Opracowanie: mgr Anna Holc

EDUKACJA PRZEDSZKOLNA W SZWECJI.

W   Szwecji   edukacji   przedszkolnej   nie   zalicza   się   do   systemu   szkolnego. 

Zajmują się nią publiczne placówki opiekuńcze. W myśl ustawy o polityce społecznej 

z 1980 r. cele i zadania publicznych placówek opiekuńczych zostały określone przez 

parlament,   natomiast   opracowywanie   odpowiednich   ustaw   i   projektów   należy   do 

Ministerstwa Zdrowia i Spraw Społecznych. Krajowa Rada ds. Zdrowia i Dobrobytu, 

jak również administracje hrabstw zajmują się w skali krajowej kontrolą placówek 

edukacji przedszkolnej i innych form opieki przedszkolnej.

Publiczne placówki opiekuńcze powinny być dostępne dla wszystkich dzieci, 

których rodzice tego sobie życzą. Od 1975 r. wszystkie dzieci, które ukończyły 6 lat 

oraz  dzieci  niepełnosprawne,  które  ukończyły 4 lata  mają  prawo  do  korzystania  z 

opieki   przedszkolnej   przynajmniej   przez   rok.   Korzystanie   z   opieki   nie   jest 

obowiązkowe, lecz władze gminne powinny wszystkim zapewnić tę możliwość.

Publiczne   placówki   opiekuńcze   są   utrzymywane   z   budżetu   gminy   i   opłat 

rodziców.   Bezpłatna   jest   jedynie   edukacja   przedszkolna   dla   dzieci   6   –   letnich. 

Wszystkie placówki opiekuńcze są koedukacyjne.

W 1985 r. parlament Szwecji podjął decyzję o rozszerzeniu sieci publicznych 

placówek opiekuńczych tak, aby w 1991 r. mogły z nich korzystać wszystkie dzieci 

powyżej   18   miesiąca   życia.   W   niektórych   gminach   cel   ten   nie   został   jeszcze 

osiągnięty.   W   wypadku  braku   wystarczającej   liczby   miejsc   przyznaje   się   priorytet 

dzieciom będącym w sytuacji wyjątkowej, na przykład niepełnosprawnym fizycznie 

lub psychicznie. W grudniu 1993 r. parlament przyjął nową ustawę dotyczącą polityki 

społecznej. Nakłada ona z dniem 1 stycznia 1995 r. na gminy obowiązek zapewnienia 

miejsca   w   publicznych   lub   prywatnych   placówkach   opiekuńczych   wszystkim 

dzieciom od 1 do 12 roku życia, których rodzice uczą się lub pracują.

Około 50 % dzieci 6 – letnich i około 30% dzieci 7 – 12 letnich korzysta z 

opieki w placówkach opiekuńczych po zakończeniu lekcji w szkole.

Edukacja przedszkolna może przybierać różne formy:

•

placówki całodziennej opieki (daghem) przeznaczonej dla dzieci od 1 do 6 roku 

życia, których rodzice uczą się lub wykonują pracę zarobkową. Przedszkola dzienne 

czynne są przez cały rok, od poniedziałku do piątku, w godzinach 6

30

 – 18

00

;

•

grupy zabawowe działające w niepełnym wymiarze godzin (deltidsgrupper), które 

są przeznaczone dla dzieci od 4 do 6 roku życia. Grupy te pracują przez cały rok 

szkolny po 3 godziny dziennie, rano lub po południu;

•

otwarte placówki przedszkolne (öppen förskola) dla dzieci w wieku przeszkolnym, 

które nie zostały objęte wymienionymi formami opieki. Dzieci uczęszczają do nich 

kilka razy w tygodniu, w towarzystwie jednego z rodziców lub opiekuna;

•

ośrodki wypoczynku (fritidshem) przeznaczone dla dzieci 6 – 7 letnich do 12 roku 

życia.   Celem   ośrodków   jest   organizowanie   zajęć   pozaszkolnych   oraz   nauki 

wykraczającej   poza   program   szkolny.   Są   czynne   przed   rozpoczęciem   i   po 

zakończeniu zajęć szkolnych, jak również w czasie wakacji szkolnych.

Nazwy   placówki   przedszkolnej   (förskola)   używa   się   na   określenie   rodzaju 

usług   świadczonych   przez   placówki   całodziennej   opieki,   grupy   zabawowe   w 

niepełnym wymiarze godzin oraz otwarte placówki przedszkolne.

W   placówkach  całodziennej   opieki   dzieci  przebywają   zazwyczaj   w   grupach 

mieszanych. Są to grupy obejmujące dzieci do 3 roku życia, grupy „braci i sióstr”, 

zazwyczaj   w   wieku   3   –   6   lat   oraz   grupy   przyjmujące   dzieci   w   różnym   wieku 

przedszkolnym i młodszych uczniów. Na ogół placówki całodziennej opieki składają 

się z czterech grup lub sekcji liczących od 15 do 18 dzieci.

Zajęcia pozaszkolne są elementem integralnym pracy szkoły. Coraz częściej 

zdarza   się,   że   placówki   całodziennej   opieki   i   szkoły   znajdują   się   w   tym   samym 

budynku. Ponadto są weryfikowane różne metody pracy z dziećmi, zmierzające do 

ułatwienia przejścia od edukacji przedszkolnej do kształcenia obowiązkowego, które 

obejmują m. in. specjalne programy przeznaczone dla sześciolatków.

Placówki   całodziennej   opieki   są   zwykle   zarządzane   przez   gminy,   które 

zatrudniają również opiekunki rodzinne sprawujące we własnych domach opiekę nad 

dziećmi od 1 do 12 roku życia. Rośnie też liczba prywatnych placówek całodziennej 

opieki   i   ośrodków   wypoczynku.   W   wielu   gminach   tego   typu   placówki   są 

dofinansowywane z budżetu samorządu lokalnego.

2

Cele i obowiązki placówek przedszkolnych zostały określone w programach 

pedagogicznych   przez   Krajową   Radę   ds.   Zdrowia   i   Dobrobytu.   Zadanie   placówek 

przedszkolnych polega przede wszystkim na ułatwieniu kontaktów społecznych przy 

udziale   rodziców.   Powinny   one   planować   swoje   działania   w   ścisłej   współpracy   z 

rodzicami,   uwzględniając   wpływ   środowiska   społeczno   –   kulturowego   dzieci,   ich 

zainteresowania, doświadczenia i specyficzne potrzeby.

Edukacja przedszkolna obejmuje nastepujące dziedziny: kulturę (język, teatr, 

muzykę,   sztukę,   malarstwo,   garncarstwo),   nauki   przyrodnicze   oraz   życie   w 

społeczeństwie.   Zajęcia   te   są   prowadzone   w   formie   zabawy,   zajęć   twórczych   i 

codziennych zadań. Przewiduje się również codzienne zajęcia na świeżym powietrzu. 

Edukacja przedszkolna nie powinna zastępować kształcenia szkolnego, lecz do niego 

przygotować.

Kadra   pedagogiczna   publicznych   placówek   opiekuńczych   składa   się   z 

pracowników  zatrudnionych  przez  gminę.  Są   to nauczyciele  i  opiekunki  placówek 

przedszkolnych oraz animatorzy i opiekunki ośrodków zabaw. Nauczyciele placówek 

przedszkolnych współpracują w różny sposób z nauczycielami niższych klas szkoły 

obowiązkowej.

Dyrektor   placówki   przedszkolnej   lub   inspektor   jest   odpowiedzialny   za 

planowanie jej działalności. Personel pracuje w zespołach, co pozwala na odpowiednie 

wykorzystanie wiedzy i zainteresowań każdego członka zespołu. W miarę możliwości 

do udziału w zajęciach są zapraszani rodzice.

Kształcenie animatorów i nauczycieli placówek przedszkolnych odbywa się na 

uniwersytetach,   szkołach   wyższych   i  placówkach  kształcenia   nauczycieli.   Od  roku 

1993/94   studia   te   wydłużono   z   2,5   roku   do   3   lat,   pozwalają   one   uzyskać 

specjalistyczny dyplom uniwersytecki. Opiekunki kończą 2 – 3 letnie specjalne szkoły 

średnie wyższe. Od 1995 r. nauka w nich trwa 3 lata. Są również szkoły przeznaczone 

przede   wszystkim   dla   osób   dwujęzycznych,   wybierających   pracę   z   dziećmi 

imigrantów. Większość opiekunek rodzinnych kończy kursy przygotowawcze trwające 

od 90 do 100 godzin lub więcej.

Za   kształcenie   ustawiczne,   które   nie   jest   obowiązkowe,   odpowiedzialne   są 

gminy. Oferta i treść tego typu kształcenia może być różna w zależności od regionu.

3

W zależności od rodzaju placówki zmienia się liczba dzieci przypadających na 

jednego opiekuna. W placówkach całodziennej opieki średnia wynosi 4,9, w grupach 

zabawowych o niepełnym wymiarze czasu pracy 16,9, a w ośrodkach wypoczynku 

11,5.

Obecnie edukacja przedszkolna w Szwecji skłania się w kierunku przyrody: jej 

ochrony   i   jak   najdłuższego   w   niej   przebywania.   W   tym   celu   zmienia   się   wygląd 

szwedzkich szkół i placówek przedszkolnych. Ich otoczenie porastają różnego rodzaju 

rośliny: od szybko rosnących drzew, krzewów, poprzez kwiaty, zioła po tworzenie 

sztucznych   warunków   klimatycznych   –   szklarnie.   Wszystko   to   ma   na   celu 

wprowadzenie dziecka w świat przyrody i bezpośrednie kontaktowanie się z nią za 

pomocą   wszystkich   zmysłów.   Według   programów   zbliżających   do   natury   dzieci 

powinny przebywać na dworze ok. 4 godzin dziennie bez względu na porę roku i 

pogodę. Są do tego jednak odpowiednio przygotowane przez rodziców, którzy znając 

założenia edukacyjne placówki, prawidłowo z nią współpracują. Jeśli np. pada deszcz 

dzieci   do   przedszkola   przychodzą   w   kaloszach   i   płaszczach   przeciwdeszczowych. 

Zimą każdy przedszkolak czy uczeń szkoły podstawowej ma kombinezon ocieplany, 

grube i wygodne buty, ciepłe rękawiczki, szal i czapkę. Taka współpraca owocuje 

zahartowaniem dzieci, co pociąga za sobą fakt tworzenia zdrowego społeczeństwa.

Nie tylko zajęcia dotyczące przyrody organizowane są na powietrzu. Dzieci 

uczą się tam czytać, liczyć, rysują, malują, lepią, a nawet samodzielnie – pod czujnym 

okiem opiekunów – gotują wodę, z czasem zupę na obiad.

Wychowanie   do   natury   to   szwedzki   sposób   na   uzdrowienie   społeczeństwa, 

wyzbycie się zbędnych emocji i stresów.

Jednak władze oświatowe zaobserwowały w programach nauczania całkowite 

odejście od tradycji i spuścizny kulturowej. Małe dzieci przygotowywane do życia w 

naturze, stają się samotnikami, indywidualistami. Ponieważ trend ten rozpoczął się 

pod koniec lat 80 tych, jedno pokolenie Szwedów pozbawione jest prawie całkowicie 

wiadomości   i   doświadczeń   związanych   nie   tylko   z   historią   Szwecji,   ale   i 

poszczególnych   hrabstw.   Naukowcy   próbują   więc   odbudować   te   braki   włączając 

powoli   do   programów   treści   kulturowe,   tradycje   i   obrzędy   charakterystyczne   dla 

danych regionów. 

4

W   ostatnich   latach   coraz   częściej   dochodzi   do   różnego   rodzaju   spotkań 

nauczycieli   szwedzkich   placówek   przedszkolnych   z   nauczycielami   innych   państw. 

Przykładem   może   być   spotkanie   we   wrześniu   1999   r.   w   Regionalnym   Centrum 

Edukacji Ekologicznej w Przysieku nauczycieli szwedzkich i nauczycieli toruńskich 

przedszkoli.   Szwedzi   pokazali   tam   blok   zajęć   prowadzonych   w   szwedzkich 

przedszkolach (film, zdjęcia, zajęcia w terenie). Goszcząc w toruńskim przedszkolu nr 

6 uczestniczyli w Przedszkolnych Dożynkach.  Byli zafascynowani kultywowaniem 

obrzędów   i   tradycji   narodowych   już   w   przedszkolu.   W   marcu   tego   roku   grupa 

toruńskich   nauczycieli   uczestniczyła   w   podobnym   spotkaniu   w   Szwecji.   Taka 

wymiana   doświadczeń   pozwala   na   wnikliwszą   obserwację   rozwoju   wychowania 

przedszkolnego i czerpania z niej nowych pomysłów do pracy z małymi dziećmi.

BIBLIOGRAFIA

„Kształcenie przedszkolne i podstawowe w krajach Unii Europejskiej” 

Suplement EURIDICE 1996

„Astruktury systemów kształcenia ogólnego i zawodowego w Unii Europejskiej” 

EURIDICE i CEDEFOP

„Wizyta w Szwecji” w Wychowanie w przedszkolu 4/1999 WSiP Warszawa

Karwowska – Struczyk M. „Wychowanie przedszkolne i Wielkiej Brytanii i Szwecji” w 

Wychowanie w Przedszkolu 1991 nr 8

Zielińska A. „Koncepcja szkolnictwa niepublicznego w wybranych krajach europejskich”, 

Kwartalnik Pedagogiczny 1996 nr 2.

5