23.10.2013  – historia starożytna powszechna – wykład 

 

TEMAT: KSZTAŁTOWANIE PANSTWA PRZESTRZENNEGO  

NA TERENIE MIĘDZYRZECZA 

 
1. Dlaczego rewolucja neolityczna zaczęła się na północy Międzyrzecza, skoro na południu, 
nad Zatoką Perską, były teoretycznie lepsze warunki? 
Eufrat i Tygrys „zostawiały” w okolicach swojego ujścia mnóstwo mułu, było więc tu mokro, 
wilgotno  (klimat  niemal  amazoński),  błoto,  bagno  i  gady  (ale  brak  deszczów).  Żeby  sobie  z 
tym bagnem poradzić, trzeba było stworzyć system kanałów odwadniających – innymi słowy 
wprowadzić  zaawansowaną  inżynierię,  którą  stworzyć  mogły  jedynie  bardziej  rozwinięte 
społeczeństwa. Gdy już sobie poradzono z wodą, nastąpiło gwałtowne zasiedlenie południa 
Międzyrzecza. 
 
2. Jak wyglądało wczesne państwo-miasto? 
Ze  względu  na  typ  terenu,  wczesne  osady  powstawały  na  niewielkich  „wysepkach” 
otoczonych  przez  kilometry  bagna  i  błota.  Dlatego  też  początkowo  nie  wykształciło  się  tu 
państwo przestrzenne, ale założono państwa-miasta. 
Większość  mieszkańców  tych  miast  było  rolnikami,  a  życie  było  relatywnie  dostatnie  (w 
porównaniu z czasami wcześniejszymi). 
Miasta były  szare  (bo  glina),  zamglone  (bo  wilgotność),  prymitywne  domki  z  gliny  i  trzciny, 
wydzielone  miejsce  centralne,  a  na  nim  spichlerz  i  pałac  połączony  ze  świątynią  (król, 
przynajmniej na początku, jest najwyższym kapłanem – teokracja).  
Zamiast  tynku  błoto  i  glina,  w  większości  brak  okien,  niezbyt  pięknie  czy  przytulnie,  ale  z 
biegiem czasu ubarwiano i ozdabiano domy. 
 
3. Sumerowie 
Zaczęli  przybywać  na  teren  Mezopotamii  w  połowie  V  tysiąclecia  przed  naszą  erą. 
Zamieszkali na terenach już wcześniej zasiedlonych („wysepki”). 
Skąd  się  wzięli?  Prawdopodobnie  z  odległych  obszarów;  być  może  teren  (albo  przez  ten 
teren) dzisiejszego Bahrajnu, może Róg Afryki (np. Somalia), być może z wschodu (obszar od 
Afganistanu do Indii). 
Sumerów  uważa  się  za  twórców  pisma  (początkowo  obrazkowego,  później  sylabicznego), 
brązu (stopu cyny i miedzi, co spowodowało rozwój rolnictwa i wojskowości) i koła (również 
rozwój rolnictwa i wojskowości). Wszystko to spowodowało ogromny skok cywilizacyjny. 
 
4. Kształtowanie się ustroju politycznego 
1) teokracja -> miasta zaczynają się różnić, powiększają się różnice majątkowe  -> zaczynają 
się wojny pomiędzy „sąsiadami” -> rozwój wojska (w formie pospolitego ruszenia) -> 
2) 2600, 2500 roku przed naszą erą – władzę obejmuje dowódca wojskowy -> 
3)  okres  permanentnej  wojny  (50  chłopa  walczy  z  50  chłopa,  wszyscy  ubrani  w  owcze 
spódniczki,  wrzeszczą  „hurra”  i  wycinają  się  do  nogi)  ->  powszechna  depopulacja,  kryzys 
gospodarczy -> chęć zjednoczenia się -> 
4) 2340 rok przed naszą erą – Sargon I z Akady skrzyknął kumpli i doprowadził do przewrotu i 
stworzył  pierwsze  państwo  o  charakterze  przestrzennym,  pierwsze  imperium  (akadyjskie), 
które istniało w latach 2300-2150 p.n.e., a później uległo kolejnym migrantom (tym razem ze 
wschodu).