HERMENEUTYKA: 

Nauka interpretacji dzieł literackich i źródeł historycznych. Sztuka rozumienia sensu różnych 
obszarów rzeczywistości: zachowao ludzkich, gestów, dzieł ludzkiej kultury, dostarczających 
pewnej informacji o ich twórcy i posiadających dla człowieka jakiś sens. 

 
A TAKŻE… 
 

Kierunek filozoficzny rozwijający się od w XIX wieku za sprawą Friedricha Schleiermachera, 
pod  wpływem  protestanckich  i  wcześniejszych  interpretacji  Pisma  Świętego.  Kluczowe 
kategorie to: rozumienie i przyswojenie. 
 

 

GENEZA HERMENEUTYKI: 

 
 
HERMES:  jeden  z  12  bogów  olimpijskich  –  bóg  podróżnych,  kupców,  ale  przede 
wszystkim  posłaniec  bogów,  który  zsyłał  ludziom  marzenia  senne,  wizje,  a  także 
odprowadzał  dusze  zmarłych  do  świata  pozagrobowego.  Nosił  też  przydomek 
„logios”, czyli bóg zręcznej mowy – zasłyszana niezrozumiała wypowiedź przy jego 
pomocy nabierała sensu i stawała się jasna i zrozumiała. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
TESTY  BIBLIJNE:  u  swych  początków  hermeneutyka  była  sztuką  interpretacji 
tekstów  biblijnych  (świętych)  –  głownie  Starego  Testamentu.  Potem 
hermeneutyczna interpretacja dotyczyła także tekstów prawnych (koseksów). 
 
 
 
 

 

 
 
KS.  MARCIN  LUTER:  „Dopiero  po  podkreśleniu  przez  Lutra  ważności  wiary  
i  duchowości  było  możliwe  podważenie  autorytetu  tradycyjnej  interpretcji  Biblii  
w  celu  wskazania  istotności  sposobu  w  jaki  każy  czytelnik  stawia  czoło  wyzwaniu 
wyłuszczenia  z  tekstu  własnej  prawdy.  Nasze  rozumienie  tekstu  nie  polega  na 
wiernym  przyjęciu  dominującego  w  danym  okresie  odczytania.  To  właśnie 
indywidualny  czytelnik  stara  się  odnaleźd  swoją  włąsną  drogę  do  potencjalnego 
znaczenia i prawdy tekstu. Czytanie staje się teraz problemem w nowy sposób.” 
 
 
 

 
 
 
 
 
 

 
 

 
 
 

 
 
 

LUDZKIE ZACHOWANIA JAKO QUASI TEKST: 

 
Każde  ludzkie  zachowanie  jest  quasi  tekstem.  Hermeneutyka  jest  sztuką  rozumienia  tekstu,  jako  wypowiedzi 
zarówno  mówionej  jak  i  pisanej  (wszystkie  ludzkie  doświadczenia  mają  językowy  charakter).  W  tej  perspektywie 
interpretator (odbiorca) jest porównywalny z autorem, gdyż to on odczytuje tekst, dzieło i dociera do subiektywnego 
sensu.  Można  więc  mówid  o  pewnej  „nadwyżce  sensu”,  którą  dokłada  właśnie  interpretator.  Zadaniem 
interpretatora jest nawiązanie duchowej więzi z autorem tekstu; jest on w stanie zrozumied więcej, niż nawet sam 
autor. Samo rozumienie ma charakter twórczy, kreatywny. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
Podstawowym przedmiotem hermeneutyki jest pojęcie rozumienia. 
Na  początku  rozumienie  dotyczyło  tylko  rozumienia  sztuki,  tekstów.  Dziś  dotyczy 
rozumienia życia i ma charakter: 
 
a) teoriopoznawczy (pyta o warunki i granice rozumienia) 
b) metodologiczny (mówi o prawidłowościach i granicach przebiegu tego procesu) 
 
 
 

CO WIDZISZ? JAK TO ODCZYTUJESZ? JAKI SENS ZNALAZŁEŚ? CO CZUJESZ? 

 

o Każde zachowanie ludzkie 

pozostawia ślad 

o Poznanie opiera się  

na przedrozumieniu 

o

Doświadczając, z góry 
zakładamy sens całości

 

 

 
 
 
 
 
 

 
MÓJ WEWNĘTRZNY ŚWIAT PRZEŻYD: 
Jestem w stanie zrozumied siebie i swój subiektywny świat wewnętrznych 
przeżyd tylko w odniesieniu, porównaniu go do innych. 
Aby móc powiedzied „taki jestem” lub „taki nie jestem” muszę odnieśd to, 
co moje do tego, co kogoś. Dopiero wtedy dostrzegam te momenty, które 
nadają memu życiu odmienny charakter. 
 
 
 

 
ZEWNĘTRZNE DOŚWIADCZENIA: 
Aby  móc  w  pełni  poznad  cudze  istnienie,  koniecznym  staje  się  jego 
zrekonstruowanie  od  wewnątrz  oraz  zrozumienie.  By  móc  zatem 
odczytywad  innych,  muszę  zobiektywizowany  (w  języku,  gestach,  etc.) 
świat wewnętrznych przeżyd drugiego uwewnętrznid. 
 
 
 

 

KOŁO

 

HERMENEUTYCZNE

: 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 

 

Hermeneutyka 

nie dąży do jednej prawdy lub wspólnego mianownika

, ale do rozmowy  

i rozumienia. Dąży do uzgadniania znaczeo bez poszukiwania wspólnej miary. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

R. Rorty 

 

Rozumienie jest trwale 

zdeterminowane przez uprzedzający ruch rozumienia wstępnego 

i polega 

na dopracowaniu wstępnego projektu, 

stale poddawanego rewizji 

w kontekście rezultatów 

dalszego wnikania w sens. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

P. Ricoeur 

 
 
 
 

Przedrozumienie  to  pierwotny  sposób  bycia  w  świecie. 
Dosłownie: to co już wiemy, posiadamy, jak i co myślimy, 
jak funkcjonujemy. 
Rozumienie  całości  dzieła  osiągamy  na  podstawie 
rozumienia jego składników, a rozumienie składników na 
podstawie rozumienia całości. 
 

„Kolistośd"  rozumienia  i  interpretacji  jest  metaforą 
sensotwórczej  aktywności  podmiotu,  metaforą,  która 
opisuje  sposób,  w  jaki  wrażliwośd  na  sens  jest 
kształtowana w uczasowionej korelacji podmiotu i tego, do 
czego się on odnosi. 

!!! 

 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
„W  perspektywie  hermeneutyki  należy  wprowadzid  rozróżnienie  dwóch  rodzajów  doświadczenia,  a  mianowicie 
doświadczenia bezpośredniego i pośredniego. Człowiek może doświadczad różnych stanów czy treści bezpośrednio, 
znajdując się w określonej sytuacji, wywołującej ich autentyczne przeżywanie. W tym sensie, przykładowo, człowiek 
przeżywa  miłośd  czy  zaufanie  w  konkretnej  relacji  interpersonalnej,  a  śmierd  -  doświadczając  odejścia  bliskich. 
Doświadczenia  o  charakterze  bezpośrednim  są  niezwykle  istotne  w  procesie  kształtowania  dojrzałości. 
 Ich  podstawowymi  cechami  są  bowiem  autentyzm  oraz  odniesienie  egzystencjalne  obejmujące  zarówno  sferę 
wolicjonalną,  jak  i  emocjonalną,  a  więc  to,  co  najtrudniej  poruszyd  w  tradycyjnej  sytuacji  dydaktycznej.  
Należy  pamiętad  jednak  o  tym,  że  zalety  wynikające  z  bezpośredniości  doświadczenia  domagają  się  refleksyjnego 
dopełnienia.  Ich  istotnym  ograniczeniem  jest  bowiem  zanik  dystansu  pomiędzy  samy  doświadczeniem  
a doświadczającym podmiotem. Człowiek na drodze do dojrzałości powinien nie tylko rzeczywistośd doświadczad, lecz 
również  owe  doświadczenia  krytycznie  przepracowywad.  Temu  celowi  służą  tzw.  doświadczenia  pośrednie 
(zapośredniczone),  polegające  na  doświadczaniu  rzeczywistości  za  pośrednictwem  relacji  o  już  dokonanych 
doświadczeniach. Niewątpliwie,  doświadczenia pośrednie nie zapewniają tak wysokiego autentyzmu przeżyd, jak  to 
jest  w  przypadku  doświadczeo  bezpośrednich.  Mają  jednak  podstawową  zaletę  -  zachowując  odniesienie 
egzystencjalne, gwarantują odpowiedni dystans umożliwiający ich krytyczne przepracowanie w medium refleksji. 
Konkludując można stwierdzid, że w całościowo rozumianej edukacji należy uwzględnid oba typy doświadczenia. 
Co  więcej,  istnieją  takie  typy  doświadczeo,  które  w  zaplanowanym  procesie  dydaktycznym  w  sposób  bardzo 
ograniczony  bądź  w  ogóle  nie  są  dostępne  bezpośrednio.  Przecież  -  analizując  znaczenie  śmierci  -  nie  tworzymy  
w  szkole  możliwośd  jej  bezpośredniego  doświadczenia.  Najważniejszym  źródłem  doświadczeo  bezpośrednich  jest 
„samo życie” - doświadczanie przez jednostkę konkretnych treści we własnej praktyce życia codziennego.  Zadaniem 
szkoły  jest  natomiast  refleksja  nad  przekazami,  świadectwami  czy  relacjami  dotyczącymi  różnych  sposobów 
doświadczania  rzeczywistości.  Innymi  słowy,  w  procesie  kształcenia  ogólnego  w  szkole  uczniowie  nie  tyle 
doświadczają rzeczywistości bezpośrednio, lecz przede wszystkim pośrednio, poprzez analizę opisów doświadczeo.” 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

za: B. Milerski 

 
 

Edukacja szkolna, oprócz zadao adaptacyjnych (np. przystosowanie do pełnienia ról społecznych),  

rekonstrukcyjnych (np. przekaz szeroko pojętego dziedzictwa kulturowo-cywilizacyjnego), emancypacyjnych  

(np. upodmiotowienie jednostek poprzez umiejętnośd konstruktywnej krytyki zastanej rzeczywistości)  

                      powinna realizowad funkcje hermeneutyczne, koncentrujące się na rozumieniu.