętrzny 
sprzeciw, ale są też uznawane za własne myśli. Często łączą się z wyobrażeniami np. myślom 
o  treści  bluźnierczej  towarzyszą  fantazje  o  dokonaniu  takich  czynów.  Najczęściej  dotyczą 
brudu,  możliwości  zakażenia  się,  religii  i  seksualności,  wątpliwości,  czy  jakaś  czynność 
dobrze  została  wykonana  i  niepewności,  czy  jakaś  sytuacja  zaistniała.  („obłęd  wątpienia”) 

Natrętne  myśli  często  dotyczą  tematów  zabarwionych  lękiem  lub  będących  przedmiotem 
fobii.  



 

„ przeżuwanie” – ciągłe wracanie do tego samego tematu 



 

Często  występują  myśli  typu  kontrastowego  –  kochająca  matka  myśli  o  zabiciu 
dziecka 



 

Charakterystyczne dla natręctw jest to, że zwykle dotyczą one czynności rutynowych, 
a więc takich, w których częste powtarzanie doprowadziło do pewnej automatyzacji.  
( np. lekarz zastanawiający się, czy dobrze wypisał receptę)  

2) Czynności przymusowe – czy rytuały, stereotypowe i wielokrotnie powtarzane zachowania. 
Mają  zapobiegać  jakimś  wydarzeniom,  które  miałoby  nastąpić,  gdyby  pacjent  zaniechał 
wykonania  rytuału.  Zachowanie  to  pacjent  zwykle  postrzega  jako  bezsensowne  lub 
niepotrzebne  i  często  próbuje  się  mu  opierać,  lecz  nadaremnie.  Natręctwa  nieomal  zawsze 
łączą  się  z  lękiem  i  napięciem,  który  nasila  się  przy  próbach  zaniechania  czynności 
przymusowej. Kompulsje  związane są z dążeniem do zapobiegania  lub zmniejszania lęku i 
napięcia  i  często  łączą  się  z  obsesjami.  Nieraz  stanowią  one  zewnętrzny  wyraz  a  zarazem 
konsekwencję  istnienia  tych  myśli.  Czynności  natrętne  przybierają  czasem  charakter 
ceremonii  o  określonym  rytuale,  którego  złamanie  wiąże  się  z  powstaniem  niepokoju  i 
napięcia, lecz mimo to nigdy nie ulegają automatyzacji, zawsze towarzyszy im świadomy akt. 
3)  natrętne  lęki  –  fobie,  absurdalność  lęku  natrętnego  jest  widoczna  także  dla  samego 
chorego, ale nie może on sobie tego lęku wyperswadować.  
DSM  IV  –  rozpoznanie  opiera  się  na  występowaniu  natrętnych  myśli  i  czynności 
zabierających przynajmniej 1 godzinę dziennie i utrudniający normalne funkcjonowanie.  



 

Czasem mają charakter interakcyjny: domagają się upewnień od otoczenia  



 

Mogą one łączyć się z fobiami.  



 

Mogą wystąpić epizody derealizacyjne – poczucie nierzeczywistości otoczenia ( np. to 
co,  go  otacza  jest  płaskie  bez  3  wymiaru)  lub  depersonalizacje  –  chory  sam  sobie 
wydaje się nierzeczywisty, do tych zjawisk zalicza się też zmienne odczuwanie swego 
ciała  np.  poczucie  że  głowa  puchnie  (  oba  objawy  nie  należą  do  grupy 
anankastycznych jeśli występują w nerwicach , to zwykle na tle agresywnych uczuć w 
stosunku do siebie i otoczenia)  



 

Prawidłowe wykonanie czynności przymusowej nie jest jej celem  

Rozpoznanie tych zaburzeń wymaga stwierdzenia: 

1)  myśli i impulsy uznane SA przez chorego za własne a nie nasyłane z zewnątrz 
2)  dążenie do przeciwstawiania się im jest nieskuteczne 
3)  podporządkowanie  przymusowi  myślenia  i/lub  wykonywania  czynności  natrętnych 

jest nieprzyjemne 

4)  myśl, wyobrażenie, czy impuls pojawiają się przez większość dni w ciągu co najmniej 

kolejnych 2 tygodni 



 

Zaburzeniom tym często towarzyszy obniżenie nastroju 



 

Wątek  magiczny  jest  bardzo  często  spotykanym  elementem  natrętnych  myśli  i 
wyobrażeń.  



 

Elementem tych zaburzeń jest odczucie obniżenia możliwości dowolnego kierowania 
sobą, zwłaszcza swoim myśleniem 



 

Myśli  i  czynności  natrętne  nie  prowadzą  do  uzyskania  przyjemności,  są  odczuwane 
jako nieprzyjemne 

 
Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne 
ICD  10  –  podstawą  rozpoznania  jest  stwierdzenie  wystąpienia  (  obok  objawów)  także 
wyjątkowo stresującego wydarzenia życiowego albo znaczącej zmiany życiowej prowadzącej 
do  trwałej,  przykrej  sytuacji,  które  powoduje  zaburzenia  adaptacyjne.  Także  sytuacje  np. 

nieoczekiwanego awansu społecznego lub wygranie znacznej sumy na loterii mogą stanowić 
stres.  
Ostra reakcja na stres ( szok, reakcja kryzysowa) 
Krótkotrwała  reakcja  na  wyjątkowy  stres  fizyczny  i/lub  psychiczny  nie  związana  z  innymi 
zakłóceniami funkcji psychicznych, przemijająca w ciągu kilku godzin lub kilku dni.  
Reakcja ta ma zwykle charakter oszołomienia, któremu towarzyszy silny lęk, zawężenie pola 
świadomości i zaburzenia orientacji, trudności dostrzegania i rozumienia znaczenia bodźców. 
Po jakimś czasie może pojawić się stan „ wyłączenia” się z sytuacji aż do znieruchomienia 
lub  bezładne  pobudzenie  ruchowe  ,  które  wiąże  się  z  dążeniem  do  oddalenia  się  od 
zagrożenia, ucieczki. Zdarzają się fugi i amnezja.  
DSM IV – ostre zaburzenia stresowe rozpoznaje się, gdy: 

1)  powstało  zagrożenie  śmiercią,  doszło  do  odniesienia  ran  albo  innego  rodzaju 

naruszenia  jednostki  lub  osób  z  otoczenia,  a  zarazem  do  przeżycia  intensywnego 
strachu, bezradności lub przerażenia 

2)  w czasie tego epizodu lub później pojawiły się objawy dysocjacyjne: poczucie braku 

reakcji emocjonalnej, oszołomienie, amnezja 

3)  pojawiły się wspomnienia, marzenia, wyobrażenia, myśli dotyczące traumatycznego , 

a  zarazem  unikanie  bodźców  mogących  przywołać  takie  reminiscencje,  wystąpiły 
napięcie i niepokój 

4)  objawy utrzymywały się co najmniej 2 dni, nie dłużej, niż 4 tygodnie i pojawiły się nie 

później niż 4 tygodnie  po momencie traumatycznego wydarzenia. 

 
Zaburzenia stresowe pourazowe ( nerwica urazowa) 
DSM  IV  –  reakcja  na  ostry,  krótkotrwały  stres  występująca  z  opóźnieniem  nawet  po 
kilkumiesięcznym okresie utajenia.  



 

Ich przebieg jest falujący i zmienny 



 

Dominuje  w  nich  przeżywanie  sytuacji  kryzysowych  w  natrętnie  powracających 
wspomnieniach w snach itp.  



 

Pojawia się uczucie przytępienia uczuciowego, braku kontaktu z innymi, bezsenność, 
anhedonia itd.  



 

Łączy  się  to  przewrażliwieniem,  trudnościami  koncentracji  uwagi,  pogorszeniem 
pamięci, drażliwością i wybuchami złości, a także pobudliwością 



 

Poczucie urazu wiąże się z poczuciem krzywdy i przyczynia się do działań, które maja 
na celu „ rozliczenie rachunku krzywd” 



 

Doznanie  urazu  nie  jest  główną  przyczyną  takiego  zespołu  objawów,  jest  raczej 
pretekstem, czynnikiem wyzwalającym je 



 

Przeżywanie  na  nowo  stresowych  wydarzeń  może  przerodzić  się  w  trwałe  zmiany 
osobowości 

Zaburzenia adaptacyjne 
Występują w sytuacjach: 
- emigracji 
- osamotnienia po śmierci małżonka ( żałoba, gdy trwa za długo)  
- rozwodu 
- odsunięcie od władzy 
- przewlekłej choroby 
- przejścia na emeryturę 
- zmiany szkoły 
- zawarcia małżeństwa, narodzin dziecka itp.  
Pojawiają się w ciągu miesiąca od wydarzenia i utrzymują kilka ( do 6) miesięcy 
 

Zaburzenia dysocjacyjne ( konwersyjne) – nerwica histeryczna („ wielka symulantka”)  
ICD  10  –  wspólnym  rysem  jest  częściowa  lub  całkowita  normalnej  integracji  między 
wspomnieniami  z  przeszłości,  poczuciem  tożsamości,  wrażeniami  czuciowymi  i  kontrolą 
ruchów  ciała.  W  tego  typu  zaburzeniach  dochodzi  do  ograniczenia  świadomej  kontroli  nad 
tymi funkcjami, które normalnie pozostają pod jej kontrolą.  
Są  one  pochodzenia  psychogennego,  a  są  związane  w  czasie  z  urazowymi  wydarzeniami, 
nierozwiązywalnymi,  czy  nie  do  zniesienia  sytuacjami,  czy  zaburzonymi  relacjami  z 
otoczeniem.  Kategoria  ta  obejmuje  tylko  zaburzenia  funkcji  somatycznych  będących 
normalnie pod świadomą kontrolą oraz zaburzenia wyrażające się utratą czucia.  
Objawy  te  są  często  odbiciem  wyobrażeń  pacjenta  o  tym,  jak  przejawiałaby  się  choroba 
somatyczna. Badania lekarskie i  dodatkowe nie potwierdzają żadnej  choroby. Utrata  funkcji 
jest wyrazem potrzeb psychologicznych czy konfliktów.  
 
DSM IV – odróżnia zaburzenia dysocjacyjne od konwersyjnych. 
Zaburzenia  dysocjacyjne  –  porozrywanie  zazwyczaj  zintegrowanych  funkcji  świadomości, 
identyczności i spostrzegania otoczenia.  
 
Zaburzenia konwersyjne – objawy lub deficyty dotyczące dowolnych funkcji motorycznych i 
zaburzeń  funkcji  zmysłów,  sugerujące  neurologiczne  lub  inne  zaburzenia  zdrowia.  Ich 
powstanie  łączy  się  w  czasie  z  konfliktami  lub  innymi  czynnikami  stresowymi,  nie  jest 
wywołane  dowolnie.  Symptomy  stwarzają  znaczne  upośledzenie  funkcjonowania 
społecznego  oraz  zawodowego.  Konwersja  to  zwykle  objawy  występujące  w  czynnościach 
pozostających normalnie pod kontrolą woli. Dzielone są na 3 grupy: 

1)  Ruchu  ( np.  hiperkinezy  – ruchy nadmierne, niedowłady, porażenia,  astazja-abazja  – 

niemożność utrzymania się w pozycji stojącej i niemożność chodzenia. Chory taki ma 
zachowaną siłę w nogach, ale kolana mu się uginają i pada na ziemię. Kurcz pisarski – 
silne  napięcie  mięśni  uniemożliwiające  pisanie,  choroba  zawodowa  częsta  u 
nauczycieli. Ruchy mimowolne oraz tiki)  

2)  Czucia  –  zniesienie  czucia  bólu  i  dotyku,  czucia  częste  w  gardle  i  pochwie, 

koncentryczne zawężenie pola widzenia, głuchota, zaburzenia mowy – afonia – utrata 
głosu,  mówienie  ledwo  słyszalnym  szeptem,  jąkanie,  mowa  skandowana,  zacinanie, 
bełkotania  lub  mutyzm  histeryczny  –  całkowite  zahamowanie  funkcji  mowy  –  chory 
jednak  potrafi  nawiązać  kontakt  poprzez  mimikę,  pismo  i  gestykulację  itp.  czasem 
intensyfikacja  percepcji  często  jakościowo  zmieniona  np.  widzenie  przedmiotów  w 
mniejszych  lub  większych  rozmiarach,  zwiększone  czucie  bólu,  nie  ustające  po 
środkach przeciwbólowych 

3)  wyższych form zachowania się, przeżywania siebie i otaczającej rzeczywistości ( np. 

zawężenie pola świadomości – atak histeryczny różniący się od drgawkowego tym , że 
chory  nie  odnosi  obrażeń  nie  zanieczyszcza  się  i  nie  zapada  potem  w  głęboki  sen, 
stupor)  



 

Przykł. konwersji – stygmaty, zaburzenia mowy, wymioty, tiki, ciąże rzekome 



 

Cierpienia związane z zaburzeniami funkcji są autentyczne 



 

Histeria jest zaraźliwa, łatwo udziela się otoczeniu 



 

Wszystkie objawy konwersji histerycznej można wywołać za pomocą sugestii podczas 
hipnozy 



  Chorego  z  konwersją  histeryczną  odznacza  obojętność  w  stosunku  do  tak 

dramatycznych nieraz objawów.  



 

Jedną  z  metod  leczenia  konwersji  jest  „odreagowanie”  sytuacji  konfliktowej  – 
wyładowanie uczuć 

 

Dysocjacja  –  rozpad  związków  między  poszczególnymi  zakresami  czy  funkcjami:  OUN, 
psychiki  i  osobowości.  Część  psychiki,  która  normalnie  jest  tłumiona  i  nie  ma  możliwości 
uzewnętrznienia  się  odszczepia  się  jakby  od  całości  życia  psychicznego,  nabiera  własnej 
autonomii  i  zaczyna  samodzielnie  sterować  pewnymi  procesami  psychicznymi  czy 
fizycznymi.  W  histerii  odszczepieniu  ulega  kompleks.    Jej  przyczyną  mogą  być  stresy  i 
ciężkie wydarzenia życiowe, z którymi jednostka sobie nie radzi 



 

są one nieco częstsze u kobiet  



 

zaburzenia  dysocjacyjne  są  na  ogół  zespołami,  w  których  dominuje  jakiś  1  objaw  
( amnezja, fuga itp.)  

Elementem  zaburzeń  dysocjacyjnych  są  także  zaburzenia  przeżywania  i  zachowania,  takie 
jak: 
- zachowania teatralne i afektowane z odcieniem kokieterii i prowokacji ( manipulacyjne) 
- prezentowanie swojej subtelności, wrażliwości, uczuciowości, duchowości – mówienie a nie  
  prawdziwe doznawanie ( manipulacyjne) 
- podporządkowanie percepcji oraz wnioskowania pragnieniom i oczekiwaniom jednostki 
- nadmierna zależność od innych ( manipulacyjna)  
-  odwoływanie  się  do  sposobów  funkcjonowania  właściwych  okresowi  dziecięcemu  lub 
adolescencji 
 
Amnezja dysocjacyjna 
Niepamięć  jakiegoś  okresu  czy  niedawnego  epizodu,  szczególnie  wydarzeń  mających 
charakter urazu, tragedii, czy przykrości.  To kompletne wymazanie stresowych okoliczności, 
uniemożliwiające odtworzenie wydarzeń 



 

w zaburzeniu tym ważną rolę odgrywa lęk. Z reguły powstaje pod wpływem silnego 
strachu np. związanego z katastrofą, wojną 



 

wyróżnia się rodzaje amnezji: wsteczna- dotyczy wydarzeń przed urazem, następcza- 
po  urazie,  wysypkowa  –  tylko  niektórych  elementów  sytuacji  urazowej,  tych 
najbardziej bolesnych 



 

jest krótkotrwała i ustępuje nagle, podobnie, jak wystapiła 

 
Fuga dysocjacyjna  
Zaburzenie  nerwicowe,  w  którym  występują  ucieczkowe  działanie  impulsywne  połączone  z 
całkowitą  amnezją.  Często  występuje  utrata  orientacji  co  do  własnej  tożsamości  (  imienia, 
miejsca  zamieszkania)  Zachowana  pozostaje  jednak  zdolność  oceny  aktualnej  sytuacji  i 
podejmowanie normalnej aktywności.  
 
Osłupienie dysocjacyjne 
Jedna z reakcji na urazowe wydarzenia. ( wydarzenia te mogą być jedynie subiektywnie dla 
podmiotu  ważne, a nie obiektywnie uznawane za urazowe ) Jest  to drastyczne ograniczenie 
ruchów, brak reakcji na bodźce przy jasnej świadomości.  
 
Trans i opętanie 
Zaburzenia  w  których  dochodzi  do  utraty  poczucia  tożsamości  i  orientacji  w  otoczeniu. 
Pojawia  się  odczucie  „innego  stanu  świadomości”  lub  owładnięcia  przez  „  tajemne  siły”  . 
Uwaga  i  świadomość  są  często  zawężone,  zmniejszona  reaktywność  na  bodźce  ,  a  w 
zachowaniu pojawiają się stereotypowe gesty, postawy i wypowiedzi.  
Za  takie  zaburzenia  NIE  UZNAJE  się  transu,  w  który  człowiek  wprowadza  się  świadomie, 
np. przy pomocy muzyki, tańca itp.  
 
Dysocjacyjne zaburzenia ruchu 

Utrata  możności  poruszania  określana  jako  czynnościowe  niedowłady  lub  porażenia 
fragmentów  lub  całych  kończyn,  narządów  mowy  np.  krtani,  powiek  itp  o  genezie 
psychicznej.  Wiążą  się  z  przeżywaniem  trudnych  sytuacji,  wspomnieniami  konfliktów. 
Często  przejawiają  się  w  sposób  niezgodny  z  wiedzą  medyczną  o  zakresach  i  drogach 
unerwienia.  
Najczęstsze  tego  typu  zaburzenia  to  osłabienie  lub  porażenie  jednej  lub  kilku  kończyn, 
drżenia mięśniowe, zaburzenia czynności krtani ( afonia, dysfonia)  
 
Drgawki dysocjacyjne 
Przypominają napad padaczkowy, ale świadomość jest zachowana, albo zmieniona tak, jak w 
stanach  osłupienia  lub  transu.  Zdarzają  się  rzadko  i  mają  obecnie  charakter  bezładnego 
pobudzenia  ruchowego,  często  połączonego  z  zawężeniem  świadomości,  śmiechem  lub 
płaczem, niekiedy upadkiem ( pseudoomdlenia) lub osłupieniem.  
 
Dysocjacyjne znieczulenia i utrata czucia zmysłowego 
Zaburzenia czucia bólu lub dotyku, zaburzenia widzenia i słyszenia zgodne z wyobrażeniami 
chorego  o  anomalii  i  o  funkcjonowaniu  narządów  zmysłowych  zazwyczaj  nie 
odpowiadającymi  wiedzy  medycznej.  Brak  w  nich  jakichkolwiek  uszkodzeń  narządu. 
Ustępują często nagle i tajemniczo, stąd zwykło się je oceniać przed ludzi jako cud.  
 
Inne zaburzenia dysocjacyjne 
Zespół  Gansera  –  stany  pseudodemencji  –  zaburzeń  myślenia  sprawiających  wrażenie 
niedorozwoju umysłowego, bezradności. Spotyka się go u więźniów lub oskarżonych, którzy 
przyjmują rolę „ głupiego”  
 
Osobowość  mnoga  –  zaburzenie  dysocjacyjne,  polegające  na  występowaniu  przynajmniej 
dwóch  osobowości  u  jednej  osoby.  Zazwyczaj  poszczególne  osobowości  nie  wiedzą  o 
istnieniu  pozostałych.  Nie  tylko  wzorce  zachowań  różnych  osobowości  są  zazwyczaj 
odmienne, każda osobowość ma odrębną tożsamość, wspomnienia, zdarza się, że nawet płeć, 
wiek,  iloraz  inteligencji,  ciśnienie  krwi,  ostrość  wzroku  ,  preferencje  seksualne,  czy  alergie. 
Badania  czynności  układu  nerwowego  mogą  wykazać  różnice  w  pracy  mózgu 
poszczególnych  osobowości  u  tej  samej  osoby.  Zaburzenie  to  mimo,  iż  kojarzy  się  ze 
schizofrenią,  nie  z  nią  nic  wspólnego!!!  Najprawdopodobniej  jego  powstanie  wiąże  się  z 
traumatycznymi wydarzeniami ze wczesnego dzieciństwa ( 4 – 6 r. ż ) i stanowi obronę przed 
tymi przeżyciami. Momenty zmiany z 1 osobowości na 2 również mają związek z aktualnie 
przeżywanymi, stresowymi wydarzeniami.  
 
Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną 
ICD  10  –  ich  cechą  jest  powtarzające  się  występowanie  objawów  somatycznych  
z  uporczywym  domaganiem  się  badań  lekarskich,  pomimo  negatywnych  wyników  takich 
badań i zapewnień lekarzy, że dolegliwości nie mają podstaw somatycznych. Objawy często 
pojawiają się w związku ze stresowymi wydarzeniami lub problemami.  
Brak  uszkodzeń  lub  biochemicznych  dysfunkcji  itp.  bywa  przyczyna  dezorientacji  
i niepokoju.  
Zaburzenia somatyzacyjne 
Są  to  nawracające,  zmienne  zaburzenia  somatyczne,  dotyczące  rozmaitych  narządów 
 i układów ciała, utrzymujące się conajmniej 2 lata. Chorzy przekonani są o istnieniu choroby 
i  nie  przyjmują  do  wiadomości  że  wyniki  badań  temu  przeczą.  Chory  nie  ma  możliwości 
świadomej kontroli nad funkcjami narządów, w których zlokalizowane są dolegliwości.  

Ich uwaga koncentruje się na pojedynczych objawach i związanych z tym dolegliwościach. ( 
przeciwnie, niż w zaburzeniach hipochondrycznych)  
DSM – IV – zaburzenia, w których obecność objawów somatycznych sugeruje chorobę ciała 
– przy czym objawów nie można wyjaśnić chorobą fizyczną ani psychiczną.  
Zalicza do tych zaburzeń: 

1)  somatyzacje 
2)  niezróżnicowane zaburzenia somatyczne 
3)  zaburzenia konwersyjne 
4)  zaburzenia bólowe 
5)  hipochondryczne 
6)  dysmorfofobiczne ( wyobrażone lub przesadne poczucie defektu ciała) 
7)  inne 

Dysfunkcjom tym towarzyszą zaburzenia w zakresie zachowań społecznych np. unikanie lub 
zrywanie kontaktów, pełnienia ról itd.  
Najczęstsze to zaburzenia: 
 funkcji seksualnych,  
ukł. trawiennego ( zgaga, nadmierne ślienienie lub wysychanie śluzówki, nudności, wymioty) 
skóry  (  świąd,  mrowienie,  rumienie,  pokrzywki,  wypryski,  wypadanie  włosów  i  siwizna, 
drętwienie, cierpnięcia, bolesność, nadmierne nie związane z wysiłkiem pocenie się)  
i czynności krążenia ( serca) 
 
Niezróżnicowane zaburzenia somatyczne 
Zmienne  dolegliwości  somatyczne  utrzymujące  się  przez  krótki  okres,  mniej  nasilone  i  nie 
połączone z innymi zaburzeniami skłaniającymi do myślenia o somatyzacji. Nie towarzyszą 
im zwykle wyraźnie widoczne zaburzenia przeżywania. 
 
Zaburzenia hipochondryczne 
Podmiotowe pojęcie choroby -  choroba subiektywna hipochondryczna 
Przedmiotowe pojęcie choroby – choroba stwierdzona obiektywnie 
Nadmiernemu  zainteresowaniu  czynnościami  ciała  towarzyszą  lęk  lub  niepokój,  których 
treścią jest zagrożenie życia i zdrowia, przeświadczenie o możliwości istnienia choroby. Treść 
skarg wypowiadanych przez chorego często zmienia się. ICD 10 zalicza do nich nozofobie – 
lęk  przed  zachorowaniem  na  nowotwór,  chorobę  popromienną,  chorobę  serca,  leku  przed 
AIDS. 
- Mimo ogromnego lęku pacjenci nie współpracują  lekarzami, odmawiają zażywania leków.  
-  Najprawdopodobniej  zaburzeniom  tym  towarzyszą  zakłócenia  percepcji  doznań 
cenestetycznych  .  Fizjologiczne  czynności  i  związane  z  nimi  doznania  nabierają  tu 
szczególnego,  niezgodnego  z  realnością  znaczenia.  To  zaś  prowadzi  do  lęku  przed  choroba 
lub przeświadczenie o jej istnieniu.  
- w doznaniach tych często dominuje ból lokalizowany w różnych okolicach ciała 
- częściej rozpoznawana u mężczyzn 
- częściej u osób starszych i w niższych warstwach społecznych 
- zachowania hipochondryczne są społecznie dezaprobowane 
-  zaburzenia  dotyczą  funkcji  tych  organów,  których  działanie  nie  zależy  od  woli  i 
świadomości człowieka ( czynności wegetatywne)  
-  chory  zyskuje  pewne  profity  z  przyjęcia  roli  chorego  –  opiekę,  zainteresowanie,  zmianę 
nastawienia bliskich osób, zwolnienie z niektórych obowiązków itp. ale jego dolegliwości nie 
są symulacją 

-  tzw.  „  nastawienie  hipochondryczne”  polegające  na  lękowym  skoncentrowaniu  uwagi  na 
funkcjonowaniu  własnego  ciała  jest  szczególna  formą  zaburzeń  myślenia.  Dominującym 
tematem myśli są wówczas funkcje cielesne.   
-  koncentracja  uwagi  na  doznaniach  hipochondrycznych  może  doprowadzić  do  pominięcia 
symptomów rzeczywistej choroby 
-  myśli  i  nastawienia  hipochondryczne  są  często  wyzwalane  lub  wzmacniane 
doświadczeniami,  uzyskanymi  przez  pacjenta  w  toku  bezskutecznego  leczenia  chorób 
somatycznych  (  gdy  np.  lekarz  jest  niepewny  diagnozy,  stosuje  liczne  przestrogi  itp.) 
Zaburzenia te często wynikają także z konfliktu między 2 tendencjami. Niemożność decyzji 
powoduje  zwrócenie  uwagi  na  własne  ciało,  mogą  one  także  być  wyrazem  kary 
podświadomie nałożonej sobie za popełniony czyn, oceniany jako zły – cielesna manifestacja 
lęku moralnego.  
 
Alexander czynniki powstawania hipochondrii: 

1)  odwrócenia  zainteresowania  od  obiektów  zewnętrznych  i  skierowanie  go  na  siebie 

samego 

2)  potrzeba karania się oparta na poczuciu winy 
3)  przemieszczenie lęku 

Podkreślał  też  znaczenie  nasilenia  narcyzmu  związanego  z  frustracją  potrzeby  miłości, 
prowadzące  do  wrogości,  lęku  i  winy.  Zajęcie  pozycji  chorego  pozwala  na  wyrażenie 
wrogości, szczególnie wobec lekarzy.  
 
Zaburzenia ( dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną 
Dotyczą one rozmaitych zaburzeń tych narządów i układów ciała, pozostających pod kontrolą 
ukł.  autonomicznego  –  np.  sercowo-  naczyniowy,  żołądkowo-  jelitowy,  oddechowy, 
moczowo  –  płciowy,  w  których  na  1  plan  wysuwają  się  objawy  pobudzenia  ukł. 
wegetatywnego.  
W zespole tym występują 2 grupy zaburzeń:  
1)  związane  z  obiektywnym  pobudzeniem  ukł.  autonomicznego  np.  przyspieszona  akcja 
serca, poty, zaczerwienienie 
2)  objawy  o  charakterze  subiektywnych  doznań  zazwyczaj  związanych  z  tym  samym 
narządem np. ból serca 
Są to objawy niespecyficzne i zmienne , zazwyczaj towarzyszy im lęk 
Różne formy tych zaburzeń noszą nazwy np.  nerwica serca, żołądka itp.  
Często  stwierdza  się  ich  psychospołeczne  uwarunkowania  choć  na  ogół  nie  wyjaśniają  ich 
sytuacje stresowe lub aktualne trudności.  
 
Psychogenne uporczywe bóle 
Bóle nie wynikające z choroby a często powodowane konfliktami psychicznymi i problemami 
psychospołecznymi.  Np.  ból  głowy  w  sytuacji  ciężkich  wymagających  przemyślenia  zadań 
życiowych. Np. psychogenne bóle krzyża  
 
 
Nerwica neurasteniczna 
Astenia  –  subiektywne  poczucie  obniżenia  sprawności  fizycznej  i  psychicznej,  ciągłego 
zmęczenia  i  łatwego  wyczerpywania  się  po  niewielkim  nawet  wysiłku  ale  także  oznacza 
faktyczne wyczerpanie. ( np. astenia pooperacyjna)  
 
Osłabienie  i  drażliwość-  główne  objawy.  Gdy  dominuje  osłabienie  –  forma  hiposteniczna, 
drażliwość  –  hipersteniczna.  Charakterystyczną  cechą  jest  też  upośledzenie  zdolności 

eliminacji  układu  nerwowego.  Sygnały-  ważne  i  nie  dochodzą  do  świadomości,  uwaga  jest 
rozproszona, w głowie nadmiar bodźców, szum itp. ( brak odpowiedniej selekcji bodźców) 
 
Osłabienie  ma  zwykle  charakter  uczucia  stałego  zmęczenia  i  zwiększonej  męczliwości 
psychicznej  i  fizycznej.  Chory  odczuwa  tez  bóle  często  w  okolicy  lędźwiowo-  krzyżowej, 
bóle  głowy,  kołatanie  serca,  zaburzenia  potencji.  Częste  są  bóle  głowy  jakby  ściskającej  ją 
obręczy  (  kask  neurasteniczny)  uczucie  ucisku  wewnątrz  głowy  i  zamętu  w  głowie. 
Zmęczenie  umysłowe  objawia  się  niemożnością  skupienia  uwagi,  trudnościami  w 
zapamiętywaniu,  rozproszeniu,  zniechęceniu.  Charakterystyczne  dla  neurastenicznego 
zmęczenia  jest  to,  że  dosięga  ona  chorego  zwykle  najintensywniej  rano,  po  obudzeniu. 
Znaczenie  w  tym  odgrywają  koszmary  senne  nie  dające  wypoczynku,  a  także  negatywne 
nastawienie emocjonalne do czekającego dnia.  
Rozdrażnienie  polega  na  zwiększonej  pobudliwości  na  wszelkie  bodźce  przy  czym  bodziec 
niezależnie  od  swego  rodzaju  odbierany  jest  jako  bólowy.  Wszystko  drażni  i  denerwuje, 
wszystko co do chorego dociera jest bolesne, a złość jest reakcją obrony.  
Nerwica  dyrektorska  –  forma  nerwicy  hiperstenicznej  charakterystyczna  dla  ludzi  na 
wysokich stanowiskach, żyjących w pośpiechu, przeciążeniu. Uczucie pośpiechu i nudy jest 
dość specyficzne dla tego typu nerwicy. Neurotyk chce uciec od obecnej chwili, bo niesie ona 
same przykre doznania.  
Objawy neurasteczniczne pojawiają sie też w przypadku: 
- po upojeniu alkoholowym 
- następstwo urazu czaszki 
- przed miażdżycą naczyń mózgowych 
- po ostrych zatruciach substancjami toksycznymi 
 
Inne zaburzenia somatyczne 
Do  tych  zaburzeń  zalicza  się  między  innymi  psychogenne  zaburzenia  połykania  (  także 
globus  hystericus)  kręcz  karku,  bezwiedne  zgrzytanie  zębami,  psychogenny  świąd,  niektóre 
zaburzenia miesiączkowania 
 
 
 
 
 
 
 

PSYCHOSPOŁECZNE PRZYCZYNY PSYCHOPATII

 ( antysocjalności)  

 
-  uważa  cały  świat  i  innych  jako  stworzonych  po  to,  aby  służył  przede  wszystkim  jego 
pragnień 
-  wykorzystuje  wszystkich:  autorytety  –  do  identyfikowania  się  z  nimi,  każdego  –  do 
ingracjacji aby potwierdzali jego wspaniałość 
-  istnieje  duże  powinowactwo  między  psychopatami  a  artystami  poprzez  cechę  narcyzmu  
( teoria  H Eysencka)  
- kiedyś homoseksualizm jako zboczenie płciowe był uważany za objaw psychopatii 
-  psychopaci  bardzo  często  lubią  robić  z  siebie  osoby  popularne,  intrygować,  tęsknią  za 
podziwem  i  uwielbieniem.  W  tym  celu  ukrywają  swój  egocentryzm  i  udają  skromnych  i 
pokornych 
- praca nad sobą jest główną cechą różnicującą psychopatów i artystów 



 

wpływ  rozbicia  rodziny  i  różnego  rodzaju  zaburzeń  życia  rodzinnego    na  wzrost 
przestępczości i antyspołecznego zachowania dzieci 



  J. Bowlby – wpływ deprywacji uczuć macierzyńskich 



  Bandura,  R.  H.  Walters  –  brak  rozbudzenia  przez  rodziców  w  najwcześniejszym 

okresie życia dziecka potrzeby zależności, które to wg autorów odgrywa podstawową 
rolę w socjalizacji dziecka 

 

NARCYZM 
1) Freuda narcyzm wtórny jest jądrem osobowości psychopatycznej 
2) A. Freud akcentuje znaczenie pierwszych związków dziecka z matką ( 1 r. ż) Matka jako 
bodziec  do  przechodzenia  z  libido  narcystycznego  w  libido  obiektu,  czyli  inaczej 
przechodzenie  od  całkowitej  koncentracji  na  sobie  do  związku  z  inną  osobą  za  cenę 
rezygnacji z wielu własnych przyjemności 
3) H.S. Lippman – deprywacja opieki macierzyńskiej jako przyczyna nawarstwiania się cech 
psychosomatycznych  jako  konsekwencji  pozostania  danej  jednostki  w  stadium  wczesnego 
 „ naturalnego narcyzmu”  
Mahler,  Piner,  Bergman  –  cechy  narcystyczne  dziecka  wynikają  też  z  opieki  matki,  która 
sama przejawia takie cechy, co wyraża się nadmierna opieką sprawowaną nad dzieckiem 
Kernberg – odnosi narcyza do 3 najniższego stadium rozwoju instynktów który zdominowany 
jest agresja w dużej mierze irracjonalną. Uważa, że powodem pozostawania jednostki na tym 
stadium rozwoju jest „ narcystyczna fiksacja”  
 
NIEDOROZWÓJ SUPEREGO 
August  Aichhorn  -  różnica między pro i  antyspołecznymi  ludźmi wypływa z niedorozwoju i 
przeroście  superego  (  hypertrofia).  Częstsze  są  wykroczenia  powstałe  na  skutek  braku 
odpowiedniego ukształtowania się „ja idealnego” dziecka, co może wynikać z:  

a)  dziecko nie ma z kim się identyfikować bo albo  nikt się nim  nie interesuje, albo jest 

traktowane z wrogością i niechęcią 

b)  osoby  z  którymi  dziecko  się  identyfikuje  stanowią  nieodpowiednie  wzorce  do 

ukształtowania  superego  np.  osoby  bez  zasad  moralnych,  niemiejące  panować  nad 
swoimi impulsami itp.  

Uważa  on  ponadto,  że  zachowania  przestępcze  mogą  wypływać  z  przerostu  suerego  jako 
droga do ukarania się . ( z powodu poczucia winy, które taki człowiek nosi w sobie często w 
formie nasilonej)  
 
Adelaine,  M.  Johnson  –  wybiórcze  braki  superego  czy  luki  superego,  których  przyczynę 
upatruje w postawach rodziców wobec dzieci 
a) rodzice sami posiadają superego z lukami ( oszustwo jako zaradność) 
b) rodzice w sposób podświadomy prowokują sprzeczne z zasadami moralnymi zachowania 
dziecka np.  
- zbyt sztywnymi i surowymi karami na punkcie niedozwolonych aktywności 
- stałym podejrzewaniem że dzieci popełniają właśnie te wykroczenia 
 
L.  N.  Robins  –  uważa  zachowania  antysocjalne  jako  dziedziczone  społecznie.  Polega  to  na 
przekazywaniu ich z ojca na syna. Aby zaistniała taka sytuacja musi: 
a) dziecko być zorientowane na ojca  
b) występowanie u ojca takich zachowań 
Drugorzędną rolę odgrywają też niezgodność rodziców i wpływ rówieśników 
 

H. M. Cleckley – podkreśla wczesne skłonności dziecka, a zatem kładzie nacisk na „tkwiące 
w dziecku” uwarunkowania psychopatii 
 
KULTURA A PSYCHOPATIA 



 

psychopatia występuje we wszystkich niemal społeczeństwach 



 

Kultura decyduje o różnicach w : tolerancji na takie osoby i restrykcjach odnoszących 
się do poszczególnych form zachowania 



  W  kulturach  o  niskim  stopniu  występowania  psychopatii  zauważa  się  zanik 

kreatywności 



 

USA  i  duch  kapitalizmu  podkreślający  indywidualizm  i  potrzebę  osiągnięć, 
konkurencja, brak zaufania do ludzi = wzrost narcyzmu 

- telewizja i media 
- upadek autorytetu rodziców i prestiżu osób starszych i lęk przed starością 
- zubożenie w związkach mężczyzny i kobiety „ twórcze rozwody” itp.  
- model jednopokoleniowej rodziny, niechęć posiadania dzieci 
- ukształtowanie poczucia nieadekwatności siebie  w ludziach, którzy NIE stali się bogaci 
i sławni (chcemy być lepsi od innych, równość odczuwana jest zatem jako klęska) 

 

BIOLOGICZNE UWARUNKOWANIA PSYCHOPATII 

 
1) Czynniki genetyczne 
Badania nad bliźniętami – zgodność 55% w zakresie występowania cech psychopatycznych u 
bliźniąt monozygotywnych  13 % - dyzygotycznych 
Badania nad dziećmi adoptowanymi – potwierdziły powyższe wyniki 
Aberracje  chromosomalne  –  dodatkowy  chromosom  Y  u  psychopatów,  ale  jego 
występowanie u przestępców jest rzadkie 
2) korelaty neurologiczne 
Wskazują na nie: 

a)  nagłe wybuchy niekontrolowanej agresji 
b)  nieliczenie się ze skutkami własnego postępowania ( zmiany w korze przedczołowej) 
c)  brak samokrytycyzmu ( anozognozja) ( uszkodzenia płatów przedczołowych i prawej 

półkuli, paraliż postępujący, guzy i urazy fizyczne mózgu) 

d)  bezwstydność  i  brak  wyrzutów  sumienia  (  wstrząs  mózgu,  paraliż,  pośpiączkowe 

zapalenie mózgu) 

e)  niezdolność  do  bliskich  związków  uczuciowych    z  innymi  (  uszkodzenia  głowy, 

wstrząs mózgu, uszkodzenia parcjalne, deformacja płatów przedczołowych)  

f)  brak  poczucia  lęku  i  nieustraszoność  (  parcjalne  deficyty  mózgu,  uszkodzenia  ciała 

migdałowatego)  

g)  kłamstwo patologiczne ( uszkodzenia i choroby CUN) 
h)  działanie na szkodę sobie ( paraliż postępowy minimalne dysfunkcje mózgu) 

Tadeusz Bilikiewicz 
Charakteropatia  –  stan  kliniczny  pochorobowy  (  organicznego  uszkodzenia  tkanki  mózgu) 
podobny ( a według autora nawet identyczny ) do psychopatii i różniący się od niej jedynie 
przyczyną.  
Różnice: 
- psychopaci nie mają wyrzutów sumienia, brak samokrytycyzmu 
- psychopaci „ maskują się”  stosując ingracjację 
- brak zaburzeń pamięci u psychopatów, a u chorych owszem  
 
PSYCHOPATYCZNA POTRZEBA STYMULACJI 

Zapotrzebowanie na „ mocne wrażenia” psychopatów może wynikać z: 

a)  opóźnionego  dojrzewania  systemu  nerwowego  (  późniejsza  mielinizacja  lub 

późniejsze dojrzewanie neuronów lub późniejszy rozwój płatów przedczołowych)  

J.  Mazurkiewicz  –  psychopatia  jako  przejaw  niedokończenia,  zatrzymania  się  procesu 
ewolucji.  Wg  niego  świadectwem  wysokiego  stopnia  rozwoju  jest  wystąpienie  2 
instynktów: 
- popędu poznawczego 
-  popędu  syntonicznego  (  syntonia  –  oparty  na  współbrzmieniu  emocjonalnym  stosunek 
do człowieka)  
Jeśli ewolucja zatrzymuje się w odniesieniu do popędu syntonicznego = psychopatia 
b)  typologiczne różnice systemu nerwowego 
- odmienne obrazy impulsów bioelektrycznych mózgu ( w EEG) 
- obniżenie fal mózgowych, ogólne obniżenie korowe 
- niższa reaktywność na bodźce zewnętrzne ( zwiększona potrzeba stymulacji) 
- mniejsze przewodnictwo skóry ( w odpowiedzi na słabe bodźce- normalna, mniejsza – w 
odpowiedzi na mocne) 
- trudniej u nich powstaje warunkowy odruch lęku ( charakteryzują się deficytem lęku)