Pieni
ą
dz. System
bankowy
bankowy
Pieni
ą
dz. System
bankowy
bankowy
Co to jest pieni
ą
dz ?
Podej
ś
cie transakcyjne
- wszystko co pełni funkcj
ę
miernika
warto
ś
ci,
ś
rodka wymiany,
ś
rodka
warto
ś
ci,
ś
rodka wymiany,
ś
rodka
płatniczego oraz
ś
rodka tezauryzacji
Funkcje pieni
ą
dza
1. Miernik warto
ś
ci
(w pieni
ą
dzu wyra
ż
one s
ą
ceny towarów)
2.
Ś
rodek cyrkulacji =wymiany
(zapłata w transakcjach kupna-sprzeda
ż
y)
3.
Ś
rodek płatniczy
(regulowanie zobowi
ą
za
ń
)
4.
Ś
rodek tezauryzacji
(gromadzenia bogactwa)
5. Pieni
ą
dz
ś
wiatowy (funkcja fakultatywna)
Zadanie sprawdzaj
ą
ce
Zdarzenie – w jakiej funkcji wyst
ą
pił pieni
ą
dz?
Zapłaciłam rachunek telefoniczny
Kupiłam 10 jajek za gotówk
ę
Zdecydowałam si
ę
zaoszcz
ę
dzi
ć
2000 zł
Nowy audi Q7 kosztuje zalewie 250 000 zł
Wystawiłam faktur
ę
eksportow
ą
w zł dla kontrahenta niemieckiego
Co to jest pieni
ą
dz ?
Podej
ś
cie zwi
ą
zane z płynno
ś
ci
ą
Płynno
ść
– łatwo
ść
z jak
ą
dany zasób mo
ż
e
Płynno
ść
– łatwo
ść
z jak
ą
dany zasób mo
ż
e
by
ć
sprzedany w krótkim czasie, po
oczekiwanej cenie i przy małych kosztach.
Pieni
ą
dz – najbardziej płynny zasób.
Zasoby
najbardziej
płynne
Zasoby
najmniej
płynne
G
o
tó
w
ka
żą
ce
,
cze
ki
,
p
rze
le
w
y,
ka
rt
y
D
e
p
o
zy
ty
kr
ó
tko
te
rm
in
o
w
e
D
e
p
o
zy
ty
d
łu
g
o
te
rm
in
o
w
e
W
e
ksl
e
O
b
lig
a
cj
e
D
łu
g
i
A
kcj
e
N
o
w
y
sa
m
o
ch
ó
d
N
ie
ru
ch
o
m
o
ść
Z
a
rd
ze
w
ia
ły
r
o
w
e
r
O
ś
płynno
ś
ci
G
o
tó
w
ka
R
a
ch
u
n
ki
b
ie
żą
ce
,
cze
ki
,
p
rze
le
w
y,
ka
rt
y
D
e
p
o
zy
ty
kr
ó
tko
te
rm
in
o
w
e
D
e
p
o
zy
ty
d
łu
g
o
te
rm
in
o
w
e
W
e
ksl
e
O
b
lig
a
cj
e
D
łu
g
i
A
kcj
e
N
o
w
y
sa
m
o
ch
ó
d
N
ie
ru
ch
o
m
o
ść
Z
a
rd
ze
w
ia
ły
r
o
w
e
r
Po
żą
dane cechy pieni
ą
dza
Cechy fizyczne:
a) por
ę
czno
ść
b) podzielno
ść
c) trwało
ść
Cechy ekonomiczne:
a) akceptowalno
ść
c) trwało
ść
d) jednorodno
ść
e) łatwo
ść
rozpoznawania
f) rzadko
ść
b) płynno
ść
c) stabilno
ść
siły
nabywczej
Formy pieni
ą
dza
Pieni
ą
dz
Pieni
ą
dz
pełnowarto
ś
ciowy
pieni
ą
dz
kruszcowy
pieni
ą
dz
towarowy
Pieni
ą
dz
niepełnowarto
ś
ciowy
pieni
ą
dz BC
(bilon i
banknoty NBP)
pieni
ą
dz
bankowy
(wkładowy
)
Quasi pieni
ą
dz
Jak powstaje pieni
ą
dz bankowy?
Przez kreacj
ę
depozytów przez system
bankowy
Im ch
ę
tniej korzystamy z produktów
bankowych (rachunki bankowe), tym
Im ch
ę
tniej korzystamy z produktów
bankowych (rachunki bankowe), tym
wi
ę
ksza mo
ż
liwo
ść
kreacji pieni
ą
dza
bankowego
Współczesny pieni
ą
dz bankowy kreuje si
ę
w zasadzie z niczego
Mechanizm kreacji pieniądza bankowego
przez banki
1)
Pekao S.A.
AKTYWA
PASYWA
Gotówka 10.000 Depozyty 10.000
2)
Pekao S.A.
AKTYWA
PASYWA
Gotówka 1.000 Depozyty 10.000
Stopa rezerw obowiązkowych = 10 %
Gotówka 10.000 Depozyty 10.000
RAZEM
10.000
RAZEM
10.000
Gotówka 1.000 Depozyty 10.000
Pożyczki
9.000
RAZEM
10.000
RAZEM
3)
Bank Śląski
AKTYWA
PASYWA
Gotówka
900
Depozyty 9.000
Pożyczki
8.100
RAZEM
9.000
RAZEM
9.000
4)
WBK
AKTYWA
PASYWA
Gotówka
810
Depozyty 8.100
Pożyczki
7.290
RAZEM
8.100
RAZEM
8.100
Mechanizm kreacji pieniądza bankowego
przez banki
Bank
Depozyty
Rezerwa
obowiązkowa
Rezerwy
nadwyżkowe
= Nowe
pożyczki
Dodatkowa
kreacja
pieniądza
Bank 1
100.000
20.000
80.000
80.000
80.000
Bank 2
80.000
16.000
64.000
64.000
64.000
Bank 3
64.000
12.800
51.200
51.200
51.200
Bank 3
64.000
12.800
51.200
51.200
51.200
Bank 4
51.200
10.240
40.960
40.960
40.960
Bank 5
40.960
8.192
32.768
32.768
32.768
...
Inne banki 163.840
32.768
131.072
131.072
131.072
RAZEM
500.000
100.000
400.000
400.000
400.000
Stopa rezerw obowiązkowych = 20 %
Mnożnik kreacji pieniądza (1)
Założenia: -brak rezerw dobrowolnych (bank tworzy tylko rezerwy
obowiązkowe)
- brak wycieku gotówki z systemu bankowego
m =
1
stopa rezerw
obowiązkowych
Zadanie
Załó
ż
my,
ż
e w danej gospodarce działa n banków komercyjnych. Do banku
pierwszego wpłacono gotówk
ę
w wysoko
ś
ci 2000 jednostek pieni
ęż
nych jako
wkład na
żą
danie.
Stopa rezerw obowi
ą
zkowych wynosi 10% a
ś
rodki pieni
ęż
ne z udzielonych
kredytów s
ą
lokowane w kolejnych bankach.
a) uzupełnij podan
ą
tabel
ę
, ukazuj
ą
c
ą
mno
ż
nikow
ą
kreacj
ę
depozytów w systemie
bankowym.
Banki
Depozyty
Kredyty
Rezerwy obowiązkowe
Bank pierwszy
Bank drugi
Bank trzeci
Bank czwarty
Bank piaty
bankowym.
b) ile pieni
ą
dza wykreuje cały system bankowy?
Banki
depozyty
kredyty
rezerwy
obowiązkowe
Bank pierwszy
2000
1800
200
Bank drugi
1800
1620
180
Bank trzeci
1620
1458
162
Bank trzeci
1620
1458
162
Bank czwarty
1458
1312,2
145,8
Bank piąty
1312,2
1180,98
131,22
Mnożnik kreacji pieniądza (2)
- Usuni
ę
to zało
ż
enia z mno
ż
nika 1
m =
c
p
+ 1
m =
c
p
+ c
b
cp – stopa wycieku gotówki z systemu gotówkowego
: gotówka / wkłady na żądanie sektora prywatnego
cb - stopa rezerw gotówkowych (obowi
ą
zkowych i dobrowolnych)
banków: rezerwy / wkłady na
żą
danie sektora prywatnego
Ile pieni
ą
dza potrzeba w gospodarce ?
Ilo
ś
ciowe równanie pieni
ą
dza (IrvingFisher 1867
Ilo
ś
ciowe równanie pieni
ą
dza (IrvingFisher 1867--1947)
1947)
P
×
Q = V
×
M
P
×
Q = V
×
M
M – ilo
ść
pieni
ą
dza (w uj
ę
ciu nominalnym)
V – szybko obiegu pieni
ą
dza
P – poziom cen
Q – ilo
ść
towarów (ilo
ść
transakcji)
Rodzaje popytu na pieni
ą
dz
1.
1. transakcyjny
transakcyjny
- d
ąż
enie do posiadania sald gotówkowych w celu
realizacji przewidywanych zakupów;
2.
2. przezorno
ś
ciowy
przezorno
ś
ciowy
2.
2. przezorno
ś
ciowy
przezorno
ś
ciowy
- d
ąż
enie do posiadania sald gotówkowych w celu
finansowania nieoczekiwanych zakupów
3. spekulacyjny
3. spekulacyjny
d
ąż
enie do posiadania pieni
ą
dza w przewidywaniu spadku ceny
innych aktywów i w przewidywaniu przyszłych zysków
Determinanty popytu na pieni
ą
dz
Poziom cen
Poziom dochodów
Stopa %
Stopa %
Liczba zawieranych transakcji
Wielko
ść
produkcji (dynamika wzrostu gospodarczego)
Koszt zamiany jednych aktywów na inne
Poda
ż
– agregaty pieni
ą
dza
1. Pieni
ą
dz gotówkowy w obiegu (poza kasami banków)
1.1. Pieni
ą
dz gotówkowy w obiegu
1.2. Gotówka w kasach banków
PIENI
Ą
DZ = Agregat
PIENI
Ą
DZ = Agregat Mo (1.1+1.2)
2. Depozyty bie
żą
ce ( + depozyty terminowe overnight)
2.1. Gospodarstwa domowe
2.2. Niemonetarne instytucje finansowe
2.3. Przedsi
ę
biorstwa
2.4. Instytucje niekomercyjne działaj
ą
ce na rzecz gospodarstw domowych
2.5. Instytucje samorz
ą
dowe
2.6. Fundusze ubezpiecze
ń
społecznych
PIENI
Ą
DZ= Agregat M1 (1+2)
PIENI
Ą
DZ= Agregat M1 (1+2)
Poda
ż
– agregaty pieni
ą
dza
3. Depozyty i inne zobowi
ą
zania z terminem pierwotnym do 2 lat (wł
ą
cznie)
3.1. Gospodarstwa domowe
3.2. Niemonetarne instytucje finansowe
3.3. Przedsi
ę
biorstwa
3.4. Instytucje niekomercyjne działaj
ą
ce na rzecz gospodarstw domowych
3.5. Instytucje samorz
ą
dowe
3.5. Instytucje samorz
ą
dowe
3.6. Fundusze ubezpiecze
ń
społecznych
4
PIENI
Ą
DZ = Agregat M2 (M1+2+3+4)
5. Dłu
ż
ne papiery warto
ś
ciowe z terminem wykupu do 2 lat
PIENI
Ą
DZ = Agregat M3 (M1+2+3+4+5)
Miary pieniądza w Polsce (w mln zł), 2004
Miesiąc
MO
M1
M2
M3
V. 2004
66 238,9
164 884,6
341 451,2 344 330,6
VI. 2004
63 817,1
168 782,3 345 145,3
349 987,2
VI. 2004
63 817,1
168 782,3 345 145,3
349 987,2
VII. 2004
63 463,9
163 459,4 344 060,0
349 244,8
VIII. 2004
71 271,1
168 839,5
347 897,5
352 977,1
IX. 2004
63 232,6
168 833,5 346 766,5 352 248,5
Źródło: NBP
Podaż pieniądza (M1)
Wzór
c
p
+ 1
M =
c + 1
M
1
=
c
p
+ c
b
X
Mo
System bankowy
Reguły działania
instytucji finansowych
Reguły gospodarki
kraju i
ś
wiata
Bank Centralny
Banki komercyjne
Reguły
prowadzenia
biznesu
Reguły
unormowa
ń
prawnych
Funkcje banku centralnego
Centralny bank
Centralny bank
pa
ń
stwa
pa
ń
stwa
• utrzymanie stabilnego
poziomu cen
Bank emisyjny
Bank emisyjny
• Emituje znaki pieni
ęż
ne.
• Organizuje obieg gotówki.
Bank banków
Bank banków
• Oddziałuje na system
bankowy stabilizuj
ą
c go.
• odziaływanie - stopy
procentowej.
procentowej.
Czym jest bank komercyjny ?
Bank jest osob
ą
prawn
ą
utworzon
ą
zgodnie z przepisami ustaw,
działaj
ą
c
ą
na podstawie zezwole
ń
uprawniaj
ą
cych do wykonywania
czynno
ś
ci bankowych obci
ąż
aj
ą
cych ryzykiem
ś
rodki powierzone
pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym (Prawo bankowe z
dn.27.08.1997)
Z jednej strony jest niezb
ę
dny do poprawnego działania obiegu
Z jednej strony jest niezb
ę
dny do poprawnego działania obiegu
finansowego pa
ń
stwa a z drugiej jest uczestnikiem powszechnej
sfery usług.
Bank jest „biznesem szczególnym”: zarabia na po
ż
yczonych
pieni
ą
dzach, jednocze
ś
nie ma obowi
ą
zek odda
ć
powierzone
pieni
ą
dze w ustalonym czasie.
Bank jest instytucj
ą
zaufania publicznego.
Rodzaje banków komercyjnych
Banki
uniwersalne
• Brak ogranicze
ń
w
Banki
specjalistyczne
• Działalno
ś
ci skupiona
Banki
inwestycyjne
• Brak ogranicze
ń
w
zakresie działalno
ś
ci
• Rozbudowana sie
ć
dystrybucji
• Ł
ą
czenie i wzajemne
przenikanie si
ę
rodzajów bankowo
ś
ci w
ramach jednego banku
• Działalno
ś
ci skupiona
wokół w
ą
skiego
zakresu usług
bankowych
• Zmodyfikowana i
ograniczona sie
ć
dystrybucji.
• Działalno
ść
skupiona
wokół rynku
kapitałowego.
• Brak sieci dystrybucji.
Np. BZWBK
Np. Volkswagen Bank
Polska S.A,
BPH Bank Hipoteczny
S.A
Np. Polski Bank
Inwestycyjny S.A
Rodzaje operacji bankowych
Operacyjne- polegaj
ą
przede wszystkim na prowadzeniu
rachunków bankowych klientów i dokonywaniu na nich operacji
finansowych.
Depozytowe - Działalno
ść
depozytowa polega na
przyjmowaniu i przekazywaniu przez bank na okre
ś
lonych
warunkach
ś
rodków pieni
ęż
nych swoich klientów. Powstaj
ą
w ten
warunkach
ś
rodków pieni
ęż
nych swoich klientów. Powstaj
ą
w ten
sposób depozyty bankowe .Depozyty bankowe dziel
ą
si
ę
na
:
depozyty a vista
- wypłacane s
ą
na ka
ż
de
żą
danie
depozyty terminowe
- zwane lokatami zawierane mi
ę
dzy bankiem i
klientem na czas okre
ś
lony przez wpłacaj
ą
cego i na warunkach
okre
ś
lonych przez bank.
udzielanie kredytów i po
ż
yczek
Inne - np. doradztwo, po
ś
rednictwo w operacjach papierami
warto
ś
ciowymi, udzielanie por
ę
cze
ń
i gwarancji.
Nadzór bankowy
Specyficzny charakter działania banków - dysponowanie
ś
rodkami pieni
ęż
nymi stron trzecich - wymusza
powołanie instytucji nadzoruj
ą
cych. W Polsce kontrol
ę
nad bezpiecze
ń
stwem zgromadzonych pieni
ę
dzy
sprawuje Główny Inspektorat Nadzoru Bankowego.
sprawuje Główny Inspektorat Nadzoru Bankowego.
Do zada
ń
GINB nale
ż
y:
niedopuszczanie do narusze
ń
prawa bankowego
zabezpieczenie przed utrat
ą
płynno
ś
ci przez banki
dbanie o utrzymanie rentowno
ś
ci banków (niedopuszczenie do
jego likwidacji).
Nadzór bankowy
Bankowy Fundusz Gwarancyjny
od dnia 28 listopada 2008 r. obowi
ą
zuje y limit gwarancji
ś
rodków zgromadzonych w banku przez jednego
deponenta do 50 tys. euro.
Ś
rodki te podlegaj
ą
100%
deponenta do 50 tys. euro.
Ś
rodki te podlegaj
ą
100%
gwarancji. W przypadku
ś
rodków na rachunkach
wspólnych (np. współmał
ż
onków) limit gwarancji 50 tys.
euro dotyczy ka
ż
dego ze współposiadaczy rachunku.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 23 pa
ź
dziernika 2008
r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu
Gwarancyjnym (Dz.U. Nr 209, poz. 1315).